Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar toʻgʻrisida (272-I-son)

30.08.1996

Hujjat kuchini yo‘qotgan 21.07.2006

Oʻzbekiston Respublikasining qonuni

I. UMUMIY QOIDALAR

1-modda. Asosiy tushunchalar

Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:

“muallif” — ijodiy mehnati bilan asar yaratgan jismoniy shaxs;

“yozuv” — ovozlar va (yoki) tasvirlarning ularni texnikaviy vositalar yordamida qayta-qayta idrok etish, takrorlash yoki uzatish imkonini beradigan biron-bir moddiy shakldagi mujassami;

“ijrochi” — aktyor, qoʻshiqchi, musiqachi, raqqos yoki rol oʻynaydigan, oʻqiydigan, ifodali oʻqiydigan, musiqa asbobini chaladigan yoxud adabiyot yoki sanʼat asarini (shu jumladan estrada, sirk yoki qoʻgʻirchoqli nomerni) boshqa bir tarzda ijro etadigan shaxs, shuningdek spektaklning sahnalashtiruvchi rejissori va dirijyori;

“eʼlon qilish (oshkor qilish, chop etish)” — ommaning oqilona talab-ehtiyojlarini qondirish uchun hamda asarning, fonogrammaning xususiyatidan kelib chiqqan holda asar, fonogramma nusxalarini muomalaga yetarli miqdorda chiqarish;

“manzarali-amaliy sanʼat asarlari” — amalda foydalaniladigan buyumlarga koʻchirilgan ikki oʻlchovli yoki uch oʻlchovli sanʼat asari, shu jumladan badiiy xunarmandchilik asari yoki sanoat yoʻli bilan tayyorlanadigan asar;

“fonogramma” — biron-bir ijro yoki boshqa ovozlarning har qanday mutlaqo ovozli yozuvi;

“asar nusxasi” — asarning har qanday moddiy shaklda tayyorlangan koʻchirmasi;

“fonogramma nusxasi” — fonogrammadan bevosita yoki bilvosita tayyorlangan va shu fonogrammaga jo boʻlgan ovozlarning hammasini yoki bir qismini qamrab olgan har qanday moddiy jismdagi fonogramma koʻchirmasi.

2-modda. Oʻzbekiston Respublikasining mualliflik huquqi va turdosh huquqlar toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari

Oʻzbekiston Respublikasining mualliflik huquqi va turdosh huquqlar toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari fan, adabiyot va sanʼat asarlarini (mualliflik huquqi), sahna asarlarini, ijrolarni, fonogrammalarni, efir va kabel orqali koʻrsatuv hamda eshittirishlar beruvchi tashkilotlarning koʻrsatuv va eshittirishlarini yaratish hamda ulardan foydalanish natijasida kelib chiqadigan intellektual mulk sohasidagi munosabatlarni tartibga soladi.

3-modda. Xalqaro shartnomalar

Basharti Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida Oʻzbekiston Respublikasining mualliflik huquqi va turdosh huquqlar toʻgʻrisidagi qonun hujjatlaridagidan boshqacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllanadi.

II. MUALLIFLIK HUQUQI

4-modda. Mualliflik huquqining amal qilish sohasi

Mualliflik huquqi:

mualliflarning va ularning huquqiy vorislarining fuqaroligidan qatʼi nazar, Oʻzbekiston Respublikasi xududida eʼlon qilingan yoki biron-bir obyektiv shaklda boʻlgan asarlarga tatbiq qilinadi;

Oʻzbekiston Respublikasi sarhadlaridan tashqarida eʼlon qilingan yoki biron-bir obyektiv shaklda boʻlgan asarlarga tatbiq qilinadi hamda Oʻzbekiston Respublikasi fuqarosi boʻlgan mualliflarga (ularning huquqiy vorislariga) tegishli deb tan olinadi;

Oʻzbekiston Respublikasi sarhadlaridan tashqarida eʼlon qilingan yoki biron-bir obyektiv shaklda boʻlgan asarlarga tadbiq qilinadi hamda Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq boshqa davlatlarning fuqarosi boʻlgan mualliflarga (ularning huquqiy vorislariga) tegishli deb tan olinadi.

Basharti asar Oʻzbekiston Respublikasi sarhadlaridan tashqarida birinchi marta eʼlon qilingan sanadan soʻng oʻttiz kun ichida Oʻzbekiston Respublikasi hududida eʼlon qilingan boʻlsa, Oʻzbekiston Respublikasida eʼlon qilingan deb hisoblanadi.

Asar Oʻzbekiston Respublikasi hududida Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq qoʻriqlanishi lozim boʻlsa, uning muallifi hududida mualliflik huquqini olish uchun asos boʻlib xizmat qilgan yuridik fakt sodir boʻlgan davlatning qonuni bilan aniqlanadi.

5-modda. Mualliflik huquqi bilan qoʻriqlanadigan asarlar (mualliflik huquqi obyektlari)

Mualliflik huquqi ijodiy faoliyat natijasi boʻlmish fan, adabiyot va sanʼat asarlariga nisbatan ularning maqsadi va qadr-qimmati, shuningdek ifodalanish usulidan qatʼi nazar, tatbiq qilinadi.

Asar ogʻzaki, yozma shaklda yoki uni idrok etish imkonini beradigan boshqa obyektiv shaklda ifodalangan boʻlishi lozim.

Yozma shakldagi yoki moddiy jismda oʻzgacha usulda ifodalangan asar (qoʻlyozma, mashinka yozuvi, notali yozuvlar, texnika vositalari yordamidagi yozuv, shu jumladan audio yoki videoyozuv, ikki oʻlchovli yoki hajmiy-fazoviy shaklda yaratilgan tasvir va hokazo), undan uchinchi shaxslarning foydalanish imkoniyati bor-yoʻqligidan qatʼi nazar, obyektiv shaklga ega deb hisoblanadi.

Ogʻzaki yoki moddiy jismda ifodalanmagan boshqa asar, basharti u uchinchi shaxslar idrok eta oladigan holga kelgan boʻlsa (omma oldida soʻzlash, ommaviy ijrochilik va hokazo), obyektiv shaklga ega deb hisoblanadi.

Mualliflik huquqi eʼlon qilingan asarlarga nisbatan ham, eʼlon qilinmagan asarlarga nisbatan ham tatbiq qilinadi.

Mualliflik huquqi gʻoyalar, konsepsiyalar, prinsiplar, tizimlar, taklif qilinayotgan yechimlar, obyektiv mavjud kashfiyotlarga nisbatan tatbiq qilinmaydi.

Mualliflik huquqining yuzaga kelishi uchun asarni roʻyxatdan oʻtkazish yoki boshqa biron-bir rasmiyatchilikka rioya etish talab qilinmaydi.

6-modda. Mualliflik huquqi obyektlarining turlari

Mualliflik huquqi obyektlari jumlasiga quyidagilar kiradi:

adabiy asarlar (adabiy-badiiy, ilmiy, oʻquv, publitsistik va boshqa asarlar);

dramatik va ssenariy asarlar;

matnli va matnsiz musiqa asarlari;

musiqali-dramatik asarlar;

xoreografiya asarlari va pantomimalar;

audiovizual asarlar (kino, tele va videofilmlar, slayd-filmlar, diafilmlar va boshqa xil kino, tele hamda video asarlar), radioasarlar;

rangtasvir, haykaltaroshlik, grafika, dizayn asarlari va boshqa tasviriy sanʼat asarlari;

manzarali-amaliy va sahna bezagi sanʼati asarlari;

arxitektura, shaharsozlik va bogʻ-park barpo etish sanʼati asarlari;

fotografiya asarlari va fotografiyaga oʻxshash usullarda yaratilgan asarlar;

joʻgʻrofiya, geologiya xaritalari va boshqa xaritalar, joʻgʻrofiya, topografiya va boshqa fanlarga taalluqli, tarxlar, eskizlar va asarlar;

barcha turdagi elektron-hisoblash mashinalari (EHM) uchun dasturlar, shu jumladan amaliy dasturlar va operatsiya tizimlari;

ushbu Qonunning 5-moddasida belgilab qoʻyilgan talablarga javob beruvchi boshqa asarlar.

7-modda. Asarning qismlari va hosila asarlar

Ushbu Qonunning 5-moddasida belgilab qoʻyilgan talablarni qanoatlantiruvchi asarlarning qismlari, ularning nomi va hosila asarlar mualliflik huquqi obyektlaridir.

Hosila asarlar jumlasiga quyidagilar kiradi:

boshqa asarlarni qayta ishlash natijasida yaratilgan asarlar (ishlanma asarlar, annotatsiyalar, referatlar, muxtasar xulosalar, sharhlar, inssenirovkalar, aranjirovkalar hamda fan, adabiyot va sanʼat sohasidagi shunga oʻxshash boshqa asarlar);

tarjimalar;

materiallarning tanlanganligi yoki joylashtirilganligiga koʻra ijodiy mehnat natijasi boʻlgan toʻplamlar (ensiklopediyalar, antologiyalar, maʼlumot bazalari) va boshqa jamlama asarlar.

Hosila asarlarning yaratilishi uchun asos boʻlgan yoki ular oʻz ichiga olgan asarlar mualliflik huquqi obyektlari boʻlishi yoki boʻlmasligidan qatʼi nazar, hosila asarlar mualliflik huquqi bilan himoya qilinadi.

8-modda. Mualliflik huquqi obyektlari hisoblanmaydigan asarlar va ularga oʻxshash faoliyat natijalari

Quyidagilar mualliflik huquqi obyektlari hisoblanmaydi:

rasmiy hujjatlar (qonunlar, qarorlar, toʻxtamlar va shu kabilar), shuningdek ularning rasmiy tarjimalari;

rasmiy ramzlar va belgilar (bayroqlar, gerblar, ordenlar, pul belgilari va shu kabilar);

xalq ijodiyoti asarlari;

oddiy matbuot axboroti tusidagi kundalik yangiliklarga doir va joriy voqealar haqidagi xabarlar;

insonning bevosita individual asar yaratishga qaratilgan ijodiy faoliyati ishtirokisiz, muayyan turdagi ishlab chiqarish uchun moʻljallangan texnika vositalari yordamida olingan natijalar.

9-modda. Rasmiy hujjatlar, ramzlar va belgilarning loyihalariga boʻlgan huquqlar

Rasmiy hujjat, ramz yoki belgining loyihasiga boʻlgan mualliflik huquqi loyihani yaratgan (ishlab chiqqan) shaxsga tegishlidir.

Rasmiy hujjatlar, ramzlar va belgilarning loyihalarini ishlab chiqqan shaxslar, basharti bunday loyihani ishlab chiqish toʻgʻrisida topshiriq bergan organ tomonidan taqiqlanmagan boʻlsa, oʻzlari yaratgan loyihalarni eʼlon qilishga haqlidir. Loyihani eʼlon qilishda uni ishlab chiqqan shaxslar oʻz ism-shariflarini koʻrsatishga haqlidirlar.

Vakolatli organ rasmiy hujjat tayyorlash uchun loyihadan, basharti loyiha uni ishlab chiqqan shaxs tomonidan eʼlon qilingan yoki tegishli organga yuborilgan boʻlsa, mazkur shaxsning roziligisiz foydalanishi mumkin.

Loyiha asosida rasmiy hujjatlar, ramzlar va belgilar tayyorlash chogʻida rasmiy hujjat, ramz yoki belgi tayyorlayotgan organning xohishiga koʻra loyihaga qoʻshimchalar va oʻzgartishlar kiritilishi mumkin.

Vakolatli organ loyihani maʼqullaganidan keyin loyihadan uni ishlab chiqqan shaxsning ismi-sharifini koʻrsatmagan holda foydalanishi mumkin.

10-modda. Asar muallifi. Mualliflik prezumsiyasi

Asar kimning ijodiy mehnati bilan yaratilgan boʻlsa, ana shu fuqaro asar muallifi deb eʼtirof etiladi.

Asar birinchi marta eʼlon qilinganda muallif sifatida koʻrsatilgan shaxs, basharti oʻzga hol isbotlanmagan boʻlsa, asar muallifi hisoblanadi.

Asar imzosiz yoki taxallus ostida eʼlon qilingan taqdirda (muallifning taxallusi uning kim ekanligiga shubha qoldirmaydigan hollar bundan mustasno), asarda ismi-sharifi yoki nomi koʻrsatilgan noshir, basharti boshqa dalillar boʻlmasa, muallifning vakili hisoblanadi hamda muallifning huquqlarini himoya qilish va ularning amalga oshirilishini taʼminlash huquqiga ega boʻladi. Bu qoida bunday asar muallifi oʻz shaxsini oshkor etgunicha va oʻzining muallif ekanligini maʼlum qilgunicha amalda boʻladi.

11-modda. Hammualliflik

Ikki yoki undan ortiq fuqaroning birgalikdagi ijodiy mehnati natijasida yaratilgan asarga boʻlgan mualliflik huquqi, mazkur asar boʻlinmas bir butun yoki har biri ham mustaqil mazmunga ega qismlardan iborat ekanligidan qatʼi nazar, hammualliflarga birgalikda tegishli boʻladi.

Basharti asarning muayyan qismidan uning boshqa qismlariga bogʻliq boʻlmagan holda foydalanish mumkin boʻlsa, bu mustaqil mazmunga ega boʻlgan qism deb eʼtirof etiladi.

Hammualliflarning har biri, basharti ularning oʻrtasidagi bitimda oʻzgacha hol nazarda tutilgan boʻlmasa, asarning oʻzi yaratgan, mustaqil mazmunga ega boʻlgan qismidan oʻz xohishiga koʻra foydalanishga haqlidir.

Hammualliflar oʻrtasidagi munosabatlar, qoida tariqasida, bitim asosida belgilanadi. Bunday bitim boʻlmagan taqdirda, asarga boʻlgan mualliflik huquqi barcha mualliflar tomonidan birgalikda amalga oshiriladi, mualliflik haqi esa ular oʻrtasida teng taqsimlanadi.

Basharti hammualliflarning asari boʻlinmas bir butunni tashkil etsa, asardan foydalanishni yetarli asoslar boʻlmay turib taqiqlab qoʻyishga hammualliflardan hech biri haqli emas.

12-modda. Film mualliflari

Quyidagilar kinofilm, telefilm va videofilmning toʻliq mualliflari (hammualliflari)dir:

sahnalashtiruvchi rejissor;

ssenariy muallifi;

muayyan audiovizual asar uchun maxsus yaratilgan matnli yoki matnsiz musiqa asarining muallifi;

sahnalashtiruvchi operator.

Bunday asarning hammualliflari jumlasiga aytib oʻtilgan mualliflar bilan kelishuvga binoan filmda foydalanilgan boshqa asarlarning mualliflari kiritilishi mumkin.

Muqaddam mavjud boʻlib, shuningdek film ustida ish olib borish jarayonida yaratilib, filmda foydalanilgan asarlar mualliflarining har biri umuman filmga boʻlgan mualliflikdan qatʼi nazar, mustaqil mazmunga ega boʻlgan oʻz asariga mualliflikni saqlab qoladi.

13-modda. Hosila asarlarning mualliflari

Boshqa asarlarni qayta ishlagan shaxslar, tarjimonlar, toʻplamlar va boshqa jamlama asarlarning tuzuvchilari hosila asarlarning mualliflari deb eʼtirof etiladi.

Hosila asarning muallifi qayta ishlangan, tarjima qilingan yoki jamlama asarga kiritilgan asar muallifining huquqlariga rioya etgan taqdirdagina hosila asarga boʻlgan mualliflik huquqidan foydalanadi.

Hosila asarlar yaratuvchilarining mualliflik huquqi boshqa shaxslarning muqaddam foydalanilgan asarlar asosida oʻz hosila asarlarini yaratishlariga toʻsqinlik qilmaydi.

14-modda. Intervyu mualliflari

Intervyu yozuviga boʻlgan mualliflik huquqi hammualliflar tariqasida intervyu bergan shaxs bilan intervyu oʻtkazgan va uni yozib olgan shaxsga, basharti ular oʻrtasidagi kelishuvda oʻzgacha hol nazarda tutilgan boʻlmasa, tegishlidir.

Intervyu yozuvini eʼlon qilish, koʻrsatish va eshittirishga intervyu bergan shaxsning roziligi bilangina yoʻl qoʻyiladi.

15-modda. Asarlar yaratilishini tashkil etuvchi shaxslarning huquqlari

Asarlar yaratilishini tashkil etuvchi shaxslar (ensiklopediyalarning noshirlari, filmlarning tayyorlovchilari, prodyuserlar va shu kabilar) tegishli asarlarning mualliflari deb eʼtirof etilmaydi. Biroq ushbu Qonun yoki boshqa qonunlarda nazarda tutilgan hollarda, bunday shaxslar ana shunday asarlardan foydalanishda alohida huquqlarga ega boʻladilar.

Ensiklopediyalardan, ensiklopedik lugʻatlardan, ilmiy ishlarning davriy va davomli toʻplamlaridan, gazetalar, jurnallar va boshqa davriy nashrlardan foydalanishning alohida huquqlari ularning noshirlariga tegishlidir. Bunday nashrdan har qanday tarzda foydalanilganida ham noshir oʻz nomini koʻrsatishga yoki nomi koʻrsatilishini talab qilishga haqlidir.

Bunday nashrlarga kiritilgan asarlarning mualliflari, basharti asar yaratishga doir shartnomada oʻzgacha hol nazarda tutilgan boʻlmasa, toʻliq nashrdan qatʼi nazar, oʻz asarlaridan foydalanishga boʻlgan alohida huquqlarini saqlab qoladilar.

Audiovizual asar, shu jumladan film yaratish xususida shartnoma tuzish, basharti bunday shartnomada oʻzgacha hol nazarda tutilgan boʻlmasa, mazkur asar mualliflarining asarni takrorlashga, uni tarqatishga, omma oldida ijro etishga, barchaning eʼtiboriga yetkazish uchun kabel orqali berishga, efirga uzatish yoki asardan boshqa har qanday tarzda ommaviy foydalanishga, film matnini subtitrlash va dublyaj qilishga boʻlgan alohida huquqlarining asarni tayyorlovchiga oʻtishiga olib kelmaydi. Mazkur huquqlar audiovizual asarga boʻlgan mualliflik huquqining amal qilish muddati davomida amal qiladi.

Film tayyorlovchisi bu asardan har qanday tarzda foydalanilganida ham oʻz ismi-sharifi yoki nomini koʻrsatishga yoxud ismi-sharifi yoki nomi koʻrsatilishini talab qilishga haqlidir.

Film omma oldida namoyish etilganida musiqa asarining muallifi oʻzining musiqa asari (matnli yoki matnsiz) omma oldida ijro etilganligi uchun haq olish huquqini saqlab qoladi.

Film muallifi va filmga boʻlgan mulkiy huquqning boshqa egalari roziligisiz filmning oxirgi variantini (yozuvning asl nusxasini) yoʻq qilib yuborish taqiqlanadi.

16-modda. Mualliflik huquqining himoya belgilari

Alohida mualliflik huquqining egasi oʻz huquqlaridan xabardor etish uchun asarning har bir nusxasida aks ettiriladigan va quyidagi uch unsurdan iborat mualliflik huquqining himoya belgisidan foydalanishi mumkin:

aylana ichiga olingan lotincha “S” harfi;

alohida mualliflik huquqlari egasining ism-sharifi (nomi);

asar birinchi marta eʼlon qilingan yil.

Mualliflik huquqining himoya belgisida koʻrsatilgan shaxs, basharti oʻzga hol isbotlanmagan boʻlsa, huquq egasi hisoblanadi.

17-modda. Muallifning shaxsiy nomulkiy huquqlari

Asar muallifiga quyidagi shaxsiy nomulkiy huquqlar tegishlidir:

mualliflik huquqi;

mualliflik nomiga boʻlgan huquq;

asarning daxlsizligiga boʻlgan huquq.

Muallif shaxsiy nomulkiy huquqlarni amalga oshirishdan voz kechish toʻgʻrisida biron-bir shaxs bilan tuzgan bitim va muallifning bu haqdagi arizasi ahamiyatsizdir.

18-modda. Mualliflik huquqi

Muallif (hammualliflar)ning oʻzi yaratgan asarga boʻlgan mualliflik huquqi boshqa shaxslarning ayni shu asarga mualliflik huquqi eʼtirof qilinishini istisno etadi.

19-modda. Mualliflik nomiga boʻlgan huquq

Muallif asardan oʻz ism-sharifi, taxallusini koʻrsatgan holda yoki imzosiz foydalanish yoki shu tarzda foydalanishga ruxsat berish borasidagi alohida huquqda (mualliflik nomiga boʻlgan huquqda) egadir.

20-modda. Asarning daxlsizligiga boʻlgan huquq

Muallif oʻz asariga oʻzgartishlar va qoʻshimchalar kiritish hamda asarga oʻzining roziligisiz biron-bir shaxs tomonidan oʻzgartishlar yoki qoʻshimchalar kiritilishidan asarini himoya qilish borasida alohida huquqqa (asarning daxlsizligiga boʻlgan huquqqa) egadir.

Asarni nashr qilish, omma oldida ijro etish yoki undan boshqacha tarzda foydalanish chogʻida asarning oʻziga ham, uning nomiga ham, muallifning nomi koʻrsatilishiga ham biron-bir oʻzgartish kiritishga faqat muallifning roziligi bilangina yoʻl qoʻyiladi.

Muallifning roziligisiz uning asarini bezaklar bilan, soʻzboshi, xotima, sharh yoki biron-bir tushuntirishlar bilan nashr etish taqiqlanadi.

Muallifning vafotidan keyin asarning daxlsizligini himoya qilish vasiyatnomada koʻrsatilgan shaxs tomonidan, bunday koʻrsatma boʻlmagan taqdirda esa muallifning merosxoʻrlari, shuningdek qonunga muvofiq zimmasiga mualliflik huquqlarini himoya qilish vazifasi yuklatilgan shaxslar tomonidan amalga oshiriladi.

21-modda. Asarni eʼlon qilish huquqi

Muallif nomuayyan doiradagi shaxslarning asardan foydalanishiga imkon yaratib berish huquqi (asarni eʼlon qilish huquqi)ga egadir.

Asarni nashr qilish, omma oldida ijro etish, ommaga namoyish etish yoʻli bilan yoki boshqa tarzda ommaviylashtirish orqali muallif tomonidan yoki uning roziligi bilan nomuayyan doiradagi shaxslarning asardan foydalanishi uchun birinchi bor imkon yaratib berilsa, asar eʼlon qilingan hisoblanadi.

Muallif asarni eʼlon qilish toʻgʻrisida ilgari qabul qilgan qaroridan asardan foydalanish huquqini olgan shaxslarga ular shunday qaror tufayli koʻrgan zararning oʻrnini, shu jumladan boy berilgan foydani qoplash sharti bilan voz kechish huquqiga (asarni chaqirib olish huquqiga) egadir. Basharti asar eʼlon kilingan boʻlsa, muallif oʻz asarini chaqirib olganligini ommaga maʼlum qilishi shart. Bunda muallif asarning avval tayyorlab qoʻyilgan nusxalarini oʻz hisobidan muomaladan olib qoʻyishga haqlidir.

Bu qoidalar, basharti muallif bilan tuzilgan shartnomada oʻzgacha hol nazarda tutilgan boʻlmasa, xizmat asarlariga nisbatan ham tatbiq etiladi.

22-modda. Muallifning asardan foydalanish huquqi

Muallif asardan har qanday shaklda va har qanday usulda foydalanish borasida alohida huquqlarga egadir.

Asarni takrorlash va uni tarqatish, boshqa yoʻllar bilan realizatsiya qilish, xususan:

asarni omma oldida namoyish etish (koʻrgazmaga qoʻyish, eksponat sifatida koʻrsatish);

asarning moddiy jismini tashkil etuvchi nusxasini ijaraga berish;

asarni omma oldida ijro etish;

asarni efirga uzatish (radio yoki televideniye orqali translatsiya qilish), shu jumladan kabel yoki aloqa yoʻldoshi orqali berish;

asarni texnika yordamida yozib olish;

asarning texnikaviy yozuvini eshittirish yoki koʻrsatish, shu jumladan radio yoki televideniye orqali;

asardan keyinchalik foydalanish maqsadida uni tarjima qilish yoki qayta ishlash;

shaharsozlik, arxitektura, dizayn loyihasini amaliy roʻyobga chiqarish asardan foydalanish hisoblanadi.

Asarga uning obyektiv shaklini, aqalli asl nusxasida qanday boʻlsa, shu holdagi shaklini qayta berish (asarni nashr etish, audio yoki videoyozuvlardan nusxa koʻpaytirish va shu kabilar) asarni takrorlash hisoblanadi.

Asar nusxalarini sotish, almashtirish, ijaraga berish yoki ular ishtirokida boshqa amallarni bajarish, shu jumladan ularni import qilish asarni tarqatish hisoblanadi.

Basharti asarning nusxalari qonunan boshqa shaxsga berilgan boʻlsa, ularni keyinchalik muallifning roziligisiz va haq toʻlamagan holda tarqatishga yoʻl qoʻyiladi, qonunda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.

Asardan daromad (foyda) olish maqsadida foydalanilganligi yoki undan foydalanish bunday maqsadga qaratilmaganligidan qatʼi nazar, asardan foydalanilgan deb hisoblanadi.

Asarning mazmunini tashkil etuvchi qoidalarni (kashfiyotlarni, boshqa texnikaviy, iqtisodiy, tashkiliy va shu kabi yechimlarni) amaliy qoʻllash asardan mualliflik huquqi maʼnosida foydalanganlikni anglatmaydi.

23-modda. Asarlarni saqlash uchun topshirish

Basharti asar saqlash uchun har kim foydalanishi mumkin boʻlgan saqlov joyiga (depozitariyga) topshirilgan boʻlsa va depozitariy bilan tuzilgan shartnomaga koʻra mazkur depozitariyga murojaat etadigan har qanday shaxsning asar nusxasini olishiga yoʻl bersa, asardan bu tarzda foydalanish asarlarning qoʻlyozmalarini, moddiy jismdagi boshqa asarlarni, shu jumladan mashina yordamida tayyorlangan asarlarni saqlash uchun topshirish deb eʼtirof etiladi.

Asarni saqlash uchun topshirish asardan foydalanish huquqiga ega boʻlgan shaxsning (huquq egasining) depozitariy bilan tuzilgan, asardan foydalanish shartlarini belgilab beruvchi shartnomasi asosida amalga oshiriladi. Bunday shartnoma va depozitariyning foydalanuvchi bilan tuzgan shartnomasi ommaviy shartnoma hisoblanadi

24-modda. Asardan foydalanish huquqini tasarruf etish

Muallif yoki huquqqa ega boʻlgan boshqa shaxs shartnomaga, shu jumladan ochiq savdoda tuzilgan shartnomaga binoan asardan foydalanish borasidagi barcha huquqlarni oʻzga shaxsga berishi (foydalanish huquqini boshqa shaxsga oʻtkazish) mumkin.

Asardan foydalanish huquqi bir shaxsdan boshqa shaxsga universal huquqiy vorislik tartibida oʻtadi.

Huquq egasi boshqa shaxsga asardan muayyan doirada foydalanish uchun ruxsatnoma (litsenziya) berishi mumkin. Bunday ruxsatnoma asardan uning dastlabki shaklida foydalanish uchun ham, qayta ishlangan shaklida, xususan tarjima, aranjirovka tarzida va shu kabi usullarda foydalanish uchun ham talab qilinadi.

Asardan foydalanishning har bir usuli uchun huquq egasining maxsus ruxsatnomasi talab qilinadi.

25-modda. Tasviriy sanʼat asarlaridan foydalanish huquqi

Tasviriy sanʼat asarining muallifi asar mulkdoridan oʻzining asarini takrorlash huquqini (foydalanish huquqini) amalga oshirish imkonini berishni talab qilishga haqlidir. Bunda asar mulkdoridan asarni muallifga yetkazib berishni talab qilish mumkin emas.

26-modda. Mualliflik huquqlarining cheklanishi

Muallif va boshqa shaxslarning asardan foydalanish borasidagi alohida huquqlarini cheklashga ushbu Qonunning 17—21-moddalarida yoki boshqa qonunlarda nazarda tutilgan hollardagina yoʻl qoʻyiladi.

Mazkur cheklashlar asardan normal foydalanilishiga oʻrinsiz ziyon yetkazmagan va muallifning qonuniy manfaatlarini asossiz kamsitmagan taqdirdagina tatbiq etiladi.

27-modda. Begona asarni shaxsiy maqsadlarda takrorlash

Chop etilgan begona asardan muallifning roziligisiz va mualliflik haqini toʻlamagan holda shaxsiy maqsadlarda foydalanishga, basharti bunda asardan normal foydalanilishga ziyon yetmaydigan va muallifning qonuniy manfaatlariga putur yetmaydigan boʻlsa, yoʻl qoʻyiladi.

Ushbu modda birinchi qismining qoidalari quyidagilarga nisbatan tatbiq etilmaydi:

binolar va shunga oʻxshash inshootlar shaklidagi arxitektura asarlaridan foydalanish;

maʼlumot bazalari yoki ularning muhim qismlaridan foydalanish;

qonunda nazarda tutilgan hollarni istisno qilganda, EHM uchun yaratilgan dasturlardan foydalanish;

kitoblarni (toʻliq) va notali matnlarni reproduksiya qilish.

Ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilganidan istisno tarzda, qonunda audio va videoyozuvlardan shaxsiy maqsadlarda foydalanilgan taqdirda tegishli yozuvning muallifi, ijrochisi va ishlab chiqaruvchisi tegishli haq olish huquqiga ega boʻlishi belgilab qoʻyilishi mumkin.

Asarni takrorlaganlik uchun haq ishlab chiqaruvchilar yoki asarni takrorlash uchun ishlatiladigan asbob-uskunalar (audio apparatlar, videomagnitofonlar va shu kabilar) hamda asar moddiy jismining (audio va (yoki) video plyonkalar, kassetalar, lazer diskalar, kompakt diskalar va shu kabilarning) importchilari tomonidan ajratmalar (foizlar) shaklida toʻlanadi.

28-modda. Asardan muallifning ismi-sharifini koʻrsatgan holda erkin foydalanish

Asardan muallifning ismi-sharifini va olingan manbani koʻrsatgan holda hamda asardan normal foydalanilishiga zarar yetmaslik va muallifning qonuniy manfaatlarini kamsitmaslik sharti bilan quyidagi tarzda erkin foydalanishga yoʻl qoʻyiladi:

chop etilgan asarni ulardan olingan tsitatalar tarzida (asl nusxa tilida va tarjimada), shu jumladan gazeta va jurnallarning maqolalaridan olingan parchalar tarzida tsitatadan koʻzlangan maqsadga mos hajmda ilmiy, tadqiqot, tanqid va axborot maqsadlarida takrorlash hamda tarqatish;

chop etilgan asarlarni taʼlim va oʻquv tusidagi nashrlarda, radioeshittirish va telekoʻrsatuvlarda, audio va videoyozuvlarda misol tariqasida qoʻyilgan maqsadga loyiq hajmda takrorlash, texnika yordamida yozib olish va efir orqali berish;

kundalik siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy va diniy masalalar yuzasidan gazeta va jurnallarda eʼlon qilingan maqolalar yoki efir orqali berilgan shu tusdagi asarlarni gazetalarda takrorlash, efirga uzatish, bunday foydalanish muallif tomonidan atayin taqiqlangan hollar bundan mustasno;

omma oldida soʻzlangan siyosiy nutqlar, murojaatlar, maʼruzalar va shunga oʻxshash asarlarni qoʻyilgan maqsadga mos hajmda gazetalarda takrorlash, efirga uzatish;

kundalik voqealar jarayonida koʻrish yoki eshitish mumkin boʻlgan asarlarni ana shunday voqealarning sharhlarida axborot maqsadiga mos hajmda takrorlash, omma oldida namoyish etish, efirga uzatish;

foyda olishni koʻzlamagan holda koʻzi ojizlar uchun qabariq nuqtali harflar yoki boshqa usullar bilan chop etilgan asarlarni takrorlash, foydalanishning ana shunday usullari uchun atayin yaratilgan asarlar bundan mustasno.

29-modda. Asarlardan reproduksiya qilish yoʻli bilan foydalanish

Muallifning roziligisiz va mualliflik haqini toʻlamagan holda, lekin asaridan foydalanilayotgan muallifning ismi-sharifini va olingan manbaini albatta koʻrsatib, quyidagilardan foyda olishni koʻzlamay reproduksiya qilishga yoʻl qoʻyiladi:

asardan, yoʻqolgan yoki yaroqsiz boʻlib qolgan nusxalarini tiklash, almashtirish uchun, shuningdek oʻz fondlaridan bu asarlarni biron sabab bilan yoʻqotgan boshqa kutubxonalarga asarlarning nusxalarini taqdim etish uchun kutubxonalar va arxivlar tomonidan;

toʻplamlarda, gazetalar va boshqa davriy nashrlarda qonuniy ravishda eʼlon qilingan ayrim maqolalar va kichik hajmli asarlardan, qonuniy ravishda eʼlon qilingan yozma asarlardan (suratli yoki suratsiz) qisqa parchalar fuqarolarning oʻquv va tadqiqot maqsadlaridagi soʻrovlari asosida kutubxonalar va arxivlar tomonidan, shuningdek auditoriya mashgʻulotlari uchun taʼlim muassasalari tomonidan.

30-modda. Hamma bemalol bora oladigan joylarda doimiy joylashgan asarlardan erkin foydalanish

Hamma bemalol bora oladigan joylarda doimiy joylashgan arxitektura, fotografiya, tasviriy sanʼat asarlarini muallifning roziligisiz va mualliflik haqi toʻlamagan holda takrorlash, efirga uzatishga yoki hammaning eʼtiboriga yetkazish uchun kabel orqali uzatishga yoʻl qoʻyiladi.

Bu qoida asarning tasviri shunday takrorlashning, efirga uzatishning yoki hammaning eʼtiboriga yetkazish uchun kabel orqali uzatishning asosiy obyekti boʻlgan hollarga nisbatan, shuningdek asarning ifodasidan tijorat maqsadlarida foydalaniladigan hollarga nisbatan tatbiq etilmaydi.

31-modda. Asarlarni omma oldida erkin ijro etish

Qonunan eʼlon qilingan musiqa asarlarini rasmiy, diniy va dafn marosimlarida bunday marosimlarning xususiyatiga mos hajmda muallifning roziligisiz va mualliflik haqi toʻlamagan holda omma oldida ijro etishga yoʻl qoʻyiladi.

32-modda. Sudlov maqsadlarini koʻzlab, asarlarni erkin takrorlash

Sudlov va maʼmuriy ish yuritish maqsadlarini koʻzlab, foydalanish maqsadiga mos hajmda asarlarni muallifning roziligisiz va mualliflik haqi toʻlamagan holda ijro etishga yoʻl qoʻyiladi.

33-modda. Efir orqali koʻrsatuv va eshittirishlar beruvchi tashkilotlar tomonidan asarlarni qisqa muddat foydalanish maqsadida erkin yozib olish

Efir orqali koʻrsatuv va eshittirishlar beruvchi tashkilot oʻzi efirga uzatish huquqini olgan asarni muallifning yoki boshqa huquq egasining roziligisiz va qoʻshimcha haq toʻlamagan holda qisqa muddat foydalanish maqsadida yozib olishga haqlidir, bunda efir orqali koʻrsatuv va eshittirishlar beruvchi tashkilot yozuvni oʻz uskunalari yordamida hamda oʻz koʻrsatuv va eshittirishlari uchun amalga oshirishi shart.

Basharti bunday yozuvni saqlab turishning uzoqroq muddati muallif bilan kelishilgan boʻlmasa, u tayyorlanganidan keyin olti oy ichida yoʻq qilib yuborilishi shart. Agar bunday yozuv butunlay hujjatli ruhda boʻlsa, u asar muallifining roziligisiz rasmiy arxivlarda saqlab qoʻyilishi mumkin.

34-modda. EHM uchun yaratilgan dasturning yoki maʼlumotlar bazasining nusxasiga ega boʻlgan shaxs huquqlarining cheklanishi

EHM uchun yaratilgan dasturning yoki maʼlumotlar bazasining nusxasiga ega boʻlgan shaxsning EHM uchun yaratilgan dasturni va maʼlumotlar bazasini keyingi shaxsiy foydalanish maqsadida takrorlashga va qayta ishlashga boʻlgan huquqi qonun bilan belgilab qoʻyiladi.

35-modda. Xizmat asariga boʻlgan huquq

Xizmat topshirigʻini bajarish tartibida yaratilgan asarga (xizmat asariga) boʻlgan mualliflik huquqi shu asar muallifiga tegishlidir.

Xizmat asaridan topshiriq maqsadi taqozo etgan usulda va topshiriqdan kelib chiqadigan doirada foydalanish huquqi, basharti ish beruvchi bilan muallif oʻrtasidagi shartnomada oʻzgacha hol nazarda tutilgan boʻlmasa, asar yaratish haqida topshiriq bergan va muallif mehnat munosabatlari oʻrnatgan shaxsga (ish beruvchiga) tegishlidir. Ish beruvchi bunday foydalanish huquqini boshqa shaxsga berishga haqlidir.

Ish beruvchi bilan muallif oʻrtasidagi shartnomada xizmat asaridan foydalanganlik uchun muallifga haq toʻlash nazarda tutilgan va asardan foydalanishning boshqa shartlari qamrab olingan boʻlishi mumkin.

Ish beruvchi bilan tuzilgan shartnomadan qatʼi nazar, muallif asar taqdim etilgan vaqtdan eʼtiboran oʻn yil oʻtganidan keyin, ish beruvchining roziligi bilan esa, undan ham oldinroq asardan foydalanish va mualliflik haqini olish huquqini toʻliq hajmda qoʻlga kiritadi.

Muallifning xizmat asaridan topshiriq maqsadi taqozo etmaydigan usulda foydalanish huquqi cheklanmaydi.

36-modda. Mualliflik huquqining Oʻzbekiston Respubliqasi xududida amal qilishi

Birinchi marta Oʻzbekiston Respublikasi xududida chop etilgan yoki chop etilmagan boʻlsada, asl nusxasi biron-bir obyektiv shaklda uning hududida turgan asarga boʻlgan mualliflik huquqi Oʻzbekiston Respublikasi hududida amal qiladi. Bunday holda mualliflik huquqi muallifga va uning merosxoʻrlariga, shuningdek fuqaroligidan qatʼi nazar, muallifning boshqa huquqiy vorislariga tegishli deb eʼtirof etiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining asarlari birinchi marta chet davlat hududida chop etilgan yoki biron-bir obyektiv shaklda ana shu davlat hududida turgan boʻlsa, bunday asarga boʻlgan mualliflik huquqi Oʻzbekiston Respublikasining fuqarolariga, xuddi shuningdek ularning merosxoʻrlari va boshqa huquqiy vorislariga tegishli deb eʼtirof etiladi.

Muallifga xalqaro shartnomalarga muvofiq huquqiy himoya berilishi vaqtida asarning chet davlat hududida chop etilganligi tegishli xalqaro shartnoma qoidalariga binoan aniqlanadi.

Asarni Oʻzbekiston Respublikasi hududida himoya qilish maqsadida asarning muallifi deb eʼtirof etiladigan shaxs asar birinchi marta qaysi davlatning hududida himoya qilina boshlagan boʻlsa, shu davlatning qonunlariga binoan aniqlanadi.

37-modda. Mualliflik huquqi amal qilishining boshlanishi

Asarga boʻlgan mualliflik huquqi chop etilganligi yoki etilmaganligidan qatʼi nazar, asarga uchinchi shaxslar idrok eta oladigan obyektiv shakl berilgan vaqtdan boshlab amal qiladi. Ogʻzaki asarga boʻlgan mualliflik huquqi bu asar uchinchi shaxslarga maʼlum qilingan vaqtdan boshlab amal qiladi.

Basharti asar ushbu Qonunning 36-moddasi qoidalarining taʼsir doirasiga kirmasa, bunday asarga boʻlgan mualliflik huquqi, basharti u Oʻzbekiston Respublikasida eʼlon qilingan boʻlsa, birinchi marta eʼlon qilingan vaqtdan boshlab himoya qilinadi.

38-modda. Mualliflik huquqining amal qilish muddati

Mualliflik huquqi muallifning butun hayoti davomida va vafotidan keyin u vafot etgan yildan keyingi yilning birinchi yanvaridan eʼtiboran ellik yil davomida amal qiladi.

Hammualliflikda yaratilgan asarga boʻlgan mualliflik huquqi hammualliflarning butun hayoti davomida va hammualliflar orasida eng uzoq umr koʻrgan shaxs vafot etganidan keyin ellik yil davomida amal qiladi.

Birinchi marta taxallus ostida yoki imzosiz chop etilgan asarga boʻlgan mualliflik huquqi asar chop etilgan yildan keyingi yilning birinchi yanvaridan eʼtiboran ellik yil davomida amal qiladi.

Basharti ana shu muddat ichida imzosiz yoki taxallus ostida chop etilgan asar muallifining shaxsi maʼlum boʻlib qolsa, ushbu moddaning birinchi qismida aytilgan muddatlar qoʻllanadi.

Ushbu moddaning birinchi qismida aytib oʻtilgan muddatlar davomida mualliflik huquqi muallifning merosxoʻrlariga tegishli boʻladi va meros boʻyicha bir shaxsdan boshqa shaxsga oʻtadi. Ayni ana shu muddatlar ichida mualliflik huquqi muallif bilan, uning merosxoʻrlari va keyingi huquqiy vorislari bilan tuzilgan shartnoma boʻyicha bu huquqni olgan huquqiy vorislarga tegishli boʻladi.

Muallif vafotidan keyin ellik yil ichida birinchi marta chop etilgan asarga boʻlgan mualliflik huquqi asar chop etilgan yildan keyingi yilning birinchi yanvaridan eʼtiboran ellik yil davomida amal qiladi.

Mualliflik, muallifning ism-sharifi va asarning daxlsizligi muddatsiz himoya qilinadi.

39-modda. Asarning ijtimoiy mulkka aylanishi

Asarga boʻlgan mualliflik huquqining amal qilish muddati tugaganidan keyin asar ijtimoiy mulkka aylanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi xududida hech qachon himoya bilan taʼmin etilmagan asarlar ijtimoiy mulk hisoblanadi.

Ijtimoiy mulk hisoblangan asardan har qanday shaxs mualliflik haqini toʻlamagan holda erkin foydalanishi mumkin. Bunda asarga boʻlgan mualliflik huquqiga, mualliflik nomiga boʻlgan huquqda va asarning daxlsizligiga boʻlgan huquqqa rioya etilishi lozim.

40-modda. Mualliflik shartnomasi

Muallif yoki uning merosxoʻri mualliflik shartnomasi tuzish orqali oʻz asaridan foydalanish huquqini boshqa shaxsga oʻtkazishi mumkin. Mualliflik shartnomasi uchun haq toʻlash talab qilinadi.

Mualliflik shartnomasi tayyor asar uchun yoki muallif yaratishni oʻz zimmasiga olgan asar uchun (buyurtma shartnomasi) tuziladi. Asardan u yoki bu doirada foydalanishga ruxsatnoma berish toʻgʻrisidagi muallif yoki uning merosxoʻrlari tuzadigan shartnoma ham (mualliflik litsenziya shartnomasi) mualliflik shartnomasi hisoblanadi.

41-modda. Mualliflik shartnomasining shartlari

Mualliflik shartnomasida quyidagilar nazarda tutilishi kerak:

asardan foydalanish usullari (mazkur shartnoma asosida beriladigan konkret huquqlar);

asardan foydalanishning har bir usuli uchun toʻlanadigan haq miqdori va (yoki) toʻlanadigan haq miqdorini belgilash tartibi, uni toʻlashning tartibi va muddati.

Mualliflik shartnomasida asardan foydalanish huquqi qancha muddatga berilishi toʻgʻrisida shart boʻlmagan taqdirda, shartnoma tuzilgan sanadan boshlab besh yil oʻtganidan keyin, basharti foydalanuvchi shartnoma bekor qilinguniga qadar kamida olti oy oldin bu haqda yozma ravishda ogohlantirilgan boʻlsa, shartnoma muallif tomonidan bekor qilinishi mumkin.

Mualliflik shartnomasida asardan foydalanish huquqi amal qiladigan hudud doirasi toʻgʻrisida shart boʻlmagan taqdirda, shartnomaga binoan berilayotgan huquqning amal qilishi Oʻzbekiston Respublikasi hududi bilan cheklanadi.

Shartnoma tuzilgan vaqtda asardan foydalanish haqidagi hali maʼlum boʻlmagan huquqlar mualliflikka doir shartnoma mavzusi boʻlishi mumkin emas.

Asardan foydalanganlik uchun toʻlanadigan haq miqdori taraflarning kelishuviga binoan mualliflik shartnomasida belgilab qoʻyiladi.

Basharti asarni nashr etish yoki undan boshqacha tarzda foydalanish haqidagi mualliflik shartnomasida haq toʻlash qatʼiy summa tarzida belgilansa, shartnomada asarning eng koʻp tiraji belgilab qoʻyilishi shart.

Muallif yoki uning merosxoʻrlarining haq olishga boʻlgan huquqni rad etishi ahamiyatsizdir.

Mualliflik shartnomasi boʻyicha berilgan huquqlarni shartnomadagi istalgan taraf shartnomada bevosita nazarda tutilgan taqdirdagina boshqa shaxslarga toʻliq yoki qisman oʻtkazishi mumkin.

42-modda. Mualliflik shartnomasining shakli

Mualliflik shartnomasi yozma shaklda tuzilishi lozim, qonunda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.

43-modda. Mualliflik shartnomasi boʻyicha javobgarlik

Mualliflik shartnomasi boʻyicha majburiyatlarni umuman yoki tegishli darajada bajarmagan tomon boshqa tomonga yetkazilgan zararning oʻrnini, shu jumladan boy berilgan foydani ham qoplashi shart.

44-modda. Mualliflik litsenziya shartnomasining amal qilish muddati

Mualliflik litsenziya shartnomasi unda nazarda tutilgan, ammo mualliflik huquqining amal qilish muddatidan koʻp boʻlmagan muddat davomida amal qiladi.

Asar muallifi yoki uning merosxoʻrlari, mualliflik litsenziya shartnomasiga muddat toʻgʻrisidagi shart kiritilganligi yoki kiritilmaganligidan qatʼi nazar, shartnoma tuzilgan sanadan eʼtiboran oʻn yil oʻtganidan keyin oʻz kontragentini kamida olti oy oldin yozma ravishda ogohlantirgan holda shartnomani bir tomonlama bekor qilishga haqlidir. Muallif yoki uning merosxoʻrlarida bunday huquq har oʻn yilda vujudga keladi.

Shartnomada asardan foydalanish muddatlari nazarda tutilishi mumkin, bu muddatlarni buzganlik huquq egasining shartnomani bekor qilish huquqiga sabab boʻladi.

45-modda. Mualliflik huquqlarini boshqarish

Huquq egasi oʻziga tegishli huquqni oʻe xohishiga koʻra shaxsan amalga oshirishga haqlidir.

Huquq egasidan boshqa shaxslar mualliflik huquqlarini faqat huquq egasining roziligi bilan va u bergan vakolatlar doirasida boshqarishlari mumkin, vakillikni qonuniy vakil amalga oshiradigan hollar bundan mustasno.

Mualliflik huquqi va turdosh huquqlarning egalari zimmasiga mualliflik huquqi va turdosh huquqlarni boshqarish yuklatiladigan tashkilotlarni tuzishlari mumkin. Bunday tashkilotlar huquq egalari bilan tuzilgan shartnoma asosida oʻzlariga berilgan vakolatlar doirasida va oʻz huquqlari doirasida mualliflik huquqi va turdosh huquqlar egalarining manfaatlarini ifoda etadilar. Mualliflik huquqi va turdosh huquqlarni boshqarish bilan shugʻullanuvchi tashkilotlar Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati tomonidan belgilab qoʻyilgan davlat organi bergan litsenziyalar asosida va shu organning nazorati ostida ish olib boradilar. Ular tijorat faoliyati bilan shugʻullanishga va asarlardan foydalanishga haqli emas.

Mualliflik huquqi va turdosh huquqlarni boshqarish bilan shugʻullanuvchi tashkilotlar oʻzlariga murojaat qilgan mualliflik huquqi yoki turdosh huquq egasining topshirigʻini oʻz zimmalariga olishlari shart. Bunday tashkilotlar topshiriqni oʻzlari ishlab chiqqan qoʻshiluv shartnomasi asosida bajarishlari mumkin. Shartnomada tashkilotning qilgan xarajatlari huquq egasi tomonidan qoplanishi nazarda tutilishi mumkin.

Mualliflik huquqi va turdosh huquqlarni boshqarish bilan shugʻullanuvchi tashkilotlar shartnomalarga muvofiq oʻzlari olgan vakolatlar asosida boshqa shaxslarga (foydalanuvchilarga) asarlardan yoki turdosh huquqlar obyektlaridan foydalanishning tegishli usullari uchun litsenziyalar beradilar. Bunday litsenziyalarning shartlari bir toifadagi barcha foydalanuvchilar uchun bir xil boʻlmasligi kerak va yetarli asoslar boʻlmay turib litsenziya berishni rad etib boʻlmaydi.

Ushbu moddaning uchinchi qismida koʻrsatib oʻtilgan tashkilotlardan boʻlak har qanday shaxslar mualliflik huquqi va turdosh huquqlar egalarining manfaatlarini umumiy asoslarda ifoda etishlari mumkin.

46-modda. Asardan shartnoma tuzmagan holda noqonuniy foydalanganlik uchun javobgarlik

Huquq egasi bilan shartnoma tuzmagan holda asardan foydalanilgan takdirda qoidabuzar huquq egasiga yetkazilgan zararning oʻrnini, shu jumladan boy berilgan foydani qoplashi shart. Huquq egasi qoidabuzardan oʻzi koʻrgan zarar oʻrniga uning qoidabuzarlik oqibatida olgan daromadlarini undirib olishga haqli.

Asardan mualliflik shartnomasida nazarda tutilmagan usulda yoki bunday shartnomaning amal qilishi toʻxtaganidan keyin foydalanish asardan shartnoma tuzmagan holda foydalanish deb hisoblanadi.

III. TURDOSh HUQUQLAR

47-modda. Turdosh huquqlar obyekti

Turdosh huquqlar sahna asarlariga, ijroga, ijroning audio va videoyozuviga (ijro yozuviga), efir va kabel orqali koʻrsatuv va eshittirish beruvchi tashkilotning koʻrsatuv va eshittirishlariga tatbiq etiladi.

48-modda. Turdosh huquqlarning subyektlari

Ijro etish huquqi ijrochilarga — artistlarga, sahnalashtiruvchi rejissorlarga, dirijyorlarga, shuningdek ularning merosxoʻrlariga tegishlidir. Bunday ijrodan foydalanish huquqi boshqa huquqiy vorislarga oʻtishi mumkin.

Ijro yozuviga boʻlgan huquq ana shunday yozuvni amalga oshirgan shaxsga yoki uning huquqiy vorislariga tegishlidir.

Translatsiya qilish huquqi koʻrsatuv va eshittirishni yaratgan efir orqali koʻrsatuv va eshittirish beruvchi tashkilotga yoki uning huquqiy vorislariga tegishlidir.

49-modda. Turdosh huquqlarning himoya belgilari

Ijroni yozib olgan shaxs va ijrochi oʻz huquqlaridan xabardor qilish uchun turdosh huquqlarning himoya belgisidan foydalanishlari mumkin, audio yoki videoyozuvning har bir nusxasida va (yoki) ular saqlanadigan gʻilofda aks ettiriladigan bu belgi quyidagi uch unsurdan iborat boʻladi:

aylana ichidagi lotincha “R” harfi;

alohida turdosh huquqlar egasining ismi (nomi);

yozuv birinchi marta eʼlon qilingan yil.

50-modda. Ijrochining huquqlari

Ijrochi quyidagi huquqlarga egadir:

ijro vaqtida, ijro yozuvining nusxalarida, ijro translatsiya qilinayotganda yoki takrorlanayotganida uning ismini koʻrsatish;

asarni buzib ijro etishdan ximoya qilish;

ijrodan foydalanishni amalga oshirish yoki foydalanishga ruxsat berish.

Ijrodan foydalanish huquqi quyidagilarga ruxsat berish huquqini qamrab oladi:

ijroni efir va kabel orqali translatsiya qilish;

ijroni texnika vositalari yordamida yozib olish;

yozib olingan ijroni translatsiya qilish va omma oldida takrorlash;

ijro yozuvini koʻpaytirish va uning nusxalarini tarqatish.

Ijrochilar oʻz huquqlarini ijro etilayotgan asarlar mualliflarining huquqlariga rioya etgan holda roʻyobga chiqaradilar.

Ijrodan foydalanish huquqini cheklash qonun bilan belgilab qoʻyiladi.

Xizmat topshirigʻini bajarish tartibida amalga oshirilgan ijroga (xizmat ijrosiga) boʻlgan huquqqa nisbatan tegishincha ushbu Qonun 35-moddasining qoidalari tatbiq etiladi.

51-modda. Ijrochi huquqlarining amal qilishi

Ijrochining Oʻzbekiston Respublikasi hududida birinchi marta amalga oshirilgan ijroga boʻlgan huquqi Oʻzbekiston Respublikasi hududida amal qiladi. Bunday hollarda, fuqaroligidan qatʼi nazar, huquq ijrochiga, uning merosxoʻrlariga, shuningdek ijrochining boshqa huquqiy vorislariga tegishli deb eʼtirof etiladi. Ijrochining huquqi ijro birinchi bor chet davlat hududida amalga oshirilgan hollarda ham unga, shuningdek uning huquqiy vorislariga tegishli deb eʼtirof etiladi.

Ijrochining huquqlari birinchi yozuv yoki birinchi ijro (sahnalashtirish) paytidan eʼtiboran ellik yil davomida amal qiladi.

Ijrochining nomga boʻlgan huquqi va ijroni buzishlardan himoya qilish huquqi muddatsiz qoʻriqlanadi.

52-modda. Ijrodan foydalanish

Ijrochi va ijro etish huquqining boshqa egasi bu huquqdan oʻz xohishiga koʻra mustaqil ravishda foydalanishga haqli.

Ijrodan boshqa shaxslarning foydalanishiga faqat ijrochining ruxsati bilan yoki boshqa huquq egasi bilan tuzilgan shartnoma asosida uning ruxsati bilan yoʻl qoʻyiladi.

53-modda. Ijrodan foydalanish huquqini tasarruf etish

Huquq egasi oʻzining ijrodan foydalanish huquqini boshqa shaxsga oʻtkazish, shu jumladan ijrodan u yoki bu doirada foydalanish uchun boshqa shaxsga ruxsatnoma (litsenziya) berish yoʻli bilan oʻtkazish toʻgʻrisida shartnoma tuzishi mumkin.

Ijrochi yoki uning huquqiy vorisi ijrodan foydalanishga ruxsat etganlik uchun haq olish huquqiga ega. Foydalanishning har bir turi uchun alohida haq toʻlanishi kerak.

Haq olish huquqidan voz kechish ahamiyatsizdir.

54-modda. Ijroni yozib olgan shaxsning huquqlari

Ijroning audioyozuvini, videoyozuvini, audio-videoyozuvini amalga oshirgan shaxs va uning huquqiy vorisi ana shu yozuvga nisbatan alohida huquqa ega boʻladi.

Bunday yozuvdan boshqa shaxslarning foydalanishiga ana shu yozuvni amalga oshirgan shaxs yoki uning huquqiy vorisining ruxsati bilangina yoʻl qoʻyiladi.

Ijroni yozib olgan shaxs yoki uning huquqiy vorisi quyidagilarni amalga oshirishga yoki quyidagilarga ruxsat berishga haqlidir:

yozuvni omma oldida takrorlash;

yozuvga tuzatishlar kiritish yoki uni oʻzga tarzda qayta ishlash;

yozuvning nusxalarini tarqatish (sotish, ijaraga berish va shu kabilar), shu jumladan chet elga berib yuborish;

yozuvlardan nusxa koʻchirish;

yozuv nusxalarini import qilish.

Basharti ijro yozuvining nusxasiga egalik qilish huquqi ijroni yozib olgan shaxsga tegishli boʻlmasa, yozuvdan foydalanish, shu jumladan uni tijorat maqsadida ijaraga berish sohasidagi alohida huquq yozuvni amalga oshirgan shaxsda saqlanib qoladi.

Ijroni yozib olgan shaxsning huquqlarini cheklash qonun bilan belgilab qoʻyiladi.

Ijro yozuviga boʻlgan huquqning egalari oʻz huquqlarini asarlar mualliflarining huquqlarini va ijrochilarning huquqlarini hisobga olgan holda amalga oshiradilar.

55-modda. Ijrochining yozuvidan foydalanganlik uchun haq toʻlash

Foyda olish maqsadida eʼlon qilingan ijro yozuvini amalga oshirgan shaxsning va ijrosi yozilgan ijrochining roziligisiz, lekin haq toʻlagan holda:

yozuvni omma oldida ijro etishga;

yozuvni efir orqali koʻrsatish va eshittirishga;

yozuvni hammaning umumiy maʼlumoti uchun kabel orqali yuborishga yoʻl qoʻyiladi.

Ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan haqni toʻplash, taqsimlash hamda toʻlash mualliflik va turdosh huquqlarni boshqarish bilan shugʻullanadigan tashkilot tomonidan amalga oshiriladi (ushbu Qonunning 45-moddasi).

Ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan haq miqdori va uni toʻlash tartibi, bir tarafdan, yozuvdan foydalanuvchi yoki bunday foydalanuvchilar birlashmasi hamda, ikkinchi tarafdan, mualliflik va turdosh huquqlarni boshqarish bilan shugʻullanuvchi tashkilotlar oʻrtasidagi bitimda belgilab qoʻyiladi.

Haq miqdori yozuvdan foydalanishning har bir turi uchun belgilanadi.

56-modda. Ijro yozuvini amalga oshirgan shaxs huquqlarining amal qilishi

Ijro yozuvini amalga oshirgan shaxsning huquqi, agar bu yozuv birinchi marta Oʻzbekiston Respublikasida omma oldida takrorlangan yoki uning nusxalari omma orasida tarqatilgan boʻlsa, Oʻzbekiston Respublikasi hududida amal qiladi.

Ijro yozuvini amalga oshirgan shaxs huquqi Oʻzbekiston Respublikasi hududida yashash joyi yoki joylashgan manzili boʻlgan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari yoki yuridik shaxslarga ham tegishli deb tan olinadi.

Boshqa davlatlarning yuridik va jismoniy shaxslari ushbu Qonunda nazarda tutilgan huquqlardan Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari kuchiga yoki hamjihatlik prinsipiga asosan Oʻzbekiston Respublikasining yuridik va jismoniy shaxslari bilan teng ravishda foydalanadilar.

Ijro yozuvini amalga oshirgan shaxsning huquqlari yozuv amalga oshirilgan paytdan boshlab ellik yil mobaynida oʻz kuchini saqlab qoladi.

57-modda. Efir orqali koʻrsatuv va eshittirish beruvchi tashkilotning huquqlari

Efir orqali koʻrsatuv va eshittirish beruvchi tashkilot oʻz koʻrsatuv va eshittirishlaridan istalgan shaklda foydalanish va uchinchi shaxslarga bunday koʻrsatuv va eshittirishlardan foydalanish uchun ruxsat berish borasida alohida huquqlarga ega.

Koʻrsatuv va eshittirishlardan uchinchi shaxslarning foydalanishi shartnoma asosida amalga oshiriladi. Huquq egasi foydalanishning har bir turi uchun haq olish huquqiga ega.

Efir orqali koʻrsatuv va eshittirish beruvchi tashkilot quyidagilarga haqlidir:

koʻrsatuv va eshittirishni translatsiya qilish;

efir orqali koʻrsatuv va eshittirishlarni beruvchi boshqa tashkilotlarga va kabel orqali koʻrsatuv va eshittirish beruvchi tashkilotlarga oʻz koʻrsatuv va eshittirishlarini bir vaqtning oʻzida translatsiya qilishga hamda retranslatsiya qilishga ruxsat berish;

oʻz koʻrsatuv va eshittirishlarini yozib olish;

oʻz koʻrsatuv va eshittirishlari yozuvini takrorlash;

takrorlangan yozuv nusxalarini tarqatish;

oʻz koʻrsatuv va eshittirishlarini translatsiya qilishga va bir vaqtning oʻzida kabel orqali translatsiya, retranslatsiya qilishga hamda bu koʻrsatuv va eshittirishlar yozuvini translatsiya qilishga ruxsat berish;

kirish pullik boʻlgan joylarda ommaviy translatsiya qilish va takrorlash, boshqa shaxslarga shunday translatsiya qilish va takrorlashga ruxsat berish.

Efir orqali koʻrsatuv va eshittirish beruvchi tashkilotlarning huquqlarini cheklash qonun bilan belgilab qoʻyiladi.

Efir orqali koʻrsatuv va eshittirish beruvchi tashkilot oʻz huquqlarini asar mualliflarining huquqlari va ijrochilarning huquqlarini, zarur hollarda esa, ijro yozuviga boʻlgan huquq egalarining hamda efir orqali koʻrsatuv va eshittirish beruvchi boshqa tashkilotlarning huquqlarini hisobga olgan holda amalga oshiradi.

58-modda. Efir orqali koʻrsatuv va eshittirish beruvchi tashkilot huquqlarining amal qilishi

Efir orqali koʻrsatuv va eshittirish beruvchi tashkilotning huquqlari Oʻzbekiston Respublikasi hududida amal qiladi, basharti tashkilotning ushbu hududda joylashgan manzili boʻlsa hamda unda joylashtirilgan uzatkichlar yordamida koʻrsatuv va eshittirishlarni amalga oshirayotgan boʻlsa.

Efir orqali koʻrsatuv va eshittirish beruvchi tashkilotning koʻrsatuv va eshittirishga boʻlgan huquqi uni birinchi marta efirga translatsiya qilish paytidan boshlab ellik yil mobaynida amal qiladi.

59-modda. Kabel orqali koʻrsatuv va eshittirish beruvchi tashkilotning huquqlari

Kabel orqali koʻrsatuv va eshittirish beruvchi tashkilotning huquqlari efir orqali koʻrsatuv va eshittirish beruvchi tashkilotning ushbu Qonunda belgilangan huquqlariga tatbiqan belgilanadi.

60-modda. Efir yoki kabel orqali koʻrsatuv va eshittirish beruvchi tashkilot tomonidan ijrochi, ijro yozuvini amalga oshirgan shaxs huquqlarining cheklanishi

Ijro yozuvini amalga oshirgan shaxsning, efir yoki kabel orqali koʻrsatuv va eshittirish beruvchi tashkilotning roziligisiz va haq toʻlamasdan ijrodan, sahna asaridan, efir orqali berilgan koʻrsatuv va eshittirishdan, kabel orqali berilgan eshittirish va koʻrsatuvdan hamda ularning yozuvidan foydalanishga, shuningdek yozuvni takrorlashga quyidagi hollarda yoʻl qoʻyiladi:

kundalik voqealar sharhiga ijrodan, sahna asaridan, yozuvdan, efir yoki kabel orqali berilgan koʻrsatuv va eshittirishdan unchalik katta boʻlmagan parchalar qoʻshish yoʻli bilan;

faqat oʻquv yoki ilmiy tadqiqot maqsadlarida;

ijrodan, sahna asaridan, yozuvdan, efir yoki kabel orqali berilgan koʻrsatuv va eshittirishdan uncha katta boʻlmagan parchalar keltirish shaklida, faqat bunday parchalar keltirish axborot maqsadlarida amalga oshirilishi va bunda efir yoki kabel orqali koʻrsatuv va eshittirish beruvchi tashkilot tomonidan tijorat maqsadida eʼlon qilingan yozuv nusxalaridan istalgan shaklda foydalanish ushbu Qonunning 55-moddasi qoidalariga rioya etilgan holda amalga oshirilishi sharti bilan;

ushbu Qonunda adabiyot, fan va sanʼat asarlari muallifining mulkiy huquqlarini cheklash borasida nazarda tutilgan boshqa hollarda.

Fonogramma ishlab chiqaruvchining, efir yoki kabel orqali koʻrsatuv va eshittirish beruvchi tashkilotlarning roziligisiz efir yoki kabel orqali berilgan koʻrsatuv va eshittirishdan hamda uning yozuvidan shaxsiy maqsadda foydalanishga va fonogrammani takrorlashga yoʻl qoʻyiladi. Fonogrammani takrorlashga ushbu Qonunning 27-moddasiga muvofiq haq toʻlangan taqdirda yoʻl qoʻyiladi.

Agar qisqa muddat foydalanish uchun yozish yoki takrorlash efir orqali koʻrsatuv va eshittirish beruvchi tashkilot tomonidan uning oʻz asbob-uskunalari yordamida hamda uning oʻz koʻrsatuvi va eshittirishi uchun amalga oshirilayotgan boʻlsa, ushbu Qonun 50, 54, 58 va 59-moddalarining ijroning, sahna asarining yoki koʻrsatuv va eshittirishning qisqa muddat foydalaniladigan yozuvlarini amalga oshirish, tijorat maqsadida eʼlon qilingan yozuvni takrorlash uchun ijrochining, ijro yozuvini amalga oshirgan shaxsning hamda efir orqali koʻrsatuv va eshittirish beruvchi tashkilotning ruxsatini olish haqidagi qoidalari quyidagi shartlar bilan qoʻllanilmaydi:

efir orqali koʻrsatuv va eshittirish beruvchi tashkilot ushbu modda qoidalariga muvofiq qisqa muddat foydalaniladigan yozuv yoki bunday yozuvni takrorlash amalga oshiriladigan sahna asarining oʻzini, ijroni yoki koʻrsatuv va eshittirishni efirga berish uchun oldindan ruxsat olgan taqdirda;

qisqa muddat foydalaniladigan yozuv adabiyot, fan va sanʼat asarlarining bunday yozuvlariga nisbatan belgilangan muddat doirasida yoʻq qilib yuborilgan taqdirda (ushbu Qonunning 33-moddasi), basharti yozuv butunlay hujjat ruhida boʻlsa, rasmiy arxivlarda saqlanishi mumkin boʻlgan yagona nusxa bundan mustasno.

Ushbu moddada nazarda tutilgan cheklashlar ijrodan, ijro yozuvidan, sahna asaridan, efir yoki kabel orqali berilgan koʻrsatuv va eshittirishdan hamda ularning yozuvidan normal foydalanishga zarar yetkazmagan holda va ijrochining, ijro yozuvini amalga oshirgan shaxsning, efir yoki kabel orqali koʻrsatuv va eshittirish beruvchi tashkilotning hamda koʻrsatib oʻtilgan asarlar mualliflarining qonuniy manfaatlarini cheklab qoʻymagan holda qoʻllaniladi.

61-modda. Turdosh huquqlardan foydalanish toʻgʻrisidagi shartnomani umuman yoki tegishli darajada bajarmaganlik va asardan shartnoma tuzmagan holda noqonuniy foydalanganlik uchun javobgarlik

Turdosh huquqlardan foydalanish toʻgʻrisidagi shartnomani umuman yoki tegishli darajada bajarmagan yoxud asardan shartnoma tuzmagan holda noqonuniy foydalangan shaxs shartnomani umuman yoki tegishli darajada bajarmaganlik uchun javobgarlik toʻgʻrisidagi yoxud ziyon yetkazganlik uchun javobgarlik toʻgʻrisidagi umumiy qoidalarga muvofiq javobgar boʻladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti I. KARIMOV

Toshkent sh.,

1996-yil 30-avgust.,

272-I-son