Aholini ish bilan taʼminlash toʻgʻrisida (510-XII-son)

13.01.1992

Hujjat yangi tahrirda qabul qilingan

Amaldagi tahrirga oʻtish

Oʻzbekiston RespublikasiNING qonuni

Ushbu Qonun bozor iqtisodiyoti va mulkchilikning turli shakllari teng huquqliligi sharoitida insonning ishli boʻlish huquqlarini roʻyobga chiqarishning tashkiliy, huquqiy va ijtimoiy-iqtisodiy kafolatlarini belgilab beradi. Qonun Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qoidalarini va xalqaro qoidalarni hisobga olgan holda aholini ish bilan taʼminlash uchun shart-sharoitlar yaratishga qaratilgandir.

I BOʻLIM. UMUMIY QOIDALAR

1-modda. Oʻzbekiston Respublikasida aholini ish bilan taʼminlash toʻgʻrisidagi qonunlar

Aholini ish bilan taʼminlashga oid munosabatlar mazkur Qonun, Oʻzbekiston Respublikasining boshqa qonun hujjatlari bilan, Qoraqalpogʻiston Respublikasi hududida esa Qoraqalpogʻiston Respublikasi qonunlari bilan ham tartibga solib boriladi.

2-modda. Oʻzbekiston Respublikasi aholisini ish bilan taʼminlash

1. Ish bilan taʼminlash odamlarning Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga va qonunlariga zid kelmaydigan, oʻz shaxsiy va ijtimoiy ehtiyojlarini qondirish bilan bogʻliq boʻlgan, ularga ish haqi (mehnat daromadi) keltiradigan faoliyatidir.

Unumli va ijodiy mehnat qilishga boʻlgan oʻz qobiliyatlarini tasarruf etish va qonun bilan taqiqlanmagan har qanday faoliyat, shu jumladan haq toʻlanadigan ishni bajarish bilan bogʻliq boʻlmagan faoliyat bilan shugʻullanish Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining mutlaq huquqlaridir.

Mehnat qilishga maʼmuriy yoʻl bilan biron-bir shaklda majbur etishga yoʻl qoʻyilmaydi. Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida koʻzda tutilgan hollar bundan mustasno. Odamlarning ixtiyoriy ravishda ish bilan band boʻlmasligi ularni javobgarlikka tortish uchun asos boʻlmaydi.

2. Oʻzbekiston Respublikasining:

yollanib ishlaydigan, shu jumladan haq evaziga toʻla yoki toʻla boʻlmagan ish kunida (haftasida) ish bajaradigan, shuningdek shartnoma (kontrakt, bitim) bilan tasdiqlangan haq toʻlanadigan ishga ega boʻlgan, lekin betobligi, otpuska, ishlab chiqarishning vaqtincha toʻxtatib qoʻyilganligi munosabati bilan vaqtincha ishda boʻlmagan fuqarolari;

oʻzini ish bilan mustaqil taʼminlaydigan fuqarolari, shu jumladan tadbirkorlar, ishlab chiqarish kooperativlarining aʼzolari, fermerlar va ularning ishlab chiqarishda qatnashayotgan oila aʼzolari;

haq toʻlanadigan lavozimga saylangan, tayinlangan yoki tasdiqlangan fuqarolari;

Qurolli Kuchlarda, ichki qoʻshinlar va temir yoʻl qoʻshinlarida, milliy xavfsizlik va ichki ishlar organlarida xizmatini oʻtayotgan harbiy xizmatchilar, shuningdek noharbiy (muqobil) xizmatni oʻtayotganlar;

xalqaro hamda chet el tashkilotlarida ishlovchi fuqarolari;

shaxsiy tomorqa xoʻjaligida va dehqon (fermer) xoʻjaligida ishlab, mahsulotini jamoa xoʻjaliklari, shoʻro xoʻjaliklari va matlubot kooperatsiyasi tashkilotlariga topshiruvchi hamda bozorda sotuvchi fuqarolari;

ishlab chiqarishdan ajralgan holda umumiy taʼlim maktablarida, hunar-texnika bilim yurtlarida, oʻrta maxsus harbiy va oliy oʻquv yurtlarida, aspirantura, ordinatura va doktoranturada taʼlim olayotgan fuqarolari;

oʻz faoliyatini Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq amalga oshirayotgan jamoat tashkilotlari va diniy muassasalarda ishlayotgan fuqarolari ish bilan taʼminlangan aholi jumlasiga kiradi.

Boshqa davlatlarning respublika hududida vaqtincha turib, diplomatik vakolatxonalar faoliyatini taʼminlash bilan bogʻliq boʻlmagan ishlarni bajaruvchi fuqarolari ham ish bilan taʼminlangan aholi jumlasiga kiradi.

3-modda. Ishsizlar

16 yoshdan boshlab to pensiyaga chiqish huquqini olishgacha boʻlgan yoshdagi, ishga va ish haqi (mehnat daromadi)ga ega boʻlmagan, haqiqatda ish qidirayotgan, mehnat qilishga, kasb-kor tayyorgarligi va qayta tayyorgarlikdan oʻtishga tayyor shaxs sifatida ish bilan taʼminlash davlat xizmatlarida roʻyxatga olingan va shu xizmatlar maqbul keladigan ishni taklif qilmagan, lekin mehnatga layoqatli shaxslar ishsizlar deb hisoblanadilar.

Ish bilan taʼminlash davlat xizmatida roʻyxatga olingan paytdan boshlab 10 kun ichida taklif etilgan oʻziga maqbul ishni ikki marta rad etgan shaxslar ish qidirayotgan deb eʼtirof etilmaydi va taklif etilgan ishni rad qilgan vaqtdan boshlab 30 kalendar kun oʻtgandan keyingina ishsiz sifatida takroran roʻyxatga olinish huquqiga ega boʻladi.

Ishsizlar sifatida roʻyxatga olish tartibi Oʻzbekiston Respublikasining normativ hujjatlari bilan belgilanadi.

4-modda. Maqbul keladigan ish

1. Ishdan va ish haqidan (mehnat daromadidan) mahrum boʻlgan shaxslar uchun mehnat birjasi tomonidan taklif qilingan, ularning kasb tayyorgarligiga mos boʻlgan, yoshini, sihat-salomatligini, mehnat stajini va oldingi kasbi boʻyicha tajribasini, yangi ish joyiga transportda qatnashiga hisobga oluvchi ish maqbul keladigan ish hisoblanadi.

2. 29-moddaning 2-bandida koʻzda tutilgan ishsizlikning dastlabki davri tugaganidan soʻng kasbiga (ixtisosiga) mos ish topib berish mumkin boʻlmagan taqdirda, odamning qobiliyatini, kuchini, oldingi tajribasini va unga qulay boʻlgan taʼlim vositalarini hisobga olib, kasbini (ixtisosini) oʻzgartirishni talab qiladigan ish maqbul keladigan ish hisoblanishi mumkin.

3. Birinchi marta ish qidirayotgan, kasbi (ixtisosi) boʻlmagan shaxslar uchun oldindan kasb tayyorgarligini talab qiluvchi ish, bunday ishni taklif etish imkoniyati boʻlmagan taqdirda esa, fuqarolarning yoshi va boshqa xususiyatlarini hisobga oladigan hamda mehnat toʻgʻrisidagi qonunlarning talablariga mos keladigan haq toʻlanadigan boshqa ish (shu jumladan vaqtinchalik ish) maqbul keladigan ish hisoblanishi mumkin.

4. Agar ish:

uy-joy va oʻzga yashash sharoitlari xodim ish bilan taʼminlash davlat xizmatiga murojaat qilishidan oldingi sharoitga nisbatan uncha qulay boʻlmagan joydan berilsa;

doimiy istiqomat joyidan ancha uzoq boʻlsa;

ish haqi va boshqa mehnat sharoitlari shu mutaxassislik (kasb) uchun bu joydagi oʻrtacha darajadan past boʻlsa;

ish uzrli sabablar bilan, jumladan mehnatkashning shaxsiy yoki oilaviy ahvoliga asoslangan holda rad etilgan boʻlsa, bunday ish maqbul keladigan ish deb hisoblanishi mumkin emas.

5-modda. Aholini ish bilan taʼminlash sohasidagi davlat siyosatining asosiy qoidalari

Aholini ish bilan taʼminlash sohasidagi davlat siyosati quyidagi qoidalarga asoslanadi:

aholini ish bilan taʼminlashda Oʻzbekiston Respublikasining mustaqilligi;

mehnat qilish va ishni erkin tanlash huquqini amalga oshirishda barcha odamlarga jinsi, dinga munosabati, yoshi, siyosiy eʼtiqodi, millati, til bilishi, ijtimoiy va oilaviy ahvolidan qatʼi nazar teng imkoniyatlarini taʼminlash;

fuqarolarning mehnat tashabbusini qoʻllab-quvvatlash, mehnatkashlarga ish bilan band boʻlish, mehnat qilish va hayot kechirishda munosib sharoitlarni taʼminlaydigan serunum va ijodiy mehnat qilish qobiliyatini rivojlantirishga koʻmaklashish hamda uni ragʻbatlantirish;

mehnatning ixtiyoriyligi;

ish bilan taʼminlash sohasida ijtimoiy kafolatlar berish va aholini ishsizlikdan muhofaza qilishni taʼminlash;

barqaror ish qidirib alohida qiyinchilikka duch kelayotgan odamlarni ish bilan taʼminlashda yordam beruvchi maxsus chora-tadbirlarni amalga oshirish;

ish bilan taʼminlash sohasidagi tadbirlarni iqtisodiy va ijtimoiy siyosatning boshqa yoʻnalishlari bilan, shu jumladan ijtimoiy taʼminot, daromadlarni oshirish va taqsimlash, pul qadrsizlanishining oldini olish bilan muvofiqlashtirish;

aholini ish bilan taʼminlash chora-tadbirlarini ishlab chiqish, amalga oshirish va ularning bajarilishini nazorat qilishda Oʻzbekiston Respublikasi kasaba uyushmalarining, tadbirkorlik uyushmalarining (ittifoqlarining) davlat boshqaruvi idoralari bilan hamkorligi;

aholini ish bilan taʼminlash muammolarini hal qilishda respublika ichida va davlatlararo hamkorlik.

6-modda. Mehnat qilish huquqiga davlat kafolatlari

1. Davlat aholining ish bilan toʻla va samarali taʼminlanishiga koʻmaklashishga, mehnat qilish huquqini roʻyobga chiqarishi uchun shart-sharoitlar yaratib berishga masʼul boʻlib:

mashgʻulot va ish turini erkin tanlashni;

ishga qabul qilishdan asossiz bosh tortish va ishdan asossiz boʻshatishdan muhofaza qilishni;

kasb oʻrganish hamda ishli boʻlishda, mashgʻulot va mehnat sharoitlarida, ish haqi va daromadlar olishda, xizmatda yuqoriga koʻtarilishda barcha mehnatkashlar uchun teng imkoniyatlar taʼminlashni;

korxonalar, muassasalar, tashkilotlar buyurtmalariga binoan tayyorlangan — davlat oʻquv yurtlarini bitirgan yosh mutaxassislarga kamida3 yilga egallagan kasbiga (mutaxassisligiga) yarasha ish berilishini;

qonunlar bilan belgilangan tartibda bepul umumiy taʼlim va kasb tayyorgarligini hamda qayta tayyorlashni;

taʼlim sistemasi va ish bilan taʼminlash davlat xizmatlarining ixtisoslashtirilgan markazlarida yoki boshqa oʻquv yurtlarida stipendiya toʻlagan holda yangi kasb-korga bepul oʻrgatishni, malaka oshirishni;

boshqa joyga ishga yuborish munosabati bilan moddiy xarajatlarni qoplashni;

odamlarning yoshi va oʻzga xususiyatlarini hisobga olgan holda tashkil etiladigan haq toʻlanadigan jamoat ishlarida ishtirok etish uchun muddatli mehnat shartnomalarini tuzish imkoniyatini kafolatlaydi.

2. Davlat idoralari ishchi kuchiga talab va taklif, ishga joylashtirish, kasbga tayyorlash va qayta tayyorlash, kasbga yoʻnaltirish va ijtimoiy mehnat qobiliyatini tiklash imkoniyatlari toʻgʻrisida statistika maʼlumotlari va axborotlar eʼlon qilinishini taʼminlaydi.

7-modda. Aholining ayrim toifalari uchun ish bilan taʼminlashning qoʻshimcha kafolatlari

1. Davlat ijtimoiy muhofazaga muhtoj boʻlib, ish topishda qiynaladigan, mehnat bozorida teng sharoitlarda raqobatlashishga qodir boʻlmagan shaxslarga, shu jumladan 14 yoshga toʻlmagan bolalari va nogiron bolalari boʻlgan yolgʻiz hamda koʻp bolali ota-onalarga; umumiy taʼlim maktablarini, boshqa oʻquv yurtlarini bitirgan yoshlarga; Qurolli Kuchlardan, IIV qoʻshinlaridan, chegara qoʻshinlaridan, milliy xavfsizlik qoʻshinlaridan boʻshatilganlarga; nogironlarga, pensiya yoshiga yaqinlashib qolgan kishilarga; qamoqdan ozod qilingan yoki sud qarori bilan majburiy davolanishga yuborilganlarga (quyida ijtimoiy muhofazaga muhtoj shaxslar deb yuritiladi) qoʻshimcha ish joylari va ixtisoslashtirilgan korxonalar, shu jumladan nogironlar mehnat qiladigan korxonalar barpo etish, ish oʻrgatishning maxsus dasturlarini tashkil etish yoʻli bilan va boshqa choralar bilan qoʻshimcha kafolatlarni taʼminlaydi.

2. Xalq deputatlari Sovetlari korxonalarga, muassasalarga va tashkilotlarga ijtimoiy muhofazaga muhtoj shaxslar uchun moʻljallangan maxsus ish joylarining, shu jumladan ish bilan band qilishning moslashuvchan shakllarining eng kam miqdorini belgilab beradilar.

3. Bunday shaxslarni belgilangan kvotalardan ortiq ravishda ishga qabul qilgan korxonalarga Oʻzbekiston Respublikasining qonunlari bilan, xalq deputatlari mahalliy Sovetlarining qarorlari bilan daromad soligʻi toʻlashda, respublika va mahalliy budjetlarga boshqa toʻlovlar boʻyicha imtiyozlar beriladi. Bunday imtiyozlar Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

8-modda. Davlat hokimiyati mahalliy idoralarining ish bilan taʼminlash siyosatini amalga oshirishdagi vakolatlari

Xalq deputatlari viloyatlar va Toshkent shahar Sovetlari mintaqalarning xususiyatlarini hisobga olgan holda aholini ish bilan taʼminlash chora-tadbirlarini ishlab chiqish va amalga oshirish bilan bogʻliq masalalarni hal qiladilar. Ularning qarorlarida, shuningdek jamoa shartnomalarida (bitimlarida) ishsizlik boʻyicha nafaqalar toʻlashning, maqbul keladigan ishni aniqlashning ushbu Qonunga zid boʻlmagan, mehnatkashlarning ijtimoiy muhofazalanganligini kuchaytiruvchi shartlari va tartibi, shu jumladan xalq deputatlari tegishli Sovetlarining oʻz mablagʻlari hisobidan nafaqalar toʻlash muddatlarini uzaytirish va nafaqalarni, shuningdek taʼlim olish davrida stipendiyalarni oshirish, pul toʻlanadigan jamoat ishlaridagi mehnatga haq toʻlash belgilanishi mumkin.

II BOʻLIM. OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI AHOLISINING ISh BILAN TAʼMINLANISh HUQUQLARI

9-modda. Ishga joylashish huquqi

Mehnatkashlar korxonalarga, muassasalarga, tashkilotlarga, yakka dehqonchilik (fermer) xoʻjaliklariga, boshqa ish beruvchilarga bevosita murojaat qilish yoki ish bilan taʼminlash davlat xizmatlarining bepul vositachiligi orqali ish joyini erkin tanlash huquqiga egadirlar.

Ishga qabul etish toʻgʻrisidagi qaror korxona, muassasa, tashkilot (boshqa ish beruvchi) bilan ish qidirayotgan odam oʻrtasidagi oʻzaro kelishuv asosida qabul qilinadi.

Ishga joylashish chogʻida shartnomalarni (kontraktlar, bitimlarni) tuzish tartibi va shartlari amaldagi qonunlar bilan tartibga solinadi.

10-modda. Oʻz kasb-koriga doir maslahatlar olish, tayyorgarlik va qayta tayyorgarlik koʻrish hamda axborotlar olish huquqi

Ish qidirayotgan va ish bilan taʼminlash davlat xizmatiga murojaat qilgan shaxslar ishni, ish joyini va mehnat tartibini erkin tanlash maqsadida oʻz kasb-koriga doir bepul maslahatlar olishga, tayyorgarlik va qayta tayyorgarlik koʻrishga hamda tegishli axborotlar olishga haqlidir.

11-modda. Ishga joylashishning kontrakt tuzish shaklidan foydalanish huquqi

1. Ishga joylashayotgan shaxslar barcha turdagi korxonalar, muassasalar va tashkilotlar bilan mehnat shartnomalari tuzishdan tashqari kontraktlar tuzishga ham haqlidirlar. Kontraktda mehnat qilishning har qanday shartlari nazarda tutilishi mumkin. Oʻzbekiston Respublikasining qonunlariga zid keluvchi shartlar bundan mustasno.

2. Kontrakt amal qiladigan butun muddat davomida boshqa joyga borib ishlagan taqdirda kontrakt bilan ishlayotgan shaxsning doimiy istiqomat joyidagi uy-joy maydoni bronlashtirib qoʻyiladi. U yangi ish joyida kontraktga binoan uy-joy maydoni olish huquqidan mahrum boʻlmaydi.

12-modda. Chet ellarda oʻz kasbi boʻyicha faoliyat bilan shugʻullanish huquqi

Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari vaqtincha chet elda boʻlgan davrda oʻz kasblari boʻyicha faoliyat bilan shugʻullanish huquqiga egadir. Bunday fuqarolarning huquqlari va manfaatlarini himoya qilish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari bilan belgilanadi.

13-modda. Mehnat sohasida ijtimoiy madad olish huquqi

Belgilangan tartibda ishsiz deb eʼtirof etilgan shaxslar ishsizlik nafaqasi olish huquqiga egadirlar.

14-modda. Ish bilan taʼminlash davlat xizmati xodimlarining xatti-harakatlari ustidan shikoyat qilish huquqi

Ish bilan taʼminlash davlat xizmati xodimlarining xatti-harakatlari ustidan yuqori idoraga, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida belgilab qoʻyilgan tartibda sudga shikoyat qilish mumkin.

III BOʻLIM. AHOLINI ISh BILAN TAʼMINLAShNI TARTIBGA SOLISh VA TAShKIL ETISh

15-modda. Ish bilan taʼminlashni tartibga solish

Oʻzbekiston Respublikasi davlat boshqaruvi idoralari:

iqtisodiyot strukturasini tahliliy tadqiq etadilar, mehnat bozori ahvolini va aholi bandligi sohasidagi vaziyatni oldindan taxmin qiladilar, bu sohada davlat statistika hisob-kitobini va hisobini amalga oshiradilar;

ish bilan taʼminlashning respublika va mintaqa dasturlarini ishlab chiqadilar hamda tegishli xalq deputatlari Sovetlari muhokamasiga kiritadilar, bunday dasturlarni amalga oshirishni oʻz vakolatlari doirasida taʼminlaydilar;

ijtimoiy ishlab chiqarishda qoʻshimcha ishchi oʻrinlar vujudga keltirilishiga, mehnat sharoitlari yaxshilanishiga koʻmaklashadilar;

tadbirkorlikning rivojlanishini ragʻbatlantiradilar, fuqarolarga kooperativlar, kichik korxonalar, ijara korxonalari va aksionerlik jamiyatlarining korxonalarini tashkil etishda koʻmaklashadilar;

mehnat faoliyati bilan shugʻullanuvchi aholini ijtimoiy-huquqiy muhofaza qilish chora-tadbirlarini koʻradilar.

16-modda. Ish bilan taʼminlashning respublika va mintaqa dasturlari

Aholini ish bilan taʼminlashga koʻmaklashish, ishsizlikning oldini olish va ishsizlik oqibatlaridan ijtimoiy muhofaza qilish maqsadida respublika miqyosida va mahalliy darajada ish bilan taʼminlash dasturlari ishlab chiqiladi.

Aholini ish bilan taʼminlash dasturining mazmuni, uni ishlab chiqish va amalga oshirish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

17-modda. Rivojlantirishda ustunlik beriladigan hududlar

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi viloyat hokimliklarining tavsiyasiga binoan har yili ishchi oʻrinlari respublika Hukumati tomonidan ragʻbatlantiriladigan hududlarni belgilaydi.

Ustuvor rivojlantiriladigan hududlarda ishlab chiqarishlar, ularning shuʼbalari, qoʻshimcha va nostandart ishchi oʻrinlari vujudga keltirayotgan korxonalar, muassasalar va tashkilotlarga Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari bilan belgilanadigan tartib va shartlar asosida soliqlar boʻyicha yengilliklar va boshqa imtiyozlar beriladi.

18-modda. Ish bilan taʼminlashga koʻmaklashuvchi muvofiqlashtirish qoʻmitalari

Ish bilan taʼminlash siyosatini belgilash va amalga oshirish boʻyicha kelishilgan qarorlarni ishlab chiqish maqsadida respublika miqyosida va mahalliy darajalarda kasaba uyushmalarining, ish beruvchilar uyushmalari va davlat boshqaruvi idoralarining vakillaridan ish bilan taʼminlashga koʻmaklashuvchi muvofiqlashtirish qoʻmitalari tuziladi. Kasaba uyushmalari va ish beruvchilarning vakillari qoʻmitalarning tarkibiga teng miqdorda kiritiladi.

Muvofiqlashtirish qoʻmitalarini tashkil etish va ularning ish tartibini qoʻmitalarda vakillik qiluvchi tomonlar belgilaydi.

Ish bilan taʼminlashga koʻmaklashuvchi muvofiqlashtirish qoʻmitasining faoliyatini respublika darajasida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Vazirlar Mahkamasi, mahalliy darajada esa xalq deputatlari tegishli Sovetlari uyushtiradi.

19-modda. Ish bilan taʼminlash davlat xizmatlari

1. Aholini ish bilan taʼminlash siyosatini amalga oshirish va fuqarolarga tegishli kafolatlar taʼminlab berish uchun aholini ish bilan taʼminlash davlat xizmati tashkil etiladi. Aholini ish bilan taʼminlash davlat xizmatini tashkil etish va uning ish tartibi respublika qonunlariga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.

Ish bilan taʼminlash davlat xizmatlariga pul ajratish aholini ish bilan taʼminlashga koʻmaklashish jamgʻarmasi mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi.

2. Aholini ish bilan taʼminlash davlat xizmatlari korxonalar, muassasalar, tashkilotlarga va boshqa ish beruvchilarga koʻrsatadigan xizmatlar, shuningdek mehnat bozorining ahvoli toʻgʻrisidagi axborotlar bilan taʼminlash bepul amalga oshiriladi.

3. Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat vazirligining tarkibida mehnat qilish va ish bilan taʼminlashga doir qonunlar mulkchilik shakli va xoʻjalik yuritishning shakllaridan qatʼi nazar, davlat va jamoat idoralari, ish beruvchilar tomonidan qanday bajarilayotganini nazorat qiluvchi inspeksiya tuziladi.

4. Chet ellarda fuqarolarni, shuningdek chet ellarda ishlash yuzasidan xususiy mehnat bitimlariga ega boʻlgan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarini, Oʻzbekistonga ishga kelgan chet el fuqarolarini ishga yollash va ishga joylashtirish bilan shugʻullanadigan yuridik va jismoniy shaxslarning faoliyat koʻrsatishiga, kadrlarni oʻqitish, qayta tayyorlash va malakasini oshirish hamda ishga joylashtirish boʻyicha pulli xizmat koʻrsatuvchi yuridik shaxslarning faoliyat koʻrsatishiga Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat vazirligi beradigan litsenziyaga binoan ruxsat etiladi.

20-modda. Ish bilan taʼminlash davlat xizmatining vazifalari va huquqlari

1. Ish bilan taʼminlash davlat xizmati:

mehnat bozoridagi holatni tahlil hamda taxmin qiladi va tegishli axborot tarqatilishini taʼminlaydi;

boʻsh ish joylarini (vakant lavozimlarni) va ishga joylashtirish masalasida murojaat qilgan fuqarolarning hisobini yuritadi;

ish bilan taʼminlash xizmatiga murojaat qilgan fuqarolarga va ish beruvchilarga ish topish hamda ishchi kuchi bilan taʼminlash imkoniyatlari toʻgʻrisida, kasblarga va xodimlarga nisbatan qoʻyilayotgan talablar hamda ish bilan taʼminlashga doir boshqa masalalar toʻgʻrisida maslahatlar beradi;

fuqarolarga maqbul keladigan ishni tanlashda, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar va boshqa ish beruvchilarga esa zarur xodimlarni tanlashda yordam koʻrsatadi;

ishlamayotgan fuqarolarni kasbga oʻrgatish, qayta oʻqitish va malakasini oshirishni tashkil etish toʻgʻrisida oʻquv yurtlari, muassasalar, tashkilotlar va korxonalar bilan shartnomalar tuzadi;

boʻshatilayotgan xodimlarga va ish bilan taʼminlanmagan aholiga ishga joylashtirish hamda kasb tanlash yuzasidan xizmatlar koʻrsatadi;

ishsizlarni roʻyxatga olishni taʼminlaydi va ularga yordam koʻrsatadi, shu jumladan nafaqalar belgilanishiga va bu nafaqalarni olish uchun chek berilishiga koʻmaklashadi;

respublika, viloyat, shahar va nohiya ish bilan taʼminlash dasturlari aholini ijtimoiy muhofaza qilish tadbirlarini koʻzda tutgan holda ishlab chiqilishini tashkil etadi.

2. Ish bilan taʼminlash davlat xizmati:

korxonalar, muassasalar va tashkilotlardan mulkchilik hamda xoʻjalik yuritish shakllaridan qatʼi nazar, moʻljallanayotgan strukturaviy oʻzgarishlar va amalga oshirilishi natijasida mehnatkashlar ishdan boʻshatilishi mumkin boʻlgan boshqa tadbirlar toʻgʻrisida, shuningdek boʻsh ish joylari (vakant lavozimlar) bor-yoʻqligi, shu jumladan ulardagi mehnatning xarakteri va sharoiti haqida axborotlar olish;

ish bilan taʼminlash davlat xizmatiga murojaat qilgan fuqarolarni malakasi va kasb tayyorgarligi darajasiga muvofiq ishga joylashtirish uchun tegishli boʻsh ishchi oʻrinlar (vakant lavozimlar) boʻlgan taqdirda hamma turdagi korxonalar, muassasalar va tashkilotlarga yuborish;

barcha turdagi korxonalar, muassasalar va tashkilotlar uchun ijtimoiy muhofazaga muhtoj kishilarni ishga qabul qilishga moʻljallangan ish joylarining eng kam miqdorini belgilab qoʻyish toʻgʻrisida takliflar ishlab chiqish va ularni xalq deputatlari mahalliy Sovetlarining muhokamasiga taqdim etish, shuningdek mazkur fuqarolarni ishga joylashtirish uchun korxonalar, muassasalar va tashkilotlarga yuborish;

mulkchilik va xoʻjalik yuritish shakllaridan qatʼi nazar korxonalar, muassasalar va tashkilotlarning ishonchnomasiga muvofiq ular nomidan fuqarolarni ishga joylashtirish toʻgʻrisida shartnomalar tuzish, zarur hollarda ularni oldin kasb tayyorgarligidan oʻtkazish, yoʻlkira, har bir kecha-kunduz uchun haq toʻlash, shuningdek yangi istiqomat va ish joyiga koʻchib borish chogʻida tegishli korxonalar, muassasalar, tashkilotlar hisobidan yordam puli berish;

ish bilan taʼminlanmagan fuqarolarni ularning xohish-istagiga qarab haq toʻlanadigan jamoat ishlariga belgilangan tartibda joʻnatish;

ish bilan taʼminlashga koʻmaklashish jamgʻarmasining mablagʻlarini tasarruf etish;

ish bilan taʼminlashga koʻmaklashish jamgʻarmasining mablagʻlari hisobidan ish qidirayotganlar sifatida roʻyxatga olingan kishilarga kasb oʻrgatish va ularni qayta oʻqitish xarajatlarini toʻlash, shuningdek ushbu Qonunda nazarda tutilgan miqdorlarda ularga butun taʼlim davri uchun stipendiyalar belgilash;

belgilangan tartibda fuqarolarga ishsizlik nafaqalari tayinlash, qonunda koʻzda tutilgan hollarda ana shunday nafaqalar toʻlashni toʻxtatib qoʻyish yoki bekor qilish;

faoliyati aholini ish bilan taʼminlash bilan bogʻliq vositachi tashkilotlarni roʻyxatga olish va ular faoliyati uchun litsenziyalar berish huquqlariga egadirlar.

21-modda. Korxonalar, tashkilotlar, muassasalarning ish bilan taʼminlashga doir davlat siyosatini roʻyobga chiqarishda ishtirok etishi

1. Oʻz faoliyatini Oʻzbekiston Respublikasi hududida amalga oshirayotgan korxonalar, muassasalar, tashkilotlar mulkchilik va xoʻjalik yuritishning shakllaridan qatʼi nazar, ish bilan taʼminlashga doir davlat siyosatini:

Oʻzbekiston Respublikasining mehnat toʻgʻrisidagi qonunlariga muvofiq mehnat munosabatlarini tartibga soluvchi shartnomalar (bitimlar) shartlarini bajarish;

ishchilarga kasb tayyorgarligi, qayta tayyorlash va malaka oshirish uchun shart-sharoitlar yaratish;

aholini ish bilan taʼminlashga koʻmaklashish davlat jamgʻarmasiga moliyaviy ajratmalar oʻtkazish;

xalq deputatlari mahalliy Sovetlari belgilagan miqdordagi shaxslarni ishga joylashtirish;

boʻsh ish joylari (vakant lavozimlar) borligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni har oyda ishdan boʻshatish mumkinligi haqidagi axborotni ishdan boʻshatish asoslarini, ishdan boʻshatish daxl qilishi mumkin boʻlgan fuqarolar soni va toifasini va ishdan boʻshatish qaysi muddatda amalga oshirilishini koʻrsatib oldindan (kamida 3 oy oldin) taqdim etish yoʻli bilan amalga oshirishga koʻmaklashadilar

Boʻsh ish joylari (vakant lavozimlar) haqidagi axborotni oʻz vaqtida taqdim etmagan va bunday joylar (lavozimlar)ning mavjudligini yashirishda aybdor boʻlgan va ish bilan taʼminlashga koʻmaklashish davlat jamgʻarmasiga pul ajratishdan boʻyin tovlayotgan mansabdor shaxslarga ish bilan taʼminlash davlat xizmati tomonidan maʼmuriy tartibda uch oylik mansab maoshigacha boʻlgan miqdorda jarima solinadi.

Mahalliy hokimiyat idoralari xodimlarni ommaviy boʻshatish toʻgʻrisidagi qarorni olti oy muddatga toʻxtatib qoʻyishlari mumkin, bunda ular korxonalar, muassasalar, tashkilotlarning ana shu kechiktirish tufayli koʻrgan zararlarni qisman yoki batamom qoplaydilar.

2. Korxonalar, muassasalar va tashkilotlar ijtimoiy muhofazaga muhtoj shaxslarni ishga joylashtirish uchun ixtisoslashtirilgan ish joylari barpo etishlari shart. Ushbu talab bajarilmagan taqdirda har bir barpo etilmagan ish joyi uchun ishga joylashtirish davlat xizmati tomonidan korxona, muassasa va tashkilotlardan ulardagi xodimning yillik oʻrtacha ish haqi miqdorida jarima undiriladi. Oʻzlari avval buyurtma bergan oliy, oʻrta maxsus oʻquv yurtlari va hunar-texnika bilim yurtlarini bitirganlarni, shuningdek qayta tayyorgarlik qoʻrish uchun yuborilganlarni ishga qabul qilishdan bosh tortganliklari uchun ham korxonalar, muassasalar va tashkilotlardan xuddi shuncha miqdorda jarima undiriladi. Undirilgan mablagʻlar ish bilan taʼminlashga koʻmaklashish davlat jamgʻarmasini toʻldirishga oʻtkaziladi.

Ijtimoiy muhofazaga muhtoj shaxslar uchun ish joylarining miqdorini xalq deputatlari mahalliy Sovetlari ishlovchilar umumiy sonining kamida yetti foizi (shu jumladan nogironlar uchun kamida uch foizi) miqdorida belgilaydilar.

Ish beruvchilarning aholining raqobatga qobiliyatsiz toifalari uchun belgilangan eng kam miqdordan ortiqcha ish joylarini tashkil etishga, shuningdek ana shunday shaxslarni kasbga tayyorlash va qayta tayyorlashga qilgan sarf-xarajatlari xalq deputatlari mahalliy Sovetlarining mablagʻlari, shuningdek ish bilan taʼminlashga koʻmaklashuvchi davlat jamgʻarmasi mablagʻlari va boshqa mablagʻlar hisobidan qoplanishi mumkin.

Ijtimoiy muhofazaga muhtoj kishilar uchun tashkil etilgan ish joylari xalq deputatlari mahalliy Sovetlari, kasaba uyushmalari va ish bilan taʼminlash davlat xizmatining idoralari bilan kelishgan holdagina qisqartiriladi yoki tugatiladi.

22-modda. Aholini ish bilan taʼminlashda kasaba uyushmalarining ishtiroki

Kasaba uyushmalari ish bilan taʼminlash davlat siyosatiga doir masalalar boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasining tegishli qonun hujjatlarini va xalq deputatlari mahalliy Sovetlarining qarorlarini ishlab chiqish hamda amalga oshirishda ishtirok etadilar.

23-modda. Ish bilan taʼminlashga koʻmaklashish respublika jamgʻarmasi

1. Ish bilan taʼminlashga koʻmaklashish respublika jamgʻarmasi respublika miqyosida va mahalliy darajada vujudga keltirilib, ish bilan taʼminlash siyosatini roʻyobga chiqarish borasidagi chora-tadbirlarni pul bilan taʼminlashga va ish bilan taʼminlash idoralarining samarali faoliyat koʻrsatishiga moʻljallanadi.

2. Ish bilan taʼminlashga koʻmaklashish davlat jamgʻarmasi Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati tomonidan belgilanadigan tartibda:

mulkchilik va xoʻjalik yuritish shaklidan qatʼi nazar, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, kooperativlar va boshqa ish beruvchilarning Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati tabaqalashtirgan holda belgilaydigan, biroq mehnatga haq toʻlash fondining uch foizidan koʻp boʻlmagan miqdordagi majburiy ajratmalari (bu xarajatlar mahsulot tannarxiga qoʻshiladi);

respublika va mahalliy budjetlar mablagʻlaridan tegishli budjetlarni shakllantirish chogʻida Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati va xalq deputatlari Sovetlari belgilaydigan miqdordagi dotatsiyalar;

ixtiyoriy ionalar, ushbu Qonunning 21 va 40-moddalariga muvofiq undiriladigan jarimalar va boshqa tushumlar hisobiga tashkil topadi.

Aholini ish bilan taʼminlashga koʻmaklashish jamgʻarmasi hisobidan, ish bilan taʼminlashga koʻmaklashish xizmati va ularning tuman boʻlimlari qoshida ish oʻrinlari tashkil etish maqsadida ochilgan ish oʻrinlari tashkil etish maqsadida ochilgan korxonalar tijorat faoliyatidan olinadigan foydadan undiriladigan soliqlardan, shuningdek davlat va bojxona bojlari toʻlovlaridan ozodi qilinadi.

Bunda korxonalar, muassasalar, tashkilotlar va kooperativlarning ajratmalari hisobiga hosil boʻladigan ish bilan taʼminlashga koʻmaklashish jamgʻarmasi mablagʻlarining 70 foizi Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar ish bilan taʼminlash xizmatlarining tasarrufida qoladi (soʻngra ular nohiyalar va shaharlar uchun taqsimlanadi), 30 foizi esa respublika darajasida markazlashtiriladi.

Ish bilan taʼminlashga koʻmaklashish jamgʻarmasining hisobot yilida foydalanilmagan mablagʻlari olib qoʻyilishi mumkin emas va ular kelgusi moliya yiliga oʻtadi.

Ish bilan taʼminlashga koʻmaklashish jamgʻarmasi tijorat faoliyatidan olinadigan foydadan undiriladigan soliqlarning hamma turini toʻlashdan, shuningdek davlat va bojxona poshlinalaridan ozod qilinadi.

3. Ish bilan taʼminlashga koʻmaklashish jamgʻarmasi mablagʻlarini nimalarga sarflash aholini ish bilan taʼminlash borasidagi tegishli respublika va mintaqa dasturlarida belgilab beriladi.

24-modda. Haq toʻlanadigan jamoat ishlarini tashkil etish

Xalq deputatlari mahalliy Sovetlari ish bilan taʼminlash davlat xizmatlarining takliflariga muvofiq va ularning ishtirokida oʻz mulki boʻlgan korxonalar, muassasalar, tashkilotlarda hamda shartnomalar asosida boshqa korxonalar, muassasalar, tashkilotlarda haq toʻlanadigan jamoat ishlarini amalga oshirilishini tashkil etadilar.

Haq toʻlanadigan jamoat ishlarini bajarishga doir shartnomalar davlat ish bilan taʼminlash xizmatlarida roʻyxatdan oʻtgan va ishsizlik maqomini olgan fuqarolar bilan 2 oygacha (bu muddatni uzaytirish va ishsizlik muddatini uzaytirish huquqi bilan) muddatga tuziladi.

Jamoat ishlarini bajarish chogʻida fuqarolarga bajarilayotgan ishga qarab, biroq 15 foiz oshirilgan ishsizlik nafaqasi miqdoridan kam boʻlmagan miqdorda haq toʻlash, ana shu ishlar muddatini umumiy va uzluksiz mehnat stajiga qoʻshish, pensiya taʼminoti va vaqtincha ishga layoqatsizlik yuzasidan nafaqalar olish huquqi kafolati beriladi.

Haq toʻlanadigan jamoat ishlariga jalb qilingan shaxslarga toʻlanadigan ish haqining 50 foizidan kam boʻlmagan qismi korxonalar, tashkilotlar va muassasalar, qolgan qismi esa mahalliy budjet mablagʻlaridan va aholini ish bilan taʼminlashga koʻmaklashish jamgʻarmasi hisobidan qoplanadi.

Aholining turli guruhlari uchun haq toʻlanadigan jamoat ishlarini tashkil etish tartibi va ularni oʻtkazish shartlari Oʻzbekiston kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi bilan kelishilgan holda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.

25-modda. Ishsizlarga kasb oʻrgatish, ularning malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash

1. Davlat ish bilan taʼminlash xizmatida roʻyxatdan oʻtgan va ishsizlik maqomini olgan shaxslarni kasbga oʻrgatish, ularning malkasini oshirish va qayta tayyorlash basharti:

ishsiz zarur kasb malakasiga ega boʻlmaganligi tufayli unga munosib ish tanlash mumkin boʻlmasa;

ishsizning kasb koʻnikmalariga mos keladigan ish yoʻqligi sababli uning malakasini oʻzgartirish zarur boʻlsa;

avvalgi kasbi boʻyicha ish bajarish qobiliyati yoʻqotilgan boʻlsa amalga oshirilishi mumkin.

2. Fuqarolarga kasb oʻrgatish, ularning malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash ish bilan taʼminlash davlat xizmatlarining yoʻllanmalari boʻyicha oʻquv yurtlarida ish bilan taʼminlashga koʻmaklashish jamgʻarmasida ana shu maqsadlar uchun koʻzda tutilgan mablagʻlar hisobidan amalga oshiriladi.

IV BOʻLIM. IShDAN MAHRUM BOʻLGAN ChOGʻDAGI IJTIMOIY KAFOLATLAR

26-modda. Moddiy madad kafolatlari

Oʻzbekiston Respublikasi ishdan mahrum boʻlgan, birinchi bor ish qidirayotgan, shuningdek uzoq tanaffusdan keyin mehnat faoliyatini qayta boshlashni istagan fuqarolarga:

korxonalar, muassasalar va tashkilotlardan boʻshatilgan xodimlarga imtiyozlar berilishidan;

kasb-kor oʻrganish, malaka oshirish yoki qayta tayyorlash davrida stipendiya toʻlanishidan hamda shu davr umumiy va uzluksiz mehnat stajiga qoʻshilishidan;

ishsizlik nafaqalari toʻlanishidan;

ishsizga qaramogʻidagilarni hisobga olgan holda yordam berilishidan;

haq toʻlanadigan jamoat ishlarida qatnashish imkoniyatidan;

aholini ish bilan taʼminlash davlat xizmatining taklifiga binoan ishlash uchun ixtiyoriy tarzda oʻzga erga koʻchishi bilan bogʻliq xarajatlarning qoplanishidan iborat ijtimoiy kafolatlarni taʼminlaydi.

27-modda. Korxonalar, muassasalar va tashkilotlar xodimlari soni (shtati) qisqarishi, qayta tashkil etilishi yoki tugatilishi munosabati bilan boʻshatilayotgan xodimlarga moddiy madad berish kafolatlari

1. Xodimlar soni (shtatlar) qisqarishi, korxonalar, muassasalar va qayta tashkil etilishi yoki tugatilishi munosabati bilan ishdan boʻshatiladigan xodimlarning ish qidirish davrida oldingi ish joyidagi ikki oylik oʻrtacha ish haqi (ishdan boʻshatish nafaqasi qoʻshib hisoblanganda) saqlanib qoladi. Xodimlar ishdan boʻshatilgan kundan boshlab 10 ish kuni ichida davlat ish bilan taʼminlash xizmatlarida roʻyxatdan oʻtsalar uchinchi oy uchun ham oldingi ish joyidan oʻrtacha ish haqini davlat ish bilan taʼminlash xizmatlarining maʼlumotnomasiga binoan olishga haqlidirlar. Yuqoridagi sabablarga koʻra ishdan boʻshatilgan xodimlar har qanday holatda ham ishdan boʻshagan vaqtdan boshlab uch oy muddat ichida mehnat stajini saqlab qoladilar.

Basharti ishdan boʻshatilgan xodimga uch oy ichida maqbul keladigan ish topib berilmasa, u ishsizlik maqomiga ega boʻladi; ammo shu davr ichida u taklif etilgan maqbul keladigan ishning ikkitasini rad etsa, ishsizlik maqomiga ega boʻlmaydi va u oʻttiz kalendar kunidan soʻng umumiy asosda ish qidiruvchi shaxs sifatida yangidan roʻyxatga olinadi.

Tugatilayotgan korxona, muassasa va tashkilotlarning ishdan boʻshatilayotgan xodimlarga toʻlanishi lozim boʻlgan ish haqlari (tovonlar)ni toʻlash uchun yetarli mablagʻlari boʻlmagan taqdirda, toʻlovlar ularning huquqiy vorislari mablagʻidan toʻlanadi. Tugatilayotgan korxona, muassasa va tashkilotlarning huquqiy vorislari boʻlmgan taqdirda, ishdan boʻshatilayotganlarga toʻlovlar aholini ish bilan taʼminlashga koʻmaklashish jamgʻarmasi mablagʻi hisobidan toʻlanib, soʻngra u qonunlarda belgilangan tartibda qoplanadi.

2. Korxona, muassasa va tashkilolar tugatilishi, qayta tuzilishi, xodimlar soni (shtatlar) qisqartirilishi munosabati bilan ishdan boʻshatilgan, davlat ish bilan taʼminlash xizmatidan 10 ish kuni ichida roʻyxatdan oʻtgan hamda ishlab chiqarishdan ajralgan holda kasbini qayta oʻrganayotgan yoki malakasini oshirayotgan mehnatkashlarning stipendiyasi ishdan boʻshagan kundan boshlab dstlabki 3 oy davomida oldingi ish joyidagi oʻrtacha ish haqidan kam boʻlmasligi kerak.

3. Ish bilan taʼminlash davlat xizmati korxonalar, muassasalar va tashkilotlarning boshqa korxonalar, muassasalar va tashkilotlardan ishdan boʻshatiladigan shaxslarni ishga qabul qilishda oʻqishini tashkil etish xarajatlarini toʻla yoki qisman qoplashi mumkin.

4. Korxonalar, muassasalar va tashkilotlardan boʻshatilgan hamda davlat ish bilan taʼminlash xizmatida roʻyxatga olingan xodimlar xalq deputatlari mahalliy Sovetlarining uy-joylarini olish huquqini, basharti, boʻshatish korxona, muassasa va tashkilotning qayta tashkil etilishi yoki tugatilishi tufayli sodir boʻlgan boʻlsa, saqlab qoladilar.

Ishlovchilar soni (shtatlar)ni qisqartirish tadbirlari amalga oshirilishi munosabati bilan xodimlar boʻshatilgan taqdirda ular eski ish joyidan uy-joy olish huquqini saqlab qoladilar.

5. Oʻzlariga bogʻliq boʻlmagan sabablarga koʻra ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisa tufayli yoki kasb kasalligiga yoʻliqishi natijasida ishdan mahrum boʻlgan hamda ishga joylashishga va kasb oʻrganishga, malakasini oshirishga va qayta tayyorgarlikdan oʻtishga muhtoj boʻlgan shaxslar ishdan boʻshatilgan xodimlarga tenglashtiriladi.

28-modda. Fuqarolarga kasb oʻrganish, malaka oshirish va qayta tayyorgarlikdan oʻtish davrida toʻlanadigan stipendiyalarning miqdori

1. Ushbu Qonunning 27-moddasida sanab oʻtilgan shaxslardan tashqari ishidan va ish haqidan (mehnat daromadidan) mahrum boʻlgan, ish bilan taʼminlash davlat xizmati tomonidan roʻyxatga olingan, qaramogʻida voyaga yetmagan bolalari va boshqa kishilar boʻlgan shaxslarga kasb oʻrganish, malakasini oshirish yoki qayta tayyorgarlikdan oʻtish davrida eski ish joyidagi oʻrtacha oylik ish haqining 75 foizidan (qaramogʻida bolalari va boshqa kishilar boʻlmaganlarga esa — 50 foizidan) kam boʻlmagan, biroq Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida belgilangan eng kam ish haqi miqdoridan kam boʻlmagan va respublikada tarkib topgan oʻrtacha ish haqidan ortiq boʻlmagan miqdorda stipendiya toʻlanadi.

2. Mehnat intizomini buzganligi uchun ishdan boʻshatilgan, shuningdek uzoq vaqt ishlamayotgan, birinchi marta ish qidirayotgan va kasb oʻrganishga, malaka oshirishga va qayta tayyorgarlikdan oʻtishga muhtoj boʻlgan shaxslarga aholining shu toifasi uchun nazarda tutilgan ishsizlik nafaqasidan kam boʻlmagan va Oʻzbekiston Respublikasida belgilangan eng kam ish haqidan ortiq boʻlmagan miqdorda stipendiya tayinlanadi.

29-modda. Ishsizlik nafaqalarini toʻlash shartlari va muddatlari

1. Ishsizlik nafaqasi belgilangan tartibda ishsiz deb topilgan shaxslarga ular aholini ish bilan taʼminlash davlat xizmatida roʻyxatdan oʻtgan kunlaridan boshlab tayinlanadi.

Ishsizlik nafaqalari olish huquqi ish bilan taʼminlash davlat xizmatida roʻyxatdan oʻtgan paytdan boshlab kechi bilan oʻn birinchi kundan keyin kuchga kiradi va ishga joylashtirish masalasi hal etilgunga qadar amal qilib turadi.

2. Ishsizlik nafaqalarini toʻlash muhlati ishidan va ish haqidan (mehnat daromadidan) mahrum boʻlgan yoki uzoq (bir yildan ortiq) tanaffusdan keyin mehnat faoliyatini tiklashga harakat qilayotgan shaxslar uchun oʻn ikki oylik davr mobaynida 26 kalendar haftasidan, ilgari ishlamagan, birinchi bor ish qidirayotgan shaxslar uchun esa 13 kalendar haftasidan oshmasligi kerak.

3. Ishsiz nafaqa olish davrida faol ish qidirishi va har ikki haftada kamida bir marta ish bilan taʼminlash davlat xizmatlarida yoʻqlamadan oʻtishi kerak.

4. Xodimlar soni (shtatlar) qisqartirilishi, korxonalar, tashkilotlar va muassasalarning qayta tashkil etilishi yoki tugatilishi munosabati bilan ishdan boʻshagan, ishsiz deb eʼtirof etilgan, shuningdek pensiya taʼminoti toʻgʻrisidagi qonunlarga muvofiq umumiy mehnat staji pensiyaga chiqish huquqiga ega boʻlgan shaxslar muddatidan oldin (qonunlarda belgilangan muddatdan 2 yil oldin) pensiyaga chiqishga haqlidirlar.

30-modda. Ishsizlik nafaqasi miqdorlarini aniqlash tartibi

1. Ishidan va ish haqidan (mehnat daromadidan) mahrum boʻlgan shaxslar uchun ishsizlik nafaqasi avvalgi ish joyidagi oxirgi bir yilgi ish haqiga foiz nisbatida belgilanadi. Boshqa hamma hollarda ishsizlik nafaqasi eng kam miqdordagi ish haqiga foiz nisbatida belgilanadi.

2. 16 yoshga toʻlmagan bolalari va qaramogʻida boshqa kishilar boʻlgan ishsizlarga nafaqa miqdori 10 foiz oshiriladi.

3. Ish haqiga koeffitsiyentlar belgilangan joylarda yashovchi shaxslarga ishsizlik nafaqasi miqdorlari ularning shu joylarda yashagan davri uchun mazkur joyda noishlab chiqarish tarmoqlarining xodimlariga belgilangan koeffitsiyentni qoʻllagan holda tayinlanadi.

4. Ishsizlik nafaqasining miqdori belgilangan tartibda indekslanishi lozim.

31-modda. Ishidan va ish haqidan mahrum boʻlgan shaxslar uchun ishsizlik nafaqasining miqdori

1. Ishidan va ish haqidan (mehnat daromadidan) mahrum boʻlgan taqdirda ishsizlik nafaqasi olish huquqiga ega boʻlgan shaxslarga avvalgi ish joyidagi oʻrtacha ish haqining 50 foizi miqdorida, ammo Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida belgilangan eng oz ish haqidan kam boʻlmagan va respublikada tarkib topgan oʻrtacha ish haqidan ortiq boʻlmagan miqdorda ishsizlik nafaqasi toʻlashga kafolat beriladi.

2. Fuqaro ishsizlik nafaqasi olib turgan davrda uning mehnat stajida uzilish boʻlmaydi.

32-modda. Harbiy xizmatdan, ichki ishlar va milliy xavfsizlik idoralaridan boʻshatilgan shaxslar uchun ishsizlik nafaqasining miqdori

Harbiy xizmatdan, ichki ishlar va milliy xavfsizlik idoralaridan boʻshatilishi natijasida ish haqini yoʻqotgan shaxslar ushbu Qonunning 31-moddasida koʻzda tutilgan shartlar asosida nafaqa olish huquqiga egadirlar.

Harbiy xizmatdan, ichki ishlar va milliy xavfsizlik idoralaridan boʻshatilgan hamda ish bilan taʼminlash davlat xizmatiga murojaat qilishdan oldin ishlamagan shaxslarga nafaqa miqdori respublika boʻyicha belgilangan eng oz ish haqi darajasida belgilanadi.

33-modda. Birinchi marta ish qidirayotgan shaxslar uchun ishsizlik nafaqasining miqdori

Ilgari ishlamagan, birinchi marta ish qidirayotgan va ishsizlik nafaqasini olish huquqiga ega boʻlgan shaxslarga ish bilan taʼminlash davlat xizmatlari kasb oʻrganish yoki ishga joylashish uchun imkoniyat bermagan taqdirda ularga belgilangan eng oz ish haqining kamida 75 foizi miqdorida nafaqa olish uchun kafolat beriladi.

34-modda. Uzoq muddatli tanaffusdan keyin ish qidirayotgan shaxslar uchun ishsizlik nafaqasining miqdori

Uzoq muddatli tanaffusdan keyin yana mehnat faoliyatini boshlashga harakat qilayotgan ishsizlarga:

ixtisosi boʻlgan shaxslar ishga joylashish uchun kasb oʻrganish malakasini oshirishi yoki qayta taʼlim olishi talab qilinmasa, 12 oy mobaynida haq toʻlanadigan ish bilan bandligi 12 kalendar haftadan kam boʻlmasa belgilangan eng kam oylik ish haqidan kam boʻlmagan miqdorda;

boshqa hollarda, shu jumladan ixtisosi boʻlmagan kishilarga ish bilan taʼminlash davlat xizmati kasb oʻrganish imkoniyatini bermagan taqdirda belgilangan eng kam ish haqining 75 foizi miqdorida nafaqa toʻlanishiga kafolat beriladi.

35-modda. Kasb oʻrganish va qayta tayyorgarlik koʻrishdan oʻtgan shaxslar uchun ishsizlik nafaqasining miqdori

Ishsiz deb eʼtirof etilgan shaxslar ishlab chiqarishdan ajralgan holda kasb oʻrgangan va qayta tayyorgarlikdan oʻtgandan keyin Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida belgilangan eng kam ish haqidan kam boʻlmagan miqdorda ishsizlik nafaqasi olish huquqiga egadirlar.

36-modda. Ishsizlik nafaqasi toʻlashni toʻxtatib turish va butunlay toʻxtatib qoʻyish

Quyidagi hollarda:

ishsiz shaxs ishga joylashganda;

ishsiz taklif qilingan maqbul ishni ikki marta rad etsa;

ishsizlik nafaqasini oluvchi shaxs pesiya yoshiga yetgan taqdirda;

ishsiz maqomiga ega boʻlgan shaxs ozodlikdan mahrum etish tarzida jazoga hukm etilgan boʻlsa;

ishsiz shaxs davolash-mehnat profilaktoriysida davolash kursini oʻtayotgan boʻlsa;

ishsiz shaxs qayta tayyorlash va kasb malakasini oshrishga yuborilgan boʻlsa;

ishsiz shaxs ishsizlik nafaqasini olib turgan davrida ish bilan taʼminlash davlat xizmatini xabardor qilmay vaqtincha ishga joylashgan boʻlsa;

ishsizlik nafaqasini aldov yoʻli bilan olishga urinsa ishsizlik nafaqasini toʻlash bekor qilinadi.

Quyidagi hollarda:

uzrsiz sabablarga koʻra koʻrsatilgan muddatda ish bilan taʼminlash davlat xizmatiga kelmasa;

mehnat intizomini buzganlik uchun ishdan boʻshatilgan boʻlsa, ishsizlik nafaqasini toʻlash 3 oygacha muddatga toʻxtatib turiladi yoki uning miqdori kamaytiriladi.

36-1-modda. Homilador ayollarni ijtimoiy muhofaza qilish

Ishsiz homilador ayollar (basharti homiladorlik davri 28 haftadan oshmagan boʻlsa,) ish bilan taʼminlash davlat xizmati tomonidan umumiy asosda ish qidiruvchi shaxs sifatida roʻyxatga olinadilar. Ish bilan taʼminlash davlat xizmati 10 kun ichida ularni ish bilan taʼminlay olmasa, u holda oʻn birinchi kundan boshlab ularga ishsizlik maqomi beriladi. Ishsizlik maqomi birligidan qatʼi nazar, homilador ayollarga Oʻzbekiston Respublikasida belgilangan eng kam oylik ish haqi miqdorida 12 oy mobaynida 26 kalendar haftadan oshmagan muddatga ishsizlik nafaqasi toʻlanadi.

37-modda. Moddiy yordam

Ishsizga va uning qaramogʻidagi oila aʼzolariga moddiy va oʻzga yordam koʻrsatilishi mumkin, ular ish bilan taʼminlashga koʻmaklashish jamgʻarmasidan va tegishli mahalliy budjetdan ajratiladi.

Ish bilan taʼminlashga koʻmaklashish jamgʻarmasidan va mahalliy budjetlardan moddiy va oʻzga yordam koʻrsatish tartibi, hajmi va shartlari Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat vazirligi hamda xalq deputatlari mahalliy Kengashlarining qarorlari bilan belgilanadi.

V BOʻLIM. AHOLINI ISh BILAN TAʼMINLAShGA DOIR QONUNLAR BAJARILIShINI NAZORAT QILISh VA ULARNI BUZGANLIK UChUN JAVOBGARLIK

38-modda. Aholini ish bilan taʼminlash toʻgʻrisidagi qonunlarning bajarilishini nazorat qiluvchi idoralar

Aholini ish bilan taʼminlash toʻgʻrisidagi qonunlarning bajarilishi ustidan nazoratini davlat hokimiyati va boshqaruvi mahalliy organlari, Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat vazirligi, prokuratura organlari va kasaba uyushmalari amalga oshiradi.

39-modda. Ish bilan taʼminlash haqidagi qonunlarni buzganlik uchun javobgarlik

“Aholini ish bilan taʼminlash toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunini buzganlik uchun intizomiy va maʼmuriy javobgarlik belgilab qoʻyiladi.

40-modda. Mehnatga maʼmuriy tarzda majburlaganlik uchun javobgarlik

Ushbu Qonun 2-moddasi 1-bandining uchinchi qismida nazarda tutilgan harakatlarning sodir etilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonun hujjatlariga muvofiq maʼmuriy javobgarlikka tortiladilar.

Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti I. KARIMOV

Toshkent sh.,

1992-yil 13-yanvar,

510-XII-son