Oʻzbekiston Respublikasida Deputatlarning maqomi toʻgʻrisida (66-I-son)

06.05.1995

Hujjat kuchini yo‘qotgan 05.09.2019

Oʻzbekiston Respublikasining qonuni

Ushbu Qonun Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi va Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashlari deputatlarining maqomini, eng muhim vakolatlarini va deputatlik faoliyatining kafolatlarini mustahkamlaydi.

I. UMUMIY QOIDALAR

1-modda. Deputatning davlat hokimiyatini amalga oshirishdagi ishtiroki

Oliy Majlis va Joʻqorgʻi Kengesning qonun chiqaruvchi hokimiyatini amalga oshirishi deputatlarning qonunlar tayyorlash va ularni qabul qilishda, Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida va Qoraqalpogʻiston Respublikasi Konstitutsiyasida oliy davlat vakillik organlarining ixtiyoriga berilgan masalalarni hal qilishda tashabbuskorlik bilan faol ishtirok etishiga asoslanadi.

Deputatlarning viloyat, tuman, shahar Kengashlarining ishida ishtirok etib, hududni iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy rivojlantirishning muhim masalalarini hal etadilar, qonunlar va davlat hokimiyati yuqori organlari qarorlarining joylarda ijro etilishini nazorat qiladilar.

Oliy Majlis, Joʻqorgʻi Kenges, xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashining deputati oʻz faoliyatida saylovchilarning, shuningdek oʻzini deputatlikka nomzod etib koʻrsatgan tegishli siyosiy partiyaning yoxud tegishli hokimiyat vakillik organi yoki fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organining manfaatlarini ifoda etadi.

Davlat oʻz ishini Oʻzbekiston Respublikasi va Qoraqalpogʻiston Respublikasi qonunlariga muvofiq, shuningdek xalq deputatlari tegishli Kengashlarining qarorlari va tegishli siyosiy partiyalarning saylovoldi dasturlari asosida tashkil etadi.

2-modda. Deputat vakolatlarining vujudga kelishi va muddati

Deputatning vakolatlari u tegishincha Oliy Majlisga, Joʻqorgʻi Kengesga, xalq deputatlari viloyat, tuman yoki shahar Kengashiga saylangan kundan boshlanadi.

Deputatning vakolatlari yangi chaqiriq Oliy Majlis, Joʻqorgʻi Kenges, xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashlarining deputatlari saylangan kunda yoki ushbu Qonunning 7-moddasida nazarda tutilgan hollarda tugaydi.

Deputatning vakolatlarini boshqa shaxsga topshirish mumkin emas.

3-modda. Deputatlik faoliyatini ishlab chiqarish va xizmat vazifalarini bajarish bilan qoʻshib olib borish

Deputatlar oʻz vakolatlarini, qoida tariqasida, ishlab chiqarish yoki xizmat faoliyatini toʻxtatmagan holda amalga oshiradilar.

Deputatlar deputatlik faoliyatini amalga oshirish uchun ishlab chiqarish yoki xizmat vazifalarini bajarishdan qonun hujjatlariga muvofiq ozod qilinishga haqlidirlar.

Oliy Majlisning yoki Joʻqorgʻi Kengesning deputatlari tegishincha Oliy Majlisda, Joʻqorgʻi Kengesda doimiy asosda ishlashlari mumkin. Deputatni Oliy Majlis yoki Joʻqorgʻi Kengesga doimiy ishga oʻtkazishni rasmiylashtirish tartibi tegishli hokimiyat oliy vakillik organi tomonidan belgilanadi.

Oliy Majlisda va Joʻqorgʻi Kengesda doimiy ishlaydigan deputatlar oʻz vakolatlari davrida boshqa haq toʻlanadigan biron-bir lavozimni egallashlari, tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanishlari mumkin emas.

Oliy Majlisga, Joʻqorgʻi Kengesga saylangan deputatlarga ularning deputatlik faoliyati bilan bogʻliq xarajatlar belgilangan tartibda qoplanadi.

4-modda. Deputatning saylovchilar bilan, uni deputatlikka nomzod etib koʻrsatgan siyosiy partiyalar va organlar bilan oʻzaro munosabatlari

Deputat oʻzini deputatlikka nomzod etib koʻrsatgan siyosiy partiyalar, hokimiyat vakillik organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari bilan aloqa bogʻlab turadi, tegishli hokimiyat vakillik organida ularning manfaatlarini ifoda etadi.

Deputat saylovchilar oldida masʼul va hisobdordir.

Saylovchilarning ishonchini oqlamagan deputat qonunda belgilangan tartibda chaqirib olinishi mumkin.

5-modda. Deputatning tegishli hokimiyat vakillik organi bilan oʻzaro munosabatlari

Deputat tegishli hokimiyat vakillik organining, bu organ tuzadigan qoʻmitalarning, komissiyalarning ishida faol ishtirok etishini taʼminlaydigan barcha huquqlarga toʻla-toʻkis egadir, u bu organlar oldida masʼuldir.

Hokimiyat vakillik organi deputatning oʻz ishi toʻgʻrisidagi, qabul qilingan qarorlar va oʻziga berilgan topshiriqlarni qanday bajarayotganligi haqidagi axborotlarini tinglashga haqli. Deputat oʻz vazifalarini bajarmagan, belgilab qoʻyilgan ish tartibini buzgan taqdirda uning xulqi toʻgʻrisidagi masala tegishli hokimiyat vakillik organi yoki uning topshirigʻiga koʻra boshqa organ yoxud komissiya tomonidan koʻrib chiqilishi mumkin.

Hokimliklar deputatlarni iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanish dasturlari qanday bajarilayotgani toʻgʻrisida, ularning tanqidiy mulohazalari va takliflari yuzasidan qabul qilingan choralar haqida xabardor qiladi, deputatlarning qonun hujjatlarini, hokimiyat vakillik organlarining ish tajribasini, jamoatchilik fikrini oʻrganishiga koʻmaklashadi va ularning ishiga zarur boshqa yordam beradi.

6-modda. Deputatlik odobi

Oʻzbekiston Respublikasida deputat odob qoidalariga qatʼiy rioya etishi lozim. Deputatning oʻz maqomidan fuqarolar, jamiyat va davlat manfaatlariga ziyon yetkazadigan tarzda foydalanishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

Deputatlik odobi buzilgan taqdirda deputatning xulq-atvori toʻgʻrisidagi masala tegishli hokimiyat vakillik organi yoki uning topshirigʻiga koʻra boshqa organ yoki komissiya tomonidan koʻrib chiqilishi mumkin.

7-modda. Deputat vakolatlarining muddatidan ilgari toʻxtatilishi

Deputatning vakolatlari:

u oʻz vakolatini zammasidan soqit qilgan;

qonunga koʻra deputatlik vakolatini bajarishiga nomuvofiq boʻlgan lavozimga saylangan yoki tayinlangan;

unga nisbatan sudning ayblov hukmi qonuniy kuchga kirgan;

sud uni muomalaga layoqatsiz deb topgan;

chaqirib olingan;

Oʻzbekiston Respublikasi fuqaroligini yoʻqotgan;

vafot etgan taqdirda muddatidan ilgari toʻxtatiladi.

Alohida hollarda deputatning vakolatlari tegishli hokimiyat vakillik organi qarori bilan muddatidan ilgari toʻxtatilishi mumkin. Deputat degan yuksak nomga dogʻ tushiruvchi xulq-atvor bunday masalani koʻrib chiqish uchun asos boʻlishi mumkin.

Deputat uni deputatlikka nomzod etib koʻrsatgan organ (partiya) oldidagi oʻz majburiyatlarini bajarmagan taqdirda, bu organning (partiyaning) taklifi ham deputatning vakolatlarini muddatidan ilgari toʻxtatish toʻgʻrisidagi masalani koʻrib chiqish uchun asos boʻlib xizmat qilishi mumkin.

II. DEPUTATNING HOKIMIYAT VAKILLIK ORGANIDAGI FAOLIYATI

8-modda. Deputatning hokimiyat vakillik organidagi faoliyatini amalga oshirish chogʻidagi huquq va majburiyatlari

Deputat tegishli hokimiyat vakillik organining sessiyalarida, oʻzi saylangan qoʻmitalar va komissiyalarning majlislarida qatnashishi, ularning ishida faol ishtirok etishi shart. Sessiyaga yoki qoʻmita, komissiya majlisiga yetib kelish imkoniyati boʻlmagan taqdirda deputat bu haqda tegishli hokimiyat vakillik organining yoki qoʻmitaning, komissiyaning rahbarlaridan biriga xabar qiladi.

Deputat tegishli hokimiyat vakillik organining sessiyasida koʻrib chiqilayotgan barcha masalalar boʻyicha hal qiluvchi ovoz huquqidan foydalanadi.

Deputat muhokama qilinayotgan masalalar yuzasidan bayon qilgan nuqtai nazari uchun javobgarlikka tortilishi mumkin emas.

Deputat:

tegishincha Oliy Majlis, Joʻqorgʻi Kenges, viloyat, tuman, shahar Kengashlari organlariga saylash va saylanishga;

tegishli vakillik organi qarab chiqishi uchun masalalar taklif etishga;

kun tartibi, muhokama qilinayotgan masalalarni koʻrib chiqish tartibi va ularning mohiyati yuzasidan takliflar kiritish va mulohazalar bildirishga;

qaror loyihalari va ularga kiritish uchun tuzatish taklif etishga;

tegishli vakillik organi tuzadigan organlarning shaxsiy tarkibi, ushbu vakillik organi saylab qoʻyadigan, tayinlaydigan yoki tasdiqlaydigan mansabdor shaxslarning nomzodlari xususida oʻz fikrini bildirishga;

muzokaralarda qatnashishga, soʻrov bilan murojaat qilishga, maʼruzachi va raislik qiluvchiga savollar berishga;

oʻz takliflarini asoslab berish uchun soʻzga chiqishga va ovoz berish sabablari xususida izoh berishga;

sessiyada hokimiyat vakillik organiga hisobdor yoki uning nazoratida boʻlgan har qanday organ yoxud mansabdor shaxsning hisobotini yoki axborotini eshitish toʻgʻrisida taklif kiritishga;

Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarining ijro etilishini, tegishli hokimiyat vakillik organi qarorlarining bajarilishini tekshirish haqida koʻrib chiqish uchun masalalar taklif etishga;

oʻz nutqlarining stenogrammalardagi matnlari bilan tanishishga va eʼlon qilinmaydigan nutqlarning matnlari bilan belgilangan tartibda tanishishga haqlidir.

Deputat sessiyada muhokama qilinayotgan masala yuzasidan oʻz nutqi, taklifi va mulohazasining matnini sessiya stenogrammasiga kiritish uchun raislik qiluvchiga topshirishi mumkin.

Deputat ushbu Qonunda va boshqa qonunlarda nazarda tutilgan oʻzga vazifalarni ham bajaradi.

Mazkur huquqlarni amalga oshirish tartibi ushbu Qonun va tegishli hokimiyat vakillik organining reglamenti bilan, boshqa qonunlar bilan belgilab qoʻyiladi.

9-modda. Oliy Majlis, Joʻqorgʻi Kenges deputatining qonunchilik tashabbusi huquqi

Oliy Majlis, Joʻqorgʻi Kenges deputati tegishli hokimiyat oliy vakillik organida qonunchilik tashabbusi huquqiga ega boʻlib, bu huquq yangi qonun ishlab chiqish zarurligi toʻgʻrisida masala qoʻyish, yangi qonun loyihalarini, amaldagi qonunlarga oʻzgartishlar kiritish toʻgʻrisidagi qonun loyihalarini kiritish, shuningdek amaldagi qonunlarga oʻzgartishlar kiritish haqida takliflar bilan chiqish tarzida roʻyobga chiqarilishi mumkin.

Qonunchilik tashabbusi huquqi tegishli qonunlarda belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

10-modda. Oliy Majlis, Joʻqorgʻi Kenges deputatining qonunchilik tashabbusi huquqini roʻyobga chiqarish kafolatlari

Oliy Majlis, Joʻqorgʻi Kenges deputatining qonunchilik tashabbusi huquqi qonunchilik tashabbusi tartibida kiritilgan taklifni Oliy Majlis va Joʻqorgʻi Kenges majlisida albatta koʻrib chiqib, qonun qabul qilish; yangi qonun loyihasini ishlab chiqishni boshlash haqida qaror qabul qilish; taklif qilingan qonun loyihasini takomiliga yetkazish uchun tegishli qoʻmitalar va komissiyalarga yuborish; qonun loyihasini, taklifni asosli rad qilish singari qarorlardan birini qabul qilish bilan kafolatlanadi.

11-modda. Deputatlarning fraksiyalar, bloklar va boshqa deputatlar guruhlariga birlashish huquqi

Deputatlar oʻzaro kelishuv asosida fraksiyalar, bloklar va boshqa deputatlar guruhlariga birlashishlari mumkin.

12-modda. Deputat soʻrovi

Deputat soʻrovi — sessiyada davlat organlari yoxud mansabdor shaxslarga ijtimoiy ahamiyatga molik masalalar yuzasidan rasmiy tushuntirish berish yoki oʻz nuqtai nazarini bayon qilib berish haqida qoʻyilgan talabdir.

Oliy Majlis, Joʻqorgʻi Kenges deputati tegishli oliy vakillik organining sessiyalarida tegishincha Oliy Majlisning Raisiga va Oʻzbekiston Respublikasining Hukumatiga, Qoraqalpogʻiston Respublikasining Joʻqorgʻi Kengesi Raisiga va Vazirlar Kengashiga, vazirlarga, boshqa davlat organlari rahbarlariga soʻrov bilan murojaat qilish huquqiga egadir.

Oliy Majlis, Joʻqorgʻi Kenges deputati qonun hujjatlariga muvofiq davlat hokimiyatiga va boshqaruvi mahalliy organlariga, shuningdek korxonalar, muassasalar va tashkilotlarning rahbarlariga soʻrov kiritishi mumkin.

Viloyat, tuman, shahar Kengashi deputati hokimga, hokim oʻrinbosarlariga, hokimlik boʻlimlari va boshqarmalarning rahbarlariga, shuningdek Kengash hududida joylashgan korxonalar, muassasalar va tashkilotlarning rahbarlariga soʻrov bilan murojaat qilish huquqiga egadir.

Soʻrov deputat yoki bir guruh deputatlar tomonidan yozma ravishda yoxud ogʻzaki kiritilishi mumkin. Yozma ravishda kiritilgan soʻrov hokimiyat vakillik organining sessiyasida oʻqib eshittirilishi kerak.

Soʻrov qaratilgan davlat organi yoki mansabdor shaxs soʻrovga kechi bilan uch kunlik muddat ichida yoki tegishli hokimiyat vakillik organi belgilab qoʻygan boshqa muddatda sessiyada ogʻzaki yoki yozma ravishda javob berishi shart. Soʻrov munosabati bilan oʻtkazilgan muhokama natijasi boʻyicha qaror qabul qilinadi.

13-modda. Hokimiyat vakillik organi sessiyasida deputatlar bildirgan taklif va mulohazalarni koʻrib chiqish

Deputatlar sessiyada ogʻzaki bildirgan yoki sessiyada raislik qiluvchiga yozma ravishda bergan taklif va mulohazalar hokimiyat vakillik organi, uning qoʻmitalari yoki komissiyalari tomonidan koʻrib chiqiladi yoxud koʻrib chiqish uchun tegishli davlat organlari, jamoat birlashmalarining organlari va mansabdor shaxslarga yuboriladi.

Sessiyada deputatlar bildirgan taklif va mulohazalarning olgan davlat organlari, jamoat birlashmalarining organlari, mansabdor shaxslar kechi bilan bir oylik muddat ichida bu taklif va mulohazalarni koʻrib chiqishlari hamda natijalari toʻgʻrisida bevosita deputatga va tegishli hokimiyat vakillik organiga maʼlum qilishlari shart.

Deputatlarning taklif va mulohazalarini koʻrib chiqish hamda ularni roʻyobga chiqarish ustidan nazorat Oliy Majlis Kengashi, Joʻqorgʻi Kenges, tegishli komissiyalar va qoʻmitalar, Hukumat, hokimliklar tomonidan amalga oshiriladi.

14-modda. Deputatning Oliy Majlis, Joʻqorgʻi Kenges, xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashlari organlaridagi faoliyati

Qoʻmita, komissiya yoki boshqa organlar tarkibiga kirgan deputat mazkur organlar koʻrib chiqish uchun har qanday masala va taklif kiritishga, bu masala va takliflarni koʻrib chiqish uchun tayyorlashda, ularni muhokama qilish va ular yuzasidan qarorlar qabul qilishda, shuningdek qabul qilingan qarorlar roʻyobga chiqarilishini tashkil etish va ularning bajarilishini nazorat qilishda ishtirok etishga haqlidir.

Deputat tegishli organning tarkibida boʻlsa-yu, uning qaroriga qoʻshilmasa, oʻz nuqtai nazarini sessiyada bayon qilishga yoki bu haqda raislik qiluvchiga yozma ravishda maʼlum qilishga haqlidir.

Qoʻmita yoki komissiya tarkibiga saylangan deputat ularning ishida hal qiluvchi ovoz bilan qatnashadi.

Qoʻmita yoki komissiyaning aʼzosi boʻlmagan deputat ularning majlisida maslahat ovozi huquqi bilan ishtirok etishi mumkin.

III. DEPUTATNING SAYLOV OKRUGIDAGI FAOLIYATI

15-modda. Deputatning saylov okrugidagi ish bilan bogʻliq huquq va majburiyatlari

Deputat saylov okrugida oʻz vakolatlarini amalga oshirish uchun:

tegishli hokimiyat vakillik organi nazorati ostidagi tashkilotlarda oʻz saylov okrugidagi fuqarolarning muhim manfaatlariga taalluqli boʻlgan har qanday masala koʻrib chiqilishi chogʻida ishtirok etish;

okrug saylovchilari bilan yigʻilishlar, mehnat jamoalari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, siyosiy partiyalarning tashkilotlari bilan uchrashuvlar oʻtkazish huquqiga egadir.

Deputat oʻz deputatlik faoliyatiga doir masalalar yuzasidan matbuot organlarida chiqish, radio va televideniye orqali soʻzlash borasida imtiyozli huquqqa egadir.

Deputat oʻz saylov okrugida:

aholini tegishincha Oliy Majlis, Joʻqorgʻi Kenges xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashlarining ishi toʻgʻrisida muntazam xabardor qilib turishi;

qonunlarning va hokimiyat vakillik organlari qarorlarining bajarilishini tashkil etish haqida nazorat qilishda ishtirok etishi;

jamoatchilik fikrini, aholining talab va ehtiyojlarini oʻrganishi, bular haqida tegishli davlat hokimiyati organlariga xabar berishi, tegishli qonunlar va qarorlar tayyorlash chogʻida oʻz takliflarini kiritishi shart.

Deputat ushbu Qonunda va boshqa qonunlarda nazarda tutilgan oʻzga vazifalarni ham bajaradi.

16-modda. Deputatning fuqarolar murojaatlarini koʻrib chiqishi

Deputatning saylovchilardan oʻziga tushgan taklif, ariza va shikoyatlarni qonun hujjatlarida belgilab qoʻyilgan tartibda koʻrib chiqadi, ularni oʻz vaqtida toʻgʻri hal etish choralarini koʻradi, oʻz saylov okrugida fuqarolarni muntazam ravishda qabul qilib turadi. Deputat fuqarolarni qabul qilishda ishtirok etish uchun tegishli hokimiyat vakillik organi hududida joylashgan davlat organlarining, korxonalar, muassasalar va tashkilotlarning mansabdor shaxslarini taklif qilishga haqlidir.

Deputat shikoyatlarni keltirib chiqarayotgan sabablarni oʻrganadi va zarur hollarda oʻz takliflarini tegishli hokimiyat vakillik organiga kiritadi.

Deputat oʻzi yuborgan taklif, ariza va shikoyatlar tegishli hokimiyat organi hududida joylashgan davlat organlarida, korxonalar, muassasalar va tashkilotlarda koʻrib chiqilishini nazorat qilishga va ularning koʻrib chiqilishida shaxsan ishtirok etishga haqlidir.

17-modda. Deputatning saylovchilar oldida hisob berishi

Oliy Majlis va Joʻqorgʻi Kenges deputati vaqti-vaqti bilan, ammo yiliga kamida bir marta, viloyat, tuman, shahar Kengashi deputati esa yiliga kamida ikki marta oʻz ishi toʻgʻrisida saylovchilarga hisobot berib turishi va oʻzi saylangan hokimiyat vakillik organining ishi haqida xabardor etib borishi shart. Deputatning hisoboti saylovchilar talabi bilan ham oʻtkazilishi mumkin.

Deputatning hisobotlari shu maqsadda chaqiriladigan saylovchilar yigʻilishlarida yoki mazkur saylov okrugi vakillarining yigʻilishlarida oʻtkaziladi. Deputatning hisoboti yuzasidan yigʻilish qaror qabul qiladi.

Mahalliy davlat hokimiyati organlari, tegishli ommaviy axborot vositalari deputatlarning hisobotlari yoritilishini taʼminlaydilar.

18-modda. Hisobotlarni va saylovchilar bilan uchrashuvlarni oʻtkazishda deputatga koʻmaklashish

Deputatlarning hisobotlarini va ular bilan uchrashuvlarni oʻtkazish uchun saylovchilarning yigʻilishlari tegishli hokimliklar, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari tomonidan chaqiriladi.

Hisobot berish va saylovchilar bilan uchrashuvlar oʻtkazish uchun deputatga zarur shart-sharoitlar taʼminlanadi. Uning iltimosiga koʻra hokimiyat ijroiya organlari bino ajratib, deputatning hisoboti, uning saylovchilar bilan uchrashuvlari oʻtkaziladigan, deputat fuqarolarni qabul qiladigan vaqt va joyini fuqarolarga maʼlum qiladilar, qabul va uchrashuvlarda ishtirok etish uchun deputatning taklifiga binoan oʻzlarining masʼul vakillarini yuboradilar, shuningdek deputatning joylardagi ishiga koʻmaklashish yuzasidan boshqa chora-tadbirlar koʻradilar.

Hisobotlar va soʻzga chiqish uchun zarur boʻlgan maʼlumotnoma hamda axborot materiallari deputatning iltimosiga binoan tegishli hokimiyat ijroiya organlari tomonidan beriladi.

19-modda. Deputatning quyi Kengashlar ishida qatnashishi

Deputat quyi Kengashlar va ularning organlari majlislarida maslahat ovozi bilan ishtirok etishga haqlidir.

20-modda. Deputatning qonuniylik buzilgan hollarni bartaraf etishni talab qilish huquqi

Fuqarolarning huquqlari va qonun bilan muhofaza qilinadigan manfaatlari buzilgan taqdirda yoki qonuniylikni buzishning boshqa hollarida deputat davlat hokimiyatining vakili sifatida, oʻsha joyning oʻzida bunday qonunbuzarlik toʻxtatilishini talab qilishga, zarur hollarda esa, ularga chek qoʻyishni talab qilib, tegishli organlar va mansabdor shaxslarga murojaat etishga haqlidir. Qonunbuzarlik fakti deputatning oʻzi yoki uning talabi bilan tegishli huquqni muhofaza qiluvchi organ yoki nazorat organining vakili tuzgan bayonnomada qayd etilishi mumkin.

Deputat talab bilan murojaat etgan davlat organlarining mansabdor shaxslari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari va jamoat birlashmalarining rahbarlari, korxona, muassasa va tashkilotlarning maʼmuriyati, shuningdek militsiya xodimlari qonun buzilgan hollarni bartaraf etish uchun, zarur hollarda esa aybdorlarni javobgarlikka tortish uchun zudlik bilan chora koʻrishlari va keyinchalik buni deputatga maʼlum qilishlari shart. Chora koʻrmagan taqdirda mansabdor shaxslar qonunda belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar.

IV. DEPUTATLIK FAOLIYATINING ASOSIY KAFOLATLARI

21-modda. Deputatning huquqlari, shaʼni va qadr-qimmatini muhofaza qilish

Oʻzbekiston Respublikasida har bir deputatga oʻz vakolatlarini moneliksiz va samarali amalga oshirishi uchun sharoit yaratilishiga kafolat beriladi, uning huquqlari, shaʼni va qadr-qimmati muhofaza qilinadi.

Deputatning shaʼni va qadr-qimmatiga qasd qilgan shaxslar qonunga muvofiq maʼmuriy, jinoiy yoki oʻzga javobgarlikka tortiladilar. Deputatni haqorat qilish, shuningdek unga nisbatan tuhmat qilish qonunda belgilangan javobgarlikka tortishga sabab boʻladi.

Deputat oldidagi oʻz vazifalarini bajarmaydigan, uning ishiga toʻsqinlik qiladigan, unga ataylab soxta maʼlumot beradigan, deputatlik faoliyati kafolatlarini buzadigan mansabdor shaxslar qonun hujjatlariga muvofiq javobgarlikka tortiladilar.

Deputatlik vazifalarini bajarishga biron-bir shaklda monelik qilish yoki kimningdir foydasiga qaror qabul qilinishiga erishish maqsadida deputatga qanaqa tarzda boʻlmasin taʼsir koʻrsatish qonunda belgilangan tartibda jazolanadi.

22-modda. Deputatning mansabdor shaxslar tomonidan darhol qabul qilinishi huquqi

Deputatlik faoliyati masalalari yuzasidan Oliy Majlis deputati deputatlik guvohnomasini koʻrsatib, respublika hududidagi korxonalar, muassasalar va tashkilotlarga moneliksiz kirish huquqidan, shuningdek ularning rahbarlari va davlat hokimiyati organlari hamda jamoat birlashmalarining boshqa mansabdor shaxslari tomonidan darhol qabul qilinish huquqidan foydalanadi.

Joʻqorgʻi Kenges deputati mazkur huquqdan Qoraqalpogʻiston Respublikasi hududida, viloyat, tuman, shahar Kengashi deputati esa tegishli Kengashga qarashli hududda foydalanadi.

Faoliyati davlat siri bilan hamda qonun tomonidan muhofaza qilinadigan boshqa sir bilan bogʻliq korxonalarga, muassasalarga, tashkilotlarga deputatlarning kirishi tartibi qonunda belgilab qoʻyiladi.

23-modda. Deputatning murojaatlarini koʻrib chiqish yuzasidan mansabdor shaxslarning majburiyatlari

Deputat barcha davlat organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari va jamoat birlashmalariga, mulkichilik shaklidan qatʼi nazar korxonalar, muassasalar va tashkilotlarga, mansabdor shaxslarga deputatlik faoliyati bilan bogʻliq masalalar yuzasidan murojaat qilishga va oʻrtaga qoʻyilgan masalalarni koʻrib chiqishda ishtirok etishga haqlidir. Mazkur organlar va mansabdor shaxslar deputatning murojaatiga darhol, qoʻshimcha ravishda oʻrganish yoki tekshirish zarur boʻlgan taqdirda esa, kechi bilan bir oylik muddat ichida javob qaytarishlari shart.

Deputatlarning gʻoyat muhim masalalar, shu jumladan tegishli organning qaror qabul qilishi, qabul qilgan qarorini oʻzgartirishi yoki bekor qilishi zarurligi toʻgʻrisidagi murojaatlari koʻrib chiqilishi shart. Murojaat koʻrib chiqiladigan kun toʻgʻrisida deputat oldindan xabardor qilinishi kerak.

24-modda. Deputatga oʻz vakolatlarini amalga oshirishi uchun shart-sharoitlar yaratib berish

Hokimiyat ijroiya organlarining mansabdor shaxslari deputat oʻz vakolatlarini amalga oshirishi uchun shart-sharoit yaratib beradilar.

Oliy Majlis, Joʻqorgʻi Kenges deputatlarining faoliyatini taʼminlash tartibi tegishli ravishda Oliy Majlis, Joʻqorgʻi Kenges tomonidan belgilanadi.

25-modda. Deputatning axborot va maslahatlar olish huquqi

Oliy Majlis, Joʻqorgʻi Kenges devoni, hokimliklar tegishli deputatlarni tegishli hokimiyat vakillik organlari qabul qilgan hujjatlar bilan taʼminlaydilar, axborot va yordamchi materiallar bilan taʼminlashga koʻmaklashadilar, deputatlik faoliyati bilan bogʻliq masalalar yuzasidan mutaxassislarning maslahatlarini uyushtiradilar.

26-modda. Deputatga huquqiy yordam berish

Hokimliklar, korxonalarning, tashkilotlarning, ilmiy, yuridik muassasalarning, oʻquv yurtlarining maʼmuriyati, huquqni muhofaza qiluvchi organlar deputatga uning deputatlik faoliyatida yuzaga keladigan huquqiy masalalarda yordam beradilar.

27-modda. Deputatning transportda tekin yurish huquqi

Oliy Majlis deputati respublika hududida barcha turdagi davlat passajir transportida (taksi va boshqa turdagi transport turlarining buyurtma yoʻnalishlari bundan mustasno) tekin yurish, shuningdek yoʻl pattalarini navbatsiz olish huquqidan foydalanadi.

Joʻqorgʻi Kenges, viloyat, tuman, shahar Kengashining deputati tegishincha Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyat, tuman, shahar hududida davlat passajir transportining barcha turlarida (taksi va boshqa turdagi transport turlarining buyurtma yoʻnalishlari bundan mustosno) tekin yurish huquqidan foydalanadi.

Deputatlarning transportda tekin yurish tartibi va shartlarini, shu ish bilan bogʻliq ravishda transport tashkilotlari bilan hisob-kitob qilish tartibini tegishincha Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati va Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi belgilaydi.

28-modda. Oʻzbekiston Respublikasida deputatning mehnat huquqlari kafolati

Deputatning hokimiyat vakillik organida ishlagan vaqti umumiy va uzluksiz ish stajiga, avvalgi ixtisosi boʻyicha ish stajiga qoʻshib hisoblanadi.

29-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi deputatining taʼtili

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi deputatiga har yili 36 ish kuniga teng haq toʻlanadigan taʼtil beriladi, qonun hujjatlarida bundan ham koʻproq davom etadigan taʼtil nazarda tutilgan hollar bundan mustasnodir.

30-modda. Oliy Majlis, Joʻqorgʻi Kenges deputatining daxlsizligi

Oliy Majlis deputati Oliy Majlisning, sessiyalar oraligʻidagi davrda esa — Oliy Majlis Kengashining roziligisiz jinoiy javobgarlikka tortilishi, hibsga olinishi yoki sud tomonidan beriladigan maʼmuriy jazoga tortilishi mumkin emas.

Joʻqorgʻi Kenges deputati Oʻzbekiston Respublikasining butun hududida Joʻqorgʻi Kengesning, sessiyalar oralagʻidagi davrda esa — Joʻqorgʻi Kenges Raisining roziligisiz jinoiy javobgarlikka tortilishi, hibsga olinishi yoki sud tomonidan beriladigan maʼmuriy jazoga tortilishi mumkin emas. Joʻqorgʻi Kenges Raisining rozilik berish haqidagi qarori keyinchalik Joʻqorgʻi Kenges tasdigʻiga kiritiladi.

Oliy Majlis deputatiga nisbatan jinoiy ish faqat Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurori tomonidan, Joʻqorgʻi Kenges deputatiga nisbatan esa — Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurori yoki Qoraqalpogʻiston Respublikasi prokurori tomonidan qoʻzgʻatilishi mumkin.

Oliy Majlis va Joʻqorgʻi Kenges deputatini majburan keltirish, ushlash, shuningdek uning shaxsiy buyumlarini, yuki, transporti, uy-joyi yoki xizmat xonasini koʻzdan kechirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

31-modda. Xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar, Kengashi deputatining daxlsizligi

Xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashining deputati tegishli hududda tegishli Kengashning, sessiyalar oraligʻidagi davrda esa — hokimning yoki hokim vazifasini ijro etuvchi mansabdor shaxsning roziligisiz jinoiy javobgarlikka tortilishi, hibsga olinishi yoki sud tomonidan beriladigan maʼmuriy jazoga tortilishi mumkin emas. Hokimning yoki hokim vazifasini ijro etuvchi mansabdor shaxsning rozilik berish haqidagi qarori keyinchalik tegishli hokimiyat vakillik organi tasdigʻiga kiritiladi.

Viloyat va Toshkent shahar Kengashining deputatiga nisbatan jinoiy ish tegishli viloyat, Toshkent shahri prokurori yoki yuqori turuvchi prokuror tomonidan, tuman, shahar Kengashining deputatiga nisbatan esa — tegishli tuman, shahar prokurori yoki yuqori turuvchi prokuror tomonidan qoʻzgʻatilishi mumkin.

32-modda. Deputatni javobgarlikka tortish uchun rozilik olish tartibi

Deputatni jinoiy javobgarlikka tortish, hibsga olish yoki sud tomonidan beriladigan maʼmuriy jazoga tortishga Oliy Majlisning va Joʻqorgʻi Kengesning, viloyat, tuman, shahar Kengashining roziligini, sessiyalar oraligʻidagi davrda esa — Oliy Majlis Kengashining, Joʻqorgʻi Kenges Raisining, tegishli hokimning roziligini olish uchun tegishli prokuror taqdimnoma kiritadi. Taqdimnomani yuqori turuvchi prokuror ham kiritishi mumkin.

Bunday taqdimnoma deputatga ayb qoʻyish yoki uni qamoqqa olishga sanksiya berish oldidan yoxud maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishni sudga yuborish oldidan kiritiladi.

Yuqori turuvchi prokuror deputatni javobgarlikka tortishga rozilik olish toʻgʻrisida quyi prokuror tomonidan kiritilgan taqdimnomani chaqirtirib olishi mumkin.

Prokurorning taqdimnomasi kechi bilan bir oylik muddat ichida koʻrib chiqiladi. Taqdimnomada qoʻyilgan masalani hal etish uchun prokurordan zarur qoʻshimcha materiallar ham soʻrab olinishi mumkin, qabul qilingan qaror toʻgʻrisida tegishli prokuror uch kunlik muddat ichida xabardor qilinadi. Asos boʻlgan taqdirda ilgari qabul qilingan qaror qayta koʻrib chiqilishi mumkin. Deputat oʻzining deputatlik daxlsizligi toʻgʻrisidagi masala koʻrib chiqilayotganida ishtirok etishga haqlidir.

Hokimiyat vakillik organining qaroriga rozi boʻlmagan taqdirda yuqori turuvchi prokuror qarorni bekor qilish va masalani qayta koʻrib chiqishi uchun tegishli hokimiyat vakillik organiga topshirish toʻgʻrisida tegishincha yuqori Kengashga, Joʻqorgʻi Kengesga, Oliy Majlisga taqdimnoma kiritishga haqlidir.

Basharti prokurorning ushbu moddada nazarda tutilgan tartibda kiritilgan taqdimnomasi tegishli hokimiyat vakillik organi tomonidan bir oylik muddat ichida koʻrib chiqilmagan boʻlsa, yuqori hokimiyat vakillik organi tegishli prokuror yoki yuqori turuvchi prokurorning taqdimnomasiga binoan uning darhol koʻrib chiqilishini taʼminlash choralarini koʻradi.

Taqdimnoma kiritgan prokuror ishni koʻrib chiqish tugagan kundan boshlab uch kunlik muddat ichida deputatni javobgarlikka tortishga va uni hibsga olishga rozilik bergan hokimiyat vakillik organiga ishni koʻrib chiqish chogʻidagi tekshirish natijalari toʻgʻrisida xabar qilishi shart.

Basharti deputat oʻzi saylangan Kengashga qarashli boʻlmagan hududda jinoyat yoki maʼmuriy huquqbuzarlik sodir etgan boʻlsa, xalq deputatlari viloyat, tuman, shahar Kengashining deputatini jinoiy javobgarlikka tortish, hibsga olish yoki sud tomonidan beriladigan maʼmuriy jazoga tortish uchun rozilik olish talab qilinmaydi.

33-modda. Deputatlik guvohnomasi va deputatning koʻkrak nishoni

Deputatda deputatlik guvohnomasi va deputatning koʻkrak nishoni boʻladi, bu guvohnoma bilan nishon unga deputat tariqasida roʻyxatga olinganidan keyin topshiriladi. Deputatlik guvohnomasi va koʻkrak nishonidan deputat oʻz vakolatlari muddati davomida foydalanadi.

Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti I. KARIMOV

Toshkent sh.,

1995-yil 6-may,

66-I-son