Oʻz mulkida, egaligida yoki foydalanishida yer uchastkalari boʻlgan yuridik va jismoniy shaxslar har yili yer soligʻi toʻlaydilar, uning miqdori ushbu yer uchastkasining sifati, qanday joydaligi va suv bilan qanday taʼminlanganligiga qarab belgilanadi.
Mahalliy hokimiyat va boshqaruv organlarining qaroriga binoan ijaraga yer uchastkalari olgan yuridik va jismoniy shaxslar yer soligʻi oʻrniga mahalliy budjetga ijara haqi toʻlaydilar, uning miqdori tomonlarning kelishuvi boʻyicha, lekin qonun hujjatlarida nazarda tutilgan yer soligʻining bir stavkasidan kam va uch stavkasidan koʻp boʻlmagan miqdorda, yerlardan qishloq xoʻjaligi ehtiyojlari uchun foydalanilganda bir stavkasi miqdorida belgilanadi.
Mahalliy hokimiyat va boshqaruv idoralari tomonidan ijaraga beriladigan yer uchun ijara toʻlovi undirilib, uning miqdori tomonlarning oʻzaro kelishuviga binoan belgilanadi, biroq bu miqdor qonunlarda nazarda tutilgan yer soligʻi stavkalaridan kam boʻlmasligi kerak.
2-modda. Yer soligʻi toʻlovchilar
Oʻz mulkida, egaligida va foydalanishida yer uchastkalariga ega boʻlgan birlashmalar, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, jamoa xoʻjaliklari, davlat xoʻjaliklari, dehqon xoʻjaliklari, boshqa qishloq xoʻjaligi korxonalari, chet el yuridik shaxslari, ularning tashkilotlari, boʻlinmalari va filiallari, shu jumladan qoʻshma korxonalarning Oʻzbekiston Respublikasi hududida joylashgan filiallari, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasining, boshqa davlatlarning fuqarolari va fuqaroligi boʻlmagan shaxslar yer soligʻi toʻlovchilar hisoblanadi.
Ushbu moddada uqtirib oʻtilgan yer soligʻi toʻlovchilar bundan buyon matnda “yuridik shaxslar” va “fuqarolar” deb yuritiladi.
II. YER SOLIFI STAVKALARI
3-modda. Yer soligʻi stavkalari
Yer soligʻi stavkalari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.
Kimningdir mulkida, egaligida va foydalanishida boʻlgan har bir yer uchastkasi uchun yer soligʻi stavkalarining miqdorlari yer uchastkasining sifati, qanday joydaligi va suv bilan qanday taʼminlanganligiga qarab tabaqalashtirilgan holda belgilanadi.
Yerga egalik qiluvchi yoki undan foydalanuvchining aybi bilan yerning sifati yomonlashgan (boniteti pasayib ketgan) taqdirda, yer soligʻi yerning sifati yomonlashishiga qadar belgilangan stavkalar boʻyicha undiriladi.
4-modda. Yer soligʻini budjetga oʻtkazish va soliq toʻlovlaridan foydalanish
Yer soligʻi toʻlovlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilaydigan miqdorlarda xalq deputatlari tegishli viloyat, shahar va tuman Kengashlarining budjetiga tushadi.
Toʻlovlarning bir qismi respublika miqyosidagi tadbirlarni amalga oshirish uchun Oʻzbekiston Respublikasining budjetida markazlashtiriladi. Bunday ajratmalarning meʼyorlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.
Yer soligʻi toʻlovlaridan tushgan mablagʻ eng avvalo yerlarni muhofaza qilishni yaxshilashga, yerlarning unumdorligini oshirishga, irrigatsiya va melioratsiya ishlariga, yerga egalik qiluvchilar va yerdan foydalanuvchilarni, shu jumladan ijarachilarni ragʻbatlantirishga, yer tuzish ishlarini tashkil etishga, Davlat yer kadastri yuritish va hududni ijtimoiy rivojlantirishga sarflanadi.
III. YER SOLIFINI HISOBLAB ChIQARISh VA TOʻLASh TARTIBI
5-modda. Yuridik shaxslar tomonidan yer soligʻini hisoblab chiqarish va toʻlash tartibi
Yer soligʻi yuridik shaxslar tomonidan har yili 1-yanvargacha boʻlgan holatga qarab mustaqil hisoblab chiqariladi. Yuridik shaxslar toʻlanishi lozim boʻlgan yer soligʻining hisob-kitoblarini 1-fevraldan kechiktirmay yer uchastkasi joylashgan hududdagi soliq idorasiga taqdim etadilar.
Korxonalar, muassasalar va tashkilotlar yer soligʻini, toʻlanishi lozim boʻlgan summaning yillik hisob-kitobini qilib, yilning har choragida teng ulushlarda 15-fevral, 15-may, 15-avgust va 15-noyabrda, jamoa xoʻjaliklari, davlat xoʻjaliklari va boshqa qishloq xoʻjalik korxonalari hamda tashkilotlari – 15-sentabr va 15-dekabrda toʻlaydilar.
Yuridik shaxslar yil davomida yer uchastkasiga mulkdorlik qilish, yerga egalik qilish, yerdan foydalanish huquqiga ega boʻlib qolgan, shuningdek ular foydalanadigan yer maydonini koʻpaygan yoki yer soligʻi boʻyicha imtiyozlar huquqlari toʻxtatilgan taqdirda, ular yer uchastkasi ajratilgan yoki imtiyozlar huquqlari toʻxtatilgan kundan boshlab koʻpi bilan bir oylik muddatda soliq idoralariga yer soligʻiga doir hisob-kitoblarni taqdim etishlari shart.
Yil davomida ajratilgan yer uchastkalari uchun soliq yer uchastkasi ajratilgandan keyingi oydan boshlab toʻlanadi. Yer uchastkasi olib qoʻyilgan (er maydoni kamaytirilgan), sotib olingan, sotilgan taqdirda soliq undirish yer uchastkasi olib qoʻyilgan, sotib olingan, sotilgan oydan boshlab toʻxtatiladi (soliq miqdori kamaytiriladi).
Yuridik shaxslar yer soligʻi boʻyicha imtiyozlar belgilangan taqdirda, ular ushbu huquq yuzaga kelgan oydan boshlab soliq toʻlashni toʻxtatadilar. Yer soligʻi boʻyicha imtiyozlar huquqlari toʻxtatilgan taqdirda, ular ushbu huquq toʻxtatilgan oydan keyingi oydan boshlab yer soligʻi toʻlay boshlaydilar.
6-modda. Fuqarolarning soliq toʻlash tartibi
Yer uchastkalarining mulkdorlari, yerga egalik qiluvchi yoki yerdan foydalanuvchi fuqarolar soliq organlari tomonidan har yili 1-yanvargacha boʻlgan holatga qarab roʻyxatga olinadilar. Soliqni hisoblash va uni toʻlash haqidagi xabarnomalar taqdim etish 1-aprelga qadar tugallanadi. Fuqarolar yer soligʻini yiliga bir marta 1-noyabrga qadar toʻlaydilar.
Fuqarolarga yil davomida yer uchastkasi ajratilgan (qoʻshimcha yer berilgan) hollarda yer soligʻi yer uchastkasi ajratilgandan keyingi oydan boshlab hisoblanadi. Yer soligʻi undirish yer uchastkasi olib qoʻyilgan (kamaytirilgan) oydan boshlab toʻxtatiladi (kamaytiriladi).
Fuqarolar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda yer uchastkalari olganlari taqdirda yer soligʻini yer olgan oydan keyingi oydan boshlab toʻlaydilar. Yer soligʻi undirish yer uchastkasi sotilgan oydan boshlab toʻxtatiladi (kamaytiriladi).
Yer soligʻi berib qoʻyilgan yer uchastkasidan foydalanilgani yoki foydalanilmaganidan, shuningdek qishloq xoʻjalik ekinlari hosildorligi darajasidan qatʼi nazar, undiriladi.
7-modda. Qoraqalpogʻiston Respublikasida yer soligʻini hisoblab chiqarish va undirish tartibi
Qoraqalpogʻiston Respublikasida yer soligʻi ushbu Qonunda, shuningdek Qoraqalpogʻiston Respublikasi qonunlarida belgilangan tartibda hisoblab chiqariladi va undiriladi.
IV. YER SOLIFI BOʻYIChA IMTIYOZLAR
8-modda. Soliq undirilmaydigan yer uchastkalari
1. Quyidagi yerlar, chunonchi:
a) shaharlar, shahar posyolkalari va qishloq aholi punktlarining umumiy foydalanishdagi yerlari (maydonlar, koʻchalar, tor koʻchalar, yoʻllar, sohil boʻylari, ariq tarmoqlari va hokazo);
b) bogʻdorchilik-dehqonchilik shirkatlari, jamoat garajlarining umumiy foydalanishdagi yerlari;
v) tabiatni muhofaza qilish ahamiyatidagi yerlar (qoʻriqxonalar, milliy va dendrologiya bogʻlari, botanika bogʻlari, buyurtma qoʻriqxonalar (ov qilishga moʻljallanganlaridan tashqari) va tabiat yodgorliklari, ihota daraxtzorlari;
g) sogʻlomlashtirish ishlarini oʻtkazish ahamiyatidagi (kasalliklarning oldini olish va odamlarni davolash uchun maqbul tabiiy omillarga ega boʻlgan) yerlar;
d) istirohatgoh yerlar (oʻrmonzorlar, bogʻlar, hiyobonlar, sayrgohlar, choʻmilish joylari va shunga oʻxshash aholining ommaviy dam olishi va sayyohlikni tashkil etish uchun tegishli muassasalarga berilgan yerlar;
e) tarixiy-madaniy ahamiyatga ega boʻlgan yerlar (tarixiy madaniy qoʻriqxonalar, xotira bogʻlari, qabristonlar, arxeologiya yodgorliklari, tarix va madaniyat yodgorliklari va hokazo);
j) suv fondi yerlari (daryolar, qoʻllar, suv omborlari, kanallar, ichki dengizlar, botqoqliklar, gidrotexnika va boshqa suv xoʻjaligi inshootlari egallagan yerlar, shuningdek suv xoʻjaligining ehtiyojlari uchun korxonalar, muassasalar va tashkilotlarga belgilangan tartibda berilgan suv havzalari tegrasidagi yerlar va boshqalar);
z) zaxira yerlari;
i) elektr uzatish tarmoqlari, kabel liniyalari va podstansiyalar uchun ajratilgan yerlar, issiqlik trassalari, gaz quvurlari va neft quvurlari umumdavlat aloqa liniyalari oʻtgan yerlar hamda ularning inshootlari joylashgan yerlar;
k) sport inshootlari, stadionlar, sport maydonchalari, suzish havzalari, sportning texnika turlari obyektlari va boshqa jismoniy tarbiya-sogʻlomlashtirish komplekslari, onalar va bolalarning dam olish-sogʻlomlashtirish joylari, oʻquv-mashq bazalari, sanatoriy-kurort muassasalari va dam olish uylari egallagan yerlar;
l) avtomobil va temir yoʻllar himoya ostidagi tegrasi va ulardagi inshootlari bilan, (xizmat bilan bogʻliq chek yer sifatida berilgan yerlardan tashqari) uchish-qoʻnish maydonlari, shu jumladan samolyotlarni yerda boshqarish yoʻlkalari va samolyotlarni saqlash joylari, aeroportlarning radionavigatsiya va elektr-yoritish uskunalari joylashgan hamda umumiy foydalanishdagi shahar elektr transporti (shu jumladan metropoliten) uchun ajratilgan yerlar;
m) gidrometrologiya va gidrogeologiya stansiyalari hamda postlari, mol haydab oʻtish uchun ajratilgan yerlar soliq solinmaydigan yer uchastkalariga kiradi.
n) yirik suv quvurlari, suv olish, tozalash, kanalizatsiya tarmoqlari, inshootlari va kommunal xoʻjalik obyektlari egallagan boshqa yerlar.
o) yangi oʻzlashtirilayotgan yerlar va meliorativ holati yaxshilanishi jarayonidagi sugʻoriladigan yerlar loyihada nazarda tutilgan muddatga, lekin ishlar boshlanganidan eʼtiboran koʻpi bilan besh yilga;
p) ilmiy tashkilotlarning, ilmiy-tadqiqot tashkilotlari va oʻquv yurtlari tajriba, eksperimental va oʻquv-tajriba xoʻjaliklarining bevosita ilmiy hamda oʻquv maqsadlarida foydalaniladigan qishloq xoʻjalik ahamiyatidagi va oʻrmon fondidagi yerlari.
Soliq undirilmaydigan yer uchastkalarida bevosita moʻljallangan maqsadda foydalanilmagan taqdirda, bunday yerlarga nisbatan ushbu moddada belgilangan imtiyozlar tatbiq etilmaydi.
9-modda. Yer soligʻi toʻlashdan ozod etilgan toʻlovchilar
Quyidagi toʻlovchilar, chunonchi:
v) mulkchilik shakli va boʻysunuvidan qati nazar, madaniyat, taʼlim, sogʻliqni saqlash va ijtimoiy taʼminot muassasalari oʻz zimmalaridagi vazifalarni bajarish maqsadida ajratilgan yer uchastkalari uchun;
g) “Vatanparvar” mudofaa jamiyati, “Orol” fondi, boshqa ekologiya hamda xayriya fondlari, diniy tashkilotlar, ishlab chiqarish-xoʻjalik faoliyati bilan shugʻullanuvchi boʻlinmalaridan tashqari;
d) nogironlarning jamoat tashkilotlari, bu tashkilotlarning muassasalari, oʻquv-ishlab chiqarish korxonalari va birlashmalari, basharti, ulardagi jami ishlovchilarning kamida 50 foizini nogironlar tashkil etsa;
e) kam sonli xalqlar va etnik guruhlar yashaydigan joylarda anʼanaviy hunarmandchilik va xoʻjalik faoliyati bilan shugʻullanuvchi korxonalar – qishloq xoʻjaligidan boʻlak maqsadlar yoʻlida foydalanadigan yer uchastkalari uchun;
j) chet el investitsiyalari ishtirokidagi ishlab chiqarish korxonalari roʻyxatdan oʻtgan kundan eʼtiboran ikki yil davomida.
i) dehqon xoʻjaliklari – roʻyxatga olingan paytdan boshlab 2 yil muddatga;
k) yaylov chorvachiligining choʻponlari, yilqiboqarlari, tuyaboqarlari, mexanizatorlari, veterinariya vrachlari va texniklari, boshqa mutaxassislari va ishchilari;
l) Sovet Ittifoqi Qahramonlari, uchala darajadagi Shuhrat ordenlari bilan mukofotlangan shaxslar, Sotsialistik Mehnat Qahramonlari, Ulugʻ Vatan urushi nogironlari va qatnashchilari hamda baynalmilal burchini bajargan shaxslar, “Oʻzbekiston Qahramoni” unvoni berilgan shaxslar, muddatli xizmat harbiy xizmatchilari, I va II guruh mehnat nogironlari, boquvchisidan mahrum boʻlgan koʻp bolali oilalar, bolaligidan nogironlar, bolaligida konsentratsion lagerlarning tutquni boʻlgan fuqarolar, Chernobil atom elektr stansiyasidagi falokat oqibatlarini tugatishda ishtirok etgan shaxslar, shaxsiy va yolgʻiz pensionerlar – yakka tartibdagi uy-joy qurish va shaxsiy yordamchi xoʻjalik yuritish uchun qonunlarda nazarda tutilgan meʼyorlar doirasida berilgan yer uchastkalari uchun;
m) koʻchib kelgan fuqarolar – yer uchastkalari berilgan vaqtdan boshlab 5 yil davomida oʻzlari koʻchib kelib joylashgan yer uchastkalari uchun;
n) fuqarolar – yer uchastkalari berilgan vaqtdan boshlab 3 yil davomida yakka tartibdagi uy-joy qurish va shaxsiy yordamchi xoʻjalik yuritish uchun qonunlarda belgilangan meʼyorlar doirasida berilgan yer uchastkalari uchun;
o) Samarqand, Buxoro, Xiva va Toshkent shaharlarida turistik faoliyat bilan shugʻullanuvchi yangi tashkil etilgan yuridik shaxslar, tashkil etilgan paytdan boshlab dastlabki foyda olgunga qadar boʻlgan davrda, ammo davlat roʻyxatidan oʻtgan paytidan eʼtiboran uzogʻi bilan uch yil muddatga;
p) Markaziy bank va uning muassasalari;
r) Oʻzbekiston Tovar ishlab chiqaruvchilar va tadbirkorlar palatasi hamda Tovar ishlab chiqaruvchilar va tadbirkorlarni qoʻllab-quvvatlash fondi ular davlat roʻyxatidan oʻtgan paytdan eʼtiboran besh yil davomida yer soligʻi toʻlashdan ozod qilinadilar.
Soliq toʻlashdan ozod qilingan soliq toʻlovchilar yerlardan bevosita moʻljallangan maqsadda foydalanmagan taqdirda, ularga nisbatan ushbu moddada belgilangan imtiyozlar tatbiq etilmaydi.
10-modda. Ayrim yer egalari va yerdan foydalanuvchilar uchun stavkalar hamda qoʻshimcha imtiyozlar
1. Oʻzbekiston Respublikasining Mudofaa vazirligi, Milliy xavfsizlik xizmati va Ichki ishlar vazirligi ehtiyojlariga ajratilgan yer uchastkalari uchun (qishloq xoʻjaligi faoliyati yuritish maqsadida ajratilgan yerlardan tashqari) yer soligʻi stavkalari hamda yer soligʻi boʻyicha imtiyozlar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.
2. Viloyatlar, shaharlar va tumanlarning vakolatli hokimiyat idoralari fuqarolarga va yuridik shaxslarga tegishli budjetga ajratiladigan summalar doirasida yer soligʻi toʻlovi boʻyicha qoʻshimcha imtiyozlar berishga haqlidirlar.
V. YuRIDIK ShAXSLAR, FUQAROLAR HAMDA SOLIQ IDORALARNING VAZIFALARI VA JAVOBGARLIGI
11-modda. Yuridik shaxslar va fuqarolarning vazifalari
Yuridik shaxslar va fuqarolar:
a) yer soligʻi toʻlashga doir hisob-kitoblarni Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Bosh davlat soliq boshqarmasi belgilaydigan shaklda yer uchastkasi joylashgan shahar yoki tumanning soliq idorasiga taqdim etishlari;
b) toʻlanish lozim boʻlgan soliq summalarini oʻz vaqtida va toʻliq miqdorda budjetga toʻlashlari shart.
12-modda. Yuridik shaxslar va fuqarolarning javobgarligi
Yuridik shaxslar, fuqarolar hamda korxonalar, muassasalar va tashkilotlarning mansabdor shaxslari ushbu Qonunni buzganlik uchun Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq moddiy, maʼmuriy, intizomiy va jinoiy javobgar boʻladilar.
Meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik huquqini beruvchi order olingandan keyin yer uchastkalarida bir yil davomida foydalanmaganlik uchun uch baravar miqdorda yer soligʻi undiriladi.
13-modda. Soliq idoralarining huquqlari, majburiyatlari va masʼuliyati hamda ularning xatti-harakatlari ustidan shikoyat qilish tartibi
Davlat soliq idoralarining yuridik shaxslar va fuqarolarni hisobga olish, yer soligʻi toʻgʻri hisoblanishi, toʻliq va oʻz vaqtida toʻlanishi ustidan nazoratni amalga oshirish, shuningdek bu soliq toʻlovini undirish chogʻidagi huquqlari, majburiyatlari va javobgarligi hamda mansabdor shaxslarning xatti-harakatlari ustidan shikoyat qilish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida belgilab qoʻyiladi.
14-modda. Ushbu Qonunni qoʻllashga doir yoʻriqnoma
“Yer soligʻi toʻgʻrisida”gi Qonunni qoʻllashga doir yoʻriqnoma Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Bosh davlat soliq boshqarmasi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi bilan birgalikda, Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi bilan kelishilgan holda chiqariladi.
Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti I. KARIMOV
