Qimmatli qogʻozlar bozorida investorlarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida (262-II-son)

30.08.2001

Hujjat kuchini yo‘qotgan 23.07.2008

Oʻzbekiston Respublikasining qonuni

1-modda. Ushbu Qonunning maqsadi

Ushbu Qonunning maqsadi investorlarning huquqlarini taʼminlash bilan bogʻliq munosabatlarni tartibga solishdan iborat boʻlib, emissiya jarayonidan hamda qimmatli qogʻozlar bozorini tartibga solish boʻyicha vakolatli davlat organida roʻyxatdan oʻtkaziladigan aksiya, obligatsiya va boshqa qimmatli qogʻozlar ularning investitsiyalash obyekti hisoblanadi.

Ushbu Qonun banklar, boshqa kredit va sugʻurta tashkilotlari tomonidan jamgʻarmalarga pul mablagʻlarini jalb etish bilan, depozit sertifikatlar, veksellar va qonun hujjatlariga muvofiq emissiya jarayonidan oʻtkazilmaydigan boshqa qimmatli qogʻozlar muomalasi bilan bogʻliq munosabatlarga tatbiq etilmaydi.

2-modda. Qimmatli qogʻozlar bozorida investorlarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari

Qimmatli qogʻozlar bozorida investorlarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari ushbu Qonun va boshqa qonun hujjatlaridan iboratdir.

3-modda. Qimmatli qogʻozlar bozorida investorlarning huquqlari

Investorlar qimmatli qogʻozlar bozorida quyidagi huquqlarga ega:

emitentdan qimmatli qogʻozlarning chiqarilishini davlat roʻyxatidan oʻtkazilganligi toʻgʻrisidagi, emitentning joriy moliyaviy holati va uning rivojlanish istiqbollari haqidagi axborotni taqdim etishni talab qilish;

qimmatli qogʻozlar bozorida ularga oʻz xizmatlarini taklif etuvchi investitsiya institutlaridan ushbu Qonunning 6-moddasiga muvofiq ular toʻgʻrisidagi, shuningdek qimmatli qogʻozlarning fond birjasidagi savdolarini va birjadan tashqari savdosini oʻtkazish qoidalari haqidagi axborotni talab qilish;

pul va boshqa toʻlov mablagʻlari, mol-mulki bilan, shuningdek pul qiymatiga ega boʻlgan huquqlari (shu jumladan, mulkiy huquqlar) asosida qonun hujjatlarida va emitentning taʼsis hujjatlarida belgilangan tartibda qimmatli qogʻozlarga investitsiyalar qoʻyish;

qimmatli qogʻozlar bozoridagi oʻz tavakkallarini sugʻurtalash;

qimmatli qogʻozlar bozorini tartibga solish boʻyicha vakolatli davlat organidan investitsiya institutlari va ularning birlashmalari toʻgʻrisida, qimmatli qogʻozlar emissiyasini toʻxtatib qoʻyishga, qimmatli qogʻozlar bozoridagi kasbiy faoliyatga doir litsenziyalarning amal qilishini toʻxtatib qoʻyish, tugatish va bekor qilishga doir barcha holatlar, investitsiya institutlari va emitentlar tomonidan sodir etilgan huquqbuzarliklar toʻgʻrisida, shuningdek qimmatli qogʻozlar bozorini tartibga solish boʻyicha vakolatli davlat organining daʼvo arizalari boʻyicha emitentlar yoki investitsiya institutlariga nisbatan chiqarilgan sud qarorlari haqida axborot olish;

qimmatli qogʻozlar bozorini tartibga solish boʻyicha vakolatli davlat organiga emitentlar yoki investitsiya institutlari tomonidan ularning huquqlari buzilayotganligi toʻgʻrisidagi shikoyatlar bilan murojaat qilish;

fond birjasi aʼzolari, uning mansabdor shaxslari va mutaxassislari tomonidan huquqlari buzilgan taqdirda fond birjasiga shikoyatlar bilan murojaat qilish;

qimmatli qogʻozlar bozorida huquqlari buzilganligi va yetkazilgan zararlarni qoplash toʻgʻrisidagi daʼvo arizasi bilan sudga murojaat qilish;

investorlarning birlashmalari orqali oʻz huquqlarini himoya qilish.

Investorlar qimmatli qogʻozlar bozorida qonun hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishlari mumkin.

4-modda. Investorlarning huquqlarini himoya qilish maqsadida qimmatli qogʻozlar bozoridagi cheklashlar

Investorlarning huquqlarini himoya qilish maqsadida qimmatli qogʻozlar bozorida quyidagilar taqiqlanadi:

chiqarilishi davlat roʻyxatidan oʻtkazilmagan, shuningdek emissiyasi toʻxtatib qoʻyilgan qimmatli qogʻozlarning muomalada boʻlishi, ularni reklama qilish va taklif etish;

investorlar bilan ularning qimmatli qogʻozlar bozorida investorlar huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida nazarda tutilgan huquqlarini cheklaydigan shartnomalarni tuzish;

qimmatli qogʻozlar bozorida investitsiya institutlari va fond birjasi tomonidan kasbiy faoliyatni tegishli litsenziyalarsiz amalga oshirish;

qimmatli qogʻozlarning egasi oʻziga tegishli qimmatli qogʻozlarning qiymati toʻliq toʻlanguniga qadar ularga doir bitimlar tuzishi.

5-modda. Emitentlarning investorlarga axborot taqdim etishga doir majburiyatlari

Emitent qonun hujjatlarida belgilangan tartibda ommaviy axborot vositalarida qimmatli qogʻozlarning chiqarilishi toʻgʻrisidagi (qimmatli qogʻozlar chiqarilgani davlat roʻyxatidan oʻtkazilgani, investorlarni qimmatli qogʻozlar emissiyasi prospekti bilan tanishtirish joyi va tartibi toʻgʻrisidagi) maʼlumotlarni ushbu qimmatli qogʻozlarning emissiyasi boshlanishiga kamida ikki hafta qolganida eʼlon qiladi, shuningdek qimmatli qogʻozlar emissiyasi shartlaridagi oʻzgarishlar toʻgʻrisidagi axborotni bu oʻzgarishlar qimmatli qogʻozlar bozorini tartibga solish boʻyicha vakolatli davlat organida roʻyxatdan oʻtkazilganidan keyin eʼlon qiladi.

Oʻz qimmatli qogʻozlari qimmatli qogʻozlar bozorida muomalada boʻlgan emitentlar investorlarga qimmatli qogʻozlarning emissiyasi prospekti bilan, oʻzlarining oʻtgan ikki yildagi moliyaviy-xoʻjalik faoliyati toʻgʻrisidagi (agar bunday faoliyat amalga oshirilgan boʻlsa) yillik hisobotlari bilan, ilgari oʻzlari chiqargan qimmatli qogʻozlar haqidagi axborot bilan tanishish imkoniyatini taʼminlashlari shart.

Emitent qonun hujjatlarida belgilangan hollarda va tartibda investorlarga boshqa axborotni ham taqdim etishi shart.

Emitent ushbu moddada nazarda tutilgan axborotni yozma shaklda investorga taqdim etganlik uchun undan nusxa koʻchirishga sarflanadigan xarajatlardan oshmaydigan miqdorda haq olishi mumkin.

6-modda. Investitsiya institutlarining investorlarga axborot taqdim etishga doir majburiyatlari

Investorning talabiga binoan unga qimmatli qogʻozlar bozorida oʻz xizmatlarini taklif etayotgan investitsiya instituti quyidagi hujjatlar va axborotni taqdim etadi:

qimmatli qogʻozlar bozorida kasbiy faoliyatni amalga oshirish huquqini beruvchi litsenziyaning nusxasi;

investitsiya institutining yuridik shaxs yoki yakka tartibdagi tadbirkor sifatida davlat roʻyxatidan oʻtganligi toʻgʻrisidagi hujjatning nusxasi;

investitsiya institutining ustav kapitali, oʻz mablagʻlarining miqdori va zaxira fondi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

undan investor sotib oladigan yoki investorning topshirigʻiga koʻra u sotib oladigan qimmatli qogʻozlar chiqarilishining davlat roʻyxatidan oʻtkazilganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar va bu chiqarilishning roʻyxatdan oʻtkazilish raqami;

undan investor sotib oladigan yoki investorning topshirigʻiga koʻra u sotib oladigan qimmatli qogʻozlarning emissiyasi prospektida bayon etilgan maʼlumotlar;

undan investor sotib oladigan, investorning topshirigʻiga koʻra uning oʻzi yoki qimmatli qogʻozlar sotilayotganda investor sotib oladigan qimmatli qogʻozlar toʻgʻrisidagi hamda investor tomonidan axborot taqdim etish haqida talab qoʻyilgan sanadan oldingi olti hafta davomida qimmatli qogʻozlarga boʻlgan narxlarni belgilash toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

undan investor sotib oladigan, investorning topshirigʻiga koʻra uning oʻzi yoki qimmatli qogʻozlar sotilayotganda investor sotib oladigan, investor tomonidan axborot taqdim etish haqida talab qoʻyilgan sanadan oldingi olti hafta davomida u sotib olgan va sotgan qimmatli qogʻozlarning narxlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar yoxud bunday operatsiyalar oʻtkazilmaganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

shartnomada qayd etilgan muddatlarda investorlarning manfaatlarini koʻzlab, qimmatli qogʻozlar bilan amalga oshirilgan bitimlarning natijalari boʻyicha hisobot;

investitsiya instituti yilning bir choragi davomida bir emitentning bir turdagi qimmatli qogʻozlari bilan operatsiyalarni hamda bir emitentning bir turdagi qimmatli qogʻozlari bilan bir marotabalik operatsiyani amalga oshirgan hollarda, basharti bu operatsiya boʻyicha qimmatli qogʻozlarning soni mazkur qimmatli qogʻozlar umumiy sonining kamida oʻn besh foizini tashkil etgan boʻlsa, oʻzi qimmatli qogʻozlar bilan amalga oshirgan operatsiyalar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar.

Investitsiya instituti investorlarni ushbu moddada nazarda tutilgan axborotni olishga haqli ekanliklaridan xabardor qilishi shart.

Investitsiya instituti ushbu moddada nazarda tutilgan axborotni yozma shaklda investorga taqdim etganlik uchun undan nusxa koʻchirishga sarflanadigan xarajatlardan oshmaydigan miqdorda haq olishi mumkin.

7-modda. Qimmatli qogʻozlar bilan tuziladigan bitimlarning hamda investorlar mablagʻlarining hisobini yuritish

Investitsiya instituti investorlar ishtirokida qimmatli qogʻozlar bilan oʻzi tuzadigan barcha bitimlarning hisobini yuritadi.

Investitsiya instituti tomonidan qimmatli qogʻozlarning hamda investorlar mablagʻlarining hisobini yuritish uning moliyaviy-xoʻjalik faoliyatining buxgalteriya hisobidan alohida tarzda, qonun hujjatlarida belgilangan tartibda olib boriladi.

8-modda. Emitentlar va investitsiya institutlarining javobgarligi

Emitentlar va investitsiya institutlari investor oldida yetkazilgan zarar doirasida qonun hujjatlariga muvofiq quyidagilar uchun mulkiy javobgar boʻladilar:

investorning talabiga binoan qimmatli qogʻozlar bozorida investorlarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida belgilangan axborotni taqdim etmaganlik yoxud haqiqatga toʻgʻri kelmaydigan axborotni taqdim etganlik uchun;

qimmatli qogʻozlar emissiyasining belgilangan tartibini buzganlik uchun;

qimmatli qogʻozlarning insofsiz reklamasini amalga oshirganlik, qimmatli qogʻozlarning qonun hujjatlarida belgilangan tartibda roʻyxatdan oʻtkazilmagan chiqarilishining reklamasi, shuningdek muomalada boʻlishi qonun bilan taqiqlangan qimmatli qogʻozlarning reklamasi uchun;

ular investorlar bilan qimmatli qogʻozlar bozorida investorlarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarida belgilangan huquqlarini hamda emitentlar va qimmatli qogʻozlar bozori professional qatnashchilarining javobgarligini cheklaydigan shartnomalarni tuzganlik uchun;

aniqlangan hiyla-nayrang ishlatish faktlari va qimmatli qogʻozlar bozoridagi boshqa qoidabuzarliklar, shuningdek qimmatli qogʻozlar, qimmatli qogʻozlarning emitentlari, qimmatli qogʻozlarga doir narxlar toʻgʻrisida, shu jumladan reklamada qasddan buzib koʻrsatilgan axborotni taqdim etish yoʻli bilan investorlarni qimmatli qogʻozlarni sotib olish va sotishga daʼvat qilganlik uchun;

investorlar bilan tuzilgan shartnomalar shartlarini bajarmaganlik yoki lozim darajada bajarmaganlik, shuningdek investor bilan tuzilgan shartnomada qayd etilganidan farq qiladigan shartlarda bitim tuzganlik uchun.

9-modda. Qimmatli qogʻozlar bozorini tartibga solish boʻyicha vakolatli davlat organining qimmatli qogʻozlar bozorida investorlarning huquqlarini himoya qilishga doir huquqlari

Qimmatli qogʻozlar bozorini tartibga solish boʻyicha vakolatli davlat organi quyidagi huquqlarga ega:

investorlarning, shuningdek davlatning manfaatlarini himoya qilib daʼvo arizalari bilan sudga murojaat etish;

investorlarning huquqlarini buzgan yoki oʻz harakatlari bilan investorlarning huquqlari buzilishiga tahdid soluvchi investitsiya institutiga qimmatli qogʻozlar bozorida ayrim operatsiyalar oʻtkazishni favqulodda vaziyatlar, epidemiyalar hamda aholining hayoti va salomatligi uchun boshqa real xavf yuzaga kelishining oldini olish bilan bogʻliq holda oʻz vakolatlari doirasida oʻn ish kunidan koʻp boʻlmagan muddatga cheklab qoʻyish. Qimmatli qogʻozlar bozorida ayrim operatsiyalar oʻtkazilishini oʻn ish kunidan koʻp boʻlgan muddatga cheklash yoki taqiqlash sud tartibida amalga oshiriladi;

boshqa davlat organlaridan qimmatli qogʻozlar bozorida investorlar huquqlarining buzilganligi faktlarini oʻrganish uchun zarur boʻlgan, qimmatli qogʻozlar bozori qatnashchilariga taalluqli maʼlumotlar va materiallarni soʻrovlar asosida olish, shuningdek mazkur faktlarni birgalikda oʻrganib chiqish.

Qimmatli qogʻozlar bozorini tartibga solish boʻyicha vakolatli davlat organi ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan asoslar boʻyicha sudga daʼvo bilan murojaat qilganda davlat boji toʻlashdan ozod etiladi.

Qimmatli qogʻozlar bozorini tartibga solish boʻyicha vakolatli davlat organining oʻz vakolatlari doirasidagi koʻrsatmalari emitentlar, investitsiya institutlari va ularning mansabdor shaxslari ijro etishlari uchun majburiydir.

10-modda. Qimmatli qogʻozlar bozorini tartibga solish boʻyicha vakolatli davlat organining qimmatli qogʻozlar bozorida investorlarning huquqlarini himoya qilishga doir majburiyatlari

Qimmatli qogʻozlar bozorini tartibga solish boʻyicha vakolatli davlat organi:

1) investorlarni ommaviy axborot vositalari va (yoki) oʻzi yaratgan elektron axborot-maʼlumot tizimlari orqali:

qimmatli qogʻozlarning roʻyxatga olingan chiqarilishi toʻgʻrisida hamda emissiyasi va muomalada boʻlishi toʻxtatib qoʻyilgan (qayta tiklangan) qimmatli qogʻozlarning chiqarilishi toʻgʻrisida;

fond birjasiga birja faoliyatini amalga oshirish uchun, investitsiya institutlariga qimmatli qogʻozlar bozorida kasbiy faoliyatni amalga oshirish uchun litsenziyalar berilganligi toʻgʻrisida, amal qilishi toʻxtatib qoʻyilgan yoki tugatilgan litsenziyalar toʻgʻrisida, shuningdek toʻxtatib qoʻyilishi, tugatilishi yoki bekor qilinishining sabablari koʻrsatilib, bekor qilingan litsenziyalar toʻgʻrisida;

qimmatli qogʻozlar bozorida huquqbuzarliklarga yoʻl qoʻyganligi uchun javobgarlik choralari qoʻllanilgan emitentlar, investitsiya institutlari, mansabdor shaxslar hamda ularga nisbatan qoʻllanilgan javobgarlik chora turlari toʻgʻrisida;

uning daʼvo arizalari boʻyicha chiqarilgan sud qarorlaridan xabardor qilishga;

2) qimmatli qogʻozlar bozori qatnashchilarining murojaatlarini koʻrib chiqish hamda investorlarning huquqlari buzilganligi faktlari aniqlanganda tekshiruvlar oʻtkazish va qonun hujjatlarida nazarda tutilgan choralarni koʻrishga;

3) davlat organlaridan va qimmatli qogʻozlar bozori qatnashchilaridan investorlarning huquqlarini himoya qilish masalalari yuzasidan olingan axborotning maxfiyligiga rioya etishga majburdir, axborotni uchinchi shaxslarga oshkor etilishi qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.

Qimmatli qogʻozlar bozorini tartibga solish boʻyicha vakolatli davlat organi ushbu moddada nazarda tutilgan axborotni yozma shaklda investorga taqdim etganlik uchun undan nusxa koʻchirishga sarflanadigan xarajatlardan oshmaydigan miqdorda haq olishi mumkin.

11-modda. Investorlarning shikoyat va arizalarini koʻrib chiqish

Qimmatli qogʻozlar bozorini tartibga solish boʻyicha vakolatli davlat organi qimmatli qogʻozlar bozorida investorlar huquqlarining buzilishi masalalari yuzasidan shikoyat va arizalarni koʻrib chiqish uchun qabul qiladi hamda koʻrib chiqish natijalari haqida bir oydan kechiktirmay arizachini xabardor qiladi.

Fond birjasi birja savdolarida qatnashayotgan investitsiya institutlari, birja savdolarining mansabdor shaxslari va mutaxassislari xatti-harakatlari ustidan tushgan investorlarning shikoyat va arizalarini birja savdolari qoidalarida nazarda tutilgan tartibda koʻrib chiqadi.

Investorlarning shikoyat va arizalarini koʻrib chiqish yakunlari yuzasidan fond birjasi:

qoidabuzarga nisbatan birja savdolari qoidalarida belgilangan javobgarlik choralarini qoʻllashga;

qoidabuzarga investorga yetkazilgan zararlarni qoplashni tavsiya etishga;

investitsiya institutini oʻz aʼzolari safidan chiqarish va unga nisbatan qonun hujjatlariga muvofiq choralar koʻrishni soʻrab qimmatli qogʻozlar bozorini tartibga solish boʻyicha vakolatli davlat organiga ariza bilan murojaat qilishga haqlidir.

Fond birjasi qimmatli qogʻozlar bozorini tartibga solish boʻyicha vakolatli davlat organining talabiga binoan investorlarning shikoyat va arizalarini koʻrib chiqish yakunlari toʻgʻrisidagi axborotni taqdim etadi.

12-modda. Nizolarni hal qilish

Qimmatli qogʻozlar bozorida investorlarning huquqlarini himoya qilish bilan bogʻliq nizolar qonun hujjatlarida belgilangan tartibda hal etiladi.

13-modda. Qimmatli qogʻozlar bozorida investorlarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini buzganlik uchun javobgarlik

Qimmatli qogʻozlar bozorida investorlarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarining buzilishida aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladilar.

Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti I. KARIMOV

Toshkent sh.,

2001-yil 30-avgust,

262-II-son