Ijara toʻgʻrisida (427-XII-son)

19.11.1991

Oʻzbekiston Respublikasining qonuni

I BOʻLIM. UMUMIY QOIDALAR

1-modda. Ijara

Ijara shartnoma asosida yerga, boshqa tabiiy resurslarga, shuningdek xoʻjalik faoliyatini va oʻzga faoliyatni mustaqil ravishda amalga oshirish uchun ijarachiga zarur boʻlgan mol-mulkka haq evaziga muddatli egalik qilish va undan foydalanishdan iboratdir.

Ijara Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida man etilmagan faoliyatning hamma sohasida mulkchilikning barcha shakl va turidagi mol-mulkiga nisbatan qoʻllanishi mumkin.

2-modda. Ijara toʻgʻrisidagi qonunchilik

Ijara munosabatlari ushbu Qonun va Oʻzbekiston Respublikasining boshqa qonunchilik hujjatlari bilan tartibga solinadi.

3-modda. Ijara munosabatlarining obyekti

Quyidagilar ijara munosabatlarining obyektlari boʻlishi mumkin, chunonchi:

korxonalar, ayrim ishlab chiqarishlar, sexlar, fermalar, boshqa boʻlinmalar, tashkilotlar;

ayrim binolar, inshootlar, uskunalar, transport vositalari, inventarlar, asboblar, boshqa moddiy boyliklar;

yer (qishloq xoʻjaligi uchun ajratilgan yerlar ijaraga faqatgina qishloq xoʻjalik mahsulotlari yetishtirish uchun beriladi) va boshqa tabiiy resurslar.

Ijaraga topshirishga yoʻl qoʻyilmaydigan korxonalar, tashkilotlarning turlari (guruhlari), mulk va tabiiy resurslarning turlari Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari bilan belgilab qoʻyiladi.

4-modda. Ijara munosabatlarining subyektlari

Ijaraga beruvchi va ijarachi ijara munosabatlarining subyektlari hisoblanadilar.

Mol-mulk egasi yoki u vakil qilgan idora, shu jumladan chet el yuridik va jismoniy shaxslari mol-mulkni ijaraga berish huquqiga ega boʻlgan ijara beruvchi hisoblanadi.

Yuridik va jismoniy shaxslar, shu jumladan sovet va chet el yuridik shaxslari ishtirokidagi qoʻshma korxonalar, xalqaro uyushmalar va tashkilotlar, shuningdek xorijiy davlatlar, xalqaro tashkilotlar ijarachi boʻlishlari mumkin.

Chet el yuridik va jismoniy shaxslarining davlat mulkini ijaraga olishdagi ishtiroki Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligi bilan tartibga solinadi.

5-modda. Ijara shartnomasi

Tomonlarning ixtiyoriyligi va toʻla teng huquqliligi asosida maʼlum muddatga tuziladigan ijara shartnomasi ijara munosabatlarining yuzaga kelishiga asos boʻladi. Bunda qishloq xoʻjaligi maqsadlarida foydalanish uchun yerni, boshqa tabiiy resurslarni ijaraga olish uzoq muddatga — kamida 5 yilga moʻljallangan boʻlishi kerak.

Ijara shartnomasi tanlov asosida tuzilishi mumkin.

Ijara shartnomasida:

ijaraga berilayotgan mol-mulkning tarkibi va qiymati, uni ijaraga berish tartibi;

ijara muddati;

ijara haqi shartlari va miqdori, uni toʻlash muddatlari;

ijaraga beruvchi ijarachiga berishi kerak boʻlgan mol-mulkning holati;

ijarachining mol-mulkdan foydalanish shartlari;

shartnoma tugatilganidan keyin ijarachining mol-mulkni ijaraga beruvchiga qanday holatda va qay tartibda qaytarishi;

ijaraga berilgan mol-mulkni tiklash va taʼmirlash yuzasidan tomonning majburiyati;

toʻla amortizatsiyadan soʻng mol-mulk kimga qarashli boʻlish shartlari;

agar ijaraga olingan mol-mulk keyinchalik sotib olish sharti bilan topshirilayotgan boʻlsa, uni sotib olish shartlari, tartibi va muddati;

ijaraga olingan mol-mulkni ikkilamchi ijaraga berish sharti, tartibi va imkoniyati;

ijaraga oluvchi ijaraga beruvchiga taqdim etadigan axborotning koʻlami va axborotni berish muddatlari;

tomonlarning masʼuliyati koʻzda tutiladi.

Yerni va boshqa tabiiy resurslarni ijaraga olish shartnomasiga tabiiy obyektdan moʻljallangan maqsadga muvofiq holda oqilona foydalanish yuzasidan ijarachining majburiyatlari koʻzda tutilgan qoidalar ham kiritiladi.

Ijara shartnomasida ijaraga beruvchining noishlab chiqarish sohasiga taalluqli mol-mulk obyektlari va ularning qiymati alohida ajratib koʻrsatiladi, tomonlarning ushbu obyektlarga nisbatan majburiyatlari (ularni asrash va saqlab turish) ham aytib oʻtiladi.

Ijara shartnomasiga boshqa shartlar ham kiritilishi mumkin.

6-modda. Ijaraga olingan mulkning qiymati

Ijaraga berilayotgan davlat mulkining qiymati — Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligiga muvofiq belgilanadi.

Ijaraga berilayotgan davlatga qarashli boʻlmagan mulkning qiymatini mulkdor belgilaydi.

7-modda. Mol-mulkni ijarachiga berish

Ijaraga beruvchi ijarachiga mol-mulkni u qaysi maqsadga moʻljallagan boʻlsa, shunga mos holatda yoki shartnomada koʻzda tutilgan holatda topshirishi shart.

Ijaraga beruvchi ijaraga topshirilgan mulkdan foydalanishga xalaqit berayotgan undagi nuqsonlar uchun, shu jumladan shartnoma tuzish chogʻida aniqlanmagan nuqsonlar uchun ham javobgardir.

Agar ijaraga beruvchi ijaraga berilgan mulkni ijarachiga foydalanish uchun oʻz vaqtida bermagan boʻlsa, ijarachi undan bu mulkni talab qilib olish xamda ijroni kechiktirib yuborganligi oqibatida yetkazilgan zarar oʻrnini qoplashni talab qilishga yoxud shartnomadan voz kechib, shartnomani bajarmaganlik oqibatida oʻziga yetkazilgan zararni undirib olishga haqli.

8-modda. Ijaraga olingan mol-mulkni ikkilamchi ijaraga topshirish

Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida va ijara shartnomasida oʻzga shartlar koʻzda tutilmagan boʻlsa, ijarachi ijaraga olingan mol-mulkni, ijaraga beruvchining ruxsati bilan ikkilamchi ijaraga topshirishga haqlidir. Bunda ijaraga oluvchi shartnomaga muvofiq ijaraga beruvchi oldida javobgar boʻlib qolaveradi.

81-modda. Ijara obyektlari boʻyicha huquq va majburiyatlarni boshqa shaxsga oʻtkazish (qayta ijaraga berish)

Ijara munosabatlarining obyektlari boʻyicha huquq va majburiyatlar ijaraga beruvchining roziligi bilan ijaraga oluvchi tomonidan boshqa shaxsga oʻtkazilishi (qayta ijaraga berilishi) mumkin, bundan ushbu moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan hollar mustasno.

Qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan yer uchastkalari boʻyicha huquq va majburiyatlar faqat qonunda nazarda tutilgan hollarda ijaraga oluvchi tomonidan boshqa shaxsga oʻtkazilishi (qayta ijaraga berilishi) mumkin.

Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq boshqa shaxsga oʻtgan taqdirda, ushbu obyekt bilan birga mazkur obyekt band etgan hamda undan foydalanish uchun zarur boʻlgan yer uchastkasi ijarasiga doir huquq va majburiyatlar ham qonunga muvofiq boshqa shaxsga oʻtadi, bunda ijaraga beruvchining roziligi talab etilmaydi.

Qonunda belgilangan tartibda elektron onlayn-auksion orqali qishloq xoʻjaligiga moʻljallanmagan yer uchastkalarini ijaraga olgan jismoniy va yuridik shaxslar ijaraga olingan yer uchastkalariga nisbatan huquq va majburiyatlarni boshqa shaxsga ijara muddatidan oshmagan muddatga oʻtkazishi (qayta ijaraga berishi) mumkin. Bunda ijara shartnomasi boʻyicha huquq va majburiyatlar yangi ijaraga oluvchiga oʻtadi.

9-modda. Ijaraga berish chogʻida mulkchilik

Mol-mulkni ijaraga berish ana shu mol-mulkka egalik qilish huquqining boshqa kishiga oʻtkazilishiga olib kelmaydi.

Basharti, Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida oʻzgacha shartlar koʻzda tutilmagan boʻlsa, ijaraga olingan mulkdan foydalanib tayyorlangan mahsulot va olingan daromad, shuningdek ijaraga olingan mol-mulk orqasidan orttirilgan foyda (daromad) evaziga sotib olingan mol-mulk ijarachiga tegishlidir.

Ijarachining ijaraga olingan yer uchastkasida oʻz mablagʻlari va qarzga olgan mablagʻlari hisobidan qurilishning umumiy qoidalariga rioya qilgan holda zarur ishlab chiqarish va noishlab chiqarish binolari, shu jumladan uy-joy qurish huquqi shartnomada koʻzda tutilgan boʻlishi kerak. Ayni paytda ijara shartnomasi tugatilgach, mazkur binolar va inshootlar kimga tegishli boʻlishi qayd etib qoʻyilishi kerak.

Ijaraga olingan hududda ijaraga beruvchining ijozati bilan ijarachining mablagʻlariga qurilgan, boshqa joyga koʻchirish mumkin boʻlmagan binolar va inshootlar, ijara shartnomasida oʻzgacha shartlar koʻzda tutilmagan boʻlsa, ijaraga beruvchiga tegishli boʻladi. Shartnomaning amal qilish muddati tugaganidan soʻng yoki shartnoma bekor qilinganda ijarachi ularning qiymatini ijaraga beruvchidan qaytarib olishga haqlidir.

Ijaraga olingan hududda ijaraga beruvchining ruxsatisiz ijarachi mablagʻiga qurilgan binolar va inshootlar, basharti ularni koʻchirish mumkin boʻlmasa, ijaraga beruvchiga tegishlidir. Agar ijaraga beruvchi ularni buzib tashlashni talab qilsa, ijarachi ularni oʻz hisobidan buzib tashlashga yoki ularni buzib tashlash bilan bogʻliq xarajatlarni qoplashga majburdir.

Ijaraga olingan korxonaning mol-mulkida korxona mehnat jamoasining aʼzolari, shu mol-mulkni vujudga keltirish uchun oʻz shaxsiy mehnati bilan, shuningdek pul va boshqa mulkiy badallar bilan qoʻshadigan ulushning miqdori korxona ustavida koʻzda tutilgan shartlar va tartib asosida belgilab qoʻyiladi.

Ijaraga olingan korxona mol-mulkiga mehnat jamoasining aʼzosi qoʻshgan ulushning qiymati boʻyicha korxonaning ustaviga muvofiq qimmatli qogʻozlar berilishi mumkin. Mazkur qimmatli qogʻozlarga mehnat jamoasi ishlab chiqarishning pirovard natijalariga va korxonani rivojlantirish vazifalariga qarab belgilaydigan miqdorda dividendlar toʻlanadi. Qimmatli qogʻozlarning haqiqiy qiymati qogʻoz egalariga korxona ustavida nazarda tutilgan hollarda toʻlanadi.

Korxona ustavida u bilan mehnat munosabatlarini tugatgan mehnat jamoasi aʼzolariga dividendlar toʻlash tartibi va shartlari belgilab qoʻyiladi.

Ijaraga olingan korxona ixtiyorida qoladigan foyda (daromad) ijaraga berilgan korxona jamoasining qaroriga muvofiq taqsimlanadi.

10-modda. Ijarachining hisoblaridan pul mablagʻlarini chiqarib tashlash

Ijarachining hisoblaridan pul mablagʻlarini chiqarib tashlash uning koʻrsatmasiga yoki tegishli sudning qaroriga binoan amalga oshirilishi mumkin.

Ijarachining hisoblaridan pul mablagʻlarini muqarrar chiqarib tashlashga faqat Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida koʻzda tutilgan hollardagina yoʻl qoʻyiladi.

11-modda. Ijaraga olingan mulkni yaxshilash

Ijarachi, basharti shartnomada oʻzgacha shartlar koʻzda tutilmagan boʻlsa, ijaraga olingan mol-mulk tarkibiga uning qiymatini oshiradigan oʻzgartishlarni mustaqil ravishda kiritish, mol-mulkni rekonstruksiyalash, kengaytirish, texnik jihatdan qayta qurollantirishga haqlidir.

Ijaraga olingan mol-mulk, basharti, ijaraga beruvchining ijozati bilan yaxshilangan boʻlib, ijara shartnomasida oʻzgacha shartlar koʻzda tutilmagan boʻlsa, shartnomaning amal qilish muddati tugaganidan soʻng yoki shartnoma bekor qilingach, ijarachi ana shu maqsad yoʻlida sarflagan barcha xarajatlari qaytarilishini talab qilish huquqiga egadir.

Ijaraga beruvchining ruxsatisiz amalga oshirilgan yaxshilashlar, agar ularni ijaraga berilgan mol-mulkka zarar yetkazmagan holda ajratib olish mumkin boʻlmasa, shartnomaning amal qilish muddati tugagach yoki shartnoma bekor qilingach, ijaraga beruvchiga tekinga oʻtadi.

Ijaraga beruvchining ruxsatisiz amalga oshirilgan yaxshilashlarni ijaraga berilgan mol-mulkka zarar yetkazmagan holda ajratib olish mumkin boʻlsa, ijaraga beruvchi ularning tannarxini toʻlashga rozi boʻlmasa, bunday holda ijarachi ularni oʻziga olishi mumkin.

12-modda. Ijara haqi

Ijara haqi ijara shartnomasida tomonlarning oʻzaro kelishuviga binoan belgilanadi, bunda davlat mulkida boʻlgan yer uchastkalari va tabiiy resurslar uchun ijara haqi Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida koʻrsatilgan tartibda va doirada belgilanadi.

Ijara haqi ijaraga olingan mol-mulkning egasiga toʻlanadi. Bunda, basharti davlat mol-mulk ijaraga berilgan boʻlsa, ijara haqi qonunchilikda belgilangan tartibda taqsimlanishi lozim.

Ijara haqi ijaraga olingan butun mol-mulk uchun yaxlit yoki har bir obyekt boʻyicha alohida-alohida natura, pul yoki aralash shakllarda belgilab qoʻyilishi mumkin. Ijara haqini toʻlash shartlari va muddatlari shartnomada belgilab qoʻyiladi.

Ijara haqi miqdori tomonlarning kelishuviga muvofiq shartnomada koʻzda tutilgan muddatlarda oʻzgartirilishi mumkin. Ijara haqining miqdori markazlashtirilgan tartibda belgilab qoʻyiladigan narx-navo, tariflar va yer soligʻi stavkalari oʻzgargan taqdirda hamda Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlarida koʻzda tutilgan boshqa hollarda tomonlardan birining talabiga muvofiq muddatidan oldin qayta koʻrib chiqilishi mumkin.

13-modda. Ijara shartnomasi shartlarini oʻzgartirish, uni bekor qilish va tugatish

Ijara shartnomasi shartlarining oʻzgartirilishiga, uning bekor qilinishiga va tugatilishiga tomonlarning kelishuvi bilan yoʻl qoʻyiladi.

Tomonlarning biri shartnoma shartlarini buzgan taqdirda ikkinchisining talabiga koʻra ijara shartnomasi tegishli sudning qarori bilan bekor qilinishi mumkin.

Ijarachi muomalaga layoqatsiz deb topilgan taqdirda shartnoma Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida belgilangan tartibda va shartlarda tugatiladi. Bu holda ijarachining oila aʼzolaridan biri ijara shartnomasi tuzishda ustun huquqqa ega boʻladi. Ijarachi sodir etgan jinoyati uchun kelgusida shartnomani bajara olishiga imkon boʻlmaydigan usulda jazolangan taqdirda ham ijara shartnomasi tugatiladi.

14-modda. Ijara shartnomasini davom ettirish

Ijara shartnomasi muddati tugaganidan keyin ham ijarachi ijaraga olingan mulkdan amalda foydalanishni davom ettiraversa hamda ijaraga beruvchi ijara shartnomasi muddati tugaguniga qadar bunga hech qanday eʼtiroz bildirmagan va shartnomada oʻzgacha shartlar koʻzda tutilmagan boʻlsa, u holda shartnoma xuddi shu muddatga davom ettirilgan hisoblanadi.

Shartnoma muddati tugagach, shartnomadagi oʻz majburiyatlarini lozim darajada bajargan ijarachi shartnomani qayta tiklashda boshqa shaxslarga nisbatan ustun huquqka ega boʻladi.

15-modda. Ijarachi vafot etgan taqdirda ijara shartnomasi kuchining saqlanib qolishi

Ijarachi vafot etgan taqdirda uning merosxoʻrlaridan biri amal qilib turgan ijara shartnomasi va uning shartlari asosida oʻzini ijarachi deb eʼtirof etishni talab qilish huquqiga egadir.

Amaldagi ijara shartnomasining tuzilishiga vafot etgan ijarachining shaxsiy fazilatlari asos qilib olingan boʻlsa, u holda ijaraga beruvchi merosxoʻrni ijarachi deb eʼtirof etishdan bosh tortishga haqlidir.

16-modda. Mol-mulk boshqa mulkdorga oʻtganda ijara shartnomasi kuchining saqlanib qolishi

Ijaraga olingan mulkka egalik qilish huquqi yoki Oʻzbekiston Respublikasi mulkchilik toʻgʻrisidagi qonunchiligida sanab oʻtilgan huquqlar ijaraga beruvchidan boshqa shaxsga oʻtganda ilgari tuzilgan shartnoma, basharti Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida oʻzgacha shartlar koʻzda tutilmagan boʻlsa yangi mulk egasiga nisbatan ham oʻz kuchini saqlab qoladi.

Mulk egasi boʻlmagan yuridik shaxs qayta tashkil etilgan hollarda uning ijaraga beruvchi sifatidagi majburiyatlari va huquqlari, basharti Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida oʻzgacha shartlar koʻzda tutilmagan boʻlsa, huquqiy vorislarga oʻtadi.

17-modda. Mulkni ijaraga beruvchiga qaytarish

Ijara shartnomasi tugatilgach, ijarachi mulk, yer va boshqa tabiiy resurslarni shartnomada aytib oʻtilgan holatda ijaraga beruvchiga oʻz vaqtida qaytarishga majburdir.

Agar ijarachi ijaraga olingan mulkning holatini yomonlashtirgan boʻlsa yoki uni oʻz vaqtida egasiga qaytarmasa, shuning oqibatida yetkazilgan zararni ijaraga beruvchiga toʻlashga majburdir.

18-modda. Ijaraga olingan mulkni sotib olish

Ijarachi ijaraga olingan mulkni ijaraga beruvchining roziligi bilan toʻla yoki qisman sotib olishi mumkin, bundan qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan yerlar va boshqa tabiiy resurslar mustasno. Davlat mol-mulki Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq tarzda sotib olinadi.

Ijaraga olingan mol-mulkni sotib olish ijarachining oʻz mablagʻlari, shu jumladan ijara sharoitida xoʻjalik faoliyatini olib borishdan kelgan daromadlar, ijarachiga qarashli mol-mulkni sotishdan tushgan pul, shuningdek kreditlar hamda amaldagi qonunchilikka zid boʻlmagan usullar bilan qoʻlga kiritilgan boshqa moliyaviy mablagʻlar hisobidan amalga oshiriladi.

Ijaraga olingan mol-mulkni sotib olish uchun davlat budjeti mablagʻlaridan foydalanish mumkin emas.

Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlarida ijaraga olingan mulkni sotib olish cheklanadigan yoki bunga ruxsat etilmaydigan hollar koʻzda tutilishi mumkin.

19-modda. Sotib olish shartnomasi

Mol-mulkni sotib olish yuzasidan tomonlarning munosabatlari qonunchilik va shartnoma bilan tartibga solinadi. Sotib olish shartnomasida:

— sotib olinayotgan mol-mulkning tarkibi va pul (qiymat) bahosi;

— sotib olish shakllari va manbalari;

— sotib olish tartibi va muddatlari;

— sotib olishda uchinchi shaxslarning, jumladan kreditorlarning qatnashuvi;

— kafolatlar va sotib olinayotgan mol-mulkning sifati;

— Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligiga zid boʻlmagan boshqa qoidalar belgilab qoʻyiladi.

Sotib olish shartnomasi majburiyatlarini bajarmaganlik yoki lozim darajada bajarmaganlik uchun, shu jumladan shartnomani bir tomonlama oʻzgartirganlik va bekor qilganlik uchun tomonlar Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida va sotib olish shartnomasida belgilab qoʻyilgan tarzda javobgar boʻladilar.

Sotib olish shartnomasini tuzish va uni bajarish chogʻida kelib chiqadigan nizolar tegishli sud tomonidan koʻrib chiqiladi.

II BOʻLIM. KORXONALARNI IJARAGA OLISH

20-modda. Ijarachilar jamoasini tuzish

Korxona yoki uning tarkibiy birligi (bundan buyon korxona deb yuritiladi) mehnat jamoasi uning asosida ijara korxonasini barpo etish uchun ijarachilar jamoasini tuzishga haqlidir.

Ijarachilar jamoasi va uning boshqaruv idoralarini tuzish toʻgʻrisidagi qaror mehnat jamoasining qaror qabul qilishga vakolati boʻlgan umumiy yigʻilishi (konferensiyasi)da hozir boʻlganlarning uchdan ikki qismi yoqlab ovoz bergan taqdirda qabul qilinadi.

21-modda. Korxonani ijaraga olish shartnomasini tuzish tartibi

Ijarachilar jamoasi ijara shartnomasi loyihasini ishlab chiqadi va uni korxonani ijaraga berish uchun vakolat olgan idoraga yuboradi. Bu idora shartnoma loyihasini olgach, oʻttiz kunlik muddat ichida uni koʻrib chiqishi va qaror qabul qilishi shart.

22-modda. Ijara korxonasining maqomi

Korxona ijara shartnomasi imzolanganidan, umumiy yigʻilishda (konferensiyada) ustav tasdiqlanganidan keyin ijara korxonasi maqomiga ega boʻladi. Ijara korxonasining ustavida Davlat mulkiga asoslangan ijara korxonalaridan tashqari korxonaning qarzlari boʻyicha ijara jamoasi aʼzolarining mulkiy javobgarligi koʻzda tutilishi kerak.

Ijara korxonasini tashkil etish, uning faoliyati va uni tugatish “Oʻzbekiston Respublikasidagi korxonalar toʻgʻrisida”gi Qonun hamda Oʻzbekiston Respublikasining boshqa qonun hujjatlari bilan tartibga solinadi.

Ijara korxonasi davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan kundan va korxona mulkini belgilangan tartibda qabul qilib olgandan boshlab yuridik shaxs huquqiga ega boʻladi.

Ijaraga olingan korxonaning xoʻjalik faoliyatini ijaraga oluvchi mustaqil yuritadi. Ijara shartnomasi boʻyicha olgan majburiyatlarini bajarish doirasidan tashqarida ijarachi boshqaruvda va oʻz xoʻjalik faoliyatida batamom erkindir. Ijaraga beruvchining ijaraga olingan korxona faoliyatiga aralashishiga, rejalarni, hisobotlarni va Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida hamda shartnomada koʻzda tutilmagan boshqa maʼlumotlarni oʻziga berishni talab qilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

Ijara korxonasini boshqarish “Oʻzbekiston Respublikasidagi korxonalar toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga va ustavga muvofiq amalga oshiriladi.

23-modda. Korxonalarni ijaraga olishdagi huquqli vorislik

Ijara korxonasi ijaraga olingan korxonaning mulkiy huquqlari va majburiyatlariga, shu jumladan uning yer va boshqa tabiiy resurslardan foydalanish huquqlariga qonuniy voris boʻlib qoladi. Bunda ijaraga beruvchi korxonaning kreditorlik qarzlarini toʻla yoki qisman toʻlashni oʻz zimmasiga olishi mumkin.

Ijarachi uchun keragidan ortiqcha boʻlgan korxonalar, obyektlar va mol-mulkni ijaraga olishga majburlashga yoʻl qoʻyilmaydi.

24-modda. Korxonalar va ularning mulkiy komplekslarini ijaraga tanlov asosida berish

Korxonalarni va ularning mulkiy komplekslarini ijaraga olish yuzasidan tanlov tegishli mulkni ijaraga berish huquqi boʻlgan mulkdor yoki u vakolat bergan idora tomonidan eʼlon qilinadi.

Tanlovda korxonalarning, ular tarkibidagi boʻlinmalarning mehnat jamoalari, mazkur korxonada band boʻlmagan xodimlarni ham oʻz ichiga oladigan aralash jamoalar hamda boshqa yuridik va jismoniy shaxslar ishtirok etishi mumkin.

Boshqa shartlar bir xil boʻlgan taqdirda korxona yoki uning boʻlinmasini ijaraga olishda ularning mehnat jamoalari ustun huquqka ega boʻladi.

26-modda. Korxona boʻlinmasining mulkini ijaraga olish asosida ijara korxonasini barpo etish

Korxonalarning ishlab chiqarishlari, sexlari, boʻlinmalari, fermalari va boshqa boʻlinmalari mulkini ijaraga olish asosida oʻsha boʻlinmaning roziligi bilan ishchilarning oʻzlari, oʻzga jamoalar, yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan korxonani ijaraga berish vakolati boʻlgan idoraning qaroriga koʻra ijara korxonasi barpo etilishi mumkin.

Ijara shartnomasi mulkining bir qismini ijaraga topshirayotgan korxona bilan tuziladi.

Bunday ijara korxonasi amaldagi qonunchilikka muvofiq roʻyxatga olinadi.

27-modda. Xoʻjalik ichidagi ijara pudrati

Korxona oʻz boʻlinmalarining xodimlariga mol-mulkni xoʻjalik ichidagi ijara pudrati shaklida ijaraga berishi mumkin.

Korxona bilan ana shunday ijarachi jamoa oʻrtasidagi munosabatlar shartnomada belgilanadi.

Yer va boshqa tabiiy resurslarni xoʻjalik ichida ijaraga olish Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligi va shartnoma bilan tartibga solib turiladi.

28-modda. Jamoat birlashmalari va tashkilotlariga qarashli mulk asosida ijara korxonalarini barpo etish

Jamoat birlashmalari, tashkilotlari oʻzlari belgilaydigan va ushbu Qonunda koʻzda tutilgan shartlar asosida oʻz korxonalarini va ularning boʻlinmalarini ijaraga berishga haqlidirlar.

III BOʻLIM. MULKNING FUQAROLAR TOMONIDAN IJARAGA OLINISHI

29-modda. Ijarachilarning yakka tartibda yoki guruh boʻlib ijaraga olishdagi huquqlari

Ijarachilar yakka tartibda yoki guruh boʻlib ijaraga olganda ushbu Qonunda va Oʻzbekiston Respublikasining boshqa qonun hujjatlarida koʻzda tutilgan huquqlarga ega boʻladilar.

30-modda. Yakka tartibda yoki guruh boʻlib ijaraga olish sharoitida mehnat faoliyati bilan shugʻullanayotgan shaxslarni ijtimoiy sugʻurtalash va ijtimoiy taʼminlash

Yakka tartibda yoki guruh boʻlib ijaraga olish sharoitida mehnat faoliyati bilan shugʻullanayotgan shaxslar ishchi va xizmatchilar bilan bir qatorda ijtimoiy sugʻurta qilinishi va ijtimoiy jihatdan taʼminlanishi kerak.

Ijarachilarning sugʻurta badallari toʻlab turilgan davr mobaynidagi ishi ularning mehnat stajiga qoʻshiladi.

IV BOʻLIM. NIZOLARNI HAL QILISH, IJARA MUNOSABATLARI, SUBYEKTLARINING JAVOBGARLIGI

31-modda. Nizolarni hal etish

Ijara shartnomasini tuzish, bajarish va tugatish masalalari yuzasidan ijarachilar bilan ijaraga beruvchilar oʻrtasidagi nizolar Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida belgilangan tartibda tegishli sud tomonidan hal etiladi, bunda davlat aktivlarini ijaraga berish boʻyicha tuzilgan shartnomalar doirasida yuzaga keladigan nizolar va daʼvolarga nisbatan mediatsiya tartib-taomili amalga oshirilishi mumkin.

32-modda. Ijara munosabatlari subyektlarining javobgarligi

Quyidagi hollarda:

Shartnoma tuzish tartibi va shartlarini buzishda;

Shartnoma majburiyatlarini bajarmaslikda;

Shartnomani bir tomonlama oʻzgartirishda yoki bekor qilishda;

Shartnomani oʻzgartirish va tugatish tartibi hamda shartlarini buzishda aybdor boʻlgan yuridik va jismoniy shaxslar, davlat idoralarining mansabdor shaxslari qonunchilikda belgilangan javobgarlikka tortiladilar.

Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida ijara toʻgʻrisidagi qonunchilikni oʻzgacha tarzda buzganlik uchun ham javobgarlik koʻzda tutilishi mumkin.

Yuridik va jismoniy shaxslar oʻzlari yetkazgan zararni, shu jumladan boy berilgan foydani Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida belgilangan tartibda jabrlanuvchiga toʻlashlari shart.

Ijarachi ijaraga olingan korxonaning qarzlari boʻyicha:

oʻz mol-mulki bilan (davlat mulkiga asoslangan ijara korxonalari uchun);

oʻz mol-mulki hamda ijarachi jamoa aʼzolarining shaxsiy mol-mulki bilan (jamoa mulkiga, xususiy mulkka asoslangan ijara korxonalari uchun, shuningdek yakka tartibda yoki guruh boʻlib ijara sharoitida mehnat faoliyati bilan shugʻullanayotgan shaxslar uchun), ular yetarli boʻlmagan taqdirda esa — Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida belgilanadigan tartibda va hajmlarda javobgar boʻladi.

Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti I. KARIMOV

Toshkent sh.,

1991-yil 19-noyabr,

427-XII-son