# Bolalar sanatoriylarini tashkil etish, saqlash va faoliyatini yuritishning sanitariya qoidalari (0072-97-son)

- URL: https://neolex.uz/uz/laws/law-8579193
- lex.uz dagi asl nusxa: https://lex.uz/docs/8545974
- Sana: 16.05.1997
- Amalda
- Language: uz

> Matn manbasi: O'zbekiston Respublikasi qonunchilik ma'lumotlari milliy bazasi (lex.uz). Qonunchilik ma'lumotlari milliy bazasidan (lex.uz) hujjatning rasmiy matni, so'zma-so'z, avtomatik yangilanadi. Yuridik kuchga lex.uz dagi nashr ega: sud, shartnoma va rasmiy javoblar uchun u yerdagi amaldagi tahrirni tekshiring.

---

Oʻzbekiston standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish “Oʻzstandart” agentligining meʼyorlari normativlari

## 1. UMUMIY QOIDALAR

1.1. Bolalarni sanatoriyga qabul qilish Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining 580-sonli “Bemorlarni (kattalar, oʻsmirlar va bolalarni) sanatoriy-kurort va ambulatoriya-kurort davolanishiga tibbiy saralash va yoʻllash qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi buyrugʻi hamda amaldagi “Sil kasalligi boʻlmagan bolalar sanatoriylarida bemorlarni davolash uchun tibbiy koʻrsatmalar va qarshi koʻrsatmalar” uslubiy qoʻllanmasiga muvofiq amalga oshiriladi.

Sanatoriyga 1 yoshdan 14 yoshgacha boʻlgan bolalar; kurort hududida joylashgan sanatoriyga 5 yoshdan 14 yoshgacha boʻlgan bolalar; tayanch-harakat tizimi buzilgan, jumladan, serebral falajlikdan aziyat chekayotgan bolalar uchun sanatoriyga 3 yoshdan boshlab bolalar yuboriladi.

1.2. Osteomiyelit va poliartrit asoratlari boʻlgan bolalarni davolash uchun moʻljallangan sanatoriyalarda oʻrin-joylarning yarmi yotib davolanuvchi bemorlar uchun ajratilishi lozim; tayanch-harakat tizimi kasalliklari bilan ogʻrigan bolalar uchun esa yotib davolanuvchi va harakati cheklangan bolalarga 20% gacha oʻrin-joy ajratilishi kerak.

1.3. Ushbu “Qoidalar”ning 2, 3, 4-boʻlimlari talablari loyihalanayotgan va qayta qurilayotgan muassasalarga, qolgan boʻlimlar talablari esa barcha faoliyat yuritayotgan sanatoriyalarga tatbiq etiladi. Faoliyat yuritayotgan sanatoriylar qayta qurish jarayonida SanQvaN talablariga muvofiqlashtirilib borilishi lozim.

## 2. YER UCHASTKALARIGA QOʻYILADIGAN TALABLAR

2.1. Sanatoriylar hududining maydoni, tibbiy yoʻnalishidan qatʼi nazar, xoʻjalik zonasi maydonini hisobga olmaganda, har bir oʻrin uchun kamida 200 kv.m boʻlishi shart. Alohida qimmatli kurort omillariga ega boʻlgan muhim ahamiyatga molik kurortlarda sanatoriylar joylashtirilganda, sanitariya-epidemiologiya xizmati organlari bilan kelishilgan holda, har bir oʻrin uchun maydonni 20 foizdan oshirmagan holda kamaytirish mumkin.

2.2. Sanatoriylar hududida xodimlar uchun turar joy binolari qurilishi taqiqlanadi.

2.3. Sanatoriy hududida quyidagi funksional zonalar ajratilishi lozim:

qabul qilish zonasi (qabul qilish boʻlimi);

yashash zonasi;

park zonasi;

jismoniy tarbiya va sogʻlomlashtirish inshootlari zonasi;

izolyator zonasi;

xoʻjalik zonasi.

2.4. Yashash zonasida yotoqxona korpuslari, oʻqish, ovqatlanish, davolanish, madaniy-ommaviy va maʼmuriy-maishiy maqsadlarga moʻljallangan xonalarni oʻz ichiga olgan binolar va inshootlar joylashtiriladi. Yashash zonasi koʻchadan va yer uchastkasidan qulay kirish yoʻllariga ega boʻlishi kerak.

2.5. Yotoqxona va oʻquv korpuslari bilan yashash zonasi uchastkasi chegarasi oʻrtasidagi sanitariya masofasi kamida 50 metr; sanatoriyning asosiy binolaridan avtomagistrallargacha kamida 150 metr; yotoqxona korpuslaridan xoʻjalik zonasigacha kamida 100 metr, mahalliy ahamiyatga ega yoʻllargacha esa kamida 30 metr boʻlishi lozim.

2.6. Park zonasi quyidagilarni oʻz ichiga oladi: oʻyin maydonchalari, koʻkalamzorlashtirish hududlari va oʻquv-tajriba uchastkalari.

2.2. Sanatoriylar hududida xodimlar uchun turar joy binolarini joylashtirish taqiqlanadi.

2.3. Sanatoriy hududida quyidagi funksional zonalar ajratilishi kerak:

qabul qilish zonasi (qabul qilish boʻlimi);

yashash zonasi;

park zonasi;

jismoniy tarbiya-sogʻlomlashtirish inshootlari zonasi;

izolyator hududi; xoʻjalik hududi.

2.4. Yashash zonasida yotoq korpuslari, oʻqish, ovqatlanish, davolanish, madaniy-ommaviy va maʼmuriy-maishiy maqsadlarga moʻljallangan xonalarni oʻz ichiga olgan binolar va inshootlar joylashtiriladi. Yashash zonasi koʻchadan va yer uchastkasidan qulay yondashuvlarga ega boʻlishi kerak.

2.5. Yotoq va oʻquv korpuslari bilan yashash zonasi uchastkasi chegarasi oʻrtasidagi sanitariya oraliqlari kamida 50 m; sanatoriyning asosiy binolaridan avtomagistrallargacha kamida 150 m; yotoq korpuslaridan xoʻjalik zonasigacha kamida 100 m, mahalliy ahamiyatga ega yoʻllar uchun kamida 30 m boʻlishi kerak.

2.6. Park zonasi quyidagilarni oʻz ichiga oladi: oʻyin maydonchalari, koʻkalamzorlashtirish, oʻquv-tajriba uchastkalari.

Oʻyin maydonchalari har bir bolaga 5 m2 hisobidan tashkil etiladi. Maktabgacha va kichik maktab yoshidagi bolalar uchun soyabonli qumdonlar, argʻimchoqlar, sirpanchiqlar, narvonchalar va boshqalar bilan jihozlanadi. Katta maktab yoshidagi bolalar uchun esa shiyponlar, oʻrindiqlar, stol oʻyinlari va oʻqish uchun stollar hamda boshqa jihozlar oʻrnatiladi.

Maydonchalar oʻt-qumli qoplamaga ega boʻlishi lozim; plitka qoplamaga ruxsat etiladi, shagʻalli qoplama taqiqlanadi. Koʻkalamzorlashtirish oʻyin maydonchalari bilan birga sanatoriy hududining kamida 60 foizini tashkil etishi kerak.

2.7. Yozda kunduzgi uyquni tashkil etish uchun yotoqxona binolari yonida park hududiga chiqadigan yopiq terrasalar (har bir boʻlim uchun alohida) jihozlanishi yoki park hududida yogʻoch polli va uch tomondan shamoldan himoyalovchi devorli (har bir boʻlim uchun alohida) yopiq maydonchalar qurilishi zarur. Bolalarning haddan tashqari isib ketishi yoki sovqotishining oldini olish uchun devorlar issiqlikni kam oʻtkazadigan materiallardan tayyorlanishi shart.

Sovuq mavsumda ochiq havoda uxlashni tashkil etish uchun isitiladigan ayvonlar, shuningdek, yotoq anjomlarini saqlash uchun maxsus joy boʻlishi lozim.

2.8. Jismoniy tarbiya-sogʻlomlashtirish inshootlarida sport maydonchalari (har bir oʻringa 20 m2 hisobidan) va davolash jismoniy tarbiyasi mashgʻulotlari uchun maydonchalar boʻlishi kerak. Ular bolalarning yosh guruhlari va sanatoriyning tibbiy yoʻnalishini hisobga olgan holda jihozlanishi hamda davolovchi plyajlar tashkil etilishi lozim.

Yotoqxona va oʻquv xonalaridan maydonchalargacha boʻlgan masofa kamida 50 metr boʻlishi kerak.

Sport maydonchalari toʻplami sogʻlomlashtirish oromgohlarinikiga oʻxshash boʻlishi mumkin. Ulardan foydalanish qatʼiy dozada va sanatoriy tibbiyot xodimlari nazorati ostida amalga oshirilishi lozim.

Bolalar plyajlarining tuzilishi va saqlash tartibi “Davolash plyajlarining tuzilishi, jihozlanishi va ulardan foydalanishning sanitariya qoidalari va meʼyorlari”ga muvofiq boʻlishi shart.

2.9. Izolyator zonasi qolgan hududdan yashil oʻsimliklar bilan ajratilgan boʻlishi, qulay kirish yoʻllariga ega boʻlishi va sogʻayib kelayotgan bolalar uchun jihozlangan oʻyin maydonchalariga ega boʻlishi kerak (2.6-bandga qarang).

2.10. Xoʻjalik zonasining oʻlchamlari sanatoriyning joylashuviga bogʻliq. Sanatoriy kurortda joylashgan boʻlsa, umumkurort qozonxonasi, kir yuvish xonasi, garajdan foydalanish mumkin; muassasalar majmuasi tarkibida joylashgan boʻlsa — umumiy xoʻjalik zonasi (qozonxona, garaj, kir yuvish xonasi, omborxonalar) loyihalashtiriladi; alohida qurilganda esa xoʻjalik zonasi hududida qozonxona, garaj, kir yuvish xonasi, omborxonalar va sanatoriyga xizmat koʻrsatish uchun zarur boʻlgan boshqa binolar nazarda tutiladi.

## 3. BINO VA INSHOOTLARNING MEʼMORIY-REJAVIY YECHIMLARIGA QOʻYILADIGAN TALABLAR

3.1. Barcha sanatoriylar yil davomida faoliyat yuritish uchun moʻljallangan; asosiy inshootlar kapital boʻlishi shart; qavatlar soni — 2 qavatdan oshmasligi lozim; kurort zonasida 3 qavatli binolarga ruxsat etiladi.

Sanatoriylarning maqbul sigʻimi — 250 oʻrin; maksimal sigʻimi — 500 oʻrin (har biri 250 oʻrinli 2 ta).

Yotoqxona, davolash-tashxis, oʻquv xonalarining balandligi kamida 3,3 metr boʻlishi kerak.

3.2. Qabul boʻlimi bolalarni kamida ikki yoʻnalish boʻyicha qabul qilishni taʼminlashi lozim. Davolanish muddati individual boʻlgan sanatoriyalarda qabul boʻlimi karantin boʻlimi bilan birlashtiriladi. Karantin boʻlimi sanatoriy umumiy sigʻimining kamida 8% miqdorida boʻlib, har biri 9 m2 dan kam boʻlmagan maydonli boksli palatalardan iborat boʻladi.

3.3. Yotoq xonalari, davolash-tashxis, oʻquv xonalari, oshxona va madaniy-ommaviy maqsadlarga moʻljallangan xonalarni bir binoda yoki isitilgan oʻtish yoʻlaklari bilan bogʻlangan alohida bloklarda joylashtirish kerak.

3.4. Yotoq xonalari, davolash-tashxis, oʻquv, madaniy-ommaviy va maʼmuriy xonalar, shuningdek qabul boʻlimlari faqat yer usti qavatlarida joylashtirilishi shart; xodimlar va bolalar uchun kiyim ilgichlar, quritgichlar, kir yuvish xonalari, mahsulotlarga dastlabki ishlov berish uchun tayyorlov xonalari, aravachalarni yuvish xonalari, xoʻjalik ustaxonalarini tsokol qavatlarida joylashtirish mumkin, bunda tsokol qavatining pol sathi yondosh trotuardan 0,7 m dan ortiq pastda boʻlmasligi kerak.

Yertoʻla xonalarida sovutish kameralari va ularning mashina qurilmalari, omborxona va yordamchi xonalar, ventilyatsiya kameralari, liftlar va jihozlari shovqin chiqaradigan boshqa yordamchi xonalarni joylashtirish mumkin, faqat ularning tepasida (toʻgʻridan-toʻgʻri yoki yonma-yon) yashash (yotoq), oʻquv, toʻgarak va davolash-tashxis xonalari joylashmagan boʻlishi shart.

3.5. Osteomiyelit, poliartrit, shuningdek, tayanch-harakat tizimi kasalliklari oqibatlarini davolash uchun moʻljallangan sanatoriylarning asosiy xonalari yoʻlaklarining kengligi kamida 2,4 metr boʻlishi lozim. Boshqa yoʻnalishdagi sanatoriylar uchun bu koʻrsatkich kamida 2,2 metr, yordamchi xonalar uchun esa uzunligi 10 metrgacha boʻlgan hollarda kamida 1,25 metr, 10 metrdan ortiq boʻlsa kamida 1,5 metr boʻlishi kerak.

3.6. Palatalar, sinfxonalar va oʻyin xonalari derazalarining eng maqbul yoʻnalishi Janub va Janubi-Sharq, qabul qilinishi mumkin boʻlgan yoʻnalish esa Sharq hisoblanadi. Shimoliy yoʻnalishlarga palata boʻlimidagi oʻrinlarning faqat 10 foizigacha joylashtirilishiga ruxsat etiladi. III-IV iqlim mintaqalaridagi sanatoriylar qurilishida janubiy yoʻnalishlarga qaratilgan xonalar uchun quyoshdan himoyalovchi doimiy moslamalar: jalyuziylar (shu jumladan deraza romlari orasida oʻrnatiladigan), soyabonlar, pardalar va boshqalarni nazarda tutish zarur. Pardalar ikkita suriladigan qismdan iborat boʻlishi, yetarli darajada yorugʻlik oʻtkazuvchi va yaxshi tarqatuvchi xususiyatlarga ega boʻlgan paxta matolaridan: poplin, shtapel matosi yoki repsdan tayyorlanishi kerak. Kunduzi pardalar derazaning yorugʻlik oʻtkazuvchi qismini toʻsib qoʻymasligi lozim.

3.7. Sanatoriylarda panduslar hamda krovatli (osteomiyelit, poliartrit va tayanch-harakat apparati asoratlarini davolashga moʻljallangan sanatoriylarda) va xoʻjalik liftlari oʻrnatilishi shart.

3.8. Sanatoriylarning yotoqxonalari alohidalangan palata boʻlimlaridan iborat boʻlishi lozim. Har qavatda koʻpi bilan 2 ta boʻlim joylashtirilishi kerak. Boʻlimlarning sigʻimi 30 oʻrinli boʻlishi lozim. Boʻlim tarkibida maydoni kamida 15 m2 boʻlgan oʻyin xonasi, har bir oʻringa 0,6 m2 hisobidan quritish shkaflariga ega kiyim ilgich xonasi boʻlishi shart. Ikki boʻlim uchun quyidagilar koʻzda tutilishi kerak: har bir oʻringa kamida 0,1 m2 hisobidan dazmollash va kiyim tozalash xonasi; har bir oʻringa 0,2 m2 hisobidan bolalar buyumlarini saqlash xonasi.

3.9. Maktabgacha yoshdagi bolalar uchun palata boʻlimlari quyidagilarni oʻz ichiga olishi kerak: yotoqxona, ovqatlanish xonasi, oʻyin xonasi, hojatxona, kiyim almashtirish xonasi va bufet. Bir guruh 15 oʻringa, boʻlim esa 30 oʻringa moʻljallangan boʻlib, alohida kirish joyiga ega boʻlishi lozim; yotoq-palatalar maydoni har bir oʻringa 4,0 m2 hisobidan belgilanadi. Kiyim almashtirish xonalarida kiyim va poyabzallarni quritish uchun maxsus shkaflar oʻrnatilishi kerak.

3.10. Osteomiyelit va poliartrit asoratlarini davolash uchun moʻljallangan sanatoriylardagi maktab oʻquvchilari palatalarining sigʻimi 10 oʻrindan oshmasligi kerak; boshqa sanatoriylarda esa 5 oʻrindan koʻp boʻlmasligi lozim. Palatalar maydoni har bir oʻringa 6 m2 hisobidan belgilanadi. Har bir boʻlimda 3 oʻrinli 2-3 ta palata boʻlishi shart.

3 yoshgacha boʻlgan bolalar uchun har 15 oʻringa, 3 yoshdan katta bolalar uchun esa har 30 oʻringa bitta kecha-kunduz ishlaydigan tibbiy post tashkil etiladi.

3.11. Maktabgacha yoshdagi bolalar boʻlimlarida sanitariya uzellari har bir guruh uchun alohida quriladi. Sanitariya uzellarining jihozlari quyidagilardan iborat: bolalar vannasi 1; dush 1; oyoq yuvgich 2; unitaz 2; tuvak yuvish uchun yuvgich — 1; tuvaklarni saqlash uchun javon-tokcha, sochiq va yuvinish anjomlarini saqlash uchun ochiq shkafchalar. 5 yoshdan oshgan maktabgacha yoshdagi bolalar uchun oʻgʻil va qiz bolalarga alohida hojatxonalar koʻzda tutilishi lozim.

3.12. Maktab oʻquvchilari uchun sanitariya uzellari (oʻgʻil va qiz bolalarga alohida) har bir boʻlim uchun jihozlanadi va quyidagilarni oʻz ichiga oladi: har 5 kishiga 1 ta yuvingich hisobidan yuvinish xonalari, har 15 kishiga 2 ta oyoq yuvgich, har 15 kishiga 2 ta unitaz va har 15 oʻgʻil bolaga 1 ta unitaz va 1 ta pissuar hisobidan hojatxonalar; har 15 kishiga 1 ta dush sopi hisobidan dush kabinalari; qizlar gigiyenasi kabinalari egiluvchan shlangali taglik, har 15 kishiga 2 ta yuvingich bilan jihozlangan, kabinaning minimal maydoni — 4 kv.m.

Osteomiyelit, poliartrit va tayanch-harakat tizimi kasalliklari oqibatlarini davolash uchun moʻljallangan sanatoriylarda unitazlardan biri baland, oʻtirish uchun moslab qurilgan boʻlishi lozim; dushxonalardan tashqari vannaxonalar har 15 kishiga 1 ta vanna hisobidan (har bir vanna uchun 6 m2 maydon) boʻlishi kerak.

3.13. Har bir palata boʻlimida xodimlar uchun shlyuzda qoʻl yuvgichli sanitariya tuguni va sanitariya xonasi koʻzda tutiladi. Sanitariya xonasining maydoni osteomiyelit, poliartrit va tayanch-harakat tizimi kasalliklari oqibatlarini davolash sanatoriylarida kamida 6 kv.m, boshqa yoʻnalishdagi sanatoriylarda esa kamida 4 kv.m boʻlishi lozim. Sanitariya xonasi oqava suv quvuri va qoʻl yuvgich bilan jihozlanadi, yotib davolanuvchi bolalar mavjud sanatoriylarda esa tuvakni tozalash moslamasi oʻrnatiladi.

3.14. Osteomiyelit, poliartrit va tayanch-harakat tizimi kasalliklari oqibatlarini davolash sanatoriylarining palata boʻlimlari tarkibiga 22 kv.m maydonli gips-bogʻlov xonasi (koʻpi bilan 2 ta boʻlim uchun) va davolash jismoniy tarbiyasi bilan yakka tartibda shugʻullanish xonasi kirishi kerak. Bunda har 10 nafar bolaga bitta stol hisobidan, har bir stol uchun 6 kv.m maydon ajratilishi lozim.

3.15. Oshxona va oshpazxona xonalari bolalar va xodimlarni ovqatlantirish uchun moʻljallanadi.

Xodimlarning ovqatlanishi uchun alohida kirish joyi boʻlgan maxsus zal ajratilishi kerak.

Maktabgacha yoshdagi bolalarning ovqatlanishini tashkil etish uchun oshxona-oʻyin xonalari (har bir bolaga kamida 2 m2 hisobidan) koʻzda tutiladi. Bundan tashqari, 3 ta boʻlmali yuvish vannalari, quritish tokchalar va idish-tovoqlarni saqlash uchun javonlar bilan jihozlangan bufet xonalari ham nazarda tutiladi.

Tayanch-harakat tizimida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun moʻljallangan sanatoriyalarda, ovqatlanish bevosita boʻlimlarda amalga oshiriladigan joylarda, tarqatish xonasi bilan jihozlangan oshxona, 3 uyali yuvish vannalari, quritish javonlari va idish-tovoqlarni saqlash uchun shkaflar oʻrnatilgan idish-tovoq yuvish xonasi, shuningdek, zarur hollarda ovqatni uzatish uchun koʻtargich nazarda tutilishi lozim.

Yurishga qodir maktab yoshidagi bemorlar uchun ovqatlanish bloklari yonida bir oʻringa 1,5 m3 hisobidan ovqatlanish zallari rejalashtiriladi. Ovqatlanish zallarining sigʻimi 60 oʻrindan oshmasligi kerak. Ovqatlanish zalida har 25 bolaga 1 ta yuvingich, har 40 bolaga 1 ta hojatxona nazarda tutilishi lozim. Ovqatlanish bloki xodimlari uchun dush va hojatxona koʻzda tutiladi.

Izolyator uchun tarqatish xonasi, izolyatorda esa idish-tovoqlarni yuvish va saqlash uchun xona rejalashtiriladi.

Palata boʻlimlarida ota-onalardan kelgan yeguliklarni saqlash uchun maxsus joylar va sovutgichlar nazarda tutilishi kerak.

3.16. Barcha sanatoriyalarda maktab yoshidagi barcha bolalarning taʼlim olishi taʼminlanishi shart.

Tayanch-harakat tizimida nuqsoni boʻlgan yotib davolanaydigan bolalarning oʻqitilishi palatalarda olib boriladi.

Boshqa bolalarni oʻqitish uchun yotoqxona binolari yonida maxsus ajratilgan qismlarda yoki alohida binolarda oʻquv xonalari nazarda tutiladi.

Sinflardagi oʻquvchilar soni 25 nafardan oshmasligi kerak. Sinf xonasi maydoni har bir oʻquvchi oʻrniga 2,5 m2, dam olish maydoni esa har bir oʻringa 0,6 m2 hisobidan belgilanadi.

Oʻquv xonalari tarkibiga kimyo, fizika va biologiya bilan shugʻullanish uchun uchta laborant xonasi boʻlgan, maydoni 60 m2 boʻlgan laboratoriya kirishi lozim.

3.17. Davolash-diagnostika, madaniy-ommaviy, maʼmuriy-xoʻjalik va yordamchi xonalarning toʻplami va maydonlari sanatoriylarning tibbiy yoʻnalishi va sigʻimiga bogʻliq boʻlib, sanitariya-epidemiologiya xizmati organlari bilan kelishilgan maxsus loyihalar asosida loyihalanadi.

3.18. Izolyator sanatoriy sigʻimining 5 foizi hisobidan loyihalanadi. Izolyatorga yuqumli kasalliklar shifoxonasi boʻlimlariga qoʻyiladigan talablarga oʻxshash talablar qoʻyiladi. Izolyator xonalarida yuqish mexanizmi turlicha boʻlgan (oshqozon-ichak, havo-tomchi, aralash) kamida 3 ta yuqumli kasallik bilan ogʻrigan bemorlarni ajratib qoʻyish imkoniyati koʻzda tutilishi kerak.

Izolyator xonalari tarkibiga kasalxonalar qurilishiga qoʻyiladigan talablarga muvofiq loyihalashtiriladigan Meltser bokslari kiritiladi. Bokslardagi oʻrinlar soni izolyator sigʻimining 25 — 30 foizini tashkil etishi lozim.

3.19. Barcha sanatoriylarda chuqurligi 0,7 metrdan 1,0 metrgacha boʻlgan, oʻlchami 4x9 metr boʻlgan vannali davolash havzasini koʻzda tutish zarur.

## 4. SANITARIYA-TEXNIK OBODONLASHTIRISH

4.1. Sanatoriylar amaldagi qurilish meʼyorlari va qoidalariga muvofiq isitish, shamollatish, elektr taʼminoti, kuchsiz tok qurilmalari, xoʻjalik-ichimlik, yongʻinga qarshi va issiq suv taʼminoti tizimlari, kanalizatsiya va suv oqizish tarmoqlari bilan jihozlangan boʻlishi shart. Barcha asosiy xonalar radiofikatsiya qilinishi lozim.

4.2. Sanatoriyning barcha xonalarida issiq va sovuq suv taʼminoti hamda kanalizatsiya tizimi oʻrnatilishi koʻzda tutiladi.

Ichimlik suvi amaldagi “Ichimlik suvi. Gigiyenik talablar va suv sifatini nazorat qilish” davlat standartiga muvofiq boʻlishi kerak.

Suv yuvingichlarga aralashtirgich orqali uzatilishi va chiqish joyidagi harorati 37 °C dan oshmasligi lozim.

Yozgi dush xonalarini tashkil etishda suvni isitish uchun quyosh issiqlik energiyasidan foydalanish maqsadga muvofiqdir.

4.3. Dengiz va mineral suv quvurlari uchun Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan xoʻjalik-ichimlik suv taʼminoti amaliyotida foydalanishga ruxsat etilgan plastmassa quvurlar yoki korroziyaga chidamli materiallardan yasalgan quvurlarni qoʻllash lozim.

4.4. Balchiq muolajalari xonalari, balchiq tayyorlash oshxonasi, brezent yuvish xonasi, balchiqni saqlash va qayta ishlash xonalaridan oqava suvlarni chiqarib tashlashni gidravlik toʻsiqlar va olinadigan panjaralar bilan jihozlangan yigʻma balchiq choʻktirish hovuziga novlar yoki quvurlar orqali yoʻnaltirish koʻzda tutilishi kerak amaldagi “Kanalizatsiya, tashqi tarmoqlar va inshootlar” qurilish meʼyorlari va qoidalariga muvofiq).

4.5. Markazlashtirilgan qishloq yoki shahar suv taʼminoti va kanalizatsiya tarmoqlari mavjud boʻlmagan hollarda, mahalliy suv taʼminoti va kanalizatsiya tizimlarini tanlash va oʻrnatish masalasi sanitariya-epidemiologiya xizmati muassasalari bilan kelishilgan holda hal etilishi shart.

4.6. Sanatoriyning barcha xonalarida isitish tizimi koʻzda tutilishi shart. Pech va gaz bilan isitish qatʼiyan man etiladi. Isitish asboblari yogʻochdan yasalgan olib-qoʻyiladigan panjaralar bilan toʻsilishi lozim. Yogʻoch qirindili plitalardan toʻsiqlar oʻrnatish mumkin emas.

4.7. 500 oʻrinli sanatoriy binolarida turli tomonlarga qaragan xonalar mavjud boʻlganda, xonalarning joylashuvini hisobga olgan holda boshqariladigan issiqlik uzatish tizimini oʻrnatish zarur.

4.8. Vanna va balchiq muolaja zallarida (vanna yoki balchiq kushetkalar soni 6 ta va undan ortiq boʻlganda) ichki haroratni +18 °C da saqlab turuvchi doimiy suv isitish tizimini oʻrnatish lozim. Zallar ishlayotganda ichki haroratni havo oqimi yordamida +25 °C gacha koʻtarish kerak. Bunda havo oqimining harorati hisob-kitob asosida aniqlanadi va +35 °C dan oshmasligi shart.

4.9. Oʻquv va yotoq xonalarining havo harorati yil fasliga qarab +20 °C dan +24 °C gacha boʻlishi kerak. Maktabgacha taʼlim boʻlimlarining 1-qavatidagi pol harorati yilning sovuq davrida kamida +22 °C boʻlishi lozim (pol isitish tizimi orqali).

Xonalardagi havoning nisbiy namligi yil davomida 30 — 60% oraligʻida boʻlishi kerak. Havoning harakat tezligi sovuq mavsumda 0,07 — 0,1 m/sek, issiq mavsumda esa 0,1-0,2 m/sek oraligʻida boʻlishi lozim.

4.10. Yotoqxona va oʻquv xonalarida, sabzavot va mevalarni saqlash uchun sovutiladigan kameralarda mexanik keltirilgan havo oqimi va tabiiy soʻrilishli shamollatish tizimi, oshxona blokida esa mexanik keltirilgan va soʻrilishli shamollatish tizimi oʻrnatilishi lozim.

Dush va hojatxonalar alohida mexanik soʻrilishli shamollatish tizimi bilan jihozlanishi shart.

Suv va balchiq bilan davolash boʻlimlari, parafin va balchiq muolajalari xonalari, ingalyatoriylar, elektr va yorugʻlik terapiyasi xonalari, laboratoriyalar mexanik keltirilgan va soʻrilishli shamollatish tizimi bilan taʼminlanishi kerak.

4.11. Sanatoriylarning barcha asosiy xonalari tabiiy yorugʻlik bilan taʼminlanishi lozim. Tabiiy yorugʻlik koeffitsiyenti oʻquv xonalarida 1,5% dan, yotoqxonalarda 0,5% dan, qolgan barcha xonalarda (oshxona, sport, madaniy-ommaviy) 1,0% dan kam boʻlmasligi kerak.

4.12. Sanatoriylarning asosiy xonalari, shu jumladan yotib davolanuvchi bemorlar yotoqxonalari asosan lyuminestsent chiroqlar bilan sunʼiy yoritilishi kerak; yotoqxonalar esa choʻgʻlanma lampalar bilan yoritilishi lozim.

Bolalar uzoq vaqt qoladigan palatalarda albatta mahalliy yoritgichlar va televizorlar (imkon boʻlsa, masofadan boshqariladigan) oʻrnatilishi shart.

## 5. XONALAR VA HUDUDNING SANITARIYA HOLATI VA ULARNI SAQLASH

5.1. Asosiy xonalarning mebellari va boshqa jihozlari davolash va sogʻlomlashtirish tadbirlari hamda oʻquv-pedagogik jarayonning oʻziga xos xususiyatlarini hisobga olgan holda tanlanishi lozim. Shuningdek, ular bolalarning boʻyi va yosh xususiyatlariga mos kelishi kerak.

Yotoqxona va izolyator xonalari qattiq toʻshakli karavotlar bilan jihozlanishi shart.

Yotoqxonalarga ikki qavatli karavotlar oʻrnatish taqiqlanadi.

5.2. Asosiy xonalarning devor, pol va shiftlari silliq, yuvish va dezinfeksiyalash uchun qulay boʻlishi lozim.

Asosiy xonalarning devor va shiftlari och ranglarda boʻyalishi kerak. Pollar taxtali (parket) boʻlishi shart; Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan qurilishda foydalanishga ruxsat etilgan “Polimer materiallar va konstruksiyalar roʻyxati”ga muvofiq boshqa qoplamalardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

5.3. Sanatoriylarning hududi va xonalari namunali tartib va tozalikda saqlanishi shart.

Hududni tozalash har kuni: ertalab bolalar tashqariga chiqishidan 1-2 soat oldin va maydoncha ifloslanishiga qarab amalga oshiriladi. Axlatni darhol axlat yigʻgichlarga tashlash lozim. Hududda maishiy chiqindilar va barglarni yoqish qatʼiyan man etiladi.

Yilning issiq faslida, quruq va issiq ob-havoda tozalashni oldindan sugʻorilgandan soʻng va xonalarning derazalari yopiq holda oʻtkazish zarur. Har bir quruq ob-havoda sugʻorishni kuniga 2 marta amalga oshirish kerak.

5.4. Hudud jihozlari (stollar, oʻrindiqlar, sport anjomlari va boshqalar) soz holatda saqlanishi va har kuni artib turilishi shart.

Qum solingan qutilardagi qum oyiga kamida bir marta almashtiriladi; kechasi qum qutilari qopqoq bilan yopib qoʻyilishi lozim. Oʻyindan oldin qum ozgina namlantiriladi, vaqti-vaqti bilan agʻdarib turiladi; ifloslangan qum yangi qum bilan almashtiriladi. Yilning issiq faslida har oyda qumni gijja tuxumlariga tekshiruvdan oʻtkazish zarur.

5.5. Chiqindi chuqurlari va axlat toʻplagichlar hajmining 2/3 qismi toʻlganda tozalanishi va ishlov berilishi kerak.

5.6. Yilning issiq faslida pashshalarning xonalarga kirishini oldini olish uchun oshxonadagi deraza va eshiklar, kir yuvish xonasi, hojatxonalar va boshqa xonalarning derazalari metall toʻr bilan oʻralgan boʻlishi shart.

5.7. Sanatoriyning barcha xonalari har kuni deraza va fortochkalar ochiq holda nam usulda tozalanadi.

Yotoqxonalarni yotib davolanayotgan bemorlar palatalaridan tashqari, bolalar yoʻqligida kuniga 2 marta (tungi va kunduzgi uyqudan soʻng) yigʻishtirish lozim.

Yotoqxonalarni kvarshlash faqat bolalar yoʻqligida oʻtkazilishi kerak. Kvarslash tartibi lampalarning quvvatiga va ishlab chiqaruvchi korxonaning ularga bergan tavsiyalariga bogʻliq.

5.8. Gilamlar va gilam yoʻlaklarini har kuni changyutgich bilan tozalash, vaqti-vaqti bilan qoqib, nam choʻtka bilan artish, yiliga 1 marta quruq kimyoviy tozalashdan oʻtkazish lozim.

5.9. Yotoq jihozlari: toʻshaklar, yostiqlar, adyollar — ish boshlanishidan oldin shamollatish va quritish uchun tashqariga olib chiqilishi shart. Yiliga bir marta yotoq jihozlari kimyoviy tozalanishi lozim. Tomchi yoki ichak infeksiyasi mavjud boʻlsa, yotoq jihozlari 0,5% li xloramin, 0,5% li xlordezin yoki 0,05% li polisept eritmasiga hoʻllangan choʻtka bilan ikki marta tozalanadi. Virusli gepatit kasalligi yuzaga kelganda, ularga maxsus kamerali ishlov beriladi. Yotoq jihozlariga ishlov berilgandan 1 soat oʻtgach, xona puxta shamollatilishi kerak.

5.10. Yangi xarid qilingan oʻyinchoqlarni (yumshoq toʻldirilgan va metall oʻyinchoqlar bundan mustasno) bolalarga berishdan oldin va har kun oxirida 15 daqiqa davomida oqar suvda (harorati 37 °C) sovun bilan yuvish va soʻngra havoda quritish zarur. Rezina, penopoliuretan, penolateks, plastizol va shunga oʻxshash oʻyinchoqlar bu jarayonda yaxshilab siqilishi lozim.

Qoʻgʻirchoq kiyimlarini ifloslanishiga qarab yuvish va dazmollash kerak. Tashqariga olib chiqiladigan oʻyinchoqlar va kichik sport anjomlari albatta mexanik tozalanishi, zarur hollarda kun oxirida yuvilishi va boshqa oʻyinchoqlardan alohida saqlanishi shart.

Yumshoq toʻldirilgan va penolateks tukli oʻyinchoqlarni faqat oʻquv qoʻllanmalari sifatida sotib olish mumkin. Bu oʻyinchoqlardan izolyatorlarda foydalanish, shuningdek, har qanday oʻyinchoqni bir boʻlimdan (kameradan) boshqasiga oʻtkazish taqiqlanadi.

Yumshoq toʻldirilgan oʻyinchoqlar har kuni kunning oxirida oʻyinchoqlardan 25 sm masofada oʻrnatilgan bakteritsid lampalar yordamida 30 daqiqa davomida dezinfeksiya qilinishi shart. Penolateksli tukli oʻyinchoqlarga ishlab chiqaruvchi korxonaning koʻrsatmalariga muvofiq ishlov berilishi lozim.

5.11. Yoritish jihozlari, deraza romlarini yuvish hamda oynalarning tashqi va ichki tomonlarini, ventilyatsiya panjaralarini tozalash ifloslanishiga qarab, ammo yiliga kamida ikki marta amalga oshirilishi kerak.

5.12. Muassasa faoliyat koʻrsatayotgan paytda kapital taʼmirlash oʻtkazish qatʼiyan man etiladi, joriy taʼmirlash esa faqat bolalar yoʻqligida amalga oshirilishi mumkin.

5.13. Yuvingich xonalari, dush (hammom), xonalar va hojatxonalarning devorlari, eshik tutqichlari har kuni issiq suv va yuvish vositalaridan foydalanib yuvilishi shart (2-ilovaga qarang), pollar esa ifloslanishiga qarab kuniga bir necha marta (kamida 3 marta) artilishi lozim.

Unitazlar kuniga 2 marta suv va yuvish vositalari bilan kvach va choʻtkalar yordamida yuvilishi kerak; siydik kislotali tuzlarni yoʻqotish uchun “Sanitariy” preparatidan foydalanish lozim. Koʻrsatilgan ishlovdan soʻng unitazlar moʻl-koʻl suv bilan chayiladi; bu jarayon oyiga kamida ikki marta oʻtkazilishi kerak. Har bir hojatxona uchun kamida 6 ta kvach boʻlishi shart. Toza va ishlatilgan kvachlar alohida-alohida belgilangan idishlarda saqlanadi.

5.14. Tozalash anjomlari (togʻoralar, chelaklar, choʻtkalar va boshqalar) belgilangan boʻlishi, alohida xonalarga (yotoqxona, oshxona, ovqatlanish zali, izolyator, hojatxona va hokazo) biriktirilishi va puxta yuvib tozalangandan soʻng maxsus ajratilgan xonalar, javonlar yoki devor tokchalarida alohida-alohida saqlanishi lozim.

Pollarni yuvish va hojatxonalarni tozalash uchun moʻljallangan tozalash anjomlari ogohlantiruvchi rangda (qizil yoki toʻq sariq) boʻlishi shart.

Tozalash uchun ishlatiladigan latta va lattaputtalar ishlatilgandan soʻng issiq suvda yuvish vositalari bilan yuviladi, chayiladi, quritiladi va maxsus idishda saqlanadi.

5.15. Oshxona xonalari toza tutilishi kerak. Har kuni quyidagilar bajarilishi lozim: barcha ishlab chiqarish xonalarini yuvish vositalari yordamida nam tozalash; jihozlar va anjomlari yuvish, shuningdek, har bir ovqatlanishdan soʻng ovqatlanish zallarini tozalash.

Ovqatlanish stollari plastmassa va boshqa materiallardan tayyorlangan, oson yuviladigan, yuqori harorat va dezinfeksiyalovchi vositalar taʼsiriga chidamli gigiyenik qoplamaga ega boʻlishi kerak. Har bir ovqatlanishdan soʻng stollar nam toza lattalar bilan artilishi shart.

Gubkalar va lattalar idish-tovoq, oshxona anjomlari va stollarni yuvib boʻlgach, yana yuviladi, 15 daqiqa davomida qaynatiladi, quritiladi va maxsus ajratilgan joyda saqlanadi.

5.16. Ochiq va yopiq basseynlarni saqlash va ulardan foydalanish Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan tasdiqlangan “Suvni zararsizlantirish, yordamchi xonalarni dezinfeksiya qilish va choʻmilish-suzish basseynlaridan foydalanishning sanitariya rejimi boʻyicha tavsiyalar” hamda “Sport suzish basseynlarida profilaktik dezinfeksiya oʻtkazish boʻyicha uslubiy koʻrsatmalar” talablariga mos boʻlishi shart.

5.17. Binoga kiraverishda qirgʻichlar, panjaralar, gilamchalar, choʻtkalar boʻlishi, kirish eshigidan keyingi xonada esa nam gilamcha yotqizilgan boʻlishi kerak. Bolalar sayrdan qaytgach, gilamcha va panjarani tozalab yuvish lozim.

5.18. Har kuni umumiy tozalash oʻtkazilishi kerak, bu oʻrgimchak uyalarini supurib tashlash, devorlarni, eshiklarni, pollarni, barcha xonalardagi jihozlarni yuvish vositalaridan foydalangan holda yuvishni oʻz ichiga oladi.

Smena tugagach, sanitariya kuni oʻtkaziladi: xonalarni umumiy tozalash, derazalarni, yoritish moslamalarini yuvish, ventilyatsiya panjaralarini tozalash amalga oshiriladi.

5.19. Epidemiologik koʻrsatmalarga koʻra barcha xonalar har kuni dezinfeksiyalovchi vositalar yordamida nam usulda tozalanadi. Bu vositalar qorongʻi idishlarda, bolalar qoʻli yetmaydigan joylarda saqlanishi shart.

Xonalarni, mebellarni, isitish asboblarini va boshqalarni tozalash uchun dezinfeksiyalovchi vosita sifatida kam zaharli preparatlardan foydalanish tavsiya etiladi: 0,5 — 1% li xlorli ohak yoki xloramin eritmasi, 0,5% li kalsiy gipoxlorit eritmasi, 3% li nirtan eritmasi, xlordezin (0,5%) va sulfoxlorantindan (0,2%) iborat dezinfeksiyalovchi aralashma, 0,01% li polisept eritmasi.

Virusli gepatit boʻlganda xonalarni tozalashda xlorli ohakning 3% li tindirilgan eritmasi, kalsiy gipoxloritning 3% li eritmasi yoki xloraminning 3% li eritmasi qoʻllaniladi.

Yuvinish xonalari va hojatxonalarni 3% li tindirilgan xlorli ohak eritmasi yoki 3% li xloramin eritmasi (kamida 30 daqiqa davomida), 1% li xlordezin eritmasi (kamida 60 daqiqa davomida) yoxud 0,01% li polisept eritmasi bilan tozalash lozim.

Tozalash anjomlarini yuvish vositalari bilan issiq suvda yuvgandan soʻng 3% li tindirilgan xlorli ohak eritmasiga yoki 3% li xloramin eritmasiga (30 daqiqa davomida), yoxud 1% li xlordezin eritmasiga, yoki 1% li xlorsin eritmasiga (60 daqiqa davomida) botiriladi. Tozalash latta-lattalarini tozalagandan (yuvib chayqagandan) soʻng 0,5% li tindirilgan xlorli ohak eritmasida yoki boshqa dezinfeksiyalovchi eritmalarda saqlanadi: virusli gepatit holatida — 3% li tindirilgan xlorli ohak eritmasida yoki 3% li xloramin eritmasida saqlanadi.

Ichak infeksiyasi paydo boʻlganda bemorning ajralmalari kanalizatsiyaga toʻkilishidan oldin quruq xlorli ohak bilan (1 litrga 200 gramm xlorli ohak) yoki kalsiy gipoxlorit bilan (1 litrga 100 gramm kalsiy gipoxlorit) aralashtiriladi, 1 soat davomida ushlab turiladi. Ajralmalar toʻkib tashlanganidan soʻng tuvaklar 0,5% li tindirilgan xlorli ohak eritmasi, 0,5% li kalsiy gipoxlorit eritmasi, 0,5% li xloramin eritmasi yoki 0,01% li polisept eritmasi bilan kvachlar yordamida ishlov beriladi; virusli gepatit holatida esa — 3% li tindirilgan xlorli ohak eritmasi, 3% li kalsiy gipoxlorit eritmasi yoki 3% li xloramin eritmasi bilan ishlov beriladi. Ishlov berilgandan soʻng tuvaklar suv bilan chayiladi.

5.20. Hammom kunlari har 7 kunda bir marta oʻtkazilishi lozim. Koʻrpa-toʻshak va sochiqlar ifloslanishiga qarab, ammo haftada kamida bir marta almashtirilishi shart.

5.21. Muassasada kamida 3 ta toʻplam koʻrpa-toʻshak va 2 ta toʻplam matras gʻilofi, shuningdek, gigiyenik muolajalar uchun yetarli miqdorda bir martalik shaxsiy salfetkalar boʻlishi kerak.

5.22. Toza kiyimlar qoplarda keltirilishi va javonlarda saqlanishi lozim.

Kir kiyimlar qopqoqli maxsus idishlarga yoki kleyonka qoplarga solinib, maxsus xona yoki kirxonaga yetkazilishi kerak. Matodan tikilgan qoplar yuvishga topshirilishi, kleyonkali qoplar esa issiq sovunli yoki sodali eritma bilan tozalanishi lozim. Enurez kasalligiga chalingan bolalarning kiyimlari alohida yigʻilib, alohida ishlov berilishi kerak.

5.23. Bolalarning ichki kiyimlari (tungi koʻylaklar, ichki kiyimlar, pijamalar) va choyshablarini faqat sovun-sodali eritma yoki sovun asosidagi “Malish” vositasi bilan yuvish zarur (Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan maʼqullangan kir yuvish fabrikalarida bolalar muassasalari kiyimlariga ishlov berish boʻyicha yoʻriqnomaga muvofiq).

## 6. OVQATLANISHNI TASHKIL ETISH

6.1. Bemorlar tarkibi va sanatoriy turiga qarab ovqatlanish hozirda amalda boʻlgan davolash parhezlari nomenklaturasiga muvofiq tuziladi.

Yil fasllariga koʻra (kuz-qish, bahor-yoz) istiqbolli 10 kunlik haftalik taomnomalar tuzish lozim.

6.2. Sanatoriyalarda ovqatlanish 5 mahal boʻlishi kerak (bemorlarning xususiyatlari va mahalliy sharoitlarga qarab qoʻshimcha 2-nonushta yoki 2-kechki ovqat).

Kun davomida ovqatning kaloriya taqsimoti bir xil boʻlishi kerak, faqat tushlikda kaloriya biroz koʻproq boʻlishi lozim:

I variant

nonushta — 20%, ikkinchi nonushta — 5 — 10%

tushlik — 35%

tushdan keyingi yengil ovqat — 10 — 15%, kechki ovqat — 20%

II variant

nonushta — 20%, tushlik — 35%

tushdan keyingi yengil ovqat — 10 — 15%

kechki ovqat — 20%, ikkinchi kechki ovqat — 5 — 10%

Ovqatlanish oraligʻida bolalarga shirinliklar, mevalar, sut berish mumkin emas.

Ovqatlanish tartibi sanatoriyning ish rejimiga mos kelishi va har kuni bir xil vaqtda amalga oshirilishi kerak. Ovqatlanish oraligʻi 4 soatdan oshmasligi lozim.

6.3. Mahsulotlarni oʻlchash tibbiyot xodimi ishtirokida menyu-taqsimotga binoan ogʻirligi boʻyicha amalga oshirilishi kerak. Donali taomlar (kotletlar, tvorogniklar, bulochkalar, pirojkilar va h.k.) tayyorlashda ularni issiqlik ishlovidan oldin oshpaz tarozida tortishi lozim. Zapekanka, rulet, omlet menyu-taqsimotda koʻrsatilgan ogʻirlikda tayyor holda kesiladi.

Suyuq taomlar hajmi boʻyicha (shoʻrva, boʻtqa, qahva, kisel, sut), garnir esa ogʻirligi boʻyicha tarqatiladi.

6.4. Ovqatning taʼm va vitaminli qiymatini saqlab qolish uchun har bir ovqatlanishga alohida tayyorlanadi va tayyorlangan vaqtdan boshlab bir soat ichida tarqatiladi. Kartoshka va sabzavotlar qaynatishdan oldin toʻgʻraladi, qaynayotgan suvga solinadi va qopqogʻi yopilgan idishda pishiriladi. Koʻkatlarni tarqatish vaqtida tayyor taomlarga qoʻshish kerak.

6.5. Uchinchi taomlarni C vitamini bilan boyitish har kuni, bevosita ularni tarqatishdan oldin tibbiyot xodimlari tomonidan amalga oshirilishi va maxsus jurnalda qayd etilishi lozim.

6.6. Tayyor ovqatni tarqatish faqat tibbiyot xodimi tomonidan namuna olingandan soʻng amalga oshiriladi. Taomlar sifati organoleptik koʻrsatkichlar boʻyicha baholanadi (namuna bevosita taom tayyorlanadigan idishlardan olinadi). Brakeraj jurnalida asosiy mahsulotlarning qoʻshilishi, namunalar olinishi va tarqatishga ruxsat berilganligi qayd etilishi shart. Taom tayyorlash texnologiyasi buzilganda yoki tayyor boʻlmagan hollarda, aniqlangan pazandalik kamchiliklari bartaraf etilmaguncha taomni tarqatishga ruxsat berilmaydi.

6.7. Har kuni tayyor mahsulotning sutkalik namunasi olinishi lozim. Sutkalik namunalarni olish va saqlash tibbiyot xodimlari nazorati ostida amalga oshiriladi. Namuna qopqoqli steril shisha idishga solinadi (garnirlar alohida idishga olinadi) va sovutgichda +2 °C dan +6 °C gacha boʻlgan haroratda maxsus ajratilgan joyda saqlanadi.

6.8. Tez buziladigan mahsulotlarni saqlashda amaldagi “Oʻta tez buziladigan mahsulotlarni saqlash shartlari va muddatlari” sanitariya qoidalari va meʼyorlari talablariga rioya qilish zarur. Tez buziladigan mahsulotlar korxonada ishlab chiqarilgan sana va soat hamda sotishning oxirgi muddati koʻrsatilgan sifat guvohnomasiga (sertifikatiga) ega boʻlishi kerak. Ovqatlanishda faqat veterinariya nazoratidan oʻtgan goʻsht ishlatilishi shart.

6.9. Qaynatilgan goʻshtdan ikkinchi taom tayyorlanganda yoki qaynatilgan goʻsht birinchi taom bilan birga berilganda, u albatta bulonda 10 daqiqa davomida qayta qaynatilishi lozim.

Goʻsht va baliq qiymalaridan tayyorlangan kotletlar va bitochkalar, toʻgʻralgan shnitsellar, shuningdek, boʻlaklarga boʻlingan baliq, goʻsht va tvorogli blinchiklar plitada qizdirilgan yogʻda 10 daqiqa davomida ikki tomonlama qovurilishi, soʻngra duxovka yoki qovurish shkafida 220 — 250 °C haroratda 8 — 10 daqiqa davomida pishirib tayyorlanishi lozim.

6.10. Quyidagilarni tayyorlash man etiladi: prostokvasha (oʻz-oʻzidan achigan sut), pishloqli massa, tvorog, flotcha makaron, kremli qandolat mahsulotlari, kremlar, ichimliklar, morslar, kvas, studyen, zelts, quyma taomlar (goʻshtli va baliqli), pashtetlar, seld baligʻidan tayyorlangan forshmak, frityurda qovurilgan mahsulotlar.

Quyidagilarni isteʼmol qilish taqiqlanadi: uy sharoitida konservalangan mahsulotlar, smetana, tvorog, issiqlik ishlovisiz sut va koʻk noʻxat, qoʻziqorinlar, qon va jigar kolbasalari, oʻrdak va gʻoz tuxumlari (xamir uchun foydalanish bundan mustasno); bir kun oldin tayyorlangan taomlar va oldingi ovqatlanishdan qolgan qoldiqlar; veterinariya nazoratidan oʻtmagan goʻsht.

Kasal bolalar ovqatiga achchiq souslar, ziravorlar, xantal, xren, qalampir, sirka, tabiiy qahva qoʻshilmasligi kerak.

6.11. Sanatoriyga keltirilayotgan barcha oziq-ovqat mahsulotlari davlat standartlari talablariga muvofiq boʻlishi shart.

Sochiluvchan mahsulotlar zaxirasi 30 kundan, sabzavotlar zaxirasi esa 20 kundan oshmasligi lozim.

Sochiluvchan mahsulotlarni quruq, yaxshi shamollatiladigan xonada, zich yopiladigan toza qutilarda yoki qop idishlarda, poldan kamida 15 sm balandlikdagi tokchalar ustida saqlash kerak. Bunda devor bilan mahsulotlar orasidagi masofa 20 sm boʻlishi lozim.

Sabzavot va mevalar quruq, yaxshi shamollatiladigan xonada, havo harorati -2 +6 °C boʻlgan sandiq yoki javonlarda saqlanishi lozim.

Non alohida-alohida saqlanishi kerak: qora va oq non tokchalarda yoki shkaflarda; pastki tokchaning poldan balandligi kamida 35 sm boʻlishi shart. Shkaf eshiklarida shamollatish uchun teshiklar boʻlishi zarur.

Non saqlanadigan joylarni tozalashda ushoqlarni maxsus choʻtkalar bilan supurib, 1% li oshxona sirkasi eritmasiga hoʻllangan oq latta bilan yaxshilab artish lozim.

Mahsulotlar (ayniqsa sut, baliq va boshqalar) yopiq idishlarda saqlanishi shart; oʻtkir hidli mahsulotlar — germetik oʻramda, tuxumlar esa idishda yoki lotoklarga joylashtirilgan holda saqlanishi kerak.

Sariyogʻ tokchalarda idishlarda yoki pergament qogʻozga oʻralgan boʻlaklar shaklida saqlanishi lozim. Pishloqlar sovutiladigan kameralarda saqlanadi: katta boʻlakli pishloqlar idishsiz toza yogʻoch javonlarda; doiralarni bir-birining ustiga qoʻyishda ular orasiga karton yoki faner qistirmalar qoʻyilishi kerak; mayda boʻlakli pishloqlar — idishlardagi tokchalarda yoki toza yogʻoch toʻshamalarda saqlanadi. Pishloq yuzasida paydo boʻlgan mogʻor (shilimshiq) 3% li osh tuzi eritmasiga hoʻllangan toza sochiq bilan tozalanadi. Qaymoq va tvorog metall flyagalarda (bochkalarda) yoki kichik qadoqlarda saqlanadi. Sut qaynatilgunga qadar sovitish kamerasida qaysi idishda keltirilgan boʻlsa, oʻsha idishda saqlanadi.

6.12. Oziq-ovqat mahsulotlarini tashishni ularning saqlanishini taʼminlaydigan va ifloslanishdan himoya qiladigan sharoitlarda olib borish zarur. Tez buziladigan mahsulotlarni tashish yopiq, belgilangan idishlarda amalga oshirilishi lozim; yilning issiq faslida tashish izotermik transportda muz mavjud boʻlganda 3 soatdan, muzsiz esa 1 soatdan oshmasligi kerak.

Oziq-ovqat mahsulotlarini tashish uchun moʻljallangan transport vositalaridan boshqa tovarlarni tashishda foydalanilmasligi va ular doimo toza holda saqlanishi shart. Mahsulotlarni tashish uchun maxsus transport yoki ichki qismi gigiyenik qoplama bilan qoplangan (albatta ustki qismi mavjud) transport vositasi ishlatilishi lozim.

Mahsulotlarni tashish uchun moʻljallangan transportda sanitariya-epidemiologiya xizmati organlari tomonidan bir yildan oshmaydigan muddatga berilgan sanitariya pasporti boʻlishi kerak. Pasportda quyidagilar qayd etiladi: avtomashina raqami, transportning sanitariya holati uchun masʼul shaxsning F.I.Sh.; transport jihozlari; sanitariya kiyimining mavjudligi.

Oziq-ovqat mahsulotlarini tashish uchun moʻljallangan transportni yuvish avtobazalarda, mashinalarning tegishliligiga koʻra amalga oshiriladi.

Bazadan olib kelinadigan oziq-ovqat mahsulotlari uchun idishlar belgilangan boʻlishi va faqat belgilangan maqsadda ishlatilishi shart. Kleyonkali va boshqa qoplar, metall va yogʻoch qutilari, bochkalar, bidonlar, flyagalar va boshqalar ishlatilgandan soʻng tozalanishi, 2% li kalsinirlangan soda eritmasi qoʻshilgan suv bilan yuvilishi, qaynoq suv bilan chayilishi, quritilishi va ifloslanishdan himoyalangan joylarda saqlanishi lozim.

6.13. Ovqat tayyorlash va unga ishlov berish uchun elektr jihozlari oʻrnatilishi lozim. Gazlashtirilgan hududlarda gaz plitalarini oʻrnatishga ruxsat etiladi.

Texnologik uskunalarni joylashtirish ularga erkin kirishni, ishlab chiqarish jarayonlarining toʻgʻri ketma-ketligini, shuningdek, xodimlar tomonidan xavfsizlik texnikasi qoidalariga rioya qilish sharoitlarini taʼminlashi kerak. Ovqatlanish blokları mikserlar, maydalash mashinalari, bugʻpishirgichlar, xom va pishgan mahsulotlarni alohida maydalash uchun goʻsht qiymalagichlar, duxovka pechlar va boshqa jihozlar bilan taʼminlanishi zarur.

Texnologik uskunalar oziq-ovqat mahsulotlari bilan aloqada boʻlishga ruxsat etilgan zanglashga chidamli materiallardan tayyorlanishi, oʻtkir burchaklar va dagʻal choklarga ega boʻlmasligi kerak. Uskunalar tuzilishi oson qismlarga ajratish va tegishli sanitariya ishlovini oʻtkazish imkoniyatini taʼminlashi lozim.

Sabzavotlarni, goʻsht va baliqni yuvish uchun vannalar, idish-tovoqlar, ishlab chiqarish anjomlari Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan umumiy ovqatlanish korxonalarida foydalanishga ruxsat etilgan materiallardan tayyorlanishi shart.

Oziq-ovqat mahsulotlariga ishlov berish uchun moʻljallangan stollar zanglamaydigan poʻlat yoki duraluminiydan tayyorlangan yaxlit metall boʻlishi kerak. Faqat xom goʻsht va baliqqa ishlov berish uchun ruxlangan temir bilan qoplangan (burchaklari yumaloqlangan) stollarga ruxsat etiladi. Xamir yoyish uchun silliq randalangan va zich biriktirilgan, yoriqsiz yogʻoch qopqoqli stollar boʻlishi lozim.

Xom va tayyor mahsulotlarni boʻlaklash uchun alohida boʻlaklash stollari, pichoqlar va qattiq daraxt turlaridan (eman, buk, shumtol, qayin) yasalgan, yoriqsiz va tirqishsiz, silliq randalangan taxtalar ajratilishi shart.

Taxta va pichoqlar quyidagicha belgilanishi kerak: “XG — xom goʻsht”, “QG — qaynatilgan goʻsht”, “XB — xom baliq”, “QB — qaynatilgan baliq”, “QS — qaynatilgan sabzavotlar”, “XS — xom sabzavotlar”, “gastronomiya”, “S — seld”, “N — non”. “VM — qaynatilgan goʻsht”, “SR — xom baliq”, “VR — qaynatilgan baliq”, “Pishirilgan sabzavotlar”.

Taxta va pichoqlarni bevosita ish joylarida saqlash lozim.

Har bir parhez uchun alohida birinchi va ikkinchi taomlarni tayyorlash uchun qozonlar toʻplami boʻlishi shart (parhezlar soni kamida 3 ta). Oshxona idishlari zanglamaydigan poʻlat, choʻyan (tovalar), alyuminiy, qalaylanmagan temir (protvenlar)dan boʻlishi mumkin. Sochiluvchan mahsulotlar (yorma, un) saqlanishi va tashilishi uchun baklar va chelaklar ruxlangan temirdan boʻlishiga ruxsat etiladi. Oshxonadagi barcha qozonlar belgilangan va tayyorlangan ovqat hajmini nazorat qilish uchun maxsus belgilarga ega boʻlishi kerak. Guruhlar va izolyator uchun ovqat beriladigan idishlar belgilangan boʻlishi lozim. Oshxonadagi barcha idish-tovoqlar maxsus tokcha va javonlarda, mayda jihozlar esa shkaflarda saqlanishi kerak.

Ovqatlanishni tashkil etish uchun yetarli miqdorda chinni yoki fayansdan yasalgan oshxona va choy idishlari hamda zanglamaydigan poʻlatdan yasalgan oshxona anjomlari boʻlishi zarur.

Chetlari singan va yorilgan oshxona va choy idishlari, plastmassa va alyuminiydan yasalgan anjomlarni ishlatish qatʼiyan man etiladi.

6.14. Oshxona idish-tovoqlarini yuvish uchun VM-1, VM-2, VM-1A, VM-2A turidagi ikki uyali yuvish vannalari oʻrnatilishi lozim. Vannaning oqava suv tizimiga ulanish joyida havo oraligʻi boʻlishi taʼminlanishi kerak.

Oshxona idish-tovoqlari ruxsat etilgan yuvish vositalari qoʻshilgan issiq suvda (45 — 50 °C) yuvilishi, soʻngra harorati 65 °C dan past boʻlmagan suv bilan chayilishi va panjarali tokchalarda quritilishi lozim. Metall jihozlar yuvishdan soʻng duxovka pechida qizdirilishi kerak.

Mayda yogʻoch jihozlar — toʻgʻrash taxtasi, kapgir, qoshiqchalar va boshqalar ruxsat etilgan yuvish vositalari qoʻshilgan issiq suv (50 °C) bilan yuvilgandan soʻng, 65 °C dan past boʻlmagan issiq suv bilan ishlov berilishi, keyin esa panjarali metall tokchalarda quritilishi lozim.

6.15. Oshxona idishlarini yuvish uchun mexanik yuvish mashinalari; qoʻlda yuvish uchun esa yuvish vannalari oʻrnatilgan boʻlishi kerak. Oshxona idishlarini yuvish uchun uch uyali vannalar; 3-uyada yuvilgan idishlarni chayish uchun maxsus panjaralar va dush nasadkali egiluvchan shlang boʻlishi shart.

Qoshiq va sanchqilar ruxsat etilgan yuvish vositalari qoʻshib yuvilishi, soʻngra harorati 65 °C dan past boʻlmagan issiq oqar suv bilan chayilishi lozim. Yuvilgan anjomlar qovurish yoki duxovka pechlarida 2-3 daqiqa davomida albatta qizdirilishi kerak.

Choy idishlari alohida ikki uyali yuvgichda harorati 50 — 60 °C boʻlgan suv bilan, birinchi uyaga ruxsat etilgan yuvish vositalari qoʻshilgan holda yuvilishi lozim. Chayish oqar suvda amalga oshiriladi.

6.16. Ishlab chiqarish sexlarida chiqindilarni yigʻish uchun maxsus pedalli bakchalar yoki qopqoqli metall chelaklar ajratilishi shart. Ular ish tugagandan soʻng 2% li kalsinatsiyalangan soda eritmasi bilan yaxshilab yuviladi, issiq suv bilan chayiladi va quritiladi.

6.17. Sanatoriyda ovqatlanishni tashkil etish va uning sifati uchun bosh shifokor, parhez hamshirasi, shifokor-diyetolog (agar tasdiqlangan lavozim mavjud boʻlsa) yoki sanatoriyaning bosh shifokori tomonidan tayinlanadigan ovqatlantirish uchun masʼul shifokor javobgar hisoblanadi.

Shifokor-diyetolog yoki sanatoriyda ovqatlantirish uchun masʼul boʻlgan shifokor va parhez hamshirasining majburiyatlari:

oqilona, muvozanatli parhez ovqatlanishni taʼminlash;

bosh oshpaz bilan hamkorlikda istiqbolli va kundalik taomnomalarni tuzish;

taom va xom mahsulotlar sifatini tekshirish, tegishli jurnallarni yuritish.

Bolalarga tayyor taomlar faqat namuna olinib, tayyor taomlar brakeraj jurnaliga yozilgandan soʻng tarqatiladi. Jurnalda butun ratsion emas, balki har bir taomning taʼm sifatlari belgilanishi va tarqatiladigan taomlarning ogʻirligi hamda hajmi taomnomada keltirilgan miqdorga mosligi koʻrsatilishi lozim. Taomlar chiqishini tekshirish uchun kamida 10 porsiya tortilishi shart. Xom mahsulotlar brakeraj jurnaliga mahsulotlarni keltirilgan sanasi va sotishning oxirgi muddati albatta yoziladi. Sutkalik namunani olish va saqlashning toʻgʻriligi nazorat qilinadi. Oshxonaning ishlashi, sanitariya holati, mahsulotlarni tashish, saqlash shartlari va sotish muddatlari, taomlarning vitaminlashtirilishi, oshxona xodimlarining oʻz vaqtida tibbiy koʻrikdan oʻtishi ustidan doimiy nazorat olib boriladi. Ota-onalardan kelgan oziq-ovqat mahsulotlari nazorat qilinadi. Har 10 kunda bir marta oziq-ovqat mahsulotlari meʼyorlarining bajarilishi tahlil qilinadi va bir bolaga toʻgʻri keladigan sutkalik ratsionning kimyoviy tarkibi hamda kaloriyasi hisoblab chiqiladi (10 kunlik jamgʻarilgan buxgalteriya vedomostlari asosida).

## 7. SANATORIYLARDA BOLALAR KUN TARTIBINI TASHKIL ETISH

7.1. Kun tartibi sanatoriyning davolash-sogʻlomlashtirish ishining muhim qismi hisoblanadi. U turli yosh guruhlaridagi bolalar uchun tabaqalashtirilgan boʻlishi, kasallik turini hisobga olishi va yil fasllariga qarab moslashtirilishi kerak.

Sanatoriyda uch xil rejim tashkil etilishi lozim: ehtiyotkor, tetiklashtiruvchi (ehtiyotkor-mashq qildiruvchi) va mashq qildiruvchi (umumiy).

Sanatoriy sharoitlariga moslashishning dastlabki 5 — 7 — 10 kunida (bolaning salomatligi va yoshiga qarab), interkurrent kasallik yoki xuruj paytida barcha bolalarga vaqtincha ehtiyotkor rejim tayinlanadi. Bu rejim jismoniy faollikni cheklash, iqlim bilan yumshoq usulda davolash, tinch oʻyinlar, oʻquv yuklamasini kamaytirish, infeksiya oʻchoqlarini bartaraf etish, hamda tashxisni aniqlashtirish uchun zarur tekshiruvlarni oʻz ichiga oladi.

Moslashuv davri muvaffaqiyatli oʻtganda, bola faollashtiruvchi rejimga oʻtkaziladi. Bu rejim iqlim muolajalarining intensivligini asta-sekin oshirish, jismoniy yuklamani koʻpaytirish, balchiq bilan davolash, fizioterapiya va boshqa davolash usullarini yosh xususiyatlariga mos dozalarda qoʻllashni nazarda tutadi.

Organizmning reaktivligi tiklanishiga qarab mashq qildiruvchi (umumiy) rejim tayinlanadi.

7.2. Sanatoriyda oʻquv mashgʻulotlari va asosiy davolash muolajalari majmuasini oʻtkazish vaqti oʻsayotgan organizmning fiziologik funksiyalarining biologik ritmlariga mos kelishi lozim. Sanatoriy maktabidagi oʻquv mashgʻulotlari ertalabki soatlarda oʻtkazilishi kerak, chunki maktab yoshidagi bolalarda aqliy mehnat qobiliyatining eng yuqori darajasi soat 10 dan 12 gacha boʻlgan vaqtga toʻgʻri keladi. Sanatoriyda davolash muolajalarining asosiy majmuasini oʻquv mashgʻulotlaridan keyin, koʻpchilik vegetativ funksiyalarning faolligi oshgan paytda oʻtkazish maqsadga muvofiq.

Kunning birinchi yarmida toʻliq davolash muolajalarini olishga ulgurmagan oʻquvchilarning bir qismi uchun kunduzgi uyqudan keyin qoʻshimcha vaqt ajratilishi lozim. Bunday bolalar tarkibi sanatoriyda davolanish davrida doimiy boʻlmasligi kerak.

7.3. Kun tartibini tuzishda sanatoriy oʻquvchilarining yozgi davr uchun moʻljallangan taxminiy kun tartibiga (9-ilova) va oʻquv yili davri uchun moʻljallangan (10-ilova) kun tartibiga eʼtibor qaratish lozim. Bu tartib umumiy oʻrta taʼlim toʻliqsiz oʻrta maktab sanatoriysi namunaviy oʻquv rejasini hisobga olgan holda tuzilishi kerak (11-ilova).

Bolalarni sanatoriyda davolanish davrida oʻqitishda oʻquv yuklamasi kuniga 4 ta dars boʻlishi, har bir darsning davomiyligi esa 35 daqiqani tashkil etishi kerak.

Sanatoriya maktabida oʻquv ishlarining asosiy shakli darsdir. Darslar orasidagi tanaffusning davomiyligi 10 daqiqa boʻlishi lozim. Ikkinchi darsdan soʻng 35 daqiqa davom etadigan katta tanaffus oʻtkazilishi va bu vaqtda bolalar ochiq havoda boʻlishlari kerak. Katta tanaffusni tashkil etish oʻquv mashgʻulotlari oʻrtasida oʻquvchilarning ixtiyoriy jismoniy faolligini taʼminlash uchun sharoit yaratishi lozim. Katta tanaffusdan har bir sinf jamoasi uchun navbatma-navbat jismoniy tarbiya darsi sifatida foydalanish maqsadga muvofiqdir.

7.4. Madaniy-ommaviy va toʻgarak ishlari bolaning sanatoriyda boʻlgan butun davri mobaynida bir tekis taqsimlanishi va kundalik mashgʻulotlar 1,5 soatdan oshmasligi kerak.

Yozgi mavsumda bolalar bilan olib boriladigan barcha tarbiyaviy, madaniy-ommaviy va jismoniy tarbiya-sport tadbirlari ochiq havoda oʻtkazilishi lozim.

## 8. SANATORIY XODIMLARINING ASOSIY VAZIFALARI VA ISHNI TASHKIL ETISH TAMOYILLARI

8.1. Sanatoriylarning tibbiyot xodimlari shtatlari Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan tasdiqlangan amaldagi meʼyorlarga muvofiq belgilanadi.

8.2. Sanatoriyning tibbiyot xodimlari quyidagilarni bajarishlari shart:

8.2.1. Sanatoriyga kelgan barcha bolalarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish. Bu koʻrik ularning sogʻligʻi holatini, sanatoriy va kurort sharoitida davolanish uchun koʻrsatmalarni aniqlash, shuningdek oʻtkir kasalliklar, boshlangʻich davrdagi yuqumli kasalliklar, teri, koʻz va boshning sochli qismidagi yuqumli hamda parazitar kasalliklarni aniqlash maqsadida oʻtkaziladi. Interkurrent kasalliklar bilan ogʻrigan bemorlarni har kuni koʻrikdan oʻtkazish, asosiy yoki yoʻldosh kasalliklar qoʻzgʻalganida, bolada shikoyatlar va isitma paydo boʻlganida tekshiruvlar oʻtkazish. Bemor bolalarga jismoniy davolash usullaridan keng foydalangan holda malakali tibbiy yordam koʻrsatish.

8.2.2. Bemor bolalarning kompleks sanatoriy-kurort davolash muolajalariga boʻlgan reaksiyalarini, ularning sanatoriy tartibi va kundalik rejimning barcha qoidalariga rioya etishini nazorat qilish.

8.2.3. Sanatoriyga yuqumli kasalliklarning kirib kelishi va tarqalishining, baxtsiz hodisalar va bolalar jarohatlanishining oldini olish choralarini koʻrish. Bolada yuqumli kasallik gumon qilinganda, uni kasalxonaga yotqizilgunga qadar alohida boksga joylashtirish lozim. Yuqumli kasalliklarga chalingan bolalarni izolyatorda davolash qatʼiyan man etiladi. Kasal xodimlar va kasallikka shubha qilingan xodimlar ishga qoʻyilmaydi.

Yuqumli kasallik tashxisi tasdiqlanganda, Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining amaldagi buyruqlari va yoʻriqnomalariga muvofiq chora-tadbirlar koʻrilishi shart.

8.2.4. Oshxona xodimlarining barchasini yiringli kasalliklar mavjudligiga tekshirish, ulardan ichak buzilishlari bor-yoʻqligini soʻrab-surishtirish va natijalarni maxsus jurnalga (familiyasi boʻyicha) qayd etish.

8.2.5. Sanatoriy faoliyatiga kasal bolalarning oldini olish, tashxis qoʻyish va davolashning zamonaviy usullari hamda vositalarini oʻz vaqtida joriy etish. Sanatoriylar ishida boshqa davolash-profilaktika muassasalari (kasalxonalar, poliklinikalar, dispanserlar va boshqalar) bilan uzviylikni taʼminlash.

8.2.6. Pedagogik va texnik xodimlar, oshxona xodimlari oʻrtasida sanitariya-maʼrifiy ishlarni olib borish: sanatoriyning barcha tibbiy hujjatlarini toʻgʻri rasmiylashtirish.

8.3. Sanatoriyning barcha xodimlari amaldagi yoʻriqnomalarga muvofiq tibbiy koʻrikdan oʻtishlari, majburiy profilaktik tibbiy tekshiruvlardan oʻtishlari, shuningdek sanitariya-epidemiologiya xizmati organlari va muassasalari koʻrsatmasiga binoan tibbiy koʻrik va tekshiruvlardan oʻtishlari shart.

Sanatoriya xodimlarining tibbiy daftarchalari muassasa bosh shifokorida; ovqatlanish bloki xodimlarining tibbiy daftarchalari esa parhez hamshirasi yoki parhez shifokorida saqlanishi lozim.

8.4. Sanatoriyaning bolalarga xizmat koʻrsatish va ovqatlantirish bilan shugʻullanadigan barcha xodimlari gigiyenik tayyorgarlik kursidan oʻtishlari (har 2 yilda 1 marta), xodimlarning 2 nafardan koʻpi almashganda (muassasaning 3 nafar xodimi — muddatidan oldin) imtihon topshirishlari va ish paytida shaxsiy gigiyena qoidalariga qatʼiy amal qilishlari shart; ovqatlanish bloki xodimlari esa ovqat tayyorlash texnologiyasiga oid sanitariya talablariga ham rioya qilishlari kerak.

Ovqatlanish bloki xodimlari sanitariya kiyimini oʻz vaqtida — ifloslanishiga qarab, ammo 2 kunda kamida 1 marta almashtirishlari shart.

Ovqatlanish blokida shifokor kelguncha birinchi yordam koʻrsatish uchun dori vositalari toʻplami bilan jihozlangan dori qutisi boʻlishi lozim.

Ushbu sanitariya meʼyorlari va qoidalariga rioya qilish masʼuliyati sanatoriya bosh shifokoriga yuklatiladi.

Sanitariya meʼyorlari va qoidalariga rioya etilishini kundalik nazorat qilishni sanatoriya tibbiyot xodimlari; davriy nazoratni esa sanitariya-epidemiologiya stansiyalari, sogʻliqni saqlash boshqarmalari va kasaba uyushmalari tashkilotlarining xodimlari amalga oshiradilar.

1-ilova

“Davolash plyajlari” SanQvaMdan koʻchirma

Qurish va foydalanishning sanitariya qoidalari

1. Davolash plyajini tashkil etish uchun joy tanlashda quyidagi koʻrsatkichlar majmuini hisobga olish lozim: sanitariya sharoitlari:

sayoz suv hududidagi qirgʻoq va tub tuproqlarning mexanik hamda mineral tarkibi;

quyosh nuri tushishi, shamollar yoʻnalishi va plyajni tez-tez esadigan kuchli shamollardan himoyalash imkoniyati;

Plyajning vaqt oʻtishi bilan toʻlqin taʼsiriga chidamliligi; hududning qoyalar qulab tushishi, tuproq koʻchishi, yer siljishi va shunga oʻxshash hodisalarga nisbatan xavfsizligi.

2. Davolash plyajlarini xoʻjalik-ichimlik suv taʼminoti manbalarining sanitariya muhofazasi zonasining 1-mintaqasi chegaralarida joylashtirish taqiqlanadi.

3. Davolash plyajlari va ularga tutash qirgʻoq chizigʻi (suv sathigacha 100 metr masofada) kurortning 1-sanitariya-muhofaza zonasiga kiradi va bu hududlarda plyajlardan foydalanish va bemorlarni parvarish qilish bilan bogʻliq boʻlmagan obyektlar (umumiy ovqatlanish, savdo, maishiy xizmat koʻrsatish korxonalari va boshqalar) qurilishi taqiqlanadi.

4. Davolash plyajlari uchun suv havzasini tanlashda quyidagilarni hisobga olish zarur:

gidrologik rejim (suv uyurmalarining yoʻqligi, sekundiga 0,5 metrdan ortiq oqim tezligi, suv sathining keskin oʻzgarmasligi);

suv tubining relyefi va tarkibi (chuqurlar, oʻtkir narsalar, sunʼiy inshootlar va shu kabilarning yoʻqligi).

5. Davolash plyajini tashkil etishda bir kishiga ruxsat etilgan minimal maydondan kelib chiqish lozim: bolalar plyajlari uchun bu koʻrsatkich 5 kvadrat metrni tashkil etadi. Bunda plyaj kengligi 25 metr va undan ortiq boʻlganda, bir kishiga toʻgʻri keladigan qirgʻoq chizigʻining uzunligi 0,2 metrdan kam boʻlmasligi kerak. Dengiz va daryodagi suv yuzasining maydoni bir kishi uchun 5 kvadrat metrdan kam boʻlmasligi lozim; chuchuk, oqmaydigan va kam oqadigan suv havzalarida (koʻllar, suv omborlari) esa 10 kvadrat metrdan kam boʻlmasligi kerak.

6. Davolash plyajlari yotoqxona binolaridan piyoda yurish masofasida (1,2 kilometrgacha) joylashishi, ularga qulay kirish yoʻllari, yetib borish va tushish imkoniyatlari (yoʻlaklar, zinapoyalar, liftlar, funikulyorlar va boshqalar) boʻlishi kerak.

7. Davolovchi plyajni tashkil etish va zonalashtirish tabiiy omillardan davolash maqsadlarida foydalanish uchun eng qulay sharoitlarni taʼminlashi lozim. Amaldagi tibbiy usullarga muvofiq, davolash jarayonini tashkil etish, iqlim muolajalarini oʻtkazish, bemorlarni xizmat koʻrsatishda maʼlum bir tartibni yaratish uchun plyajda quyidagi funksional zonalar ajratiladi:

davolash: xizmat koʻrsatish.

8. Plyajning davolash zonasida quyidagilar boʻlishi shart: solyariylar, aerariylar, davolash jismoniy tarbiyasi va suzishni oʻrgatish maydonchalari; belgilangan chegaralarda choʻmilish uchun ajratilgan suv havzasi qismi va boshqalar.

9. Bolalar sanatoriylari, oʻsmirlar sanatoriylari, sanatoriy-pioner oromgohlaridagi plyajning davolash zonasi yotoqxona boʻlimlari yoki guruhlar va pioner oromgohlari soniga qarab alohida sektorlarga boʻlinadi. Bolalar plyajlarining har bir sektorida aerariylar jihozlanadi, ularda 2 ta iqlimiy-terapevtik hudud yaratiladi: toʻliq soya, tarqoq va faol quyosh nuri tushadigan joylar. Bolalar plyajlarining davolash zonasida saflanish va davolash jismoniy tarbiyasini oʻtkazish uchun maydoncha boʻlishi kerak.

10. Choʻmilish uchun moʻljallangan suv havzasi qismining maksimal chuqurligi bolalar uchun 1,5 metrdan oshmasligi lozim; suv qirgʻogʻidan qalqimlargacha boʻlgan masofa 30 metrdan ortiq boʻlishi kerak.

Bolalar plyajlaridagi choʻmilish joyining tubi qumli, mayda toshli yoki shagʻalli boʻlib, nishabligi kam (0,02° dan oshmaydigan) boʻlishi kerak.

11. Xizmat koʻrsatish zonasi davolash zonasining davomi hisoblanadi. Bu zonada plyajning ishlashini taʼminlaydigan xizmatlar joylashgan plyaj paviloni boʻlishi lozim.

Bolalar plyajlaridagi plyaj pavilonlari quyidagi xonalar majmuasiga ega boʻlishi lozim:

radiouzelli tibbiyot punkti; dozimetrik punkt;

qutqaruvchilar xonasi; xodimlar xonasi;

chuchuk suvli dushxonalar; hojatxonalar;

texnik xonalar.

Plyaj pavilonlaridan tashqari, xizmat koʻrsatish hududida kiyim almashtirish kabinalari, ichimlik suvi favvorachalari, oyoq yuvish joylari va boshqa inshootlar joylashtiriladi.

12. Plyajlarda foydalaniladigan oyoqli yotish kreslolari va boshqa jihozlar Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan ruxsat etilgan materiallardan tayyorlanishi, ularning oʻlchamlari esa “Ommaviy qurilish jamoat binolari mebeli va jihozlarining yagona nomenklaturasi”ga muvofiq boʻlishi shart.

13. Bolalar plyajlarining binolari, inshootlari va jihozlanishi bolalar xavfsizligini toʻliq taʼminlashi kerak.

14. Plyajlar hududi obodonlashtirilgan va koʻkalamzorlashtirilgan (hududning kamida 20 foizi) boʻlishi, shuningdek binolar, inshootlar, sektorlar va maydonchalarni qulay bogʻlaydigan piyodalar yoʻlaklari tizimiga ega boʻlishi lozim.

15. Shifobaxsh plyajga egalik qiluvchi kurort (sanatoriy) maʼmuriyati mavsum boshlanishidan oldin sanitariya-epidemiologiya xizmatining qirgʻoqboʻyi hududi va suvning sanitariya-epidemiologik holati toʻgʻrisidagi xulosasini hamda ulardan davolash-sogʻlomlashtirish maqsadlarida foydalanishga ruxsatnomani olishi shart.

Tuberkulyozdan boshqa kasalliklar boʻyicha ixtisoslashgan bolalar sanatoriylaridagi bemorlar uchun tavsiya etiladigan oziq-ovqat mahsulotlari meʼyorlari (bir bolaga kuniga gramm hisobida)

Mahsulot nomi Bolalarning yosh guruhlari 1 — 3 yosh 3 — 7 yosh 7 — 14 yosh Bugʻdoy noni 100 100 150 Javdar noni 50 100 100 Bugʻdoy uni 40 50 80 Kartoshka uni 2 5 5 Yorma, makaron mahsulotlari, dukkaklilar 30 60 75 Kartoshka 180 300 400 Sabzavotlar, koʻkatlar 200 300 300 Yangi mevalar 100 100 100 Quritilgan mevalar 5 10 10 Shakar va qandolat mahsulotlari • 100 100 100 Goʻsht, parranda 100 150 200 Baliq 20 50 60 Kolbasa mahsulotlari 5 10 20 Sut 500 500 500 Smetana 20 20 30 Yogʻli tvorog 50 50 60 Sariyogʻ 40 50 60 Seld va ikra 3 6 10 Mahsulotlar nomi Bolalarning yosh guruhlari 1 — 3 yosh 3 — 7 yosh 7 — 14 yosh Tuxum (dona) 1 1 1 Pishloq (40% yogʻli) 5 10 10 Choy 0,5 0,5 0,5 Don qahvasi 2 2 4 Kakao 0,5 0,5 1 Oʻsimlik yogʻi - 5 10 Tuz va ziravorlar 1 1 1

Bolalarda turli kasalliklarda tavsiya etiladigan davolovchi parhez turlari

Kasallik turlari Davolovchi parhez raqami Yuqori kislotali gastrit, oshqozon va oʻn ikki barmoqli ichak yara kasalligi 1 Yuqori kislotali gastrit 2 Jigar va oʻt yoʻllari kasalliklari 5 Psixonevrologik kasalliklar 5 Bronxial astma, astmatik bronxit 5 Piyelonefrit, sistit 5 Glomerulonefrit 7 Semizlik 8 Qandli diabet 9 Revmatizm, revmatoid artrit 10 Teri kasalliklari (ekzema, neyrodermit) 10 Zotiljam, bronxit, burun-halqum kasalliklari 15 Vegetativ-tomir distoniyasi 15 Surunkali destruktiv zotiljam 15B Tayanch-harakat tizimi funksiyalarining buzilishi 15 Osteomiyelit 15

15B — oqsil miqdori yuqori (fiziologik meʼyorga nisbatan 15 — 20% koʻp).

Izoh: u yoki bu davolovchi parhez qoʻllash muddati shifokor tomonidan har bir bemor uchun alohida belgilanadi

Oʻquv yili davomida sanatoriyda oʻquvchilarning taxminiy kun tartibi

Faoliyat turlari Bolalarning yosh guruhlari oʻquvchilar yoshiga qarab oʻtkaziladi 6 — 10 yosh 11 — 14 yosh Uygʻonish, tana haroratini oʻlchash, dori-darmon tarqatish, oʻrin-koʻrpalarni yigʻishtirish 7.00-7.30 7.00-7.30 Ertalabki badantarbiya, tozalanish, chiniqtirish tadbirlari 7.30-8.00 7.30-8.00 Nonushta 8.00-8.30 8.00-8.30 Oʻquv mashgʻulotlari 8.30-9.50 8.30-9.50 Katta tanaffus (harakatli-faol ochiq havoda) 9.50-10.25 9.50-10.25 Oʻquv mashgʻulotlari 10.25-11.00 10.25-11.45 Davolash muolajalari (suv-balchiq bilan davolash) 11.00-12.30 12.00-13.00 Tushlik 12.30-13.00 13.00-13.30 Kunduzgi uyqu 13.00-15.00 13.30-15.00 Haroratni oʻlchash, dori-darmonlarni tarqatish, oʻrin-koʻrpalarni yigʻishtirish 15.00-15.30 15.00-15.30 Tushdan keyingi ovqat 15.30-16.00 15.30-16.00 Davolash muolajalari 16.00-17.00 16.00-17.30 Sayr, toʻgarak mashgʻulotlari, mehnat 17.00-18.30 17.30-18.30 Kechki ovqat 18.30-19.00 18.30-19.00 Faoliyat turlari Oʻquvchilarning yoshiga qarab oʻtkaziladigan vaqt 6 — 10 yosh 11 — 14 yosh Uyqu oldidan sayr, tinch oʻyinlar, erkin vaqt 19.00-20.00 19.00-20.30 Ikkinchi kechki ovqat 20.00-21.30 20.30-21.00 Uyquga tayyorgarlik, dori-darmonlarni tarqatish, suv muolajalari 20.30-21.00 21.00-21.30 Uyquga yotish 21.00 21.30

Sil kasalligiga ixtisoslashmagan bolalar sanatoriysi umumiy oʻrta taʼlim toʻliqsiz oʻrta maktabining namunaviy oʻquv rejasi

Oʻquv fanlari Sinflar boʻyicha haftadagi soatlar soni I II III IV V VI VII VIII IX Ona tili va adabiyot 7 8 10 10 10 8 5 4 4 Matematika 4 6 6 6 6 6 6 6 6 Tarix - - - - 2 2 2 2 3 Davlat va huquq asoslari 1 Oilaviy hayot etikasi va psixologiyasi 1 Atrof-muhit bilan tanishish 1 1 Tabiatshunoslik - - 1 1 1 - - - - Geografiya - - - - - 2 3 2 2 Biologiya - - - - - 2 2 2 2 Fizika 2 2 1 Kimyo 3 2 Xorijiy til - - - - 3 2 2 2 1 Tasviriy sanʼat 1 1 1 1 - - - - - Musiqa va qoʻshiq 1 1 1 1 1 1 1 - - Oʻquv fanlari Sinflar boʻyicha haftadagi soatlar soni I II III IV V VI VII VIII IX Jismoniy tarbiya 2 2 2 2 2 2 2 2 2 Mehnat va kasb taʼlimi 1 1 1 1 1 1 1 1 1 JAMI: 17 20 22 22 26 26 26 26 27,5

Izoh: 1. Musiqa, mehnat taʼlimi va jismoniy tarbiya mashgʻulotlari sanatoriyning kun tartibini inobatga olgan holda darsdan tashqari vaqtda oʻtkazilishi mumkin.

2. Chet tili mashgʻulotlari uchun V — VIII (IX) sinflar oʻrganilayotgan tillar boʻyicha guruhlarga boʻlinadi, biroq har bir guruhda kamida 8 nafar oʻquvchi boʻlishi shart.

3. Jismoniy tarbiya darslari soatlari davolash xoreografiyasi mashgʻulotlari uchun ishlatilishi mumkin. Bu mashgʻulotlar tegishli tayyorgarlikka ega boʻlgan jismoniy tarbiya oʻqituvchisi tomonidan tibbiy koʻrsatmalarga asosan maktab darslari jadvalidan tashqari oʻtkaziladi. Mashgʻulotlar uchun guruhlarni shifokor xulosasiga koʻra 15 — 20 kishidan iborat qilib tuzish tavsiya etiladi.

4. Ittifoqdosh respublikalarning milliy maktablarida rus tilini oʻrganish uchun II — IX sinflarda haftasiga qoʻshimcha 2-3 soat ajratiladi.

Tez buziladigan mahsulotlarni saqlash va sotish muddatlari

Mahsulot nomi +2 +6 °C haroratda saqlash va sotish muddatlari, koʻpi bilan, soat Yirik boʻlakli goʻshtli yarim tayyor mahsulotlar 48 Muzlatilgan jigar 48 Sovutilgan jigar 24 Parranda goʻshti, sovutilgan quyon goʻshti 48 - / — muzlatilgan 72 Qaynatilgan kolbasalar oliy navli 72 birinchi navli 48 Sosiskalar, goʻshtli sardelkalar birinchi va ikkinchi navli 48 Pasterizatsiyalangan sut, qaymoq, atsidofilin 24 Kefir, qatiq 24 Yogʻli, yogʻsiz tvorog 36 Parhez tvorog 24 Smetana 72 Pishloqli-tvorogli mahsulotlar 36 (0+2 °C haroratda)

Mahsulot nomi +2 +6 °C haroratda saqlash va sotish muddatlari, koʻpi bilan, soat Bolalar oziq-ovqat mahsulotlari shishali idishdagi bolalar kefiri 24 paketlardagi bolalar kefiri 36 bolalar tvorogi 24 Shishali idishdagi “Malyutka” 24 paketlardagi 36 Bolalar sut oshxonalari mahsulotlari 24 Qutilardagi qaymoqli pishloqlar: polistirol va boshqa polimer materiallardan tayyorlangan shirin va mevali 48 oʻtkir, sovet 72 Boʻlak-boʻlak qaymoqli yogʻ 48 Sovutilgan 0 — 20 °C haroratda Muzlatilgan baliq va barcha nomdagi baliq mahsulotlari 0 — 20 °C haroratda
