# Suzish havzalarini loyihalash, qurish va ulardan foydalanish boʻyicha sanitariya qoidalari va meʼyorlari (0305-12-son)

- URL: https://neolex.uz/uz/laws/law-8566084
- lex.uz dagi asl nusxa: https://lex.uz/docs/8499960
- Sana: 07.06.2012
- Amalda
- Language: uz

> Matn manbasi: O'zbekiston Respublikasi qonunchilik ma'lumotlari milliy bazasi (lex.uz). Qonunchilik ma'lumotlari milliy bazasidan (lex.uz) hujjatning rasmiy matni, so'zma-so'z, avtomatik yangilanadi. Yuridik kuchga lex.uz dagi nashr ega: sud, shartnoma va rasmiy javoblar uchun u yerdagi amaldagi tahrirni tekshiring.

---

OʻZBEKISTON RESPUBLIKASINING SANITARIYA QOIDALARI VA MEʼYORLARI, GIGIYENA NORMATIVLARI

## 1. Umumiy qoidalar

1.1. Mazkur davlat sanitariya qoidalari va normalari (bundan keyin matnda sanitariya qoidalari deb yuritiladi) Oʻzbekiston Respublikasining “Davlat sanitariya nazorati toʻgʻrisida”gi Qonuni asosida hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2011 yil 10 martdagi PQ-1500-sonli qarorini ijro etish maqsadida ishlab chiqilgan.

1.2. Sanitariya qoidalari suzish havzalarini loyihalash, qurish, qayta qurish va ulardan foydalanishni amalga oshiruvchi yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlar, shuningdek, davlat sanitariya-epidemiologiya nazoratini olib boruvchi sanitariya-epidemiologiya xizmati organlari va muassasalari uchun moʻljallangan.

Sanitariya qoidalari davolash muolajalari oʻtkaziladigan yoki maxsus mineral tarkibli suv talab etiladigan tibbiy maqsaddagi havzalarga, shuningdek uy havzalariga nisbatan qoʻllanilmaydi.

1.3. Ushbu sanitariya qoidalari suzish havzalarini loyihalash, qurish va ulardan foydalanish tartibiga, ularga keladigan va ulardagi suvning sifatiga hamda uni zararsizlantirishga, havo sifatiga, shuningdek xonalarni tozalash va dezinfeksiya qilishga qoʻyiladigan sanitariya-epidemiologiya talablarini belgilaydi. Havzalarni loyihalash, qurish, qayta qurish va ulardan foydalanishga oid davlat standartlari, qurilish meʼyorlari va qoidalari, loyiha va texnik hujjatlarni ishlab chiqishda ushbu sanitariya qoidalari talablari inobatga olinadi.

Belgilangan talablarning bajarilishi suv orqali tarqaladigan zamburugʻli, virusli, bakterial va parazitar kasalliklarga nisbatan epidemik xavfsizlikni taʼminlaydi; suvning kimyoviy tarkibi inson organizmiga zararli taʼsir koʻrsatishining, jumladan shilliq pardalar va teriga taʼsirlanish keltirishi; nafas olish, shikastlanmagan teri orqali va suv yutish paytida zararli moddalar kirishidan kelib chiqadigan zaharlanishlarning oldini oladi (1-ilova).

1.4. Suzish havzasidan foydalanish jarayonida suv va havodagi (nafas olish zonasidagi) kimyoviy moddalar miqdori (konsentratsiyasi) atmosfera havosi uchun belgilangan gigiyenik meʼyorlardan oshmasligi va suvdagi miqdori QMQ 2.04.02-97 talablariga hamda gigiyenik meʼyorlarga mos boʻlishi lozim.

1.5. Idoraviy mansubligi va mulkchilik shakllaridan qatʼi nazar, suzish havzalaridan foydalanuvchi tashkilotlarning rahbarlari ushbu sanitariya qoidalariga rioya etilishi va ishlab chiqarish nazoratini oʻtkazish uchun masʼuldirlar.

## 2. Suzish havzalarini loyihalash va qurishga qoʻyiladigan gigiyenik talablar

2.1. Suzish havzalarini joylashtirish uchun yer uchastkasini tanlashda, namunaviy loyihalarni moslashtirish, havzalarni loyihalash, qurish va qayta qurish jarayonlarida ushbu sanitariya qoidalari talablariga rioya qilinishi shart.

2.2. Xizmat koʻrsatish uchun yordamchi xonalari boʻlgan suzish havzalari alohida binolarda joylashtirilishi, shuningdek amaldagi qurilish meʼyorlari va qoidalariga muvofiq fuqarolik binolariga tutashtirilgan (yoki ularning ichiga qurilgan) boʻlishi mumkin.

2.3. Ochiq havzalarni qurishda ajratilgan hududning koʻkalamzorlashtirish maydoni 35 foizdan kam boʻlmasligi va butalar yoki past boʻyli daraxtlar ekilishi lozim. Hudud chegarasi boʻylab mahalliy ahamiyatga ega yoʻllar tomonidan kengligi 5 metrdan kam boʻlmagan, harakat jadal boʻlgan magistral yoʻllar tomonidan esa kengligi 20 metrdan kam boʻlmagan daraxt va butalardan iborat shamol va changdan himoyalovchi toʻsiqlar barpo etilishi kerak. Ochiq havza hovuzlari qizil chiziqdan kamida 15 metr, kasalxonalar, maktablar va maktabgacha taʼlim muassasalari, shuningdek turar-joy binolari hududidan kamida 50 metr hamda avtoturargohlardan kamida 100 metr uzoqlikda joylashtirilishi lozim.

2.4. Hovuzlarning vazifasiga koʻra qurilishiga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablari 1-jadvalda keltirilgan.

2.5. Basseynning asosiy xonalarini ichki rejalashtirish oqimlilik gigiyenik tamoyiliga muvofiq boʻlishi lozim: tashrif buyuruvchilar funksional sxema boʻyicha — garderob, yechinish xonasi, dush xonasi, oyoq vannasi, basseyn vannasi tartibida harakatlanishi taʼminlanishi kerak. Bunda “yalangʻoyoq” va “poyabzalli” zonalarni ajratish zarur. Buning uchun yechinish xonasida ikkita kirish-chiqish joyi boʻlgan oʻtish kabinalarini tashkil etish tavsiya etiladi. Shuningdek, tashrif buyuruvchi dush xonasini chetlab oʻtib, basseyn vannasiga bora olmasligi taʼminlanishi lozim.

2.6. Yordamchi xonalarga qoʻyiladigan talablar

2.6.1. Hojatxonalar yechinish xonalari yonida joylashtiriladi: ayollar hojatxonasida har 30 kishiga 1 ta unitazdan koʻp boʻlmagan, erkaklar hojatxonasida har 45 kishiga 1 ta unitaz va 1 ta pissuardan koʻp boʻlmagan holda bir smenada koʻzda tutiladi.

2.6.2. Dushxonalar oʻtish yoʻlaklari bilan taʼminlanishi va yechinish xonasidan aylanma yoʻlakkacha boʻlgan yoʻlda joylashtirilishi lozim; dushxonalar bir smenada har 3 kishiga 1 ta dush setkasi hisobidan tashkil etiladi.

2.6.3. Yechinish xonalarida yoki ularga tutash xonalarda bir smenada ayollar uchun har 10 oʻringa 1 ta, erkaklar uchun har 20 oʻringa 1 ta hisobidan soch quritgichlar (fenlar) oʻrnatiladi.

2.6.4. Koagulyatsiyalovchi va dezinfeksiyalovchi eritmalarni tayyorlash va saqlash xonalari ustida sanitariya uzellari va dush xonalarini joylashtirish taqiqlanadi.

2.7. Dushdan basseyn vannasigacha boʻlgan yoʻlda oqar suvli oyoq vannalari joylashtirilishi shart, ularning oʻlchamlari aylanib oʻtish yoki sakrab oʻtish imkoniyatini istisno qiladi: eni boʻyicha

ular butun oʻtish joyini egallashi, harakat yoʻnalishi boʻyicha uzunligi kamida 1,8 m, chuqurligi 0,1 — 0,15 m boʻlishi, vannalarning tubi sirpanchiq boʻlmasligi lozim.

Oyoq vannalariga basseynning suv tayyorlash tizimidan yoki ichimlik suvi taʼminoti tizimidan tozalangan va zararsizlantirilgan suv berilishi kerak.

Vannalardagi suvni har kuni almashtirish va zararsizlantirilgandan soʻng yangi toza suv bilan toʻldirish zarur.

Dushxonalardan toʻgʻridan-toʻgʻri basseynni aylanib oʻtish yoʻlagiga chiqishda oyoq vannalarining boʻlmasligi mumkin.

2.8. Ochiq basseynlarning dushxonalaridan vannalarga chiqishda suzib chiqish joylari boʻylama devorning yon qismida vannaning sayoz tomonida quriladi. Suzib chiqish joyining kengligi 1,8 — 2,2 m, suv chuqurligi kattalar uchun 0,9-1,0 m va bolalar uchun 0,6-0,7 m boʻlishi kerak. Suzib chiqish joyi ustida xonalarni sovuq havodan himoyalaydigan qopqoq oʻrnatiladi. Qopqoqning pastki qirrasi sovuq havo kirishiga toʻsqinlik qiluvchi elastik materiallar bilan qoplanishi va suvga 10 — 15 sm tushishi lozim. Suzib chiqish joylari tambur shaklida jihozlanishi va dushxonalardan suv kirishi ehtimoli boʻlgan joylardan himoyalanishi kerak.

Bolalar suzish havzalarida suzib chiqish joylarini nazarda tutish shart emas.

2.9. Barcha basseynlarning aylanma yoʻlaklari va ochiq basseynlarning doimiy oʻrindiqlari isitilishi lozim. Aylanma yoʻlaklarning yuzi sirpanchiq boʻlmasligi va traplar tomonga 0,01-0,02° qiyalikka ega boʻlishi kerak (5° dan oshmasligi lozim).

2.10. Vanna devorlarida suvning ifloslangan ustki qatlamini olib tashlash uchun oqizish novlari (tarnovlar, koʻpikli togʻoralar, skimmerlar — suv koʻzgusi yuzasi 100 m2 dan oshmagan holda) yoki boshqa texnik oqizish qurilmalari koʻzda tutilishi lozim.

2.11. Vannalarning aylanma yoʻlaklari, devorlari va tagini qoplash uchun qoʻllaniladigan reagentlar va dezinfeksiyalovchi moddalarga chidamli hamda ushbu sanitariya qoidalarining 1.4-bandini inobatga olgan holda sifatli mexanik tozalash va dezinfeksiya oʻtkazish imkonini beradigan materiallardan foydalanish kerak. Qoplama plitalar orasidagi choklar puxta qilib toʻldirilishi lozim.

Dush va kiyim almashtirish xonalarida yogʻoch toʻshamalardan foydalanish taqiqlanadi.

2.12. Sport va sogʻlomlashtirish maqsadlariga moʻljallangan suzish havzasi xonalari tarkibida tibbiy xodimlar uchun aylanma yoʻlakka chiqish joyi boʻlgan xona hamda tahlillar oʻtkazish uchun kamida 12 m2 maydonli ishlab chiqarish laboratoriyasi xonasi koʻzda tutilishi kerak.

2.13. Suzish havzalari basseyn vannalarida suv almashinuvini taʼminlovchi tizimlar bilan jihozlanishi lozim. Suv almashinuvi xususiyatiga koʻra quyidagi turdagi havzalardan foydalanishga ruxsat etiladi:

retsirkulyatsion turdagi;

oqimli turdagi;

suvning davriy almashinuvi bilan.

2.14. Resirkulyatsiya tipidagi basseynlarda suvni tozalash va zararsizlantirish filtrlash (koagulyant bilan yoki koagulyatsiz) va zararsizlantiruvchi moddani kiritishni oʻz ichiga olgan usullar bilan amalga oshiriladi.

Suvning talab etilgan sifatini taʼminlaydigan boshqa tozalash usullarini qoʻllashga ruxsat etiladi.

2.15. Suvni tozalash, zararsizlantirish va taqsimlash inshootlari asosiy binoda yoki alohida turgan binoda joylashtirilishi mumkin. Suv tayyorlashning yagona tizimiga ikki va undan ortiq vannalarni ketma-ket ulash taqiqlanadi. Basseynning suvni tozalash va tayyorlash tizimi basseyn vannasidagi suv sathini doimiy ushlab turish hamda filtrlarni yuvish uchun zarur boʻlgan suv miqdorini taʼminlash uchun suvyigʻgich (muvozanat rezervuari)ni oʻz ichiga olishi kerak,

suv almashinuvining kerakli vaqtini taʼminlash uchun yetarli unumdorlikka ega boʻlgan aylanma nasos (yoki bir nechtasi), filtrlashning talab qilinadigan rejimini taʼminlaydigan filtrlarni oʻz ichiga olishi lozim.

Ozonator qurilmasi atmosferaga chiqarilayotgan reaksiyaga kirishmay qolgan ozonni zararsizlantirish uchun degazatorga ega boʻlishi yoki sorbsion qoʻshimcha tozalashni nazarda tutishi kerak. Sorbsion qoʻshimcha tozalash faollashtirilgan koʻmirli koʻp qatlamli filtrlarda amalga oshiriladi.

2.16. Basseyn vannalarida suv almashinuvini taʼminlovchi tizimlar sarf oʻlchagichlar yoki vannaga berilayotgan aylanma suv miqdorini, shuningdek aylanma yoki oqar turdagi basseyn vannasiga kelayotgan yangi vodoprovod suvi miqdorini aniqlash imkonini beruvchi boshqa asboblar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

2.17. Vannalarga suv uzatish tizimi suv harorati va dezinfeksiyalovchi moddalar konsentratsiyasini doimiy ushlab turish uchun suvning butun hajm boʻylab bir tekis taqsimlanishini taʼminlashi kerak. Bundan tashqari, mazkur tizim suvni tayyorlash bosqichlari boʻyicha tekshirish uchun suv namunalarini olish uchun joʻmraklar bilan jihozlangan boʻlishi lozim:

kiradigan suv — barcha turdagi hovuzlarda;

filtrdan oldingi va keyingi suv — aylanma turdagi hovuzlarda;

zararsizlantirishdan keyin, vannaga yuborishdan oldin suv — barcha turdagi hovuzlarda.

2.18. Suzish hovuzlari vannalaridan suvni aylanishga qaytarish ham toʻkish texnik qurilmalari orqali, ham vannalarning chuqur va sayoz qismlarining tubida joylashgan teshiklar orqali amalga oshirilishi mumkin. Panjaralar bilan yopilgan suv chiqarish teshiklaridagi suvning hisoblangan harakat tezligi 0,5 m/s dan oshmasligi kerak.

2.19. Suzish hovuzlari vannalaridan va filtrlarni yuvishdan, shuningdek, toshib ketadigan novlardan, oyoq vannalaridan, aylanma yoʻlaklardan hamda hovuz vannalari devorlari va tubini yuvishdan hosil boʻlgan ifloslangan suvni kanalizatsiyaga oqizish lozim. Markazlashtirilgan kanalizatsiya tizimi mavjud boʻlmagan holda mazkur suv “Suv va suvdan foydalanish toʻgʻrisida”gi Qonunga (73-modda) muvofiq suv havzasiga oqizilishi mumkin.

2.20. Hovuz vannalarini kanalizatsiya quvurlariga ulash oqova va hidning kanalizatsiyadan vannalarga qaytishi imkoniyatini istisno qilishi kerak. Buning uchun quvurlar gidravlik toʻsiq oldida havo boʻshliqlari bilan taʼminlanishi lozim.

2.21. Hovuzlarning vanna zallari, tayyorgarlik mashgʻulotlari zallari, nasos-filtrlash, xlor va ozon ishlab chiqarish xonalari uchun alohida kiruvchi va chiquvchi ventilyatsiya tizimlarini koʻzda tutish zarur. Xlor va ozon ishlab chiqarish xonalariga xizmat koʻrsatuvchi ventilyatsiya tizimlarini ishga tushirish boshqaruv panellari xonadan tashqarida joylashtirilishi kerak.

2.22. Derazalardan sovuq havo oqimlari hosil boʻlishining oldini olish uchun isitish moslamalarini ularning ostida, tashqi devorlarga yaqin joylashtirish lozim. Tayyorgarlik mashgʻulotlari zallarida poldan 2 m gacha balandlikda joylashgan isitish moslamalari va quvurlari devor tekisligidan chiqib turmaydigan hamda nam usulda tozalash imkonini beradigan panjaralar yoki panellar bilan himoyalangan boʻlishi shart.

## 3. Suzish havzalaridan foydalanish tartibiga qoʻyiladigan gigiyenik talablar

3.1. Havzalar suvining sifati gigiyenik talablarga javob berishini taʼminlash uchun vannalardagi suvni muntazam yangilab turish zarur. Vanna toshib oqish novlarining chetigacha toʻldirilishi kerak, toʻliq toʻldirilmaganda undan foydalanish taqiqlanadi.

3.2. Vaqt birligida havzaga tushadigan ruxsat etilgan yuklama (oʻtkazish qobiliyati — bir smenada odam soni) havza turiga muvofiq 1 kishiga toʻgʻri keladigan suv yuzasi maydoniga qoʻyiladigan meʼyoriy talablardan kelib chiqqan holda 1-jadval asosida aniqlanishi lozim.

3.3. Havza ishlayotgan vaqtda suvni aylanma almashtirishda tozalash, zararsizlantirish va har bir tashrif buyuruvchiga sutkasiga kamida 50 litr toza suv quvuri suvini uzluksiz qoʻshish amalga oshiriladi. Suvni ozonlashtirishda har bir tashrif buyuruvchiga bir kecha-kunduzda kamida 30 litr yangi suv qoʻshishga ruxsat etiladi.

3.4. Retsirkulyatsion suv almashinuvida xlorlash va bromlashda har bir tashrif buyuruvchi uchun retsirkulyatsion sarfi kamida 2 m3/soatni, UB-nurlantirishda 1,8 m3/soatni va ozonlashda kamida 1,6 m3/soatni tashkil etishi lozim. Bunda toʻliq suv almashinuvi vaqti va tashrif buyuruvchilar soni 1-jadvalga muvofiq hisoblanishi kerak. Bir kecha-kunduzda qoʻshiladigan yangi suv miqdori hovuz kosasi hajmining kamida 10 — 15 foizini tashkil etishi shart.

3.5. Suv yuzasi maydoni 100 m2 dan katta boʻlmagan kichik havzalarda (maktab, maktabgacha taʼlim va sogʻlomlashtirish muassasalari va boshqalarda) suv almashinuvini vodoprovod suvining uzluksiz oqimi bilan amalga oshirishga ruxsat beriladi. Bunda bolalar vannalarida suvni toʻliq almashtirish (suv almashtirish) vaqti 8 soatdan, qolgan vannalarda esa 12 soatdan oshmasligi lozim.

Maktab va maktabgacha taʼlim muassasalari basseynlari vannalarida hamda kichik basseynlarda vodoprovod suvining uzluksiz oqib turishini taʼminlash imkoniyati boʻlmagan taqdirda suvni har kuni toʻliq almashtirish amalga oshirilishi shart.

3.6. Mavsumiy turdagi bolalar yozgi sogʻlomlashtirish muassasalarida, yetarli miqdorda ichimlik sifatidagi vodoprovod suvi mavjud boʻlmagan hollarda, OʻzDST 950:2011 talablariga muvofiq sifati taʼminlangan holda, vaqti-vaqti bilan yer usti yoki yer osti manbalaridan toʻldiriladigan basseynlar qurishga ruxsat etiladi.

3.7. Smenalar orasidagi tanaffuslarni tashkil etish, ularning zarurligi va davomiyligi basseyn vannasidagi suv sifatiga, tashrif buyuruvchilar soniga, ularning shaxsiy gigiyena (dush) qoidalariga rioya qilishiga hamda xonalarning sanitariya holatiga, tozalash ishlari muntazamligi va sifatiga va boshqa omillarga qarab hal qilinadi.

Tanaffuslar boʻlmaganda, basseyn vannasidagi suv sifatining yomonlashuvi quyidagilar ustidan nazoratni kuchaytirish boʻyicha shoshilinch maʼmuriy choralar koʻrishni talab etadi:

xonalarni tozalash va dezinfeksiya qilish;

suvni zararsizlantirish va tozalash;

tashrif buyuruvchilar sonining 1-jadval talablariga muvofiqligi va ularning shaxsiy gigiyena qoidalariga rioya qilishi va hokazo.

Agar koʻrsatilgan chora-tadbirlar basseyn vannasidagi suv sifatini yaxshilamasa, optimal davomiylikdagi smenalar orasidagi tanaffuslarni joriy etish zarur.

1-jadval Basseyn turlari va ularning tuzilishiga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablari Basseyn turi (vazifasi) Suv yuzasi maydoni, m2 Suv harorati, °C Bir kishiga toʻgʻri keladigan suv yuzasi maydoni, m2 (kamida) Toʻliq suv almashinuvi vaqti, soat (koʻpi bilan) qish yoz Sport basseynlari 1000 gacha 28 — 30 25 — 27 8,0 8,0 1000 dan ortiq 10,0 Sogʻlomlashtiruvchi basseynlar 400 gacha 29-30 26-27 5,0 6,0 400 dan ortiq 8,0 Bolalar oʻquv basseynlari: 7 yoshgacha 60 gacha 30 — 32 28 — 30 3,0 0,5 7 yoshdan katta 100 gacha 29-30 28 — 30 4,0 2,0

Izoh:

1. 7 yoshgacha boʻlgan bolalar uchun basseynlarning chuqurligi 0,6 m dan oshmasligi kerak.

2. Koʻrsatilgan toʻliq suv almashinish vaqti chuchuk suvli oqar tipdagi basseynlarga tegishli emas.

3. Ochiq havzalardagi suv harorati yozda 25 — 27 °C, qishda 26 — 30 °C, yopiq havza vannalarida 24 — 26 °C, suvga sakrash uchun 28 °C darajasida saqlanishi lozim.

3.8. Suvni zararsizlantirish

3.8.1. Suzish havzalari vannalariga kiruvchi suvni zararsizlantirish barcha aylanma turdagi havzalar uchun, shuningdek, daryo suvi bilan toʻldiriladigan va oqar havzalar uchun majburiy boʻlishi kerak.

3.8.2. Sport va sogʻlomlashtirish maqsadlaridagi havzalar uchun suvni zararsizlantirishning asosiy usullari sifatida ozonlash, xlorlash, bromlash, shuningdek, qurilma turidan qatʼi nazar, dozasi kamida 16 mDj/sm2 boʻlgan ultrabinafsha nurlanishdan foydalanish mumkin; zararsizlantirishning ishonchliligi va samaradorligini oshirish uchun kimyoviy usullarni UB-nurlanish bilan birlashtirish maqsadga muvofiqdir.

Suvni xlorlashda va suvni tayyorlashning har qanday usulida vodorod koʻrsatkichi (pH) 7,2 — 7,6 oraligʻida, ammo 7,8 dan oshmasligi kerak. pH koʻrsatkichi oshganda, uni dezinfeksiyalovchi modda kiritilgandan soʻng, havzaga suv uzatish quvuriga pH pasaytiruvchi (xlorid yoki sulfat kislota) dozalash orqali tartibga solish lozim.

Xlorlashning qoʻshimcha mahsulotlari (galogen saqlovchi birikmalar) sogʻliq uchun xavfli ekanligini inobatga olgan holda, zararsizlantirishning muqobil usullariga afzallik berish kerak.

3.8.3. 3.8.2-bandda koʻrsatilmagan zararsizlantirish usullaridan foydalanishga, ularning ishonchliligi va xavfsizligi maxsus texnologik va gigiyenik tadqiqotlar bilan asoslangan hollarda ruxsat etiladi.

3.8.4. Suv oqimi uzluksiz boʻlgan hovuzlar uchun zararsizlantirishning fizik usullarini (ayniqsa, ultrabinafsha nurlanishni) qoʻllash tavsiya etiladi.

Markazlashtirilgan ichimlik suvi taʼminoti tizimidan keladigan oqar suv tipidagi hovuzlarni, shuningdek 3.5-bandda koʻrsatilgan hovuzlarni qoʻshimcha zararsizlantirishsiz ishlatishga, agar hovuzdagi suvning mikrobiologik koʻrsatkichlari ushbu sanitariya qoidalarining 2-jadvalida keltirilgan talablarga mos boʻlsa, ruxsat beriladi.

3.8.5. Suvni xlorlash va bromlashda dezinfektantning konsentrlangan eritmasi suvga quyidagicha qoʻshiladi:

oqimli tizimda — uzatuvchi quvurga;

aylanma tizimda — filtrlardan oldin yoki keyin (qabul qilingan sxema va sinovdan oʻtkazish natijalariga qarab), ozon yoki UB-nurlanish bilan zararsizlantirilganda esa — filtrlardan keyin.

Zararsizlantiruvchi reagentning ishchi dozasi 2-jadvalga muvofiq uning qoldiq konsentratsiyasini doimiy ravishda saqlash uchun tajriba yoʻli bilan aniqlanadi.

3.8.6. Basseyn ishidagi uzoq tanaffus davrida (2 soatdan ortiq) vannalardagi suvda zararsizlantiruvchi moddalarning miqdorini quyidagi qoldiq konsentratsiyalargacha oshirishga ruxsat etiladi: erkin xlor — 1,5 mg/l, bogʻlangan xlor — 2,0 mg/l, brom — 2,0 mg/l va ozon — 0,5 mg/l. Tashrif buyuruvchilarni qabul qilish boshlanishiga qadar koʻrsatilgan zararsizlantiruvchi moddalarning qoldiq miqdori 2-jadvalda keltirilgan darajalardan oshmasligi lozim.

3.8.7. Basseynlar ishidagi uzoq tanaffuslarda (1 oygacha va undan ortiq) filtrlar, muvozanat rezervuari va quvurlarni konservatsiya qilish ishlarini bajarish zarur.

2-jadval Basseyn vannasidagi suv sifati koʻrsatkichlari va meʼyorlari (foydalanish jarayonida) T/r Koʻrsatkichlar Meʼyorlar 1. Organoleptik va kimyoviy koʻrsatkichlar Loyqalik, mg/dmє 2 dan ortiq emas Rangliligi, gradus 20 dan ortiq emas Hidi, ball 2 dan ortiq emas pH 6 — 9 Xloridlar (osh tuzini elektroliz qilish orqali olingan natriy gipoxlorit bilan suvni zararsizlantirishda), mg/dmє 400 dan ortiq emas Qoldiq erkin xlor (xlorlashda), mg/l 0,2 dan kam emas — 0,5 dan ortiq emas Qoldiq brom (bromlashda), mg/l 0,8 — 1,2 Qoldiq ozon (ozonlashda), mg/l 0,1 dan kam emas va 0,3 dan ortiq emas (basseyn vannasiga tushishdan oldin) Xloroform (xlorlashda), mg/l 0,1 dan ortiq emas Formaldegid (ozonlashda), mg/l 0,1 dan ortiq emas 2. Mikrobiologik koʻrsatkichlar 2.1 Asosiy koʻrsatkichlar: 100 ml dagi umumiy koliform bakteriyalar 1 dan ortiq emas 100 ml dagi termotolerant koliform bakteriyalar yoʻq boʻlishi kerak 100 ml dagi kolifaglar yoʻq boʻlishi kerak oltin rang stafilokokk (Staphylococcus aureus) 100 ml da yoʻq boʻlishi kerak 2.2. Qoʻshimcha: ichak infeksiyalari qoʻzgʻatuvchilari yoʻqligi koʻk yiring tayoqchasi (Pseudomonas aeruginosa) 100 ml da yoʻqligi 3. Parazitologik koʻrsatkichlar Lyambliya sistalari (Giardia intestinalis) 50 l da yoʻqligi Gelmint tuxumlari va lichinkalari 25 l da yoʻqligi

Izoh:

1. 7 yoshgacha boʻlgan bolalar uchun basseyn vannasida asosiy mikrobiologik va parazitologik koʻrsatkichlar boʻyicha meʼyorlarga rioya qilingan holda erkin qoldiq xlor miqdorining 0,1 — 0,3 mg/l darajasida boʻlishiga ruxsat etiladi.

2. UB nurlanish va xlorlash yoki ozonlash va xlorlash birgalikda qoʻllanilganda erkin qoldiq xlor miqdori 0,1-0,2 mg/l oraligʻida boʻlishi shart.

3. Epidemiologik koʻrsatmalarga koʻra alohida hollarda erkin qoldiq xlorni 0,5 mg/l gacha oshirishga yoʻl qoʻyiladi.

4. Koʻrsatkichlarni aniqlash usullari Oʻzbekiston Respublikasining tegishli Davlat standartlari va uslubiy koʻrsatmalarida keltirilgan. Fizik-kimyoviy koʻrsatkichlarni nazorat qilish uchun sezgirligi koʻrsatilgan meʼyoriy qiymatlardan past boʻlmagan tahliliy tezkor usullardan foydalanishga ruxsat etiladi.

5. Suvdagi qoldiq erkin xlor miqdori 0,3 mg/l dan ortiq boʻlsa, basseynga tashrif buyuruvchilarning koʻzlarini suzish koʻzoynaklari bilan himoyalash tavsiya etiladi.

3.9. Xona va vannalarni tozalash va dezinfeksiyalash talablari

3.9.1. Kundalik tozalash ish kuni oxirida oʻtkazilishi lozim. Smenalar orasidagi tanaffuslarda tozalash zarurati ushbu sanitariya qoidalarining 3.7-bandiga muvofiq belgilanadi.

Hojatxona, choʻmilish va kiyinish xonalari, aylanma yoʻlaklar, oʻrindiqlar, eshik tutqichlari va tutqichlar har kuni dezinfeksiya qilinishi lozim. Tozalash va dezinfeksiyalash jadvali havza maʼmuriyati tomonidan tasdiqlanadi.

3.9.2. Profilaktik taʼmirlash va keyingi dezinfeksiya bilan umumiy tozalash oyiga kamida bir marta oʻtkaziladi.

Hasharotlarga qarshi kurash va kemiruvchilarni yoʻqotish tadbirlari buyurtmalar yoki shartnomalar asosida ixtisoslashtirilgan xizmatlar tomonidan amalga oshiriladi.

3.9.3. Havza vannalariga sanitariya ishlovi berish, jumladan suvni toʻliq toʻkish, mexanik tozalash va dezinfeksiya qilish maʼmuriyat tomonidan belgilangan muddatlarda oʻtkaziladi.

Havza vannasini dezinfeksiyalash suvni toʻkib tashlash va mexanik tozalashdan soʻng dezinfeksiyalovchi modda sarfi 0,6 — 0,8 l/m2 va 100 mg/l faol xlor eritmasi konsentratsiyasi bilan ikki marta purkash usuli orqali amalga oshiriladi. Dezinfeksiyalovchi eritma qoʻllanilgandan soʻng kamida 1 soat oʻtgach iliq suv bilan yuviladi.

Havza vannalari (asosan ochiq) devorlarining oʻsib ketishiga qarshi kurashish va ularni tozalashni osonlashtirish uchun vannalar suviga vaqti-vaqti bilan 1,0 — 5,0 mg/l konsentratsiyali mis kuporosi (mis sulfat) eritmasi yoki ushbu sanitariya qoidalarining 1.4-bandiga muvofiq shu maqsad uchun moʻljallangan reagentlar qoʻshib turilishi mumkin.

Vannalarni dezinfeksiya qilish maxsus tayyorlangan havza xodimlari yoki mahalliy dezinfeksiya stansiyalari, shuningdek sanitariya-epidemiologiya xizmati muassasalarining profilaktik dezinfeksiya boʻlimlari tomonidan amalga oshirilishi mumkin.

3.9.4. Suvi har kuni toʻliq almashtiriladigan basseynlar uchun vannaga sanitar ishlov berish jarayoni mexanik tozalash va dezinfeksiyalovchi vositalar bilan ishlov berishni oʻz ichiga olishi shart.

3.9.5 Suzish havzalari suvini zararsizlantirish uchun tavsiya etiladigan reagentlar hamda xonalar va vannalarga ishlov berish uchun moʻljallangan dezinfeksiyalovchi vositalar 3-ilovada keltirilgan.

3.10. Xonalarning isitish, shamollatish, mikroiqlim va havo muhitiga qoʻyiladigan talablar

3.10.1. Isitish, shamollatish va havoni konditsiyalash tizimlari suzish havzalari xonalarining mikroiqlimi va havo almashinuvi koʻrsatkichlarini 3-jadvalda koʻrsatilganidek taʼminlashi lozim.

3.10.2. Qishda tashqaridagi havo harorati -15 °C dan past boʻlganda, suzish basseynlarining asosiy kirish joylari tamburlarida havo-issiqlik toʻsiqlarini oʻrnatish tavsiya etiladi. Havo-issiqlik toʻsigʻini ketma-ket joylashgan ikkita eshikli tambur bilan almashtirish mumkin.

3-jadval Yopiq suzish havzalarining asosiy xonalari uchun mikroiqlim koʻrsatkichlariga qoʻyiladigan gigiyenik talablar T/r Xonaning vazifasi Havo harorati, 0S Nisbiy namlik, % 1 soatda havo almashinuvi darajasi Havo harakati tezligi, m/s 1. Basseyn vanna zallari suv haroratidan 1-2 daraja yuqori 50 — 55 gacha har bir shugʻullanuvchiga kamida 80 m3/soat va har bir tomoshabinga kamida 20 m3/soat 0,2 dan oshmagan holda 2. Mashgʻulotlarga tayyorgarlik zallari 18 60 gacha har bir shugʻullanuvchiga kamida 80 m3/soat 0,5 dan oshmagan holda kiruvchi havo chiquvchi havo 3. Kiyinish-yechinish xonalari 25 60 gacha dush xonalarini hisobga olgan holda muvozanat boʻyicha 2 (dush xonalaridan) meʼyorlanmagan 4. Dush xonalari 25 60 gacha 5 10 5. Massaj xonalari 22 60 gacha 4 5 6. Sauna kamerasi 120 dan oshmagan holda quruq 4 5 (odamlar boʻlmagan vaqtda davriy ravishda ishlaydigan)

3.10.3. Suzuvchilarning nafas olish hududidagi suv yuzasi ustidagi havoda erkin xlorning konsentratsiyasi 0,1 mg/m3 dan, ozonniki esa 0,16 mg/m3 dan oshmasligi lozim.

3.10.4. Suv yuzasining yoritilganligi kamida 100 lk, suvga sakrash havzalarida 150 lk, suv polosi uchun 200 lk boʻlishi kerak. Barcha havzalarda, asosiy yoritishdan tashqari, suv yuzasining yoritilganligini kamida 5 lk taʼminlaydigan mustaqil favqulodda yoritish tizimi talab etiladi. Sakrash hududidagi vertikal yoritilganlik 75 lk boʻlishi lozim.

3.10.5. Zallardagi shovqin darajasi 60 dbA dan oshmasligi, mashgʻulotlar va musobaqalar oʻtkazilayotganda esa mos ravishda 82 va 110 dbA gacha ruxsat etilishi kerak.

3.11. Tashrif buyuruvchilar va xizmat koʻrsatuvchi xodimlarning shaxsiy gigiyenasiga qoʻyiladigan talablar

3.11.1. Havza xodimlari (tibbiyot xodimlari, murabbiylar, suzish boʻyicha yoʻriqchilar) Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining buyrugʻiga muvofiq ishga kirishda dastlabki va keyinchalik davriy tibbiy koʻriklardan oʻtishlari shart.

3.11.2. Basseynga tashrif buyurishga ruxsat beruvchi davolash-profilaktika muassasasining maʼlumotnomasi ushbu aholi punktida (shahar, tuman) 1-ilovada koʻrsatilgan kasalliklar boʻyicha noqulay sanitariya-epidemiologik vaziyat yuzaga kelganda talab etiladi. Bunday hollarda, yuqumli kasalliklar tarqalishining oldini olish maqsadida, Davlat sanitariya-epidemiologiya nazorati hududiy markazlari suzish havzalari maʼmuriyatiga tegishli tahlillardan oʻtmagan tashrif buyuruvchilarni kiritmaslik toʻgʻrisida koʻrsatma beradi.

Sanitariya-epidemiologik vaziyatdan qatʼi nazar, maktabgacha va boshlangʻich maktab yoshidagi bolalardan enterobioz va lyambliozga parazitologik tekshiruv natijalari toʻgʻrisidagi maʼlumotnoma albatta talab qilinadi:

basseynning suzish guruhiga (seksiyasiga) qabul qilinishdan oldin, keyinchalik — har uch oyda kamida 1 marta;

bir martalik tashriflarda — har bir tashrifdan oldin, agar ular oʻrtasidagi tanaffus ikki oydan ortiq boʻlsa.

Tashrif buyuruvchilarda tibbiy maʼlumotnoma mavjudligini basseyn maʼmuriyati nazorat qiladi.

3.11.3. Basseynga tashrif buyuruvchilar dush qabul qilishlari va puxta yuvinishlari shart. Quyidagilar taqiqlanadi:

kesilishning oldini olish uchun shisha idishlardan foydalanish;

basseyndan foydalanishdan oldin teriga turli krem va malhamlarni surish.

3.11.4. Hovuz xodimlari tashrif buyuruvchilarning hovuzdan foydalanish qoidalariga rioya qilishini nazorat qilishlari lozim. Xizmat koʻrsatuvchi xodimlarning dushxonalarga, basseyn zaliga va dastlabki taʼlim zaliga maxsus poyabzalsiz kirishi man etiladi.

3.11.5. Qoʻshimcha xonalar mavjud boʻlganda, bir martalik shippak va qalpoqchalar, shuningdek choʻmilish kiyimlarini ijaraga berish tashkil etilishi mumkin, bunda ularning zararsizlantirilishi taʼminlanishi shart.

## 4. Suv sifatiga qoʻyiladigan talablar

4.1. Suzish havzasi vannasiga kelib tushadigan chuchuk suvning sifati, qabul qilingan suv taʼminoti tizimi va suv almashinuvi xususiyatidan qatʼi nazar, markazlashtirilgan ichimlik suvi taʼminoti tizimlari suvining sifatiga qoʻyiladigan gigiyenik talablarga javob berishi lozim.

Ichimlik suvi yetishmagan va OʻzDST 950:2011 “Ichimlik suvi. Gigiyenik talablar va sifat nazorati” standarti (Oʻzbekiston standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish agentligining 02.02.2011 yildagi 05-273-son qarori bilan roʻyxatdan oʻtkazilgan) talablaridan faqat suvning organoleptik xususiyatlariga taʼsir etuvchi mineral tarkib koʻrsatkichlari boʻyicha farq qiluvchi suv mavjud boʻlgan hollarda, agar ruxsat etilgan miqdordan oshishi 2 martadan koʻp boʻlmasa, bunday suvdan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi. Oshib ketgan taqdirda esa, suvning sifatini meʼyorlangan koʻrsatkichlarga yetkazish uchun qoʻshimcha ishlov berishni koʻzda tutish zarur.

4.2. Suzish havzalari uchun suv olish joylaridagi daryo suvining sifati aholi suvdan foydalanish joylaridagi qirgʻoq suvlariga qoʻyiladigan gigiyenik talablarga fizik-kimyoviy va bakteriologik koʻrsatkichlar boʻyicha mos kelishi kerak.

4.3. Basseyndan foydalanish jarayonida vannadagi suv ushbu sanitariya qoidalarining 2-jadvalida koʻrsatilgan talablarga mos kelishi lozim. Bu talablar fizik-kimyoviy, asosiy va qoʻshimcha mikrobiologik hamda parazitologik koʻrsatkichlarni oʻz ichiga oladi.

4.4. Mavsumiy toʻldiriladigan basseynlarda, vodoprovod suvi mavjud boʻlmagan hollarda, rekreatsion suvdan foydalanishning gigiyenik talablariga javob beradigan yer usti yoki yer osti manbalari suvidan foydalanishga ruxsat beriladi, bunda suvni har kuni almashtirish shart hisoblanadi.

4.5. Suzish havzalarining qurilishi, ulardan foydalanish va suv sifati, shuningdek ishlab chiqarish nazoratini tashkil etish va oʻtkazish ustidan davlat sanitariya-epidemiologiya nazorati Davlat sanitariya-epidemiologiya nazorati markazlari tomonidan 2-ilovada keltirilgan maʼlumotlarga asosan amalga oshiriladi.

1-ILOVA

Izoh:

Suv omili bilan aloqadorligi: +++ — yuqori;

++ — sezilarli;

+ — ehtimoliy.

2-ILOVA (tavsiya etiladi)

Suzish havzalaridan foydalanish ustidan davlat sanitariya-epidemiologiya nazoratini dasturiy tarzda amalga oshirish

1. Davlat sanitariya-epidemiologiya nazorati markazining ishlab chiqarish nazorati dasturini (rejasini) tayyorlashda ishtiroki quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlarga amaldagi sanitariya qoidalari, gigiyena meʼyorlari, nazorat qilish usullari va uslublari, shuningdek, namuna olish nuqtalari va uning davriyligini koʻrsatgan holda laboratoriya tekshiruvlari zarur boʻlgan kimyoviy moddalar, biologik va fizik omillar roʻyxati haqidagi maʼlumotlarni yetkazish;

ishlab chiqarish nazorati dasturi (rejasi)ni kelishish.

2. Havzalarni tekshirish rejali tartibda va sanitariya-epidemiologiya koʻrsatkichlari asosida, shuningdek, havzalardan foydalanishning sanitariya-epidemiyaga qarshi tartibi buzilganligi munosabati bilan tashrif buyuruvchilarning shikoyatlari mavjud boʻlganda oʻtkaziladi.

2.1. Havzani tekshirishda quyidagilar aniqlanadi:

dalolatnomada qayd etilgan avval aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish chora-tadbirlarining bajarilishi va ishlab chiqarish laboratoriya nazorati natijalarini qayd etish jurnalining yuritilishi;

ushbu sanitariya qoidalarining 2.5-bandiga muvofiq tashrif buyuruvchilar oqimini tashkil etishga rioya qilinishi;

tashrif buyuruvchilarning haqiqiy sonining 1-jadvalda koʻrsatilgan sanitariya-gigiyena talablariga muvofiqligi;

tashrif buyuruvchilar uchun havzadan foydalanish qoidalarining mavjudligi;

havo mikroiqlimi koʻrsatkichlari;

dush setkalari va oyoq vannalarining ishlashi, shuningdek, dush xonalari, hojatxonalar, aylanma yoʻlaklardagi oqova suvlarni chiqarish uchun traplarning holati;

basseyn vannasining suv bilan toʻliq toʻldirilganligi;

ixtisoslashgan laboratoriya tomonidan tuzilgan ventilyatsiya tizimining samaradorligini tekshirish dalolatnomalarining mavjudligi;

resirkulyatsiya tizimli va daryo suvi bilan toʻldirilgan basseynlarda filtrlarni yuvish hisobining yuritilishi;

ishga qabul qilinishda dastlabki va keyinchalik davriy tibbiy koʻriklardan oʻtganlik haqidagi tibbiy daftarchalar.

Basseynni tekshirish jarayonida Davlat sanitariya-epidemiologiya nazorati markaziga taqdim etilgan ishlab chiqarish laboratoriya nazorati natijalarini inobatga olgan holda tadqiqotlar uchun suv, havo namunalari va yuzalardan surtmalar tanlab olinadi.

3. Epidemiologik vaziyat noqulay boʻlganda, suzish basseynlari vannasidagi suvda ichak infeksiyalari qoʻzgʻatuvchilari mavjudligi tekshiriladi.

3-ILOVA

Tavsiya etiladigan zararsizlantiruvchi va dezinfeksiyalovchi vositalar

1. Suzish havzalari suvini zararsizlantirish uchun:

gazsimon xlor;

xlorli ohak;

kalsiy gipoxloritning uchdan ikki asosli tuzi (DTSGK);

dixlorizotsianur kislotaning natriy tuzi (DXSK);

A markali neytral kalsiy gipoxlorit;

A markali texnik natriy gipoxlorit;

litiy gipoxlorit;

dixlorantin;

dibromantin;

“Akvatabs”.

2. Suv toʻkilgandan soʻng basseyn vannalarini, shuningdek xonalar va jihozlarni profilaktik dezinfeksiya qilish uchun (suvli eritmalar):

tindirilgan xlorli ohak 1% — vannalar uchun va 0,2-0,3% — xonalar va jihozlar uchun;

xloramin 0,5% — xonalar va jihozlar uchun;

nirtan 3%;

A va B markali texnik natriy gipoxlorit (0,1 — 0,2%);

xlordezin 5,0% — vannalar va kompozitsiyalar uchun;

xlordezin 0,5% va sulfoxlorantin 0,2% — xonalar va jihozlar uchun;

borat kislotasi 10% — vannalar uchun;

“Dezeffekt”;

“Nika-ekstra M”;

“Rik-D”;

“Septustin”;

“Samarovka”;

“Septodor”;

“Alaminol”;

“Veltolen”;

“Layna”;

“Septabik”;

“Bromosept-50”;

“Polisept”;

“BIOPAG-D”;

“FOSFOPAG-D”;

Suzish havzalari va suvni zararsizlantirish uchun moʻljallangan boshqa dezinfeksiyalovchi vositalardan ham foydalanish mumkin.

4-ILOVA (tavsiya etiladi)

Suzish havzalaridan foydalanishda yuqumli kasalliklarning kelib chiqishi va tarqalishiga yoʻl qoʻymaslik chora-tadbirlari

1. Mazkur sanitariya qoidalari talablariga rioya etilishini taʼminlash va sanitariya-epidemiyaga qarshi (profilaktika) tadbirlarni bajarish maqsadida suzish havzalaridan foydalanish boʻyicha quyidagilarni oʻz ichiga oluvchi ichki nazoratni amalga oshirish maqsadga muvofiqdir:

laboratoriya tekshiruvlarini oʻtkazish (tashkil etish);

suzish havzalari xodimlarining tibbiy koʻrikdan oʻtkazilishini (shaxsiy tibbiy daftarchalar), kasbiy gigiyenik tayyorgarligini (sanitariya minimumi) va attestatsiyadan oʻtkazilishini tashkil etish;

havzaga tashrif buyuruvchilar uchun noqulay sanitariya-epidemiologik vaziyatni keltirib chiqaradigan avariyalar va texnologik jarayonlarning buzilishi toʻgʻrisida mahalliy sanitariya-epidemiologiya xizmati organlari va muassasalarini oʻz vaqtida xabardor qilish;

suvni tozalash uchun yetarli miqdorda reagentlarning mavjudligi va ularning zaxiralarini oʻz vaqtida toʻldirib turish.

Suzish havzasidan foydalanish jarayonida quyidagilar laboratoriya nazoratidan oʻtkaziladi:

suv sifati;

mikroiqlim koʻrsatkichlari;

suzuvchilar nafas oladigan hududdagi havo holati;

texnogen shovqin va yoritilganlik darajasi.

Shuningdek, yuzalardan olingan namunalarning bakteriologik va parazitologik tahlillari ham oʻtkaziladi. Laboratoriya tekshiruvlari rejasi namuna olish joylarini va ularning davriyligini oʻz ichiga olishi lozim.

Belgilangan tartibda akkreditatsiyadan oʻtgan ishlab chiqarish tahlil laboratoriyasi mavjud boʻlmasa, suv sifati ustidan nazorat akkreditatsiyadan oʻtgan va mikrobiologik tadqiqotlar oʻtkazishga vakolatli laboratoriyalarni jalb etgan holda amalga oshiriladi.

Hovuz suvining sifatini laboratoriya nazoratidan oʻtkazish quyidagi koʻrsatkichlarni aniqlashni oʻz ichiga oladi:

a) organoleptik (loyqalik, rang, hid) — kuniga 1 marta kunduz yoki kechqurun;

b) zararsizlantiruvchi reagentlarning qoldiq miqdori (xlor, brom, ozon), shuningdek, suv va havo harorati — havuz ishi boshlanishidan oldin va keyin har 2 soatda.

v) asosiy mikrobiologik koʻrsatkichlar (umumiy koliform bakteriyalar, termotolerant koliform bakteriyalar, kolifaglar va oltin rangdagi stafilokokk) — oyiga 2 marta;

g) parazitologik — har chorakda 1 marta;

d) xloroform (xlorlash paytida) yoki formaldegid (ozonlash paytida) miqdori — oyiga 1 marta.

Tahlil uchun suv namunalari 3 nuqtada, kamida 2 ta sathda olinadi: 0,5 — 1,0 sm qalinlikdagi yuza qatlam va suv sathi yuzasidan 25 — 30 sm chuqurlikda.

Suvni tayyorlash bosqichlari boʻyicha laboratoriya nazorati quyidagi suv namunalarini olish orqali amalga oshiriladi:

kiruvchi (vodoprovod) suv — retsirkulyatsion va oqar turdagi, shuningdek, suvni davriy almashtiriladigan havzalarda;

filtrdan oldin va keyin — resirkulyatsiya tipidagi va daryo suvi ishlatilgan havzalarda;

zararsizlantirilgandan soʻng, basseyn vannasiga suv yuborishdan avval.

2. Mikroiqlim va yoritilganlik parametrlari ustidan laboratoriya nazorati ushbu sanitariya qoidalarining 3-jadvali va 3.10.4-bandiga muvofiq oʻtkaziladi hamda quyidagi takroriylikda (kamida) tadqiqotlarni oʻz ichiga oladi:

mikroiqlim parametrlari (vanna zallaridagi havo haroratidan tashqari) — yiliga 2 marta;

yoritilganlik — yiliga 2 marta.

Tashrif buyuruvchilarning mikroiqlim sharoitlari boʻyicha shikoyatlari mavjud boʻlsa, suzuvchilarning nafas olish zonasidagi havoda erkin xlor va ozon miqdori tekshiriladi, shuningdek, zallarda ishlatilayotgan uskunalardan chiqayotgan texnogen shovqin darajasining gigiyenik meʼyorlarga muvofiqligi oʻlchanadi (3.10.3, 3.10.5-bandlar).

3. Xonalar va inventarlarni joriy tozalash va dezinfeksiya qilish samaradorligini baholash uchun har chorakda kamida 1 marta.

Umumiy koliform bakteriyalar va gelmint tuxumlari mavjudligini aniqlash uchun yuvindilarning bakteriologik va parazitologik tahlillari oʻtkaziladi. Yuvindilar basseyn vannasining tutqichlaridan, yechinish xonasidagi oʻrindiqlardan, dush xonasidagi poldan, yechinish xonasidan dush xonasiga oʻtish eshigining tutqichlaridan, bolalar oʻyinchoqlaridan (koptoklar, doiralar va boshqalar), sport anjomlaridan olinadi.

Tadqiqotlar natijasi qoniqarsiz boʻlsa, xonalar va jihozlarni asosli tozalash va dezinfeksiya qilish, soʻngra yuvindilarni tahlil uchun qayta olish lozim. Xodimlar va tashrif buyuruvchilarda patogen bakteriyalar, gelmint tuxumlari va sodda jonivorlar sistalari mavjudligini aniqlash uchun tekshiruv oʻtkazish, shuningdek, maktab va maktabgacha yoshdagi bolalarda tibbiy maʼlumotnomalar mavjudligini nazorat qilishni kuchaytirish zarur (3.11.2-band).

4. Kiritish-soʻrish ventilyatsiyasi ishining samaradorligi ixtisoslashgan tashkilot tomonidan muntazam ravishda (yiliga kamida bir marta) nazorat qilinishi kerak.

5. Basseyn maʼmuriyatida Davlat sanitariya-epidemiologiya xizmati tomonidan oʻtkazilgan tekshiruvlar natijalari, aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish boʻyicha xulosalar va takliflar yozilgan jurnal (dalolatnomalar), shuningdek laboratoriya nazorati natijalarini qayd etish jurnali boʻlishi shart. Bunda, aylanma tizimli basseynlarda va daryo suvi ishlatiladigan basseynlarda filtrlarni yuvish sanasi koʻrsatilishi lozim.

6. Vannadagi suvning sifati qoniqarsiz ekanligini koʻrsatuvchi asosiy mikrobiologik va (yoki) parazitologik koʻrsatkichlar boʻyicha tadqiqot natijalari olinganda, quyidagi tadbirlar oʻtkaziladi: filtrlar, balans rezervuari va quvurlarni yuvish, beriladigan toza suv hajmini koʻpaytirish, zararsizlantiruvchi modda miqdorini oshirish, xonalarni toʻliq tozalash va boshqalar. Shundan soʻng, nafaqat asosiy, balki qoʻshimcha mikrobiologik hamda parazitologik koʻrsatkichlar boʻyicha ham suv namunalari olinib, tekshiruv oʻtkaziladi. Kolifaglar aniqlanganda, suvda viruslar mavjudligi ham tekshiriladi.

7. Asosiy mikrobiologik va (yoki) parazitologik koʻrsatkichlar boʻyicha suv namunalarini tekshirish natijasi qoniqarsiz boʻlsa, bu oqar suv almashinuvi tizimiga ega boʻlgan basseynlar, shu jumladan suv yuzasi maydoni 100 m2 dan oshmaydigan kichik basseynlar, shuningdek daryo suvi qoʻllaniladigan basseynlardagi suvni toʻliq almashtirish uchun asos boʻladi.

8. Suv namunalarida ichak infeksiyalari va (yoki) parazitar kasalliklar qoʻzgʻatuvchilari hamda (yoki) koʻk yiring tayoqchasi aniqlansa, bu basseyn turi va suv almashinuvi tizimidan qatʼi nazar, vannadagi suvni toʻliq almashtirish uchun asos hisoblanadi. Bunday holda, vannani mexanik tozalash, tub choʻkindisini olib tashlash va dezinfeksiya qilish ham amalga oshirilishi shart.

5-ILOVA

Atamalar va taʼriflar

1. Suzish havzasi

Suzish havzasi — suv sport turlari bilan shugʻullanish, oʻquv-mashgʻulot ishlari olib borish, musobaqalar oʻtkazish va sogʻlomlashtiruvchi suzishni tashkil etish uchun moʻljallangan gidrotexnik inshoot.

Havzalar quyidagilarga boʻlinadi:

ochiq (bir yoki bir nechta vannalar ochiq havoda joylashgan);

yopiq (vannalar bino ichida joylashgan);

mavsumiy;

yil boʻyi ishlaydigan.

2. Havzalarning tavsifi va tasnifi Havzalar quyidagi mezonlarga koʻra tasniflanadi:

vazifasiga koʻra;

oʻlchamlariga koʻra;

foydalanish xususiyatiga koʻra;

jihozlanishiga koʻra;

qurilish materiallariga koʻra;

suv olish va uzatish usuliga koʻra.

Vazifasiga koʻra tasniflash

Sport havzalari oʻquv-mashgʻulot ishlari, suzish, suvga sakrash, suv osti suzishi, suv polosi, suv osti regbisi, badiiy suzish kabi musobaqalarni oʻtkazish, shuningdek suzishni oʻrgatish va tashkillashtirilgan sogʻlomlashtiruvchi suzish uchun moʻljallangan.

Choʻmilish havzalari asosan tashkillashtirilmagan bir martalik tashrif buyuruvchilarga xizmat koʻrsatish bilan bogʻliq sogʻlomlashtirish maqsadlarini koʻzlaydi.

Maktabgacha taʼlim muassasalarining oʻquv havzalari bolalarni suvga oʻrgatish, suzishni oʻrgatish, ommaviy choʻmilish uchun foydalaniladi, shuningdek sport toʻgaraklari mashgʻulotlari va mahalliy darajadagi musobaqalarni oʻtkazish uchun xizmat qiladi.

Aralash (kombinatsiyalangan) havuzlar sport yoki oʻquv suzish uchun choʻmilish xonalari va vannalarni bitta majmuada birlashtirish yoki choʻmilish havzasi akvatoriyasiga oʻquv-mashgʻulot ishlari va taʼlim uchun joylarni kiritishdan iborat. Bunday havuzlarda sport faoliyatining ulushi uncha katta emas, asosiy maqsad ommaviy sogʻlomlashtiruvchi choʻmilish va odamlarning dam olishidir.

Oʻlchamlari boʻyicha tasnifi

Havuzlarning uzunligi 25 metrdan 50 metrgacha, kengligi 11,4 metrdan 25 metrgacha (yoʻlaklar soniga qarab), chuqurligi 1,2 metrdan 6 metrgacha (havuzning vazifasiga qarab), yoʻlak kengligi esa 2,25 metrdan 2,5 metrgacha boʻladi.

Suzish havuzidagi vannalarning odatdagi oʻlchami 25 yoki 50 metr. Yoʻlaklar soni odatda 5 tadan 10 tagacha boʻladi. Suzuvchilarning toʻgʻri chiziqli yoʻnalishdan ogʻishmasdan suzishlari oson boʻlishi uchun har bir yoʻlakning markazida, shuningdek, vannaning yon tomonlarida belgilar qoʻyiladi. Vannaning boshi va oxiridan 5 metr masofada koʻndalangiga bayroqchali ikkita arqon osiladi, ular chalqancha suzuvchilarga devor yaqinligini koʻrish va burilishga tayyorgarlik koʻrish uchun kerak. Startdan 15 metr masofada havuzning koʻndalangiga arqon osiladi, u notoʻgʻri start paytida suvga tushadi va ishtirokchilarni toʻxtatadi. Har bir yoʻlak oldida havuzning boshi va oxirida start tumbalari joylashgan boʻlib, ulardan suzuvchilar krol, brass va batterflay usulida suvga sakraydilar. Tumbalarda dastaklar mavjud boʻlib, chalqancha suzuvchilar start oldidan ularga qoʻllarini tiraydilar. Bolalar havuzlari har qanday shaklda boʻlishi mumkin va odatda sayoz boʻladi.

Foydalanish xususiyatiga koʻra tasnifi

Basseynlar tabiiy suv havzalarida va sunʼiy (toʻldiriladigan) suv havzalarida quriladi.

Tabiiy suv havzalaridagi basseynlar odatda oddiy inshootlar boʻlib, ularda qoziqlar yoki suzuvchi platformalar ustiga oʻrnatilgan yurish koʻpriklari akvatoriyaning bir qismini chegaralab turadi. Bunday turdagi havzalar mavsumiy foydalanish inshooti hisoblanadi va asosan yozgi mavsumda ishlatiladi. Ob-havo sharoitlarining oʻzgaruvchanligi tufayli ulardan foydalanish imkoniyati juda cheklangan. Shu sababli, ular asosan ommaviy choʻmilish, jismoniy tarbiya-sport meʼyorlarini topshirish va suzishni oʻrgatish uchun qoʻllaniladi.

Sunʼiy (toʻldiriladigan) havzalar tabiiy suv havzalaridagi basseynlarga nisbatan koʻplab afzalliklarga ega. Birinchi navbatda, ular yuqori sanitariya-gigiyena madaniyati va foydalanish barqarorligiga ega boʻlib, suv sifati va haroratini nazorat qilish imkonini beradi. Bundan tashqari, ob-havoga bogʻliq boʻlmaganligi sababli ulardan yil davomida foydalanish mumkin. Bu ayniqsa sport yuklamalarining ortib borishi va butun yil davomida koʻp soatli kundalik mashgʻulotlar oʻtkazilishi bilan bogʻliq holda muhim ahamiyatga ega.

Jihozlar boʻyicha tasniflanishi

Sunʼiy basseynlar quyidagilarga boʻlinadi:

Ochiq basseyn — asosiy vanna ochiq havoda joylashgan inshoot. Foydalanish xususiyatiga koʻra, ochiq basseynlar mavsumiy va yil boʻyi ishlaydiganlarga boʻlinadi.

Yopiq basseyn — maxsus zallarda bir yoki bir nechta vannalar joylashgan bino. Bu turdagi basseynlar tabiiy suv havzalaridagi basseynlarga qaraganda ancha uzoq muddat xizmat qiladi va ularning normal texnik holatini saqlash arzonroq. Bundan tashqari, ular suzuvchilar uchun xavfsizroq hisoblanadi.

Kompleks basseyn — doimiy ochiq va yopiq vannalarni oʻz ichiga oladi, bunda ochiq vanna sport va choʻmilish funksiyalarini birlashtirishi mumkin. Bu turdagi basseyn koʻp funksiyali imkoniyatlari va yilning turli fasllarida foydalanishga moslashuvchanligi bilan ajralib turadi.

Transformatsiyalanadigan basseyn — bu shunday inshootki, unda yil fasliga qarab, toʻsiq konstruksiyalarini oʻzgartirish orqali vanna navbatma-navbat ochiq va yopiq holatga keltirilishi mumkin.

Koʻchma basseyn — bu bir hududdan boshqasiga koʻchirish mumkin boʻlgan inshoot: yigʻma-ajratma komplekslar, yigʻma-ajratma va tashish mumkin boʻlgan vannalardan iborat.

Basseynlar keng qamrovli hamda ixtisoslashtirilgan boʻlishi mumkin, ular tor, maqsadli vazifaga ega: bolalar uchun, suvga sakrash uchun va choʻmilish uchun moʻljallangan.

Vanna materiallari boʻyicha tasniflash

Basseyn materiallari boʻyicha vannalar quyidagilarga boʻlinadi:

shisha tolali yoki kompozit;

beton;

polipropilenli;

poʻlat (karkasli).

Suvni olish va uzatish usuli boʻyicha tasniflash

Oqma basseyn suv sathi bort bilan bir xil darajada boʻlishi va basseyndan suv olish uning perimetri boʻylab joylashgan oqma panjara orqali amalga oshirilishi bilan tavsiflanadi. Keyin suv chiqish joylari orqali oʻz oqimi bilan toʻplovchi idishga tushadi. Bu basseynning yertoʻlasi yoki texnik xonasida qoʻshimcha oqma sigʻim mavjudligini taqozo etadi. Jamoat foydalanishiga moʻljallangan suzish havzalarining koʻpchiligi aynan shu sxema boʻyicha qurilgan.

Skimmerli basseyn oqma basseyndan shunisi bilan farqlanadiki, unda suv sathi bort sathidan pastroqda joylashgan boʻladi va maxsus nasos suvni basseyn devorlaridagi skimmer deb ataladigan maxsus tuynuklar orqali soʻrib oladi. Soʻngra suv “nasos-filtrlash tizimi-suv isitgich-suvni kimyoviy tozalash stansiyasi” tizimiga oʻtadi va undan keyin soplolar orqali basseynga qaytariladi. Amalda bunday basseynni barpo etish kosa va jihozlarni qurishga kamroq mablagʻ talab qiladi. Shuningdek, uni yaratishning oʻziga xos xususiyati shundaki, har bir havza uchun suv yetkazib berish va olishning alohida sxemasi ishlab chiqiladi.

Kichik yoshdagi oʻquvchilar va suzishni bilmaydiganlar uchun suzish zonasining chegaralari uncha katta emas: qirgʻoq boʻylab 12 — 20 metr, qirgʻoqdan 6 — 8 metr uzoqlikda. Bu yerda kiyim-kechaklar uchun maxsus xonalar shart emas: bolalar asosiy xonalarda oldindan kiyimlarini almashtirib olishlari mumkin. Bir-biridan 150 — 180 santimetr masofada joylashgan futbol kameralari qalqovuch vazifasini bajaradi. Kameralar yorqin rangga boʻyalgan yogʻoch silindrlar oʻtkazilgan arqon yoki ip bilan bogʻlangan. Qurilma daryo oqimi yoki bolalar tomonidan choʻmilish paytida surib ketilmasligi uchun burchak mahkamlagichlarga yuk (tosh yoki metall boʻlagi) biriktirilgan. Qirgʻoqda konstruksiya qoziqlar yoki xodalar bilan mahkamlangan. Suzuvchi toʻsiq osongina olinadi va tezda yigʻishtiriladi, bu juda qulay.

Suzish zonasining chuqurligi 0,7 metrdan oshmasligi kerak. Chuqurlik kattaroq boʻlgan joylarda qalqovuchlar nafaqat chegaralovchi chiziq sifatida, balki qutqaruv vositasi sifatida ham qoʻllaniladi. Ular avtomobil kameralari va kichik kesimli yogʻoch gʻoʻlalardan yasalgan boʻlib, yaxshi suzuvchanlikka ega. Qalqovuchlarga toʻsiq arqoni bogʻlanadi. Rang yorqin boʻlishi kerak — masalan, qizil-oq. Soddalashtirilgan konstruksiyadagi kichik hovuz toʻrtta suzish yoʻlakchasi bilan jihozlangan boʻlib, yoʻlakcha uzunligi 25 metrni tashkil etadi.

Kengligi 2,25 m. Uni qirgʻoq yaqinida, kamida 1,5 m chuqurlikda joylashtirish mumkin. Yoʻlaklar atrofi arqon yoki yumshoq sim bilan bogʻlangan 8 sm qalinlikdagi yogʻoch xodalar bilan oʻraladi. Start koʻprigining kengligi 3 m, uzunligi esa daryo oqimi boʻylab joylashgan yoʻlaklar soniga mos keladigan start tumbochkalari soniga bogʻliq. Tumbochka oʻlchami 50x50 sm. Uning old qirrasining balandligi (suv sathidan) 75 sm, suv tomonga qiyaligi 150. Start koʻprigi qirgʻoq bilan taxta trap orqali tutashgan boʻlib, tuproqqa qoqilgan qoziqlarga tayanadigan yogʻoch toʻshamadan iborat. Supaning old tomoni taxtalar bilan qoplangan. Qoplamaning vertikal taxtalarida suzuvchilar chalqancha startga turganlarida qoʻl bilan ushlash uchun oʻyiqlar kesilgan (ularning oʻlchamlari: uzunligi 50 sm, balandligi 12 — 15 sm).

Suvdan chiqish va koʻprikka koʻtarilish uchun narvondan foydalaniladi. Uni yasash uchun taxtalar, reykalar, simlar va skobalardan foydalaniladi. Skobalar yordamida ikkita vertikal yuk koʻtaruvchi taxta supa yoʻlaklariga mahkamlanadi. Hovuzning qarama-qarshi tomonida burilish qalqoni oʻrnatilgan. U suv yuzasidan 20 sm koʻtarilib turadi, suv ostiga kamida 100 sm choʻkkan. Yuk koʻtaruvchi konstruksiyaning ustunlari suv tubiga mahkamlangan. Suvga sakrash uchun tramplin (koʻprik) yoki minora qurish uncha qiyin emas.

Bolalarning yoshi va tayyorgarligiga qarab, sakrash joyidagi tramplin balandligi va daryo chuqurligi oʻzgartirilishi mumkin. Inshootning mustahkamligi va barqarorligini oshirish uchun uni sim yordamida daraxt tanasiga mahkamlash maqsadga muvofiq. Suvda oʻynash va hordiq chiqarish uchun qiziqarli qurilmalar va moslamalar yasash mumkin. Katamaran yasash uchun uzunligi 150 — 180 santimetr boʻlgan ikkita xodani uchta koʻndalang xoda bilan birlashtirib, ularning birida oʻtirish joyi oʻyiladi. Eshkaklar qalin taxtalardan yoʻnilib yasaladi. Yana bir turi — suzuvchi eshkak. Uning dastasi 1,5 — 2 metr uzunlikda boʻlib, kuraklari suv oʻtkazmaydigan tarkib shimdirilgan yupqa taxta yoki faneradan tayyorlanadi. Oʻquvchi suvga shoʻngʻiydi va oʻng qoʻlidagi eshkakni ushlab, suzishni boshlaydi.

3. Suvni tayyorlash

Basseynlarda suvni tayyorlashning jismoniy usullariga isitish, aylantirib turish, filtrlash, shuningdek, zararsizlantirish kiradi. Isitish avvalo havza muhitining qulay haroratini taʼminlasa, aylantirib turish suvning bir tekis aralashishiga yordam beradi, filtrlash jarayonida esa suvning bevosita tozalanishi amalga oshiriladi. Hovuzdagi suvni tozalashda ikkita asosiy tamoyildan foydalaniladi: mexanik tozalash hamda kimyoviy yoki biologik zararsizlantirish.

Mexanik tozalash — bu suvni noorganik ifloslantiruvchilardan (chang, axlat, nobud boʻlgan mikroorganizmlar) membrana, qum yoki boshqa filtrlovchi element yordamida tozalashdir. Filtrlar samaradorligini oshirish uchun ifloslantiruvchilar suvga maxsus kimyoviy reagentlar — koagulyant, flokulyant qoʻshish yoki flokulatsiya qurilmasi yordamida yiriklashtiriladi.

Suvni zararsizlantirish — bu biologik faol ifloslantiruvchilar va hayot faoliyati mahsulotlarini (bakteriyalar, suv oʻtlari, ter-yogʻ ajratmalari) yoʻq qilishdir. Suvni zararsizlantirish uchun turli texnologiyalar qoʻllaniladi: xlorlash, ozonlash, UB-nurlantirish, elektroliz va boshqa kam tarqalgan usullar. Suvni xlorlash zararsizlantirishning eng keng tarqalgan va ishonchli usuli hisoblanadi, boshqa usullardan farqli oʻlaroq, nafaqat suvni, balki havza yuzasini ham zararsizlantiradi. Ozonlash, elektroliz va ultrabinafsha nurlanishi faqat zararsizlantirish qurilmasidan oʻtayotgan suvni qayta ishlashga qodir va bu holda havza yuzalari xavf omili boʻlib qolaveradi.

Har qanday havzadagi suv maʼlum darajada xlorlanadi, chunki qabul qilingan sanitariya meʼyorlari shuni talab qiladi. Hattoki “dengiz suvi” deb ataladigan hovuzlarga ham juda oz miqdorda boʻlsa-da, xlor qoʻshiladi.

Ilgari suv xlorlash jarayoni bevosita suvga xlor gazini qoʻshish orqali amalga oshirilar edi. Xlor oʻta zaharli modda boʻlgani sababli, hozirda xavfsizroq usul qoʻllanilmoqda. Soʻnggi paytlarda xlor suvga kimyoviy bogʻlangan holda qoʻshiladi, koʻpincha suyuq holatdagi natriy gipoxlorit yoki qattiq holatdagi xlorizotsianuratlar asosidagi kimyoviy preparatlar ishlatiladi. Suvda gipoxlorit asta-sekin parchalanib, erkin xlor ajralib chiqadi va bu bakteritsid taʼsir koʻrsatadi.

Natriy gipoxlorit sarfini kamaytirish uchun flokulyatsiya qurilmasidan foydalanish usuli mavjud boʻlib, u erkin xlorning yanada faolroq ajralib chiqishiga olib keladi. Suvdagi erkin xlor miqdorining belgilangan qiymatiga erishish uchun kamroq reagentlar sarflanadi, natijada xloroform va trixalometanlar (soʻnggi tadqiqotlarga koʻra, ogʻir kasalliklarni, jumladan saraton kasalligini keltirib chiqarishi mumkin boʻlgan xlor birikmalari) darajasi pasayadi.

4. Olimpiya oʻyinlari va jahon chempionatlari uchun suzish havzalari

Olimpiya oʻyinlari va jahon chempionatlari uchun basseyn vannasining oʻlchamlari. Bunday basseynlarning vannalari uzunligi 50 m (“qisqa suvda” musobaqalar uchun 25 m) va kengligi 25 m, chuqurligi kamida 2 m boʻlishi kerak. Vanna kengligi boʻyicha 2,5 m dan sakkizta yoʻlakka boʻlingan, birinchi yoʻlakdan oldin va sakkizinchi yoʻlakdan keyin yana bittadan 2,5 metrli yoʻlak mavjud. Bu 10 ta yoʻlakning barchasi bir-biridan diametri 5 — 15 sm li qalqima poʻkaklardan tuzilgan toʻqqizta ajratuvchi girlyandalar bilan ajratilgan. Ularning har birining birinchi va oxirgi 5 metri qizil rangli poʻkaklardan iborat. Qolgan qismi 1 va 8-yoʻlaklar uchun yashil rangli, 2, 3, 6 va 7-yoʻlaklar uchun koʻk rangli hamda 4 va 5-yoʻlaklar uchun sariq rangli poʻkaklar bilan toʻldirilgan (rasmga qarang).

Suvning harorati 25 — 28 °C, vannaning butun uzunligi boʻylab yoritilganlik darajasi kamida 1500 lk boʻlishi kerak.
