Ish joyidagi havoda zararli moddalarning ruxsat etilgan maksimal konsentratsiyasiga qoʻyiladigan gigiyenik meʼyorlar (0294-11-son)

18.05.2011

Oʻzbekiston Respublikasining sanitariya qoidalari va meʼyorlari, gigiyena normativlari

1-bob. Umumiy qoidalar va qoʻllanish sohasi

1. Gigiyenik meʼyorlar. Ish joyi havosidagi zararli moddalarning ruxsat etilgan eng yuqori konsentratsiyalari (bundan keyin meʼyorlar deb yuritiladi) “Davlat sanitariya nazorati toʻgʻrisida”gi Qonunga muvofiq ishlab chiqilgan.

2. Ushbu meʼyorlar Oʻzbekiston Respublikasining butun hududida amal qiladi va ish joyi havosidagi zararli moddalarning ruxsat etilgan eng yuqori miqdorini belgilaydi.

3. Ushbu meʼyorlar ish joylarining qayerda joylashganidan qatʼi nazar (ishlab chiqarish binolari, yer osti qazilmalari, ochiq maydonlar, transport vositalari va hokazolarda) qoʻllaniladi.

4. Mazkur meʼyorlar ishlab chiqarish binolari, texnologik jarayonlar, uskunalar, shamollatish tizimlarini loyihalashda ishlab chiqarish muhiti sifatini nazorat qilishni taʼminlash va ishchilarning salomatligiga zararli moddalarning salbiy taʼsirini oldini olish uchun qoʻllaniladi.

Zararli modda — bu inson organizmi bilan aloqaga kirishganda, zamonaviy usullar yordamida aniqlanadigan kasbiy kasallik yoki salomatlik holatidagi oʻzgarishlarni keltirib chiqarishi mumkin boʻlgan modda. Bu oʻzgarishlar moddaning bevosita taʼsiri jarayonida ham, hozirgi va keyingi avlodlarning uzoq kelajagida ham kuzatilishi mumkin.

Ruxsat etilgan eng yuqori konsentratsiya (REYK) — har kuni (dam olish kunlaridan tashqari) 8 soat va haftasiga 40 soatdan ortiq boʻlmagan ish vaqtida, butun mehnat faoliyati davomida kasallik yoki salomatlik holatidagi oʻzgarishlarni keltirib chiqarmaydigan konsentratsiya.

Hozirgi va keyingi avlodlar hayotining uzoq muddatlarida yoki ish jarayonida zamonaviy tadqiqot usullari bilan.

REM — koʻpchilik moddalar uchun maksimal bir martalik miqdor hisoblanadi.

Yuqori kumulyativ moddalar uchun maksimal REM bilan birga oʻrtacha smena REM ham belgilanadi. Bu ish smenasi davomiyligining kamida 75% vaqtida havo namunalarini uzluksiz yoki uzlukli olishda aniqlangan oʻrtacha konsentratsiya yoki ishchilarning doimiy yoki vaqtinchalik boʻlish joylaridagi nafas olish zonasida butun smena davomida oʻlchangan vaqtga nisbatan oʻrtacha konsentratsiyani anglatadi.

Smena davomida ishchiga taʼsir qiluvchi maksimal bir martalik ruxsat etilgan konsentratsiyaga teng boʻlgan taʼsir muddati 15 daqiqadan, asosan fibrogen taʼsirli aerozollar uchun esa 30 daqiqadan oshmasligi kerak va bu holat smenada koʻpi bilan 4 marta takrorlanishi mumkin.

Ish zonasi — ishchining doimiy yoki vaqtinchalik boʻlish joylari joylashgan, pol yoki maydoncha sathidan 2 metrgacha balandlikdagi maydonga aytiladi.

Doimiy ish joyi — ishchi oʻz ish vaqtining asosiy qismini (50% dan ortiq yoki uzluksiz 2 soatdan koʻp) oʻtkazadigan joydir. Agar ish ish zonasining turli qismlarida bajarilsa, butun ish zonasi doimiy ish joyi hisoblanadi.

Ushbu meʼyoriy hujjatning 2-ustunida individual moddalarning nomlari Xalqaro nazariy va amaliy kimyo ittifoqi IYUPAK (International Union of Pure and Applied Chemistry, IUPAC) qoidalariga muvofiq iloji boricha alifbo tartibida keltirilgan.

3-ustunda moddalarni aniqlashni osonlashtirish uchun Chemistry Abstracts Service (CAS) roʻyxatdan oʻtkazish raqamlari bilan taʼminlangan.

4-ustunda moddalarning formulalari keltirilgan.

5-ustunda meʼyor qiymatlari 1 m³ havoga mg modda hisobida keltirilgan. Agar “RCHK qiymati” ustunida 2 ta meʼyor keltirilgan boʻlsa, bu suratda maksimal bir martalik, maxrajda esa oʻrtacha smenali RCHK koʻrsatilganligini bildiradi; suratdagi chiziqcha meʼyor oʻrtacha smenali RCHK koʻrinishida belgilanganligini anglatadi. Agar bitta meʼyor keltirilgan boʻlsa, bu uning maksimal bir martalik RCHK sifatida belgilanganligini bildiradi. “Organizmga taʼsir xususiyatlari” ustunida “F” belgisi bilan belgilangan moddalarning (asosan fibrogen taʼsirga ega aerozollar) RCHK oʻrtacha smenali ekanligi aniqlangan.

6-ustunda ishlab chiqarish sharoitida havodagi asosiy agregat holati (bugʻlar — b, aerozol — a, bugʻ va aerozol aralashmasi — b+a) koʻrsatilgan.

GOST 12.1.007-76 “MXTT. Zararli moddalar. Xavfsizlik tasnifi va umumiy talablari” tasnifiga muvofiq moddalar 4 ta xavflilik sinfiga boʻlingan (7-ustun):

1-sinf — oʻta xavfli;

2-sinf — yuqori xavfli;

3-sinf — xavfli;

4-sinf — oʻrtacha xavfli.

8-ustunda “Organizmga taʼsir qilish xususiyatlari” maxsus belgilar bilan quyidagilar ajratib koʻrsatilgan: ish joyi havosidagi miqdorini avtomatik nazorat qilishni talab etadigan oʻtkir yoʻnaltirilgan taʼsir mexanizmiga ega moddalar; kanserogenlar; allergenlar va asosan fibrogen taʼsirli aerozollar.

Quyidagi belgilar qoʻllanilgan:

O — oʻtkir yoʻnaltirilgan taʼsir mexanizmiga ega boʻlib, havodagi miqdorini avtomatik nazorat qilishni talab etadigan moddalar;

A — ishlab chiqarish sharoitida allergik kasalliklarni keltirib chiqarishi mumkin boʻlgan moddalar;

K — kanserogenlar;

F — asosan fibrogen taʼsirli aerozollar.

ular bilan ishlashda nafas olish aʼzolari va teri bilan aloqa qilish man etilgan, ish joyi havosini 0,001 mg/m3 dan kam boʻlmagan sezgirlik darajasida tasdiqlangan usul bilan majburiy nazorat qilishni talab etadigan birikmalar. Bunday moddalar uchun REM qiymatlari keltirilmaydi, faqat xavflilik sinfi va havodagi agregat holati koʻrsatiladi.

teri va koʻzni maxsus himoya qilishni talab etadigan birikmalar, belgi modda nomidan keyin qoʻyiladi.

Ish joyi havosidagi aerozollarning ruxsat etilgan konsentratsiyasi (shu jumladan aerozollar yigʻindisi uchun ham) 10 mg/m3 dan oshmasligi kerak.

Ish joyi havosida bir vaqtning oʻzida bir xil yoʻnalishda taʼsir koʻrsatadigan bir nechta zararli moddalar mavjud boʻlganda, ularning har birining (K, K1 ... Kn) havodagi haqiqiy konsentratsiyalarining ularning REK (REK, REK1 ... REKn) ga nisbatlari yigʻindisi birdan oshmasligi lozim:

Ushbu hujjatga meʼyorlashtirilgan moddalarning eng koʻp tarqalgan sinonimlari, texnik, savdo va firma nomlari roʻyxati kiritilgan.

Ish zonasi havosidagi zararli moddalar miqdori quyidagi yoʻriqnomalar talablariga muvofiq nazorat qilinishi shart:

“Ish zonasi havosidagi zararli moddalar miqdorini nazorat qilish” №012-3/0114 (OʻzR SSV tomonidan 23.01.2008 yilda tasdiqlangan); “Ish zonasi havosida birgalikda mavjud boʻlgan zararli moddalar miqdorini gigiyenik baholash” № 012-3/173 (OʻzR SSV tomonidan 19.10.2009 yilda tasdiqlangan). № 012-3/173 “Ishchi zona havosida birgalikda mavjud boʻlgan zararli moddalar miqdorini gigiyenik baholash” (Tasdiqlangan).

Ish zonasi havosida bir vaqtning oʻzida turli yoʻnalishdagi taʼsirga ega boʻlgan bir nechta zararli moddalar mavjud boʻlganda (Davlat sanitariya-epidemiologiya nazorati organlarining xulosasiga koʻra REM koʻrsatkichlari alohida taʼsir etgandagi kabi oʻzgarishsiz qoladi).

Sanitariya qoidalarida gigiyenik meʼyorlar xalqaro tajribani inobatga olgan holda belgilangan.

Ruxsat etilgan maksimal konsentratsiyalar (REM) ish zonasi havosidagi zararli moddalar uchun

Izoh:

* Ishchilarning uglerod oksidi mavjud boʻlgan muhitda boʻlish vaqtiga qarab, ushbu moddaning ruxsat etilgan konsentratsiyasi (20 mg/m3) quyidagicha oshirilishi mumkin: ish vaqti 1 soatdan oshmaydigan hollarda — 50 mg/m3 gacha, 30 daqiqadan oshmaydigan hollarda — 100 mg/m3 gacha va 15 daqiqadan oshmaydigan hollarda — 200 mg/m3 gacha.

Ish zonasi havosida uglerod oksidi miqdori yuqori boʻlgan sharoitlarda takroriy ishlar 2 soatlik tanaffusdan soʻng amalga oshirilishi mumkin.