Radioizotopli asboblarning tuzilishi va ulardan foydalanishga qoʻyiladigan gigiyenik talablar (0252-08-son)

19.04.2008

Oʻzbekiston Respublikasining sanitariya qoidalari va meʼyorlari, gigiyena normativlari

1. Qoʻllanilish sohasi

1.1 Ushbu “Radioizotop asboblarining tuzilishi va ulardan foydalanishga qoʻyiladigan gigiyenik talablar” sanitariya qoidalari va normalari (keyingi oʻrinlarda — SanQvaN) “Davlat sanitariya nazorati toʻgʻrisida”gi (1992-yil) va “Radiatsiyaviy xavfsizlik toʻgʻrisida”gi (2000-yil) Oʻzbekiston Respublikasining qonunlari, shuningdek, RMX-2006 hamda RRXATA-2006 ga muvofiq ishlab chiqilgan.

1.2 Mazkur qoidalar radioizotop asboblarini (keyingi oʻrinlarda — RIA bilan muomala qilish) ishlab chiqish, tayyorlash, sotish, tashish, saqlash, oʻrnatish, ishlatish, taʼmirlash, qayta zaryadlash, yechib olish va utilizatsiya qilishda radiatsiyaviy xavfsizlikni taʼminlashga oid gigiyenik talablarni belgilaydi.

1.3 Mazkur qoidalar talablari Oʻzbekiston Respublikasi hududida RIA bilan muomala qilish bilan shugʻullanuvchi, shuningdek, radiatsiyaviy xavfsizlik taʼminlanishi ustidan nazorat va tekshiruvni amalga oshiruvchi barcha yuridik (keyingi oʻrinlarda — tashkilotlar) va jismoniy shaxslar uchun majburiydir.

1.4 Radioizotop asboblarga (keyingi oʻrinlarda — RIA) sath oʻlchagichlar, qalinlik oʻlchagichlar, zichlik oʻlchagichlar, buyum sanagichlari, bosim oʻlchagichlar, namlik oʻlchagichlar, radioizotop tutun detektorlari (keyingi oʻrinlarda — RTD), analizatorlar va tarkibida ionlashtiruvchi nurlanishning radionuklid manbayi boʻlgan boshqa asboblar kiradi.

1.5 Mazkur qoidalarning talablari tarkibida tritiy boʻlgan nur belgilarga, gamma-defektoskoplarga, statik elektrning radioizotop neytralizatorlariga va radioizotop energiya manbalariga tatbiq etilmaydi.

2. Umumiy qoidalar

2.1. RMN tarkibida ionlashtiruvchi nurlanishning radionuklid manbalari (keyingi oʻrinlarda — manbalar) mavjud boʻlib, ular bilan ishlashda odamlarning nurlanishi uchun potentsial xavf mavjud. RMNning radiatsion xavfliligini belgilovchi omillar, unda ishlatiladigan manbalarning radionuklid tarkibi va faolligiga qarab, quyidagilar boʻlishi mumkin:

gamma-nurlanish;

tormozlanish nurlanishi;

alfa-nurlanish;

beta-nurlanish;

neytron nurlanishi;

sirtlarning radioaktiv ifloslanishi.

2.2. RMN bilan ishlashning barcha bosqichlarida aholi va xodimlarning texnogen nurlanish dozalarining belgilangan asosiy chegaralaridan ortiq nurlanish ehtimolini istisno etadigan sharoitlar taʼminlanishi kerak.

2.3. Radiatsion xavflilik darajasi boʻyicha, tarkibida qoʻllaniladigan manbalarning turi va faolligiga qarab, RMNning 4 ta guruhi belgilanadi:

1-guruh — P-4-ilovada (SanQvaM № 0029-94) keltirilgan MFRdan oshmaydigan faollikdagi alfa- yoki beta-nurlanish manbalarini oʻz ichiga olgan RMN:

manba sirtidan 0,1 m masofada havodagi yutilgan doza quvvati 1,0 mkGr/soatdan oshmaydigan va faolligi MFRdan koʻp boʻlmagan gamma-nurlanish manbalarini oʻz ichiga olgan RMN;

2-guruh — faolligi MFRdan yuqori, lekin 200 MBk dan oshmaydigan alfa- yoki beta-nurlanish manbalarini oʻz ichiga olgan RMN;

3-guruh — faolligi 200 MBk dan yuqori, lekin 2000 MBk dan oshmaydigan alfa- yoki beta-nurlanish manbalarini oʻz ichiga olgan RMN;

manba sirtidan 0,1 m masofada havodagi yutilgan doza quvvati 1,0 mkGr/soatdan yuqori, biroq manba sirtidan 1,0 m masofada 3,0 mkGr/soatdan oshmaydigan gamma-nurlanish manbalariga ega boʻlgan RIN;

105 n/s dan koʻp boʻlmagan neytronlarni chiqaruvchi neytron manbalariga ega boʻlgan RIN;

4-guruh — faolligi 2000 MBk dan yuqori boʻlgan alfa yoki beta-nurlanish manbalarini oʻz ichiga olgan RIN;

manba sirtidan 1,0 m masofada havodagi yutilgan doza quvvati 3,0 mkGr/soatdan yuqori boʻlgan gamma-nurlanish manbalariga ega boʻlgan RIN;

105 n/s dan koʻp neytronlarni chiqaruvchi neytron manbalariga ega boʻlgan RIN.

2.4. 2 — 4-guruhlarga mansub RIN bilan bevosita ishlash (ishlab chiqarish, montaj qilish, taʼmirlash, qayta zaryadlash, texnik xizmat koʻrsatish va demontaj qilish) bilan faqat maxsus tayyorgarlikdan oʻtgan va A toifasidagi xodimlar sirasiga kiritilgan xodimlargina shugʻullanishi mumkin.

2.5. Oʻz faoliyati xususiyatiga koʻra RINning ionlashtiruvchi nurlanishlari taʼsir doirasiga tushadigan, lekin RIN bilan bevosita ishlamaydigan xodimlar tashkilot rahbari tomonidan tasdiqlangan B guruhidagi xodimlar roʻyxatiga kiritilishi lozim.

2.6. Tashkilot rahbari tomonidan tayinlangan komissiya har yili tashkilotdagi barcha RINni inventarizatsiyadan oʻtkazadi. Nurlanish manbalarining oʻgʻirlanishi va yoʻqolishi holatlari aniqlanganda, maʼmuriyat bu haqda zudlik bilan yuqori turuvchi tashkilotga hamda tashkilot joylashgan hududda Oʻzbekiston Respublikasining davlat sanitariya-epidemiologiya nazoratini amalga oshiruvchi DSENMga (keyingi oʻrinlarda — hududiy DSENM) xabar berishi kerak.

2.7 2 — 4-guruh RIA-laridan foydalanishga faqat tashkilot ionlashtiruvchi nurlanish manbalari bilan ishlash sharoitlarining sanitariya qoidalariga muvofiqligi toʻgʻrisida hududiy DSENM tomonidan beriladigan sanitariya-epidemiologiya xulosasini, shuningdek, ushbu faoliyat turi uchun maxsus ruxsatnoma (litsenziya)ni rasmiylashtirganidan keyingina yoʻl qoʻyiladi.

2.8 Tashkilotda tarkibidagi radionuklid manbalarining umumiy faolligi 10 MZA-dan oshadigan miqdordagi 1-guruh RIA-lari mavjud boʻlgan taqdirda, ularning mazkur SanQvaN-ga muvofiqligi toʻgʻrisida sanitariya-epidemiologiya xulosasini olish zarur.

2.9 2 — 4-guruh RIA-laridan foydalanadigan yoki tasarrufida shunday asboblari boʻlgan tashkilotlar har yili tashkilotning radiatsiyaviy-gigiyenik pasportini toʻldirib, belgilangan tartibda taqdim etadi. Ushbu talab, shuningdek 2.7-bandning talablari Oʻzbekiston Respublikasida davlat sanitariya-epidemiologiya nazoratini amalga oshirishga vakolatli respublika ijro etuvchi hokimiyat organining sanitariya-epidemiologiya xulosasiga muvofiq radiatsiyaviy nazorat va hisobga olish talab etilmaydigan RIA-larga nisbatan qoʻllanilmaydi.

3. Radioizotopli asboblarni loyihalash va ishlab chiqarish

3.1 RIAlarni loyihalash va ishlab chiqarish bilan shugʻullanuvchi tashkilotlar Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida belgilangan tartibda beriladigan ushbu faoliyat turiga litsenziyaga ega boʻlishi shart.

3.2 RIIlarni uch nusxadan ortiq miqdorda tayyorlashga faqat OʻzR SSV bilan kelishilgan texnik shartlar boʻyicha ruxsat etiladi. RII namunalarini uch nusxadan koʻp boʻlmagan miqdorda tayyorlashga hududiy DSENM bilan kelishilgan texnik hujjatlar boʻyicha yoʻl qoʻyiladi.

3.3 Oʻzbekiston Respublikasi hududida RIIlarni seriyali ishlab chiqarish, sotish va ulardan foydalanishga faqat ularning gigiyenik baholash oʻtkazilganidan va ularga DSENMning sanitariya-epidemiologik xulosasi rasmiylashtirilganidan keyingina yoʻl qoʻyiladi. Bu talab Oʻzbekiston Respublikasi hududida xorijda ishlab chiqarilgan RIIlarni sotishga va ulardan foydalanishga ham tegishlidir.

3.4 RIIlar uchun avval kelishilgan texnik hujjatlarga kiritiladigan oʻzgartirishlar belgilangan tartibda DSENM bilan kelishilishi lozim.

3.5 RIIlar uchun texnik hujjatlarga qoʻyiladigan talablar 2-ilovada keltirilgan.

3.6 RIIlardan foydalanish shartlari (bosim, harorat, namlik, agressiv muhitlar mavjudligi va h.k.) texnik hujjatlarga mos boʻlishi kerak. RIIlar tarkibida qoʻllaniladigan radionuklidli manbalarga qoʻyiladigan gigiyenik talablar 3-ilovada keltirilgan.

3.7 RII konstruksiyasini ishlab chiqishda quyidagilar nazarda tutiladi:

manbaning blokdagi holati (“ishlash” yoki “saqlash” holati) haqida xabar beruvchi qurilmalarning mavjudligi;

manba “saqlash” holatida boʻlganda, toʻgʻri nurlanish dastasining manba blokidan tashqariga chiqishini toʻsish va nurlanish darajasini belgilangan miqdorlargacha pasaytirish imkoniyati;

manbani “ishlash” va “saqlash” holatlarida ishonchli qayd etish, bunda maxsus kalitdan foydalanmasdan manbani “saqlash” holatidan “ishlash” holatiga oʻtkazish imkoniyati istisno etiladi, biroq uni “ishlash” holatidan “saqlash” holatiga toʻsiqsiz oʻtkazishga imkon beriladi;

maxsus asbobsiz va ishlab chiqaruvchining plombasiga shikast yetkazmasdan manbaga kirishning imkonsizligi;

statsionar RIPlarning ishonchli mahkamlanishi, bunda ularni begona shaxslar tomonidan ruxsatsiz yechib olish imkoniyati istisno etiladi.

Ushbu bandning dastlabki uchta talabi korpusidan tashqariga chiqariladigan nurlanish dastasi mavjud boʻlmagan hamda manbasi qoʻzgʻalmas boʻlgan RIPʼlarga nisbatan qoʻllanmaydi.

3.8. Doimiy ish oʻrinlari mavjud boʻlgan xonalarda foydalanishga moʻljallangan 4-guruh RIP manba blokining radiatsiyaviy himoyasi nurlanishning ekvivalent doza quvvatini manba bloki yuzasida 100 mkZv/soatdan va undan 1,0 m masofada 3,0 mkZv/soatdan oshmaydigan qiymatgacha pasaytirishni taʼminlashi kerak. Doimiy ish oʻrinlari mavjud boʻlmagan xonalarda foydalanishga moʻljallangan RIPʼlar uchun manba bloki yuzasidan 1,0 m masofada nurlanishning ekvivalent doza quvvati 20 mkZv/soatdan oshmasligi lozim. Ushbu talablar manba “saqlash” holatida boʻlganda barcha nuqtalar uchun hamda manba “ishlash” holatida boʻlganda texnik hujjatlarda koʻrsatilgan ishchi nurlanish dastasi zonasidan tashqaridagi barcha nuqtalar uchun bajarilishi shart.

3.9 1-guruh RII uchun har qanday normal foydalanish sharoitida ularning sirtidagi istalgan nuqtadan 0,1 m masofada yutilgan nurlanish dozasining quvvati 1,0 mkGr/soatdan oshmasligi kerak. 2-guruh RII uchun manba "ish" holatida boʻlganda, texnik hujjatlarda koʻrsatilgan nurlanishning ishchi dastasi zonasi bundan mustasno, bu shart barcha nuqtalar uchun bajarilishi lozim.

3.10 RII (manbalar bloklari) radiatsiyaviy himoya konstruksiyasi mexanik, kimyoviy, haroratli va boshqa taʼsirlarga chidamli boʻlishi kerak.

3.11 Har qanday normal foydalanish sharoitida sirtining istalgan nuqtasidan 1,0 m masofada nurlanishning ekvivalent doza quvvati 1,0 mkZv/soatdan oshmaydigan koʻchma RIIlar bilan har qanday ishlab chiqarish binolarida va ochiq havoda ishlash mumkin. Ushbu talab bajarilmaydigan koʻchma RIIlar bilan ishlashga faqat ionlashtiruvchi nurlanish manbalari bilan ishlash sharoitlarining SanQvaNga muvofiqligi toʻgʻrisida sanitariya-epidemiologiya xulosasi mavjud boʻlgandagina yoʻl qoʻyiladi.

3.12 RII (manba bloki) tashqi yuzasiga GOST boʻyicha kamida 3,0 m masofadan aniq koʻrinadigan radiatsiyaviy xavf belgilari chizilgan boʻlishi kerak. 1-guruh RIIlari, shuningdek OʻzR SSVning sanitariya-epidemiologiya xulosasiga koʻra radiatsiyaviy nazorat va hisobga olishni talab etmaydigan RIIlar uchun radiatsiyaviy xavf belgisini korpusning ichki yuzasiga yoki manba blokiga tushirishga yoʻl qoʻyiladi.

3.13 RIAning radiatsion himoyasini loyihalashda barcha hollarda 2 ga teng boʻlgan zaxira koeffitsiyentidan foydalanish kerak.

4. Radioizotop asboblarni olish, hisobga olish, saqlash va tashish

4.1 2 — 4-guruhlarga mansub RIA larni tashkilotlarga yetkazib berish va ularni bir tashkilotdan boshqasiga oʻtkazish SanQvaM 0029-94-sonli 3.5-bandi talablariga rioya qilgan holda, buyurtma-talabnomalar asosida amalga oshiriladi.

SanQvaM 0029-94-sonli 5-ilovasiga muvofiq rasmiylashtirilgan. Bunda topshiruvchi tashkilot RIA oʻtkazilganligi toʻgʻrisida oʻzi joylashgan joydagi hududiy DSENMga xabar beradi. 1-guruhga mansub RIA lar buyurtma-talabnoma rasmiylashtirilmasdan yetkazib beriladi.

2 — 4-guruhlarga mansub RIA larni olgan (yetkazib bergan) tashkilotlar bu haqda 10 kunlik muddat ichida hududiy DSENMga xabar berishi shart (4 va 5-ilovalar).

2 — 4-guruhlarga mansub RIA larni ishlab chiqarish, tashish, saqlash, sotish yoki ulardan foydalanish bilan shugʻullanuvchi tashkilot nurlanish manbalarining saqlanishini taʼminlaydi. Nurlanish manbalari boʻlgan RIA larni olish, saqlash, ishlatish va hisobdan chiqarish shartlari ularning yoʻqolishi yoki nazoratsiz ishlatilishi imkoniyatini istisno qilishi lozim.

RIA larni hisobga olish va saqlash uchun masʼul etib tayinlangan shaxs ularni qabul qilish va topshirishni tavsiya etilgan shakllar (1-ilova) boʻyicha amalga oshiradi.

Tashkilot rahbari 2 — 4-guruhlarga mansub RNMlarni qabul qilib olishga qadar ular bilan ishlashga ruxsat etilgan shaxslar roʻyxatini tasdiqlaydi, ularning zaruriy tayyorgarlikdan oʻtishi va yoʻriqnomalar bilan tanishishini taʼminlaydi, tashkilot boʻyicha buyruq bilan radionuklid nurlanish manbalarini hisobga olish va saqlash uchun masʼul shaxslarni, shuningdek (tashkilotda radiatsiyaviy xavfsizlik xizmati mavjud boʻlmasa) radiatsiyaviy xavfsizlik uchun masʼul shaxsni tayinlaydi.

2 — 4-guruhlarga mansub RNMlar qabul qilib olinganda, ilova qilingan hujjatlarga asosan manbaning haqiqatda mavjudligi tekshirilishi kerak. Tekshiruv

foydalanuvchi yoki ixtisoslashgan tashkilot mutaxassislari tomonidan RNMga oid texnik hujjatlarga muvofiq oʻtkaziladi va uning natijalari dalolatnomada qayd etiladi.

3-4-guruhlarga mansub statsionar RNMlar manbalari bloklarini vaqtinchalik saqlash ionlashtiruvchi nurlanish manbalari bilan ishlash sharoitlarining SanQvaNga muvofiqligi toʻgʻrisida hududiy DSENMning amaldagi sanitariya-epidemiologik xulosasi mavjud boʻlganda, begona shaxslarning kirishiga yoʻl qoʻymaydigan va manbalarning saqlanishini taʼminlaydigan maxsus xonada amalga oshiriladi. Vaqtinchalik saqlash davrida manbalar bloklari “saqlash” holatida turishi lozim. 1-2-guruhlarga mansub RNMlarni har qanday ishlab chiqarish binolarida, ularning saqlanishini taʼminlaydigan va begona shaxslar tomonidan foydalanilishiga yoʻl qoʻymaydigan seyflar, shkaflar va shu kabilarda saqlashga ruxsat etiladi.

2 — 4-guruhga mansub koʻchma RIA ularning saqlanishini taʼminlaydigan va ulardan ruxsatsiz foydalanish imkoniyatini istisno qiladigan xonalarda saqlanadi. Bunda ishchi nurlanish dastasining chiqishi toʻsilgan boʻlishi kerak. Koʻchma RIA saqlanadigan xonaning tashqi devorlari, eshiklari va derazalari yuzasida yoki begona shaxslar kirishining oldini oluvchi tashqi toʻsiq yuzasidagi doza quvvati 1,0 mkZv/soatdan oshmasligi lozim.

2 — 4-guruhga mansub koʻchma RIA ular bilan ishlashga ruxsat etilgan xodimlarga tashkilot rahbari yoki uning oʻrinbosarining yozma ruxsatnomasi asosida beriladi. Koʻchma RIAni berish va qaytarib olish maxsus jurnalda qayd etib boriladi (6-ilova).

2 — 4-guruhga mansub RIAni tashish SanQvaM 0029-94-son talablariga hamda radioaktiv moddalarni tashish xavfsizligi qoidalariga muvofiq amalga oshiriladi.

1-guruhga mansub RIA (shu jumladan RID), agar bu ular uchun rasmiylashtirilgan DSENM sanitariya-epidemiologiya xulosasida nazarda tutilgan boʻlsa, turar joy va jamoat binolariga oʻrnatilishi mumkin. 2 — 4-guruhga mansub RIAdan turar joy va jamoat binolarida foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

4.1, 4.4, 4.6, 4.8 va 4.9-bandlar talablari OʻzR SSVning sanitariya-epidemiologiya xulosasiga muvofiq radiatsiyaviy nazorat va hisobga olishni talab etmaydigan RIAga nisbatan qoʻllanmaydi.

5. Radioizotopli asboblarni joylashtirish, ishlatish va ishlatishdan chiqarish

2 — 4-guruhlarga mansub statsionar RIMlarni oʻrnatish hududiy DSENM bilan kelishilgan texnik hujjatlar va loyihaga qatʼiy muvofiq ravishda amalga oshiriladi. RIMni oʻrnatish va mahkamlash usuli ulardan begona shaxslarning ruxsatsiz foydalanish imkoniyatini istisno qilishi hamda manbalarning saqlanishini taʼminlashi lozim.

5.2. 4-guruh RIMlarini oʻrnatishda, iloji boricha, ularni doimiy ish joylaridan maksimal darajada uzoqroqqa joylashtirish kerak.

5.3. 2 — 4-guruhlarga mansub RIMlardan foydalanishda quyidagi talablarga rioya qilish zarur:

nurlanish dastasini ushbu xonada ishlovchilar uchun eng xavfsiz tomonga (yerga, pishiq gʻishtli devor tomonga va hokazo) yoʻnaltirish;

RIMni shunday oʻrnatish kerakki, doimiy ish joylarida va odamlar boʻlishi mumkin boʻlgan joylarda doza quvvati 1,0 mkZv/soatdan oshmasin; buning uchun zarurat tugʻilganda, qoʻshimcha radiatsiyaviy himoya vositalaridan (statsionar yoki koʻchma) foydalanish;

3-4-guruhlarga mansub statsionar RIMlar manbalari blokining sirtidan 1,0 metrdan yaqinroq masofada doimiy ish oʻrinlari boʻlishiga yoʻl qoʻymaslik va bu hududga begona shaxslarning kirishini cheklash.

5.4. 3-4-guruhlarga mansub RIMlarni montaj qilish va sozlash, manbalar bloklarini qayta zaryadlash, shuningdek, ularni taʼmirlash va ularga texnik xizmat koʻrsatish tegishli tayyorgarlikdan oʻtgan, ekspluatatsiya qiluvchi yoki ushbu faoliyat turiga maxsus ruxsatnomaga (litsenziyaga) ega boʻlgan boshqa tashkilot xodimlari tomonidan amalga oshiriladi. Yuqorida sanab oʻtilgan barcha ishlar NRM-2006 va ARIAQ-2006 talablariga rioya qilingan holda bajariladi.

5.5. 3-4-guruh statsionar RIMlar montaj qilinib, sozlangandan soʻng, tegishli turdagi oʻlchovlarni oʻtkazish huquqi uchun akkreditatsiyadan oʻtgan tashkilot tomonidan radiatsiya xavfsizligi uchun masʼul shaxs ishtirokida nurlanishning ekvivalent doza quvvati oʻlchanishi lozim:

manba blokining (RIM) tashqi yuzasida va undan 1,0 m masofada;

eng yaqin ish joylarida;

RIM va u oʻrnatilgan uskunani ekspluatatsiya qilish bilan bogʻliq boʻlmagan shaxslar kirishi mumkin boʻlgan joylarda.

Bundan tashqari, blok yuzasining radioaktiv ifloslanishi nazoratdan oʻtkazilishi kerak.

5.6. Oʻtkazilgan oʻlchovlar natijalariga koʻra oʻlchov bayonnomasining ikki nusxasi rasmiylashtiriladi. Bir nusxasi ekspluatatsiya qiluvchi tashkilotda, ikkinchisi esa RIMni montaj qilgan va sozlagan tashkilotda qoldiriladi.

5.7. 3-4-guruh statsionar RIMlar montaj qilinib, sozlangach va zaruriy radiatsion nazorat oʻtkazilgach, ular ekspluatatsiya qiluvchi tashkilot, RIMni montaj qilgan va sozlagan tashkilotning hududiy DSENM va radiatsion nazoratni oʻtkazgan tashkilot vakillaridan iborat komissiya tomonidan foydalanishga qabul qilinadi. RIMni foydalanishga qabul qilish dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi va uning bir nusxasi ekspluatatsiya qiluvchi tashkilotda saqlanadi.

5.8. 3-4-guruh statsionar RIMlarni foydalanishga qabul qilish uchun tashkilot komissiyaga quyidagilarni taqdim etadi:

DSENM bilan kelishilgan, RIMga oid texnik hujjatlar;

RIM uchun sanitariya-epidemiologik xulosa;

RIM manba bloklariga oʻrnatilgan manbalarning pasportlari:

RIMni joylashtirish loyihasi (statsionar RIMlar uchun);

6.6-band boʻyicha oʻlchovlar bayonnomasi;

radiatsiyaviy xavfsizlik uchun masʼul shaxsni (tashkilotda radiatsiyaviy xavfsizlik xizmati mavjud boʻlmaganda), shuningdek manbalarni hisobga olish va saqlash uchun masʼul shaxslarni tayinlash toʻgʻrisidagi buyruq(lar);

RIMdan foydalanishda radiatsiyaviy xavfsizlik boʻyicha yoʻriqnoma;

radiatsiyaviy avariyalarning oldini olish va ularning oqibatlarini bartaraf etish boʻyicha yoʻriqnoma;

radiatsiyaviy xavfsizlik xizmati yoki radiatsiyaviy xavfsizlik uchun masʼul shaxs toʻgʻrisidagi nizom;

ishlab chiqarishda radiatsiyaviy nazoratni oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizom:

kirim-chiqim jurnali;

tashkilot rahbarining buyrugʻi bilan tasdiqlangan, A va B toifalariga mansub xodimlar roʻyxati;

xodimlarga radiatsiyaviy xavfsizlik boʻyicha yoʻriqnoma oʻtkazish jurnali.

5.9 Foydalanishga qabul qilingan 3-4-guruh RIMlaridan faqat ionlashtiruvchi nurlanish manbalari bilan ishlash sharoitlarining SanQvaNga muvofiqligi toʻgʻrisida hududiy DSENMning sanitariya-epidemiologik xulosasi mavjud boʻlgandagina foydalanishga ruxsat etiladi.

5.10 Agar foydalanish yoʻriqnomasida koʻzda tutilmagan boʻlsa, RIM manbalar blokidan manbalarni chiqarib olishga yoʻl qoʻyilmaydi.

5.11 Manbalar blokini zaryadlash (qayta zaryadlash) faqat RIMning texnik hujjatlarida koʻrsatilgan manbalar bilan amalga oshiriladi. Bu maqsadda texnik hujjatlarda nazarda tutilmagan, fizik parametrlari (faolligi, radionuklidi, oʻlchamlari) bilan farq qiladigan yoki belgilangan yaroqlilik muddati oʻtgan manbalardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

5.12 Foydalanish zarurati qolmagan yoki kelgusida foydalanishga yaroqsiz boʻlgan barcha guruhlardagi RIIlar demontaj qilinishi va koʻmish uchun ixtisoslashtirilgan tashkilotlarga topshirilishi kerak. 2 — 4-guruhlarga mansub statsionar RIIlarni demontaj qilish ishlari ushbu faoliyat turi uchun maxsus ruxsatnomaga (litsenziyaga) ega boʻlgan tashkilot tomonidan bajarilishi lozim.

5.13 5.1 va 5.3 — 5.9-bandlar talablari OʻzR SSVning sanitariya-epidemiologik xulosasiga muvofiq radiatsiyaviy nazorat va hisobga olish talab etilmaydigan RIIlarga nisbatan tatbiq etilmaydi.

6. Radiatsiyaviy nazorat

6.1 2 — 4-guruhlarga mansub RIIlardan foydalanadigan tashkilotlarda ularni ishlatishning radiatsiyaviy xavfsizligi yuzasidan ishlab chiqarish nazorati (bundan buyon matnda radiatsiyaviy nazorat deb yuritiladi) oʻtkaziladi. Radiatsiyaviy nazoratning davriyligi, hajmi va turlari tashkilotda foydalaniladigan RIIlarning turiga va soniga bogʻliq boʻladi. Bunday nazoratni oʻtkazish tartibi hududiy DSENM bilan kelishiladi.

6.2 Radiatsiyaviy nazorat radiatsiyaviy xavfsizlik uchun masʼul shaxs, tashkilotning radiatsiyaviy xavfsizlik xizmati yoxud idoraviy radiatsiyaviy xavfsizlik xizmati tomonidan amalga oshirilishi mumkin. Tashkilotda radiatsiyaviy nazoratni tegishli oʻlchov sohalarida akkreditatsiyadan oʻtgan radiatsiyaviy nazorat laboratoriyasi bilan tuzilgan shartnoma asosida oʻtkazishga yoʻl qoʻyiladi.

6.3 Tashkilotda foydalaniladigan RIIlarning turlariga qarab, radiatsiyaviy nazorat quyidagi parametrlarni oʻlchashni oʻz ichiga oladi:

gamma-nurlanish ekvivalent dozasining quvvati;

tormozlanish nurlanishi ekvivalent dozasining quvvati;

neytron nurlanishining ekvivalent doza quvvati;

RIM va uskunalarning radionuklidlar bilan sirtqi ifloslanishi.

Ish joylarida va odamlar boʻlishi mumkin boʻlgan joylarda ekvivalent doza quvvatini oʻlchash poldan 0,5, 1,0 va 1,5 m balandlikda oʻtkaziladi. RIM va uskunalarning sirtqi radioaktiv ifloslanishini oʻlchash surtma olish usuli bilan amalga oshiriladi.

6.4 RIMdan foydalanadigan tashkilotlarda quyidagilar amalga oshiriladi:

6.4.1 Har hafta:

statsionar 2 — 4-guruh RIMlarini vizual koʻrikdan oʻtkazish, bunda manbalar bloklaridagi plombalar va qulflarning butligi tekshiriladi hamda koʻrik natijalari maxsus jurnalga (7-ilova) yozib qoʻyiladi;

2 — 4-guruh RIM manbalari bloklarida manbalarning mavjudligini tekshirish.

6.4.2 Har chorakda:

statsionar 2 — 4-guruh RIM manbalari bloklarining va qoʻshimcha radiatsiyaviy himoya konstruksiyalarining (agar ular nazarda tutilgan boʻlsa) mahkamlanish ishonchliligini tekshirish;

koʻchma 2 — 4-guruh RIMlari sirtida va ulardan 1,0 m masofada ekvivalent doza quvvatini oʻlchash.

6.4.3 Olti oyda bir marta:

• statsionar 3-4-guruh RIM manbalari bloklari sirtidan 1,0 m masofada, ish joylarida va odamlar boʻlishi mumkin boʻlgan joylarda ekvivalent doza quvvatining mazkur SanQvaN talablariga muvofiqligini tekshirish;

• statsionar 1-2-guruh RIMlarining oʻz oʻrnatish joylarida mavjudligini nazorat qilish.

6.4.4 Har yili:

• statsionar 2 — 4-guruh RIM manbalari bloklari sirtida, undan 1,0 m masofada, ish joylarida va odamlar boʻlishi mumkin boʻlgan joylarda ekvivalent doza quvvatining mazkur SanQvaN talablariga muvofiqligini tekshirish.

6.4.5 Har kuni:

• tebranish (turtki) sharoitida ishlatilayotgan statsionar RMN (manba bloklari) mahkamlagichlarini tekshirish.

6.5 Navbatdan tashqari radiatsiyaviy nazorat quyidagi hollarda oʻtkaziladi:

RMN saqlanadigan xonaga begona shaxslarning ruxsatsiz kirishi;

RMN saqlanadigan xonada yongʻin yoki boshqa favqulodda vaziyat yuzaga kelishi;

manba bloki (RMN) plombasi yoki qulfining butunligi buzilishi;

RMN oʻrnatilgan uskunani taʼmirlashdan soʻng, agar bu jarayonda RMN demontaj qilingan boʻlsa;

manba blokini oʻrnatish, almashtirish yoki qayta zaryadlashdan soʻng;

qoʻshimcha radiatsiyaviy himoya oʻrnatilgandan soʻng;

radiatsiyaviy avariya oqibatlarini bartaraf etish vaqtida va undan keyin.

6.6 A toifasidagi xodimlar uchun majburiy individual dozimetrik nazorat tashkil etiladi.

6.7 Radiatsiyaviy nazoratni oʻtkazish uchun nazorat qilinadigan kattaliklarni oʻlchashga moʻljallangan, Oʻlchash vositalarining davlat reyestriga kiritilgan hamda davlat qiyoslovidan oʻtganligi toʻgʻrisida amaldagi guvohnomaga ega boʻlgan oʻlchash vositalaridan foydalanish kerak.

7. Yuzaga kelishi mumkin boʻlgan radiatsiyaviy avariyalarning oldini olish va ularning oqibatlarini bartaraf etish

7.1 RMN bilan muomalada boʻlganda quyidagilar radiatsiyaviy avariyalarga kiradi:

manbaning, manba blokining yoki RMNning yoʻqolishi yoki oʻgʻirlanishi;

manbaning manba blokidan (RMNdan) tushib qolishi;

RMN manbasining germetikligi buzilishi;

manba blokining (RMNning) yoki qoʻshimcha radiatsiyaviy himoyaning (agar mavjud boʻlsa) radiatsiyaviy himoyasi buzilishi yoki sifatining pasayishi;

manbani “ishchi” holatidan “saqlash” holatiga oʻtkazish mexanizmining yoki nurlanishning ishchi dastasini toʻsish mexanizmining ishdan chiqishi;

statsionar RIMning uni mahkamlash moslamalarining buzilishi yoki boʻshashishi natijasida oʻz-oʻzidan siljishi (tushib ketishi);

RIMdan notoʻgʻri foydalanish natijasida xodimlar yoki aholining, tegishli ravishda, xodimlar va aholi uchun belgilangan asosiy doza chegaralaridan ortiq doza bilan nurlanishi:

atrof-muhitning radioaktiv ifloslanishi.

7.2. Radiatsiyaviy avariyalarning oldini olish uchun quyidagi talablarga rioya qilish lozim.

7.2.1. RIM bilan ishlashda ushbu qoidalar va texnik hujjatlarda koʻzda tutilgan radiatsiyaviy xavfsizlik choralariga amal qilish kerak.

7.2.2. Agar foydalanish boʻyicha yoʻriqnomada koʻzda tutilmagan boʻlsa, RIM manba bloklaridan manbalarni chiqarib olishga yoʻl qoʻyilmasin. Yoʻriqnomada ularni chiqarib olish koʻzda tutilgan hollarda, bu amaliyotni faqatgina

maxsus tayyorgarlikdan oʻtgan mutaxassislar masofaviy asbob, himoya ekranlari va boshqa moslamalardan foydalangan holda, foydalanish boʻyicha yoʻriqnomaga qatʼiy rioya qilgan tarzda bajarishlari shart.

7.2.3. RIMdan foydalanish sharoitlari (tebranish, harorat, chang, namlik, agressiv muhitlar va h.k.) texnik hujjatlarga mos kelishi kerak.

7.2.4. Dala sharoitida RIM bilan ishlaganda, manba blokida (RIMda) manbaning mavjudligi har bir ish smenasi boshlanishidan oldin tekshirilishi lozim. Ish smenasi tugagach, manbaning “saqlash” holatida ekanligiga ishonch hosil qilish kerak.

7.3 Radiatsiyaviy avariya yuz berganda yoki uning yuz berganligi haqida asosli taxmin paydo boʻlganda, quyidagi chora-tadbirlarni zudlik bilan amalga oshirish lozim:

avariya uchastkasida ishlarni toʻxtatish;

odamlarni radiatsiyaviy avariyaning taxminiy zonasidan olib chiqish va zonani radiatsiyaviy xavf belgilari bilan belgilab qoʻyish;

tashkilot maʼmuriyatini, radiatsiyaviy xavfsizlik xizmatini yoki radiatsiyaviy xavfsizlik uchun masʼul shaxsni xabardor qilish.

7.4 Radiatsiyaviy avariya yuz berganda tashkilot maʼmuriyati quyidagilarni bajarishi shart:

7.4.1 Radiatsiyaviy avariyalarning oldini olish boʻyicha chora-tadbirlar dasturini ishlab chiqish va uning bajarilishini taʼminlash.

7.4.2 Radiatsiyaviy avariya zonasida radiatsiya nazoratini tashkil etish, radiatsiyaviy xavfli zona chegaralarini aniqlash. Bu zonada ekvivalent doza quvvati 1 mkZv/soatdan oshsa yoki uskunalar, binolar yoxud hududda radioaktiv ifloslanish mavjud boʻlsa, odamlarni ushbu zonadan chiqarish, uning chegaralari boʻylab kamida 3 m masofadan aniq koʻrinadigan toʻsiqlar va radiatsiyaviy xavf belgilarini oʻrnatish hamda begona shaxslarning bu hududga kirishini cheklash choralarini koʻrish zarur.

7.4.3 Avariya zonasida radioaktiv ifloslanish aniqlangan taqdirda, radiatsiyaviy xavfli zonadan olib chiqilgan shaxslarning kiyimlari, poyabzallari va teri qoplamlarining radioaktiv ifloslanishini nazorat qilishni hamda zarurat boʻlganda ularni dezaktivatsiya qilishni tashkil etish.

7.4.4 Radiatsiyaviy avariya toʻgʻrisida yuqori turuvchi tashkilotni va hududiy DSENMni zudlik bilan xabardor qilish, davlat hokimiyati organlarini, shu jumladan radiatsiyaviy xavfsizlikni taʼminlash sohasida davlat nazorati va tekshiruvini amalga oshiruvchi ijro etuvchi hokimiyat organlarini, shuningdek mahalliy oʻzini oʻzi boshqarish organlarini xabardor qilish kerak.

7.4.5 Manba yoʻqolgan taqdirda, radiatsiya nazorati vositalaridan foydalanib, uni qidirish choralarini koʻrish lozim.

7.4.6 Tashkilot boʻyicha buyruq bilan radiatsiyaviy avariyaning kelib chiqish sabablarini tekshirish va uning oqibatlarini bartaraf etish boʻyicha chora-tadbirlar rejasini ishlab chiqish uchun komissiya tuzilsin. Reja hududiy DSENM bilan kelishilishi shart. Radiatsiyaviy avariya oqibatlarini bartaraf etish boʻyicha keyingi ishlar hududiy DSENM bilan kelishilgan holda, ionlashtiruvchi nurlanish manbalari bilan ishlashga ruxsatnomasi bor mutaxassislar tomonidan, RNM-2006 va RNBATQ-2006 talablariga rioya qilingan holda olib borilishi kerak.

7.4.7 Radiatsiyaviy avariyaning kelib chiqish sabablarini tekshirish natijalari va uni bartaraf etish boʻyicha koʻrilgan chora-tadbirlarga berilgan baho komissiya dalolatnomasi bilan rasmiylashtirilishi kerak.

7.4.8 Oqibatlari bartaraf etilgan avariya hududida ishlarni qayta tiklashga faqat hududiy DSENM bilan kelishilgan holdagina ruxsat beriladi.

1-ILOVA

Radioizotop asboblarni (RIA uchun radionuklidli ionlashtiruvchi nurlanish manbalarini) hisobga olish boʻyicha kirim-chiqim jurnali

2-ILOVA

Talablar RIA uchun texnik hujjatlarga qoʻyiladigan

1. RIA uchun texnik hujjatlar texnik shartlarni va RIA bilan birga isteʼmolchiga yetkazib beriladigan hujjatlarni (pasport, texnik tavsif, foydalanish boʻyicha yoʻriqnoma) oʻz ichiga oladi.

2. Texnik shartlar tegishli standartlar talablarini inobatga olgan holda tuziladi va OʻzR SSV bilan kelishiladi. Ular quyidagi boʻlimlardan iborat:

kirish (umumiy qoidalar);

texnik talablar;

xavfsizlik talablariga rioya qilish;

qabul qilish qoidalari;

nazorat va sinov usullari;

tashish va saqlash;

foydalanish boʻyicha koʻrsatmalar;

ishlab chiqaruvchining kafolatlari.

“Kirish” qismida ushbu texnik shartlar aynan qaysi mahsulotlarga taalluqli ekanligi, ularning toʻliq belgilanishi va qoʻllanish sohasi koʻrsatiladi. Shuningdek, RII tarkibida ionlashtiruvchi nurlanishning radionuklidli manbai mavjudligi, uni buyurtma qilish, qabul qilish va ishlatish mazkur sanitariya qoidalari, RNM-2006 va RIIXAQQ-2006 talablari hisobga olingan holda amalga oshirilishi lozimligi haqida maʼlumot beriladi. Bundan tashqari, Oʻzbekiston Respublikasida faqatgina DSEMMning sanitariya-epidemiologiya xulosasiga ega boʻlgan RIIlardan foydalanishga ruxsat etilishi toʻgʻrisida ham axborot keltiriladi.

“Texnik talablar” boʻlimida RIIga qoʻyiladigan texnik talablarning toʻliq roʻyxati keltiriladi. Ushbu talablarning ishlab chiqaruvchi tomonidan bajarilishi mahsulotning eʼlon qilingan isteʼmol xususiyatlarini, amaldagi standartlarga muvofiqligini hamda xodimlar va aholi uchun Oʻzbekiston Respublikasida radiatsiyaviy xavfsizlik sohasida amalda boʻlgan meʼyoriy hujjatlar talablariga mos keladigan xavfsizlik darajasini kafolatlaydi.

Ushbu boʻlimda RIIning boshqa tavsiflari bilan bir qatorda, quyidagilar aniq koʻrsatiladi:

RII mansub boʻlgan guruh;

unda foydalaniladigan manbalarning turi va faolligi, shuningdek, ular tayyorlangan texnik shartlarning raqami;

RII va manbalardan foydalanishning yoʻl qoʻyiladigan shartlari (harorat, bosim, changlanish, mexanik va kimyoviy taʼsirlar va h.k.).

manbalar bloki (RNI) sirtida va undan 1 m masofadagi nurlanishning ekvivalent doza quvvatining maksimal qiymatlari;

radionuklidli nurlanish manbai sirtining olinadigan radioaktiv ifloslanishining maksimal darajasi;

RNI ishonchliligi koʻrsatkichlari (nosozlik yuz berguncha ishlashlar soni);

RNI va manbalarning belgilangan xizmat muddati (RNI ni qayta zaryadlash davriyligi);

RNI butligi, markirovkasi va qadoqlanishi.

“Xavfsizlik talablari” boʻlimida Oʻzbekiston Respublikasida amaldagi radiatsiya xavfsizligi sohasidagi meʼyoriy hujjatlar talablariga muvofiqlikni taʼminlaydigan RNIga oid aniq texnik talablarni keltirish zarur.

“Qabul qilish qoidalari” boʻlimida quyidagilarni keltirish zarur:

oʻtkaziladigan sinov turlari (malakaviy, qabul qilish-topshirish, davriy, namunaviy, ishonchlilik sinovlari);

turli sinovlarning hajmi va tavsiya etiladigan ketma-ketligi;

sinovlar kim tomonidan oʻtkazilishi lozimligi;

sinovdan oldin va keyin RNI parametrlarining yoʻl qoʻyiladigan qiymatlari;

turli sinovlarning dasturlari va davriyligi.

“Nazorat va sinov usullari” boʻlimida avvalgi boʻlimda qayd etilgan barcha sinov usullari, shuningdek, ularni oʻtkazish uchun tavsiya etiladigan texnik vositalar, shu jumladan oʻlchov vositalari keltiriladi.

«Tashish va saqlash» boʻlimida personal va aholining radiatsiyaviy xavfsizligini taʼminlash uchun zarur boʻlgan RIMni tashish va saqlashning barcha muhim shartlari keltiriladi. RIMni saqlash joylariga qoʻyiladigan talablar (xonaning maydoni, signalizatsiya mavjudligi, devorlarning tashqi sirtlaridagi doza quvvatining ruxsat etilgan darajasi, harorat, namlik va h.k.) koʻrsatiladi. RIMni tashishga ruxsat etilgan transport turi, RIMni oʻrnatilgan manbalar bilan birga tashish imkoniyati, tarkibida RIM (manbalar) boʻlgan oʻramlarning radiatsiya toifasi, tarkibida RIM (manbalar) boʻlgan radiatsion oʻramlardan odamlar turadigan joylargacha hamda yorugʻlikka sezgir plyonkali yuklar joylashtiriladigan joylargacha boʻlgan eng kam ruxsat etilgan masofa koʻrsatiladi.

«Foydalanish boʻyicha koʻrsatmalar» boʻlimida RIMdan foydalanishda talablari hisobga olinishi kerak boʻlgan, Oʻzbekiston Respublikasida amaldagi meʼyoriy hujjatlarga havolalar keltiriladi. RIMdan foydalanishda radiatsiyaviy xavfsizlikni taʼminlash uchun muhim cheklovlar bayon etiladi.

«Ishlab chiqaruvchining kafolatlari» boʻlimida RIMni saqlash va undan foydalanishning belgilangan muddati hamda ishlab chiqaruvchi shu muddat davomida RIMning avariyasiz ishlashini kafolatlaydigan shartlar keltiriladi. Bunda, agar RIMdan foydalanishning belgilangan muddati uning tarkibidagi manbalardan foydalanishning belgilangan muddatidan oshsa, RIMdan foydalanishning belgilangan muddati davomida ularni qayta quvvatlashning ruxsat etilgan maksimal soni koʻrsatiladi.

3. RNM yetkazib berilayotganda, unga ilova qilinadigan texnik hujjatlar isteʼmolchiga RNMning tuzilishi, ishlashi, yoʻl qoʻyiladigan foydalanish shartlari hamda RNM bilan muomala qilishning barcha bosqichlarida radiatsiyaviy xavfsizlikni taʼminlash talablari haqida aniq tasavvur berishi lozim. Bunday hujjatlar pasport, texnik tavsif, foydalanish boʻyicha yoʻriqnomani oʻz ichiga olishi mumkin. Ushbu hujjatlarning bir nechtasini birlashtirishga yoʻl qoʻyiladi. Isteʼmolchiga RNM bilan birga yetkazib beriladigan texnik hujjatlarda quyidagilarni koʻrsatish zarur:

RNM tarkibida ionlashtiruvchi nurlanishning radionuklid manbai borligi hamda unga buyurtma berish, uni olish va undan foydalanish mazkur sanitariya qoidalari, RNM-2006 va RANAX-2006 talablarini hisobga olgan holda amalga oshirilishi kerakligini koʻrsatish. Oʻzbekiston Respublikasi hududida faqat OʻzR SSVning amaldagi sanitariya-epidemiologiya xulosasiga ega boʻlgan RNMlardan foydalanishga ruxsat etiladi. RNMga buyurtma berish va yetkazib berish shartlarini, ularni joylashtirish hamda foydalanishga topshirish uchun ruxsatnoma olishga qoʻyiladigan asosiy talablarni (joylashtirishning kelishilgan loyihasi, hududiy DSENMning tegishli sanitariya-epidemiologiya xulosasi va radionuklid nurlanish manbalari bilan ishlash uchun litsenziya mavjudligi, xodimlarning malakasi va shunga oʻxshashlarni) keltirish;

RII ning asosiy texnik tavsiflarini, ruxsat etilgan foydalanish sharoitlarini va belgilangan xizmat muddatini keltirish. RII dan turli rejimlarda foydalanilganda manba bloki yuzasida va undan 1 m masofada nurlanishning ekvivalent doza quvvatining maksimal qiymatlariga oid maʼlumotlarni taqdim etish. Mazkur RII da ishlatilishi mumkin boʻlgan manbalarning turini va faolligini koʻrsatish;

RII qurilmasining tavsifini taqdim etish. Manbalarning, nurlanish manbai blokining chizmalarini, shuningdek, manbalarni blokda mahkamlash usulining, radiatsiyaviy himoya konstruksiyasining va manbalarni “saqlash” holatidan “ishlash” holatiga oʻtkazish moslamasining yoki ishchi nurlar dastasini toʻsuvchi zulfinning batafsil tavsifini keltirish:

xodimlarning RII bilan xavfsiz ishlash usullarini oʻzlashtirishi uchun yetarli maʼlumot berish. RII ni montaj qilish, sozlash va sinovdan oʻtkazish qoidalarini bayon qilish. Texnik xizmat koʻrsatish va nazorat hajmlari hamda davriyligini tavsiflash;

RII bilan ishlashda xodimlar va aholining radiatsiyaviy xavfsizligini taʼminlash uchun rioya qilinishi zarur boʻlgan xavfsizlik talablarini keltirish. RII dan foydalanish jarayonida manbalarni vaqti-vaqti bilan qayta zaryadlash zarur boʻlsa, qayta zaryadlashni kim amalga oshirishga haqli ekanligi toʻgʻrisida maʼlumot berish va qayta zaryadlash texnologiyasini batafsil tavsiflash lozim:

RII manba blokida radionuklid nurlanish manbaining amalda mavjudligini tekshirish uslubiyotini keltirish;

RII bilan butlangan manbalarning yoʻl qoʻyiladigan foydalanish sharoitlari va belgilangan ekspluatatsiya muddati koʻrsatilgan pasportlarini, shuningdek RII uchun berilgan sanitariya-epidemiologiya xulosasining nusxasini taqdim etish.

3-ILOVA

Gigiyenik talablar RII tarkibida foydalaniladigan radionuklidli manbalarga doir

1. Manbalar “Davsanepidnazorat” davlat organi bilan kelishilgan texnik shartlar boʻyicha tayyorlanadi. Oʻzbekiston Respublikasi hududida RII tarkibida qoʻllash uchun “Davsanepidnazorat” davlat organining belgilangan namunadagi sanitariya-epidemiologiya xulosasiga ega boʻlgan manbalarga ruxsat etiladi.

2. RII uchun manbaga radionuklid tanlashda quyidagilarni hisobga olish lozim:

mazkur radionukliddan foydalanishning texnologik zarurati asoslanganligi;

radionuklidning zaharliligi, bunda eng kam zaharlilikka ega radionuklidlarga afzallik berish;

radionuklidning (uning tarkibidagi kimyoviy birikmaning) kimyoviy faolligi va tarqalish qobiliyati, bunda eng kam kimyoviy faollikka va tarqalish qobiliyatiga ega radionuklidlarga afzallik berish;

nurlanish energiyasi va turi, bunda eng kam kirish qobiliyatiga ega nurlanishli radionuklidni tanlash;

radionuklidning minimal ahamiyatli faolligi (MAF) miqdori, bunda MAFning eng katta qiymatiga ega boʻlgan radionuklidlarga afzallik berish.

Seriyali RITlarda foydalanishga moʻljallangan manbalar namunalari GOST talablariga muvofiq sinovdan oʻtkaziladi. Seriyali ishlab chiqariladigan manbalar esa ularga oid texnik hujjatlar talablariga muvofiqligi yuzasidan sinovdan oʻtkaziladi.

Har bir manba oʻz pasportiga ega boʻlishi kerak. Unda manbaning turi, raqami, ishlab chiqarilgan sanasi, radionuklidning faolligi, sirtning ruxsat etilgan radioaktiv ifloslanishi, maqsadi, ishlab chiqaruvchisi va boshqalar koʻrsatiladi. Shuningdek, pasportda manbaning butunligi, germetikligi va radiatsion tozaligi belgilangan butun ekspluatatsiya muddati davomida saqlanishi kafolatlanadigan tashqi muhit omillarining (harorat, bosim, namlik, agressiv muhitlar, mexanik taʼsirlar va hokazo) chegaraviy qiymatlari koʻrsatilishi lozim.

Manbalardan pasportda koʻrsatilganlarga mos kelmaydigan sharoitlarda foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

4-ILOVA

RITni yetkazib bergan tashkilot tomonidan hududiy DSENMga yuboriladigan, RIT pasportiga ilova qilinadigan yirtma talon shakli

TALON

RIT pasportiga ilova qilinadigan yirtma talon (RITni yetkazib bergan tashkilot tomonidan hududiy DSENMga yuboriladi)

5-ILOVA

RNI pasportiga yirtma talon shakli, hududiy DSENMga RNI qabul qilib olgan tashkilot tomonidan yuboriladi

TALON

RNI pasportiga yirtma (RNI qabul qilib olgan tashkilot tomonidan hududiy DSENMga yuboriladi)

6-ILOVA

Koʻchma radioizotop asboblarni berish va qaytarib olish jurnali

7-ILOVA

Radioizotop asboblarni profilaktik koʻrikdan oʻtkazish jurnali