Oʻzbekiston Respublikasi sharoitida zaharli sanoat chiqindilarining gigiyenik tasniflagichi (0128-02-son)

29.07.2002

OʻZBEKISTON RESPUBLIKASINING SANITARIYA QOIDALARI VA MEʼYORLARI, GIGIYENA NORMATIVLARI

1. Umumiy qoidalar

1.1 Hozirgi vaqtda Oʻzbekistonning hududiy-sanoat majmualarida va yirik shaharlarida sanoat chiqindilarini inventarizatsiya qilish, tasniflash, saqlash va zararsizlantirish muammosi alohida gigiyenik ahamiyat kasb etmoqda, chunki ularning koʻplari zaharli boʻlib, aholi salomatligi uchun xavf tugʻdiradi.

1.2 Mazkur hujjat Oʻzbekiston Respublikasining «Sanoat chiqindilarini inventarizatsiya qilish, tasniflash, saqlash va zararsizlantirishga oid sanitariya qoidalari va meʼyorlari»ni (SanQvaM) toʻldiradi. Uning talablariga rioya etish zaharli sanoat chiqindilarining hisobi va hisobotini yuritishni yaxshilashga, ularni utilizatsiya qilish, qayta ishlash yoki atrof-muhitga joylashtirish usullarini aniqlashga yordam beradi. Kelajakda undan zaharli chiqindilar bilan atrof-muhitni ifloslantirishdan kelib chiqadigan zararni hamda ularni yetkazib beruvchilar tomonidan toʻlanadigan toʻlovni hisoblash uchun foydalanish mumkin.

1.3 Hujjat Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tizimidagi hududiy Davlat sanitariya-epidemiologiya nazorati markazlari, shuningdek, respublikaning boshqa vazirlik va idoralari uchun moʻljallangan.

2. Zaharli sanoat chiqindilari ustidan sanitariya nazoratining asosiy yoʻnalishlari

2.1 Amaliy maqsadlar uchun sanoat chiqindilarini quyidagi toifalarga ajratish maqsadga muvofiqdir:

shahar chiqindixonalarida qattiq maishiy chiqindilar (QMCh) bilan birga saqlashga ruxsat etilgan sanoat chiqindilari;

utilizatsiya qilinishi lozim boʻlgan sanoat chiqindilari;

maxsus jihozlangan poligonlarda saqlanadigan zaharli sanoat chiqindilari.

2.2 Sanoat chiqindilarini yigʻish, toʻplash, hisobga olish va inventarizatsiya qilish tartibi ularning xavflilik sinflari inobatga olingan holda belgilanadi:

I sinf — favqulodda xavfli;

II sinf — oʻta xavfli;

III sinf — oʻrtacha xavfli;

IV sinf — kam xavfli.

2.3. Sanoat chiqindilarining xavflilik sinfini aniqlashda ular tarkibiga kiruvchi barcha kimyoviy zararli moddalarni toʻliq hisobga olish zarur, bu esa ularning tarkibini laboratoriya tadqiqotlarini oʻtkazish orqali taʼminlanadi. Foydalanilayotgan meʼyoriy va loyiha hujjatlarida kimyoviy moddaning xavflilik sinfiga oid koʻrsatmalar boʻlmagan taqdirda, u xavflilik indeksi boʻyicha aniqlanadi.

Xavflilik indeksini aniqlash tuproqdagi zararli moddaning REMK, zararli moddaning LD50 boʻyicha, shuningdek, «Sanoat chiqindilarini inventarizatsiya qilish, tasniflash, saqlash va zararsizlantirishning sanitariya qoidalari»da keltirilgan ish hududi havosidagi zararli moddaning xavflilik massasi boʻyicha hisob-kitoblar yordamida amalga oshirilishi mumkin.

2.4. Zaharli sanoat chiqindilarining kimyoviy tarkibini oʻrganish natijalari va ularning zaharli ekanligi toʻgʻrisida maʼlumotlar boʻlmaganda, ularni saqlash, zararsizlantirish va utilizatsiya qilish tartibi hamda usullarini aniqlashda Oʻzbekiston Respublikasi sharoitidagi zaharli sanoat chiqindilarining gigiyenik tasniflagichidan foydalanish mumkin (1-ilova).

2.5. Gigiyenik tasniflagichga 134 turdagi zaharli sanoat chiqindilari kiritilgan, jumladan, 1-sinfga — 16 ta; 2-sinfga — 52 ta; 3-sinfga — 37 ta; 4-sinfga 28 ta tur.

2.6 Zaharli sanoat chiqindilarini zararsizlantirish va koʻmish ularning xavflilik sinfini hisobga olgan holda yoqish, neytrallashtirish yoki koʻmish yoʻli bilan maxsus muhandislik inshootlarida — poligonlarda amalga oshiriladi. Bunda ularning agregat holati, suvda eruvchanligi, tarkibidagi moddalar va birikmalarning xavflilik sinfi hisobga olinadi.

2.7 Tarkibida 4-xavflilik sinfiga mansub moddalar boʻlgan qattiq chiqindilar poligonning alohida kartasida toʻliqligicha maishiy chiqindilar kabi saqlanadi. Tarkibida 2 va 3-xavflilik sinflariga mansub zararli moddalar boʻlgan qattiq va changsimon chiqindilarni koʻmishda ushbu kotlovanlarning tubi va yon devorlarini izolyatsiya qilish majburiydir. 1-xavflilik sinfiga mansub zararli moddalarni koʻmishda bu moddalarning chiqindilardan atrof-muhitga tarqalishining oldini olishga qaratilgan qoʻshimcha choralar qoʻllanilishi kerak.

2.8 Tarkibida 4-xavflilik sinfiga mansub zararli moddalar boʻlgan suyuq sanoat chiqindilari poligonning alohida ajratilgan kartalariga bir tekisda quyiladi. Tarkibida 1, 2 va 3-xavflilik sinflariga mansub zararli moddalar boʻlgan suyuq chiqindilar poligonlarga olib chiqishdan oldin korxonalarning oʻzida pastasimon holatga kelguncha suvsizlantirilishi, 1-xavflilik sinfiga mansub zararli chiqindilar esa suvsizlantirilgandan soʻng germetik yopiladigan poʻlat konteynerlarga joylashtirilishi lozim.

2.9 Yonuvchi chiqindilar, shuningdek, laklar, erituvchilar va emallar shimilgan utilizatsiya chiqindilari poligondagi maxsus pechda yoqilishi kerak.

2.10 Turli xavflilik sinflari va turlaridagi zaharli sanoat chiqindilarini aniq qoʻllash va tavsiya etilgan utilizatsiya qilish, zararsizlantirish va koʻmib tashlash boʻyicha chora-tadbirlar «Sanoatdagi zaharli chiqindilarning gigiyenik tasniflagichi» da (1-ilova) keltirilgan.

1-ilova

OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI SHAROITIDA SANOATDAGI ZAHARLI CHIQINDILARNING GIGIYENIK TASNIFLAGICHI