Oltin qazib olish va boyitish korxonalari uchun sanitariya qoidalari va normalari (0190-05-son)

06.10.2005

Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasining

meʼyorlari

1. UMUMIY QOIDALAR, QOʻLLANISH SOHASI

1.1. Oltin qazib olish va boyitish korxonalari uchun sanitariya qoidalari va normalari xodimlarning sogʻligʻini muhofaza qilish maqsadida belgilanadi hamda oltinni ochiq usulda qazib olish va boyitishda togʻ-kon sanoatida mehnat gigiyenasi va ishlab chiqarish sanitariyasi boʻyicha asosiy talablarni tartibga soladi.

1.2. Ushbu qoidalarning qoidalari texnologik jarayonlarni tashkil etishda va sogʻlomlashtirish tadbirlarini ishlab chiqishda hisobga olinishi lozim.

1.3. Ushbu qoidalar umumrespublika meʼyori hisoblanib, Oʻzbekiston Respublikasi hududida joylashgan va ochiq usulda oltin tarkibli rudalarni qazib olish, qayta ishlash hamda sof oltin olish konlarini loyihalashtirish, qurish, qayta qurish va ulardan foydalanishni amalga oshiruvchi barcha korxonalar (idoraviy mansubligidan, mulkchilik shaklidan va mansabdor shaxslardan qatʼi nazar) uchun majburiydir.

1.4. Yer osti kon lahimlari va yordamchi yer osti inshootlarini jihozlash va saqlash ishlari «Mis, rudali, norudali va sochma foydali qazilmalarni qazib oluvchi korxonalar uchun sanitariya qoidalari», «Portlatish ishlarida yagona xavfsizlik qoidalari», «Rangli, nodir va qimmatbaho metallar konlarini ishlovchi konlar, priisklar va shaxtalardan texnik foydalanish qoidalari» talablariga mos boʻlishi lozim.

1.5. Davlat standartlari va tarmoq meʼyoriy-texnik hujjatlari sanitariya qoidalari talablariga javob berishi shart.

1.6. Sanitariya qoidalarining buzilishi Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq intizomiy, maʼmuriy va jinoiy javobgarlikka sabab boʻladi.

1.7. Ushbu qoidalarga rioya etilishi ustidan davlat nazoratini Oʻzbekiston Respublikasi Davlat sanitariya-epidemiologiya nazorati organlari ogohlantiruvchi va joriy nazorat oʻtkazish orqali amalga oshiradi.

2. NORMATIV HAVOLALAR

2.1. Oʻzbekiston Respublikasining «Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida»gi Qonuni, Oʻzbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi, «Fuqarolar salomatligini saqlash toʻgʻrisida»gi Qonun, «Davlat sanitariya nazorati toʻgʻrisida»gi Qonun.

2.2. Amaldagi meʼyoriy hujjatlar roʻyxati 1-ilovaga muvofiq.

3. ASOSIY ATAMALAR VA TAʼRIFLAR

3.1. Mehnat gigiyenasi — xodimlar salomatligini saqlash, xavfli va (yoki) zararli ishlab chiqarish omillarining salbiy taʼsirini oldini olish boʻyicha chora-tadbirlar va vositalar majmuasi.

3.2. Zarar — insonlar salomatligiga jismoniy yoki boshqa turdagi shikast yetkazilishi.

3.3. Xavfli (ishlab chiqarish) omili — muayyan sharoitlarda ishlovchi kishining jarohatlanishiga, sogʻligʻining toʻsatdan keskin yomonlashishiga yoki oʻlimiga olib keladigan ishlab chiqarish omili.

3.4. Zararli (ishlab chiqarish) omili — muayyan sharoitlarda ishlovchi kishining kasallanishiga yoki ish qobiliyatining pasayishiga va (yoki) avlodning salomatligiga salbiy taʼsir koʻrsatishiga olib kelishi mumkin boʻlgan ishlab chiqarish omili.

Izoh. Miqdoriy tavsifi (darajasi, konsentratsiyasi va boshqalar) va taʼsir davomiyligiga qarab, zararli ishlab chiqarish omili xavfli omilga aylanishi mumkin.

3.5. Ishlab chiqarish sanitariyasi — ishlovchilarga yoʻl qoʻyib boʻlmaydigan xavfning taʼsirini oldini oluvchi yoki kamaytiruvchi tashkiliy, sanitariya-gigiyena tadbirlari hamda texnik vositalar va usullar tizimi.

3.6. Xavf — zarar yetkazish ehtimoli va zarar oqibatlarining ogʻirlik darajasi uygʻunligi.

3.7. Yoʻl qoʻyib boʻlmaydigan xavf — darajasi ruxsat etilgan darajadan yuqori boʻlgan xavf.

3.8. Zararli ishlab chiqarish omilining ruxsat etilgan chegaraviy qiymati — zararli ishlab chiqarish omilining shunday chegaraviy qiymatiki, uning butun mehnat faoliyati davomida har kungi belgilangan muddatda taʼsir etishi mehnat faoliyati davrida ham, undan keyingi davrda ham jarohatlanish, ish qobiliyatining pasayishi va kasallanishga olib kelmaydi, shuningdek, avlodlar sogʻligʻiga ham salbiy taʼsir koʻrsatmaydi.

3.9. Ish zonasi havosidagi zararli moddalarning ruxsat etilgan chegaraviy konsentratsiyalari (RECHK) — shunday konsentratsiyalarki, ular har kuni (dam olish kunlaridan tashqari) 8 soat davomida yoki boshqa muddatda, lekin haftasiga 40 soatdan oshmaydigan vaqt mobaynida butun ish staji davomida taʼsir etganda, ish jarayonida yoki hozirgi va keyingi avlodlar hayotining keyingi davrlarida zamonaviy tadqiqot usullari bilan aniqlanadigan kasalliklar yoki sogʻliqda ogʻishlarni keltirib chiqarmaydi.

3.10. Himoya vositasi (ishlovchi uchun) — inson tanasiga yoki uning qismlariga kiyiladigan va foydalaniladigan himoya vositasi.

3.11. Jamoaviy himoya vositasi (ishlovchilar uchun) — ishlab chiqarish uskunasi, ishlab chiqarish jarayoni, ishlab chiqarish xonasi (binosi) yoki ishlab chiqarish maydoni bilan konstruktiv va (yoki) funksional jihatdan bogʻliq boʻlgan himoya vositasi.

4. OCHIQ USULDA OLTIN QAZIB OLISH BOʻYICHA KARYERLAR, KESIMLAR, OCHIQ KON ISHLARIGA QOʻYILADIGAN TALABLAR

4.1. Umumiy talablar.

4.1.1. Karyerlarda ochiq kon ishlarini olib borish va uskunalardan foydalanish «Foydali qazilma konlarini ochiq usulda qazib olishda xavfsizlik qoidalari» talablariga toʻliq muvofiq boʻlishi shart.

4.1.2. Yuqori radiatsiya foniga ega boʻlgan oltin konlarini karyerlarda qazib olishda, amaldagi «Radiatsiyaviy xavfsizlik meʼyorlari» va «Radioaktiv moddalar hamda ionlashtiruvchi nurlanishning boshqa manbalari bilan ishlashning asosiy sanitariya qoidalari» talablarini taʼminlovchi tashkiliy-texnik tadbirlar majmuasi amalga oshirilishi lozim.

4.1.3. Karyerlarda portlatish ishlari «Portlatish ishlarida yagona xavfsizlik qoidalari» va «Avtomobil transportida portlovchi materiallarni tashish qoidalari» talablariga qatʼiy rioya qilgan holda bajarilishi kerak.

4.1.4. Karyerlarni loyihalash va foydalanishda texnologik jarayon ochish va qazib olish ishlarini mexanizatsiyalashtirish, kon texnikasini joylashtirish masalalarini qamrab olishi lozim. Asosiy ish joylarining joylashuvi karyerdagi havo oqimlarining aerodinamikasini inobatga olgan holda rejalashtirilishi shart. Transport turini tanlashda texnik-iqtisodiy sharoitlar bilan bir qatorda ularning gigiyenik afzalliklarini ham hisobga olish zarur.

4.1.5. Foydali qazilmalarni uzluksiz qazib olish tizimlarini qoʻllashda yuklanish sonini iloji boricha kamaytirib, agʻdarma koʻprigidan agʻdarma choʻqqisigacha boʻlgan masofani (koʻpi bilan 0,5 m) avtomatik rostlash taʼminlanishi kerak.

4.2. Burgʻilash-portlatish ishlari.

4.2.1. Shpurlar va quduqlarni ishchilar tomonidan shaxsiy himoya vositalarini qoʻllamasdan portlovchi moddalar bilan zaryadlashga qatʼiyan yoʻl qoʻyilmaydi.

4.2.2. Quduq va shpurlarni burgʻulash suv bilan yuvish orqali amalga oshirilishi shart.

4.2.3. Zarbali-aylanma, sharoshkali va olovli burgʻulash stanoklar ishlaganda, hoʻl burgʻulash imkonsiz boʻlgan hollarda, chang chiqishining oldini olish maqsadida quruq chang yigʻgichlar qoʻllanilishi lozim.

4.2.4. Portlatish ishlarida havoning changlanish darajasini kamaytirish uchun sugʻorish mashinalariga oʻrnatilgan gidromonitorlar yordamida bloklarni suv bilan sugʻorishga asoslangan chang bostirish usuli qoʻllanilishi kerak. Gazdan tozalash zarur boʻlganda, suvga neytrallash moddalarini qoʻshish mumkin.

4.2.5. Ommaviy portlatishlar oʻtkazilgandan soʻng, odamlarning karyerga kirishi faqat VGSSH tomonidan portlashning zaharli mahsulotlari konsentratsiyasi belgilangan gigiyenik meʼyorlargacha pasayganligi haqida xabar olingandan soʻng ruxsat etiladi. Biroq bu portlashdan, chang bulutining tarqalishidan va karyerda koʻrinishning toʻliq tiklanishidan kamida 30 daqiqa oʻtgandan keyin amalga oshirilishi mumkin.

4.2.6. Ish zonasining havosi asosiy tarkibiy qismlar (hajm boʻyicha kamida 20% kislorod va 0,5% dan ortiq boʻlmagan karbonat angidrid gazi) va zararli aralashmalar miqdori boʻyicha 3-jadvalga muvofiq belgilangan meʼyorlarga mos kelishi shart.

4.2.7. Ish joylaridagi havoda kislorod miqdori belgilangan meʼyorlarga mos kelmagan hollarda, xodimlar xavfsizligi ishlarni toʻxtatish yoki ishlovchilarni meʼyoriy tarkibdagi havo bilan taʼminlash orqali taʼminlanishi lozim. Zararli aralashmalar miqdori boʻyicha esa, ishlovchilarni tozalangan havo bilan taʼminlash, aralashmalarni meʼyoriy darajagacha suyultirish va choʻktirish, ifloslangan muhitda ishlash vaqtini cheklash yoki ishlarni toʻxtatish orqali taʼminlanishi kerak. Ishchilarni tozalangan havo bilan taʼminlash stasionar yoki avtonom individual filtr-ventilyatsiya qurilmalari yordamida amalga oshirilishi lozim. Bu qurilmalarning filtr-yutuvchi elementlari ish zonasi havosidagi zararli aralashmalarning aniq tarkibiga qarab tanlanishi zarur.

4.2.8. Ishchilarni tozalangan havo bilan taʼminlash stasionar yoki avtonom individual filtr-ventilyatsiya qurilmalari yordamida amalga oshirilishi lozim. Bu qurilmalarning filtr-yutuvchi elementlari aniq sharoitga mos ravishda tanlanishi kerak.

4.2.9. Zaharli moddalarni, shu jumladan radioaktiv moddalarni suyultirish va choʻktirish ventilyator-sugʻorgichlar yordamida amalga oshirilishi mumkin. Ularning soni va ish rejimi chang-gaz ajralishining jadalligi, ob-havo sharoitlari va kon-texnik omillarga qarab belgilanadi.

4.3. Kon massasini qazib olish, yuklash va tashish.

4.3.1. Portlatilgan massani qazib olish va yuklash uni oldindan namlangandan soʻng amalga oshirilishi shart:

musbat haroratlarda suv yoki sirt faol moddalar eritmalari bilan;

manfiy haroratlarda suvli-tuzli eritmalar bilan.

4.3.2. Namlanishga yoʻl qoʻymaydigan fizik-kimyoviy xususiyatlarga ega boʻlgan foydali qazilmalarni yuklash samarali quruq chang tutish va shamollatish usullaridan foydalangan holda amalga oshirilishi lozim.

4.3.3. Xom ashyoni turli usullarda tashish paytidagi sugʻorish chastotasi va jadalligi kon massasining turi va xususiyatiga, karyer joylashgan iqlim-geografik mintaqaga, yil fasli va vaqtiga qarab belgilanadi.

4.3.4. Nuragan, sochiluvchan yoki kuygan jinslarni qazib olishda uzluksiz sugʻorish qoʻllanilishi shart.

4.3.5. Karyer suv quvuri mavjud boʻlmaganda, zaboylarni oldindan sugʻorish gidromonitorlar yoki sugʻorgichlar bilan jihozlangan maxsus sugʻorish mashinalari yordamida amalga oshiriladi. Sugʻorish paytida purkaladigan suv oqimi chang hosil qiluvchi manbalarning chang bulutini toʻliq qoplashi kerak.

4.3.6. Karerlarda chiqindi gazlarni zararsizlantirish va tozalashning samarali vositalari oʻrnatilmagan ichki yonuv dvigatelli avtomashinalarni qoʻllashga yoʻl qoʻyilmaydi. Neytralizatorlar va tozalash vositalari ish zonasi havosidagi zararli moddalar miqdori ruxsat etilgan meʼyordan oshmaydigan darajada boʻlishini taʼminlashi lozim. Transport vositalari uchun etillangan benzinni qoʻllash taqiqlanadi.

4.3.7. Yilning issiq davrida avtosamosval kuzoviga yuklangan kon massasi karyer hududidan chiqib ketishdan oldin sugʻorilishi shart. Sugʻorish oqimi avtosamosval kuzovi oʻlchamlariga mos kelishi kerak.

4.3.8. Avtomashinalarda sochiluvchan xom ashyo materiallarini tashish yoʻlda materiallarning toʻkilishi va chang hosil boʻlishiga olib kelmasligi lozim.

4.3.9. Kon massasini tashish yoʻllarining yuzi muntazam ravishda togʻ jinslari, kon maydalari va changlardan tozalanib turilishi shart. Shagʻal va chaqiq tosh qoplamalariga bogʻlovchi material bilan ishlov berilishi lozim.

4.3.10. Doimiy harakatlanish kuchli boʻlgan yoʻllarda yoʻl qoplamasi uzluksiz sugʻorib turilishi kerak. Yilning issiq, quruq kunlarida changni bostirish samaradorligini oshirish maqsadida yoʻllarga Davlat sanitariya nazorati organlari tomonidan ruxsat etilgan namlovchi moddalar bilan ishlov berilishi lozim.

4.3.11. Karerlar temir yoʻl transportining harakatlanuvchi tarkibi, rels yoʻllari va signalizatsiyasiga «Sanoat korxonalari temir yoʻl transportida xavfsizlik texnikasi qoidalari» hamda «Sanoat korxonalari temir yoʻl transportidan texnik foydalanish qoidalari» tatbiq etiladi.

4.3.12. Temir yoʻl transporti yoʻllarini oʻrnatish, qurish va taʼmirlash ishlari mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi shart.

4.3.13. Dumpkar va oʻzi agʻdaruvchi yuk mashinalari (samosvallar)ni yopishib qolgan togʻ massasidan tozalash maxsus jihozlangan joylarda mexanizatsiyalashtirilgan tarzda amalga oshirilishi kerak.

4.3.14. Rotor komplekslari va gidromonitorlarning tasmali konveyerlarini boshqarish kabinalari asosiy texnologik uskunalardan alohida oʻrnatilishi lozim.

4.3.15. Agʻdarmalarda chang ajralishining oldini olish uchun quyidagi ishlar bajarilishi kerak:

qazish joylaridagi kon massasini namlash;

qiyaliklar va agʻdarmalar yuzasini bogʻlovchi eritmalar yordamida mustahkamlash;

agʻdarma yuzalarini rekultivatsiya qilish (ular toʻkilgandan soʻng).

4.3.16. Karyerlarda tasma konveyerlardan, shuningdek statsionar va koʻchma uskunalardan (elak, maydalagich va boshqalar) foydalanish joylarida chang chiqishini kamaytirish uchun quyidagilarni qoʻllash lozim:

changlanuvchi qismlarni sugʻorgichlar yoki havo pardalari yordamida gidrochangsizlantirish;

changlanuvchi qismlardan havoni soʻrib olish va bir vaqtning oʻzida tozalash tizimini oʻz ichiga olgan quruq chang tutish.

4.4. Karyerlar va ish joylarini shamollatish.

4.4.1. Tabiiy shamollatishdan maksimal darajada foydalanish va turgʻun zonalar hosil boʻlishining oldini olish maqsadida karyerda kon ishlarini pogʻonalarni bir-biriga nisbatan teng ravishda ilgarilatgan holda olib borish kerak.

4.4.2. Karyerlarda tabiiy havo almashinuvini yaxshilash uchun shamol yoʻnaltiruvchi va shamoldan himoyalovchi qurilmalar nazarda tutilishi lozim.

4.4.3. Zararli gazlarning REM dan yuqori toʻplanishida, avtotransport qoʻllanilgan va uzoq muddatli shamolsiz holatlar boʻlishi mumkin boʻlgan turgʻun zonalarda hamda chuqurligi 100 m dan ortiq boʻlgan karyerlarda maxsus karyer ventilyatorlari yoki qurilmalaridan foydalangan holda mexanik shamollatish koʻzda tutilishi shart.

Shamollatish qurilmalarining turini tanlash va ularni joylashtirish sxemasi karyerning shakli va oʻlchamlariga, kon ishlarining yoʻnalishiga, shamollar taqsimotiga bogʻliq boʻlishi kerak.

5. BOYITISH KORXONALARIGA QOʻYILADIGAN TALABLAR

5.1. Ishlab chiqarish binolari va inshootlariga qoʻyiladigan talablar.

5.1.1. Korxonalarning ishlab chiqarish binolari va inshootlarining hajmiy-rejaviy va konstruktiv yechimlari quyidagi talablarga javob berishi kerak: «Sanoat korxonalarini loyihalashning sanitariya meʼyorlari» QMQ «Sanoat korxonalari ishlab chiqarish binolarini loyihalash».

5.1.2. Zararli moddalarning tarqalishini oldini olish maqsadida sochiluvchan materiallar omborlari, maydalash-tashish boʻlimlari, reagent eritmalarini tayyorlash, quyultirish, filtrlash, sorbsiyalash, regeneratsiyalash, quritish va kuydirish hamda boyitish jarayonlari boʻlimlari alohida xonalarda joylashtirilishi shart. Reagentlar eritmalarini saqlash va tayyorlash xonasidan tashqariga chiqish yoʻli tambur-shlyuzga ega boʻlishi lozim. Unda oyoq bilan boshqariladigan sovuq va issiq suv joʻmraklari, maxsus kiyimlar uchun shkaflar va shaxsiy himoya vositalari oʻrnatilgan boʻlishi kerak.

5.1.3. Ishlab chiqarish binolarining shamollatish va isitish tizimlari «Sanoat korxonalarini loyihalashning sanitariya meʼyorlari», QMQning «Isitish, shamollatish va havoni konditsiyalash» boʻlimlari, SN «Korxonalar chiqindilarining atmosferada tarqalishini hisoblash boʻyicha koʻrsatmalar» hamda ushbu Qoidalar talablariga muvofiq loyihalanishi lozim. Boyitish zavodlarining odamlar doimiy yoki uzoq vaqt (2 soatdan ortiq) boʻladigan barcha ishlab chiqarish xonalaridagi havo muhiti parametrlari «SSBT. Ish zonasining havosi. Umumiy sanitariya-gigiyena talablari» GOST va «Ish zonasi havosidagi zararli moddalarning ruxsat etilgan miqdorining gigiyenik meʼyorlari» QMQ talablariga mos boʻlishi shart.

5.1.4. Uskunalarni boshqarish postlari, dispetcherlik punktlari va sex maʼmuriyati xonalari alohida xonalar yoki kabinalarda (operator xonalarida) joylashtirilishi lozim. Maydalagich va gʻalvirlarni boshqarish postlari tebranish va shovqindan izolyatsiya qilingan boʻlishi kerak. Boshqaruv postlari va dispetcherlik punktlarida ish oʻrnini tashkil etish «SSBT. Oʻtirib bajariladigan ishlar uchun ish joyi. Umumiy ergonomik talablar» GOST talablariga mos boʻlishi shart.

5.1.5. Ishlab chiqarishni boshqarish xonalarida barcha ventilyatsiya va changni yoʻqotish tizimlarining ishlashi haqida avtomatik axborot tizimi oʻrnatilgan boʻlishi kerak.

5.1.6. Shovqin manbai boʻlgan uskunalar joylashgan oraliqlar boshqa qismlardan shovqindan himoyalashni loyihalash boʻyicha QMQga muvofiq tovush oʻtkazmaydigan toʻsiqlar bilan ajratilishi lozim.

5.1.7. Katta ochiq suv yuzasiga ega boʻlgan uskunalar (klassifikatorlar, baklar, choʻktirish hovuzlari, quyuqlashtiruvchilar, konsentratsiya stollari va boshqalar) joylashgan xonalarda kondensatni tashkil etilgan holda erkin oqizib yuborishni taʼminlovchi qurilmalar koʻzda tutilishi kerak.

5.1.8. Binolarning devorlari, shiftlari va ichki konstruksiyalari oson tozalanishni taʼminlaydigan, sianidlar va boshqa moddalarning yuzada toʻplanishi va soʻrilishini oldini oladigan yuza va qoplamalarga ega boʻlishi shart. Kislotali muhitda texnologik jarayonlar amalga oshiriladigan xonalarning devorlari, pollari, panellari va qavatlararo yopmalarining qoplamalari «Qurilish konstruksiyalarini korroziyadan himoya qilish» va «Pollar. Loyihalash meʼyorlari» QMQ talablariga mos kelishi kerak. Zavodlarning barcha xonalaridagi changni tozalash mexanizatsiyalashtirilgan usulda yoki soʻruvchi pnevmatik qurilmalar yoxud gidravlik yuvish yordamida bajarilishi lozim.

5.1.9. Sezilarli darajada issiqlik ajralib chiqadigan xonalarda tom yopish qurilmasi ifloslangan havoning teskari oqimlari hosil boʻlishiga yoʻl qoʻymasligi kerak. Ortiqcha issiqlik ajralishi (20 kkal/m3soatdan ortiq) boʻlganda, korpuslarda shamoldan himoyalovchi panelli yorugʻlik aeratsiya fonarlari loyihalanishi zarur. Ochiladigan teshiklarning maydoni va joylashuvi «Sanoat korxonalarini loyihalashning sanitariya meʼyorlari» talablariga toʻliq javob berishi lozim.

5.1.10. Ishlab chiqarish xonalarida sanoat korxonalarining ishlab chiqarish binolarini loyihalash boʻyicha QMQ bobining talablariga muvofiq yoʻlaklar, maydonchalar, shuningdek oynalarni taʼmirlash, oynalash va ikki tomonlama tozalash ishlarini qulay va xavfsiz bajarish, aeratsiya fonarlari va yoritish armaturasiga xizmat koʻrsatish uchun maxsus qurilmalar hamda moslamalar nazarda tutilishi shart.

5.2. Texnologik jarayonlar va jihozlarga qoʻyiladigan talablar.

5.2.1. Texnologik jarayonlarni tashkil etish va ishlab chiqarish uskunalari «Texnologik jarayonlarni tashkil etish va ishlab chiqarish uskunalariga qoʻyiladigan gigiyenik talablar», «Sanoat korxonalarini loyihalashning sanitariya meʼyorlari» boʻyicha sanitariya qoidalari, mehnat xavfsizligi tizimining davlat va tarmoq standartlari, shuningdek tarmoq meʼyoriy-texnik hujjatlari talablariga muvofiq boʻlishi shart. Radioaktiv moddalar va boshqa ionlashtiruvchi nurlanish manbalari bilan ishlashni tashkil etish va olib borishda «Sanitariya meʼyorlari va radiatsiya xavfsizligi qoidalari»ga qatʼiy rioya qilish lozim.

5.2.2. Barcha yangi texnologik jarayonlar ishlab chiqarishga joriy etilishidan oldin tajriba-sanoat sinovlari bosqichida gigiyenik baholanishi zarur.

5.2.3. Ishlab chiqarish jarayonini jadallashtirish faqat mehnatning normal sanitariya-gigiyena sharoitlarini va atrof-muhit muhofazasini taʼminlovchi chora-tadbirlar amalga oshirilgandan soʻnggina ruxsat etiladi.

5.2.4. Oltin tarkibli rudalarni boyitish texnologiyasi zararli omillarni bartaraf etish yoki ularning taʼsir darajasini va ular bilan aloqa vaqtini kamaytirish maqsadida quyidagilarni taʼminlaydigan ilgʻor texnologik sxema va uskunalardan foydalanishni koʻzda tutishi kerak:

ishlab chiqarishning uzluksizligi va uzluksiz oqimi;

texnologik jarayon borishi va uskunalarni masofadan nazorat qilish;

ishlab chiqarish jarayonlarini mexanizatsiyalash va avtomatlashtirish hamda xomashyo va tayyor mahsulot sifatini nazorat qilish;

xomashyoni tashish yoʻllari uzunligini, ortib-tushirish joylari sonini va sochiluvchan materiallarning tushish balandligini kamaytirish;

uskunalarga erkin xizmat koʻrsatish imkoniyatini taʼminlaydigan maqbul joylashuv zichligi;

quruq moddalar bilan bogʻliq jarayonlarni pulpa bilan bogʻliq operatsiyalarga almashtirish;

ishlab chiqarish xonalarining havo muhitida chang va gazsimon mahsulotlarning hosil boʻlishi hamda tarqalishi bilan bogʻliq uskunalarni izolyatsiyalash va germetizatsiya qilish;

tarkibida xavflilik darajasi past boʻlgan kimyoviy moddalardan iborat reagentlarni qoʻllash va boshqalar.

5.2.5. Sezilarli issiqlik ajratadigan ishlab chiqarish uskunalari yuzasi (quritish, kuydirishga moʻljallangan pechlar va boshqalar) «Sanoat korxonalarini loyihalashning sanitariya meʼyorlari» hamda «Texnologik jarayonlarni tashkil etish va ishlab chiqarish uskunalariga qoʻyiladigan gigiyenik talablar» SanQvaMga muvofiq yuza haroratini taʼminlaydigan termoizolyatsiyaga ega boʻlishi shart.

5.2.6. Ruda qabul qilish bunkerlari rudaning qotib qolishi, osilib qolishi va yopishib qolishining oldini oluvchi qurilmalar bilan jihozlanishi lozim. Bunkerlarni yuklash va boʻshatish paytida ish zonasiga chang tushishining oldini olish maqsadida materialning notekis tushishini bartaraf etadigan dozalash qurilmalarini qoʻllash zarur. Bunker-toʻplagichlar va quruq ruda uchun sigʻimlar ularning toʻlib ketishi va toʻliq boʻshatilishini oldini oladigan avtomatik qurilmalar bilan jihozlanishi kerak. Bunkerdagi materialning qoldiq qatlami kamida 1 metr balandlikda boʻlishi lozim. Bunkerlarning qabul qilish maydonchalari samarali chang bostirish vositalari bilan taʼminlanishi shart.

5.2.7. Maydalagichlar, ruda va oraliq mahsulotlarni uzatish uchun transport tasmalari, ularni qayta toʻkish va uskunalarga yuklash joylari (taʼminlagichlar, konveyer tasmalari, quritish agregatlari, elektrostatik va elektromagnit separatorlar, reagent eritmalari solingan idishlar va boshqalar) aspiratsiyalangan qoplamalar yoki gidrochangsizlantirish tizimlari bilan jihozlanishi lozim. Bu tizimlarning ishlashi ishlab chiqarish uskunalari bilan blokirovka qilingan boʻlishi shart. Tizim qurilmalarining blokirovkasi ularni ish boshlanishidan 3-5 daqiqa oldin yoqilishini va uskuna toʻxtatilgandan yoki yuklamasiz ishlagandan soʻng kamida 5 daqiqa oʻtgach oʻchirilishini taʼminlashi kerak.

5.2.8. Qayta ishlanadigan xomashyoning har bir turi uchun barcha chang hosil qiluvchi operatsiyalarda changni samarali bostirish uchun suvning optimal sarfi tajriba yoʻli bilan aniqlanishi lozim. Bunda texnologik jarayonda ruxsat etilgan namlanish darajasi hisobga olinishi kerak.

5.2.9. Reagent, regeneratsiya, sorbsiya, quyultirish, quritish va chiqindilarni zararsizlantirish boʻlimlari xonalarida «SSBT. Ish zonasi havosiga qoʻyiladigan umumiy sanitariya-gigiyena talablari» standartiga muvofiq, ruxsat etilgan chegaraviy miqdordan ortiq konsentratsiyalarda I va II xavf sinfiga mansub toksik moddalarning havoda mavjudligi haqida xabar beruvchi gaz analizatorlari oʻrnatilishi shart.

5.2.10. Titrash hosil qiluvchi uskunalar (maydalagichlar, tegirmonlar, gʻalvirlar va boshqalar) uchun GOST «SSBT. Tebranish. Xavfsizlikning umumiy talablari» va ish joylarida umumiy va mahalliy tebranishning sanitariya meʼyorlari talablariga muvofiq titrashni kamaytirish uchun qurilish, texnologik va sanitariya-texnik chora-tadbirlar majmuasi qoʻllanilishi kerak.

5.2.11. Yuqori shovqin darajasini hosil qiluvchi asosiy texnologik uskunalar (maydalagichlar, tegirmonlar, gʻalvirlar va boshqalar) shovqindan himoyani loyihalash boʻyicha QMQ talablariga, GOST «SSBT. Shovqin. Xavfsizlikning umumiy talablari» va «Ish joylarida ruxsat etilgan shovqin darajasining sanitariya meʼyorlari»ga mos keladigan tovush izolyatsiyalovchi toʻsiqlar bilan jihozlanishi lozim.

5.2.12. Reagentlarni sarflash sigʻimlaridan agregatlarga uzatish yopiq kommunikatsiyalar boʻyicha avtomatik germetizatsiyalangan dozatorlar yordamida amalga oshirilishi kerak.

5.2.13. Sianli eritmalarni (pulpani) filtrlash uchun avtomatik boshqariladigan vakuum-filtrlar qoʻllanilishi kerak.

5.2.14. Konsentratlar va «chiqindilar»ni filtrlash uchun yopiq turdagi uskunalardan foydalanish lozim.

5.2.15. Oltinni ajratib olishda metall simobni qoʻllash faqat texnologik jihatdan uni zaharli boʻlmagan birikmalar bilan almashtirish imkoni boʻlmagan hollardagina ruxsat etiladi.

5.2.16. Oltinni ajratib olish texnologiyasini tanlashda suv aylanishining yopiq sikli bilan sorbsion-filtratsiz texnologiyaga afzallik berish zarur.

5.2.17. Bosh namunalar tahlili germetik elaklarda oʻtkazilishi shart. Elash jarayoni mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi va soʻruvchi shkafda amalga oshirilishi lozim.

5.2.18. Texnologik sxemaning barcha qurilmalarida sianli eritmalarning himoyalovchi ishqoriyligi konsentratsiyasi texnologiya boʻyicha maksimal darajada belgilanadi.

5.2.19. Maydalash sexlarida rudani namlash uchun tarkibida sianli birikmalar boʻlgan oltinsizlantirilgan eritmalarni qoʻllash man etiladi.

5.2.20. Korxonalarni loyihalash va qayta qurish chogʻida sianli pulpani filtrlash uchun avtomatik boshqariladigan vakuum-filtrlar koʻzda tutilishi zarur.

5.2.21. Sianplavni eritish uchun idishlar, aktivatorlar, ishchi, oltinsizlantirilgan va aylanma eritmalarni toʻplash idishlari (filtrli ramkalar bilan jihozlangan tindirgich idishlardan tashqari), sianplavlarning diskli (choʻmichli) taʼminlagichlari qopqoqlar bilan yopilgan va mexanik soʻruvchi ventilyatsiyaga ulangan boʻlishi shart.

5.2.22. Oltin tarkibli mahsulotlarni quritish va qayta ishlash pechlari mexanik soʻruvchi va issiqlik izolyatsiyali soʻruvchi shkaflar turidagi qoplamalarga ega boʻlishi, elektr yoyli pechlar esa shovqin va elektr yoyining kuchli yorugʻligidan ishonchli himoyaga ega boʻlishi kerak.

5.2.23. Pachuklar va ustunlarning drenaj toʻrlarini tozalash jarayonlari mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi va ishchilarning qoʻl terisi hamda kiyimlarining texnologik eritmalar bilan ifloslanishiga yoʻl qoʻymasligi lozim.

5.2.24. Sianlash jarayonlari va kislotali muhitda kechadigan texnologik jarayonlarni bir xonada joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi. Smolani pulpadan yuvish ustunlari sorbsiya boʻlimlarida joylashtirilishi shart.

5.2.25. Sorbentni sorbsiyalash, yuvish va regeneratsiya qilish, tovar regeneratini elektroliz qilish jarayonlari avtomatlashtirilgan boʻlishi shart.

5.2.26. Yuvish va regeneratsiya kolonkalarining tuzilishi hamda ularga xizmat koʻrsatishni tashkil etish ularda koʻruv oynalari oʻrnatish zaruriyatini istisno qilishi lozim.

5.2.27. Choʻktirish (qayta choʻktirish) elektrolizerlari gaz soʻruvchi kabel turidagi qoplama bilan jihozlanishi kerak.

5.2.28. Qatronni boshqa tarkibli muhitli kolonkaga (ishqoriy muhitdan kislotali muhitga va aksincha) oʻtkazish jarayonida qatron eritmadan toʻliq ajratilishi shart. Eritmalarni qatron bilan birga tashish qatʼiyan man etiladi.

5.2.29. Texnologik sharoitlarga koʻra yoʻl qoʻyiladigan changlanuvchi materiallarni toʻkish joylarida gidrochangsizlantirish koʻzda tutilishi zarur. Sirt-faol chang namlovchi moddalar va namlik adsorbentlarini qoʻllash Davlat sanitariya-epidemiologiya nazorati markazlari bilan kelishilgan holda amalga oshirilishi kerak.

5.2.30. Tozalash qurilmalaridan changni tushirish va uni tashish mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi va chang hosil boʻlishiga yoʻl qoʻymasligi lozim.

5.2.31. Qoplamalar va soʻrgichlar tuzilishi uskunaning ajralmas qismi boʻlishi va unga xizmat koʻrsatish hamda taʼmirlash qulayligini taʼminlashi kerak.

5.2.32. Tarkibida 1-3-xavflilik sinfiga mansub zararli moddalar boʻlgan eritmalarni tayyorlash jarayonlari mexanizatsiyalashtirilgan yoki avtomatlashtirilgan boʻlishi va aspiratsiya qilingan sharoitda bajarilishi shart.

5.2.33. Reagentlarni tayyorlash va qoʻllash uchastkalarida sanoat oqimlarini zararsizlantirish boʻlimida reagent idishlarini ochish va boʻshatish kameralari, reagent taʼminlagichlari, reaktorlar va zararsizlantirish uskunalaridan mahalliy soʻrgichlarni oʻrnatish koʻzda tutilishi zarur.

5.2.34. Tarkibida sian boʻlgan sanoat oqova suvlarini xlor mahsulotlari va boshqa reagentlar yordamida zararsizlantirish faqat aspiratsiya, nazorat asboblari va masofadan boshqaruv tizimlari bilan jihozlangan germetik uskunalarda amalga oshirilishi shart.

5.2.35. Xodimlar sianidlar bilan aloqada boʻlishi mumkin boʻlgan boʻlimlarda sovuq va issiq suv taʼminoti mavjud yuvingichlar oʻrnatilishi, teriga tushgan moddalarni suv oqimi bilan tezda yuvib tashlash uchun moslamalar, shuningdek koʻzlarni chayish uchun favvoralar boʻlishi kerak.

5.2.36. Boyitish mahsulotlari (tayyor va oraliq mahsulotlar hamda konsentratlar) bilan ishlashda, ularda xomashyo ruda materiallari tarkibidagi tabiiy radioaktiv moddalarning toʻplanish ehtimoli tufayli, «Radiatsiyaviy xavfsizlikning sanitariya meʼyorlari va qoidalari»ga muvofiq belgilangan ish turiga koʻra radiatsiyaviy xavfsizlikni taʼminlash choralari koʻrilishi lozim.

5.2.37. Magnit va elektrostatik ajratish uchun aspiratsiyalanuvchi qoplamali separatorlar qoʻllanilishi zarur.

5.2.38. Ishlab chiqarish binolari ichida quruq materiallarni tashish uchun yopiq tashish usullari (gʻildiraksiz va qirgʻichli konveyerlar, bigarmonik tebranishli konveyerlar va boshqalar) yoki pnevmotransport ishlatilishi kerak.

5.2.39. Sochiluvchan materiallarni teshiklar orqali ortiqcha yuklashning barcha joylarida ruxsat etilgan qiyaliklar taʼminlanishi, materialning harakat tezligini pasaytiruvchi moslamalar qoʻllanilishi lozim. Materialning tushish balandligi 0,5 metrdan oshmasligi kerak.

5.2.40. Konveyerlarning konstruksiyasi, ularni oʻrnatish va ishlatish «Konveyerlar. Umumiy xavfsizlik talablari» GOST talablariga javob berishi kerak. Kukunsimon materiallarni tashishda konveyer tasmasi harakatining tezligi 1 m/s dan oshmasligi lozim.

5.2.41. Chang chiqishini oldini olish uchun pnevmatik transport havo bosimini boshqaruvchi moslamalar bilan jihozlanishi shart.

5.2.42. Qayta yuklash tugunlarining novlari va quyish qurilmalari ikki qavatli devorga ega boʻlishi va yeyilishga chidamli materialdan tayyorlanishi kerak. Novlarning tashqi yuzasi tebranishni yutuvchi materiallar bilan qoplanishi, ichki yuzasi esa yeyilishga chidamli rezina bilan qoplanishi lozim. Novlarning devorlari bilan almashtiriluvchi futerovka plitalari orasiga qalinligi kamida 15 mm boʻlgan yumshoq rezinali qistirmalar qoʻyishga ruxsat etiladi. Quyish qurilmalari va novlarni mexanizatsiyalashgan holda tozalash koʻzda tutilishi kerak.

5.2.43. Siklonlar va gaz oʻtkazgichlardan changni tozalash mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi va gidro yoki pnevmotransport yordamida amalga oshirilishi lozim.

5.2.44. Sianli tuzlar saqlanadigan xonalarda sianli tuzlardan boʻshatilgan idishlarni zararsizlantirish qurilmalari oʻrnatilishi kerak. Reagentlar eritmalarini tayyorlash xonalari sovuq va issiq suv uzatish pedallari bilan boshqariladigan yuvgichlar, havo sochiqlar, shaxsiy himoya vositalari, maxsus kiyimlar va protivogazlarni saqlash uchun shkaflar, shuningdek ventilyatsiya qurilmalarini yoqish va sunʼiy yoritish moslamalari bilan jihozlangan boʻlishi shart.

5.2.45. Xlorli ohak, soʻndirilmagan ohak va sianli tuzlar alohida xonalarda saqlanishi shart. Mazkur reagentlarni omborxonadan tashqarida saqlash man etiladi. Bir xonada quruq va suyuq reagentlarni saqlash taqiqlanadi. Zaharli boʻlmagan sochiluvchan reagentlarni toʻkma holda saqlash xonalarida boʻlimlar jihozlanishi lozim.

5.2.46. Reagentlar eritmalarini tayyorlash xonalari havo tortish-chiqarish ventilyatsiyasi bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Kiritilayotgan havo yuqori qismga berilishi lozim. Sianli eritmalar tayyorlash boʻlimlarida kiritilayotgan havo hajmining 70 foizi xonaning yuqori qismiga, 30 foizi esa shlyuzga berilishi shart.

5.2.47. Sianli tuzlar solingan idishlarni qoʻl asboblari yordamida ochish va sianli tuzlarni qoʻlda koʻchirish qatʼiyan man etiladi.

5.2.48. Uskunalar sigʻimlaridan namunalar, eritmalar va reagentlarni olish jarayoni avtomatlashtirilgan boʻlishi lozim.

5.2.49. Reagentlar uchun metall idishlar bilan texnologik siklga tegishli boʻlmagan barcha amallar (metalni varaqqa kesish va boshqalar) reagentlar boʻlimidan tashqarida bajarilishi shart.

6. TAʼMIRLASH ISHLARINI TASHKIL ETISH VA BAJARISHGA QOʻYILADIGAN TALABLAR

6.1. Uskunalar va kon mashinalarini rejali-ogohlantiruvchi va kapital taʼmirlash korxona rahbariyati tomonidan tasdiqlangan jadvalga muvofiq amalga oshirilishi kerak.

6.2. Uskunalarni kapital taʼmirlash kunduzgi yuzada taʼmirlash-mexanika ustaxonalari, sexlar yoki zavodlarda amalga oshirilishi lozim. Bunda texnologik jarayonlarni tashkil etish «Texnologik jarayonlarni tashkil etishning sanitariya qoidalari va texnologik jihozlarga qoʻyiladigan gigiyenik talablar»ga muvofiq boʻlishi shart.

6.3. Taʼmirlanishi kerak boʻlgan uskunalar ish boshlanishidan oldin tarkibidagi materiallar iflosligidan tozalanishi va zaharli moddalar qoldiqlari mavjud boʻlsa, zararsizlantirilishi lozim. Uskunalarni tozalash usuli zararli moddalarning ishlovchilarga taʼsir etish ehtimolini istisno qilishi kerak.

6.4. Faoliyat yuritayotgan korxonalarda uskunalarni taʼmirlashda kon mashinalari kabinalarini isitish, shovqin va tebranish darajasini pasaytirish hamda ishchilarning mehnat sharoitlarini yaxshilashga qaratilgan boshqa chora-tadbirlar amalga oshirilishi shart.

6.5. Tarkibida zaharli reagentlar va agressiv moddalar boʻlgan katta sigʻimli uskunalar taʼmirlanayotganda, ishlarni bajarishga ruxsat beriladi

faqat tegishli maxsus kiyim va shaxsiy himoya vositalaridan foydalanilgan taqdirda.

6.6. Radioaktiv izotopli texnologik nazorat asboblari va qurilmalarini taʼmirlash 44-sonli «Sanitariya qoidalari va radiatsiya xavfsizligi normalari» hamda «Radioizotopli asboblar bilan ishlash sanitariya qoidalari» talablariga muvofiq bajarilishi lozim.

6.7. Jihozlarni taʼmirlashda payvandlash ishlari «Metallarni payvandlash, eritib qoplash va kesishda sanitariya qoidalari» talablariga binoan amalga oshirilishi kerak.

7. YORITISHGA QOʻYILADIGAN TALABLAR

7.1. Oltin qazib olish va boyitish korxonalarida sunʼiy va tabiiy yoritish «Tabiiy va sunʼiy yoritish» qurilish meʼyorlari va qoidalari hamda sohaga oid normativ-texnik hujjatlar talablariga muvofiq boʻlishi lozim.

7.2. Burgʻulash, yuklash, yuklash-tashish va boshqa texnikalarning ish joylari, ishchilarning temir yoʻl va avtomobil yoʻllarini kesib oʻtish joylari, zinapoyalar va doimiy harakatlanish yoʻllari statsionar elektr yoritgichlar bilan taʼminlanishi va 1-jadvalda keltirilgan meʼyorlarga muvofiq yoritilishi shart.

7.3. Umumiy yoritish tarqoq boʻlishi lozim. Qoʻllaniladigan yoritish tizimidan qatʼi nazar, umumiy yoritish chiroqlarini mahalliy joylashtirish ish joylarini yoritish uchun koʻzda tutilishi kerak. Bu yaltiroqlikni kamaytirish va yuqori yorqinlikdagi akslantiruvchi yuzalardan (boshqaruv pultlari, alohida asboblarning shkalalari, KIP shchitlari va yoʻnaltirilgan hamda yoʻnaltirilgan-tarqoq aks ettiruvchi yuzalar mavjud boʻlgan boshqa joylar) keladigan nurlanishni yoʻqotish maqsadida amalga oshiriladi. Shuningdek, ish yuzalarini soyalaydigan yoki chiroqlarni joylashtirishni qiyinlashtiradigan katta hajmli uskunalar va ventilyatsiya qutilari oʻrnatilgan xonalarda ham shunday qilinadi.

7.4. Umumiy yoritish chiroqlarini shunday oʻrnatish man etiladiki, ularning chiqish teshiklari vertikal yoki qiya tekislikda joylashib, ishchining koʻrish maydoniga tushib qolishi mumkin boʻlsin.

7.5. Tabiiy yorugʻlik boʻlmagan sharoitda ishlashda, agar bu texnologik jarayon talablari tufayli boʻlsa, «Ishlab chiqarish sharoitida ultrabinafsha nurlanishning sanitariya qoidalari va meʼyorlari»ga muvofiq ultrabinafsha nurlanish yetishmovchiligini qoplash choralari koʻrilishi shart.

7.6. Yoritish, yoritish qurilmalarining holati, ularni tozalash, taʼmirlash va ishlatilgan lampalarni almashtirish muddatlarini nazorat qilish «Sanoat korxonalarida sunʼiy yoritishni ogohlantiruvchi va joriy sanitariya nazoratidan oʻtkazish boʻyicha uslubiy koʻrsatmalar» talablariga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

7.7. Korxonalarda ishlatilgan gaz razryadli lampalarni saqlash uchun maxsus jihozlangan joylar va xonalar, shuningdek, yoritgichlarni taʼmirlash va tozalash uchun ustaxonalar ajratilgan boʻlishi kerak.

8. SANITARIYA-MAISHIY VA YORDAMCHI BINO HAMDA XONALARGA QOʻYILADIGAN TALABLAR

8.1. Ishchilarning sanitariya-maishiy taʼminoti amaldagi «Maʼmuriy va maishiy binolar» KMK hamda ushbu sanitariya qoidalari talablariga javob berishi lozim. Maishiy xonalardan boshqa maqsadlarda foydalanish taqiqlanadi.

8.2. Sanitariya-maishiy xonalar shamol yoʻnalishiga qarab, changli uchastkalardan kamida 50 metr, biroq asosiy ishlab chiqarish binolaridan 500 metrdan ortiq boʻlmagan masofada joylashtirilishi kerak.

8.3. Sanitariya-maishiy xonalar tarkibini texnologik jarayonlarning sanitariya-gigiyenik xususiyatlaridan kelib chiqqan holda 2-jadvalga muvofiq belgilash zarur.

2-jadvalOltin qazib olish va boyitish korxonalaridagi sanitariya-maishiy xonalar tarkibini belgilovchi asosiy ishlab chiqarish jarayonlari guruhlariIshlab chiqarish jarayonlari guruhiKasbiy guruhOchiq konlarII gKon va transport mashinalarida band boʻlgan asosiy kasb ishchilariIIIa, IIdPortlatuvchilarIIdYordamchi kasb ishchilariBoyitish korxonalariIIg, IIdMaydalash-saralash va transport sexlari ishchilariIIg, IIIaBoyitish sexlari ishchilari

8.4. Kiyim-kechaklarni saqlash uchun kiyimxonalardagi oʻrinlar soni roʻyxatdagi xodimlar soniga mos kelishi kerak. Kiyim-kechaklarni kiyimxonada saqlash usuli yopiq boʻlishi, koʻcha va ish kiyimlari alohida saqlanishi lozim.

8.5. Maxsus kiyim va poyabzallarni quritish xonalarining tuzilishi, ularning oʻtkazuvchanlik qobiliyati va qoʻllaniladigan quritish usullari ish smenasi boshlanishiga qadar maxsus kiyim va poyabzalning toʻliq qurishini taʼminlashi lozim.

8.6. Kir yuvish xonalarining maydoni va jihozlari tarkibi ishlatiladigan maxsus kiyimlar toʻplamini oyiga kamida 2 marta yuvishni hisobga olgan holda aniqlanishi kerak. Maxsus kiyimlar juda tez ifloslanadigan hollarda, mahalliy sanitariya-epidemiologiya xizmati organlarining talabiga koʻra, kirxonalar maxsus kiyimlarni yanada tez-tez yuvishga moʻljallangan boʻlishi lozim.

8.7. Chang taʼsiriga uchragan shaxslarning maxsus kiyimlari har kuni changdan tozalanishi shart.

8.8. Xavflilik darajasi 1-2 sinfga mansub moddalar bilan ifloslangan maxsus kiyimlar yuvishdan oldin zararsizlantirilishi kerak. Simob bilan ishlash paytida kiyimlar «Simob, uning birikmalari va simob toʻldirilgan asboblar bilan ishlashda sanitariya qoidalari va normalari» talablariga muvofiq zararsizlantiriladi.

8.9. Patronlanmagan kukunsimon portlovchi moddalar va boshqa zaharli moddalar bilan aloqada boʻlgan xodimlar uchun har smenada toza ichki kiyim berilishi tashkil etilishi lozim. Bunday maxsus kiyimlarni saqlash va yuvish boshqa xodimlarning maxsus kiyimlaridan alohida amalga oshirilishi kerak.

8.10. Radioaktivlik foni yuqori boʻlgan rudalarni qazib olishda band boʻlgan ishchilarning teri qoplamalari tozaligi radiometrik nazoratdan oʻtkazilishi shart. Ularning maxsus kiyimlari haftada kamida bir marta yuvilishi lozim.

8.11. Maxsus kiyimlarni changsizlantirish, zararsizlantirish, kimyoviy tozalash va taʼmirlash xonalari alohida joylashtirilishi va boshqa xonalarga ifloslangan havo kirishini oldini oladigan avtonom shamollatish tizimi bilan jihozlanishi shart.

8.12. Oyoq terisi zamburugʻli kasalliklarining oldini olish maqsadida dush xonalarida rezina gilamchalar, plastik panjaralar va yoʻlakchalar, shaxsiy hammom poyabzalidan foydalanish lozim. Dush oldidagi xonalarda hammom poyabzalini har foydalanishdan soʻng dezinfeksiya qilish uchun, shuningdek formalin eritmasi uchun maxsus idishlar boʻlishi kerak. Pollar, devorlar, dush jihozlari va teri vannalari har smenadan keyin hoʻl tozalanishi va dezinfeksiya qilinishi shart. Dezinfeksiya uchun Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan ruxsat etilgan moddalar va tarkiblar qoʻllanilishi zarur.

8.13. Ochiq konlarda ishlovchi kon ishchilari uchun qisqa muddatli dam olish, isitish yoki sovutish, shuningdek transportni kutish paytida yogʻingarchilikdan himoyalanish uchun xonalar koʻzda tutilishi kerak. Xonalardagi havo harorati +22°S dan-+25°C gacha boʻlishi lozim. Havo harakati tezligi 0,2 m/s dan oshmasligi kerak. Xonalarda ichimlik suvi va issiq choy uchun qurilmalar oʻrnatilishi shart. Ovqatlanish joyi 500 metrdan uzoqroqda joylashgan boʻlsa, xonada ovqatlanish uchun qoʻshimcha sharoitlar yaratilishi kerak. Xonalarda qoʻl va oyoqlarni mahalliy isitish uchun moslamalar boʻlishi lozim.

9. ATROF-MUHITNI SANITARIYA MUHOFAZASI (SUV HAVZALARI, TUPROQ, HAVO)

9.1. Sanitariya-muhofaza zonasi chegarasidagi atmosfera havosidagi zararli moddalar miqdori «Oʻzbekiston Respublikasi hududidagi aholi punktlari atmosfera havosini ifloslantiruvchi moddalarning ruxsat etilgan eng yuqori konsentratsiyalari (REYK) roʻyxati. Gigiyenik meʼyorlar» ga muvofiq aholi punktlari havosidagi zararli moddalarning ruxsat etilgan eng yuqori konsentratsiyalaridan oshmasligi kerak.

9.2. Sanitariya-muhofaza zonasi «Radiatsiya xavfsizligi sanitariya normalari va qoidalari» hamda «Oʻzbekiston Respublikasi aholi punktlari atmosfera havosini muhofaza qilish boʻyicha sanitariya normalari va qoidalari» koʻrsatmalariga muvofiq oʻrnatiladi.

9.3. Yangi korxonalarni ishlatish, qayta qurish va loyihalashda 9.1-band talablarini taʼminlaydigan atmosfera havosiga zararli moddalar chiqarilishining ruxsat etilgan chegaraviy miqdori (REChM) ga rioya qilinishi shart. REChM qiymatlari «Tabiatni muhofaza qilish. Atmosfera. Sanoat korxonalarining ruxsat etilgan chegaraviy chiqindilarini belgilash usullari. Umumiy talablar» GOST talablariga muvofiq tasdiqlanadi.

9.4. Chang va gazlarni tozalash inshootlarisiz texnologik uskunalarni ishga tushirishga ruxsat berilmaydi.

9.5. Tarkibida ftorid kislotasi, vodorod sianid, simob bugʻlari boʻlgan gaz-havo aralashmasini tashiydigan barcha gaz soʻrish tizimlarida quvvat boʻyicha 100% unumdorlikka ega boʻlgan zaxira gaz tozalash qurilmasi boʻlishi shart.

9.6. Gaz-chang tutish inshootining avariya holatida toʻxtatilishi yuz berganda, asosiy uskunalar ham texnologik sikl tugashi bilan darhol oʻchirilishi lozim. Uzluksiz texnologik sikl mavjud boʻlsa, avariya holatini bartaraf etish jadvali tuziladi. Avariyali toʻxtashning barcha hollarida belgilangan shaklda dalolatnoma rasmiylashtiriladi.

9.7. Korxonalar asosiy ifloslantiruvchi manbalardan atmosferaga chiqariladigan sanoat chiqindilarining sifat tarkibi va hajmlari ustidan, shuningdek sanitariya-muhofaza zonasi va turar-joy qurilishlari chegarasidagi atmosfera havosining ifloslanish darajasi ustidan laboratoriya nazoratini taʼminlashlari shart. Atmosfera havosining ifloslanishini nazorat qilish «Tabiatni muhofaza qilish. Atmosfera. Aholi punktlari havosi. Havo sifati koʻrsatkichlarini nazorat qilish qoidalari. Ifloslanishni nazorat qilish» davlat standarti hamda Oʻzbekiston Respublikasi Davgidromet qoʻmitasi va Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan tasdiqlangan atmosfera ifloslanishini nazorat qilish boʻyicha tegishli hujjatlarga muvofiq amalga oshirilishi kerak.

9.8. Sanoat obyektlarini suv bilan taʼminlash sxemalari aylanma sikllarni tashkil etishni, oqovalarni mahalliy tozalashni, oqova suvlardan ishlab chiqarishning qimmatli chiqindilarini ajratib olishni «Kanalizatsiya. Tashqi tarmoqlar va inshootlar» qurilish meʼyorlari va qoidalari; «Yer usti suvlarini ifloslanishdan muhofaza qilishning sanitariya qoidalari va normalari»; «Seysmik hududlarda qurilish» qurilish meʼyorlari va qoidalari; «Oʻzbekiston Respublikasining alohida tabiiy va iqlim sharoitlarida kanalizatsiya tizimlariga qoʻyiladigan sanitariya talablari» talablariga muvofiq ravishda koʻzda tutishi lozim.

9.9. Yoʻl qoʻyilishi mumkin boʻlgan eng yuqori konsentratsiyalari belgilanmagan kimyoviy moddalarni qoʻllash va suv havzalariga tashlash taqiqlanadi. Karer va yer osti suvlarini suv havzalariga oqizishga faqat ularni muallaq va suvda erigan moddalardan samarali tozalagandan keyingina ruxsat etiladi.

9.10. Tozalash inshootlari loyihasida choʻkkan muallaq moddalar kinetikasini hisobga olgan holda oqova suvlarni tindirish vaqti hisobi va «Suv obyektlariga oqova suvlar bilan tushadigan moddalarning yoʻl qoʻyiladigan chegaraviy tashlamalari (YQCHT) loyihalarini ishlab chiqish va kelishishga qoʻyiladigan sanitariya talablari»ga muvofiq koagulyantlar va flokulyantlarni qoʻllash (yoki qoʻllashdan voz kechish) asoslari taqdim etilishi kerak.

9.11. Suv tozalash inshootlarining unumdorligi «Suv taʼminoti. Tashqi tarmoqlar va inshootlar. Loyihalashtirish meʼyorlari» va QMQ «Kanalizatsiya. Tashqi tarmoqlar va inshootlar. Loyihalash meʼyorlari» talablariga muvofiq qazib olish va boyitish korxonalarining quvvatini oshirish imkoniyatini (kamida 20 yillik muddat) hisobga olgan holda hisoblanishi kerak.

9.12. Karer suvlarida 3 x 10ʼ9 kyuri/l dan yuqori radionuklidlar mavjud boʻlganda, ularni yer yuzasiga va oqmaydigan suv havzalariga tashlash taqiqlanadi.

9.13. Yer usti va karer suvlarini agʻdarmalarga tashlashga yoʻl qoʻyilmaydi.

9.14. Chiqindixonalar va shlamomborlardan foydalanishni nazorat qilish «Sanoat chiqindilarini inventarizatsiya qilish, tasniflash, saqlash va zararsizlantirishning sanitariya qoidalari»; «Oʻzbekiston Respublikasi sharoitida zaharli sanoat chiqindilarining gigiyenik tasniflagichi»; «Tuproqdagi ekzogen zararli moddalarning ruxsat etilgan chegaraviy konsentratsiyalari (RECK) va taxminiy ruxsat etilgan konsentratsiyalari (TREK)» ga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

9.15. Tuproqni oltin qazib olish va boyitish korxonalari chiqindilari bilan ifloslanishidan sanitariya jihatidan muhofaza qilish quyidagilarga muvofiq taʼminlanishi kerak:

9.16. «Turli xil yer foydalanish turlarida tuproqning ifloslanish darajasini baholashning sanitariya qoidalari va meʼyorlari». «Tuproq ifloslanishining aholi salomatligi uchun xavflilik darajasini gigiyenik baholash boʻyicha uslubiy tavsiyalar».

9.17. Atmosfera havosi, suv, tuproq, oqova suvlarni tekshirish boʻyicha amaldagi meʼyorlarga muvofiq tashkil etiladigan idoraviy sanitariya laboratoriyasi mavjud boʻlgan taqdirda, namunalar olish nuqtalari, aniqlanadigan moddalar roʻyxati va tashqi muhit obyektlarini nazorat qilish davriyligi Davlat sanitariya-epidemiologiya nazorati hududiy organlari bilan kelishiladi.

10. SHAXSIY HIMOYA VOSITALARIGA VA TIBBIY-PROFILAKTIK XODIMLARNI TAʼMINLASHGA QOʻYILADIGAN TALABLAR

10.1. Ruda va uni qayta ishlash mahsulotlari bilan munosabatda boʻluvchi ishchilar va mutaxassislar belgilangan muddatlarda tasdiqlangan meʼyorlarga muvofiq, oʻz kasblari va mehnat sharoitlariga mos keladigan maxsus poyabzal hamda xavfli va zararli ishlab chiqarish omillarining taʼsiridan himoyalovchi shaxsiy himoya vositalari (SHHV) bilan taʼminlanishlari shart.

10.2. SHHVni tanlashda ishlab chiqarish muhitining barcha zararli omillari majmuasini hisobga olish lozim:

nafas olish aʼzolarini chang va aerozollardan himoya qilish uchun klapansiz tipdagi (SHB-1, «Lepestok») va klapanli tipdagi («Yuliya») SHHV-respiratorlardan foydalanish kerak;

nafas olish aʼzolarini zaharli gazlar va changdan himoya qilish uchun — niqob ostidagi ochiq boʻshliqli va tashqi filtrlovchi elementlar («Niva E-2») orqali tozalangan havoni majburiy yetkazib beruvchi shlem-niqoblar, shuningdek, jamoaviy himoya vositalari — kon mashinasi kabinasida oʻrnatiladigan filtr-ventilyatsiya qurilmalari (SGZ-20 va SOV-1 modulli qurilmalari) yoki kon mashinasi kabinasidan tashqarida joylashtirilgan (SPGO-1 statsionar qurilmasi) qurilmalardan foydalanish lozim;

yuqori darajadagi tebranishlardan himoyalanish uchun toʻsiq, tebranishni izolyatsiyalovchi, soʻndiruvchi, masofadan boshqarish va boshqa qurilmalardan foydalanish zarur; «vaqt bilan himoyalanish» rejimlarini qoʻllash; SHHVlardan (tebranishdan himoyalovchi poyabzal va qoʻlqoplar) foydalanish; qoʻllar va yelka kamarini oʻz-oʻziga va oʻzaro massaj qilish; qoʻllar uchun issiqlik, quruq havo va suv muolajalarini qoʻllash kerak;

10.3. Shovqindan himoyalanish uchun toʻsiq qurilmalar, tovush oʻtkazmaydigan va yutuvchi moslamalar, masofadan boshqarish vositalari qoʻllanilishi shart; «vaqt bilan himoyalash» rejimlaridan foydalanish; shaxsiy himoya vositalari (shovqinga qarshi quloqchinlar va quloq ichiga kiritiladigan moslamalar) ishlatilishi lozim.

10.4. Ishchilar zarbli asbob bilan ishlayotganda yoki togʻ jinsi, ishlov berilayotgan materiallar va asboblarning parchalari hosil boʻlishi mumkin boʻlgan ishlarni bajarayotganda albatta himoya koʻzoynagidan foydalanishlari shart.

10.5. Ishlovchilarning qoʻl terisini teri orqali oʻtuvchi taʼsirlovchi xususiyatga ega zararli moddalardan himoya qilish uchun «Ishlovchilarning shaxsiy himoya vositalari katalog-maʼlumotnomasi»ga muvofiq qoʻlqoplar, himoya malhamlari va pastalardan foydalanish lozim. Konchilik korxonasiga ishga kirayotgan barcha xodimlar Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining «Oʻzbekiston Respublikasi xodimlarini ishga kirishda dastlabki va davriy tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tizimini takomillashtirish toʻgʻrisida»gi 2000-yil 6-iyundagi 300-sonli buyrugʻiga muvofiq, dastlabki (mehnat shartnomasini tuzish chogʻida) tibbiy koʻrikdan oʻtkazilishi, zararli yoki xavfli mehnat sharoitlarida band boʻlgan ishchi va xizmatchilar esa majburiy davriy tibbiy koʻrikdan oʻtkazilishi shart.

10.6. Xodimlarni ishga qabul qilishda hamda ruda qazib olish va uni qayta ishlash korxonalarida ishlash davrida oʻsmirlar va ayollar mehnatini muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga qatʼiy rioya etilishi lozim.

10.7. Xodimlarni texnik tayyorlash dasturiga 1-2-xavflilik sinfiga mansub moddalar bilan oʻtkir zaharlanish holatlarida birinchi yordam koʻrsatish choralari haqidagi mavzular kiritilishi shart.

11. ISHLAB CHIQARISH MUHITI OMILLARI HOLATINI NAZORAT QILISHGA QOʻYILADIGAN TALABLAR

11.1. Oltin qazib olish va boyitish korxonalarida mehnat sharoitlari holatini nazorat qilish texnologik jarayonning oʻziga xos xususiyatlari, uning oʻzgarishlari, turli ishlarni bajarishning real sharoitlari, uskunalarni taʼmirlash, sogʻlomlashtirish tadbirlarini joriy etishni hisobga olgan holda amalga oshirilishi lozim.

11.2. Tezkor sanitariya nazorati va ishlab chiqarish omillari parametrlarini davriy baholashni korxonalarning sanoat-sanitariya laboratoriyalari yoki «Oʻzstandart» agentligi tomonidan akkreditatsiya qilingan boshqa ixtisoslashtirilgan laboratoriyalar oʻtkazishi kerak. Sanitariya nazoratini tashkil etish masʼuliyati korxona maʼmuriyati zimmasiga yuklanadi.

11.3. Davlat sanitariya-epidemiologiya nazorati organlari laboratoriyalari har chorakda kamida bir marta va ish texnologiyasi har gal oʻzgargandan soʻng tashqi nazoratni amalga oshirishi shart.

11.4. Ishlab chiqarish muhitining nazorat qilinadigan zararli omillari roʻyxati, oʻlchashlarni oʻtkazish usullari va davriyligi, namunalar va oʻlchashlarni olish joylari hamda nuqtalari Davlat sanitariya-epidemiologiya nazorati organlari bilan kelishilishi lozim.

11.5. Ruda, qayta ishlash mahsulotlari, shuningdek atrofdagi jinslar va kulda (yer osti suvlari, texnologik va boshqalar) sezilarli chang-radiatsiya omilini keltirib chiqaradigan tabiiy radioaktiv moddalar aralashmalari mavjud boʻlganda, «Sanitariya meʼyorlari va radiatsiya xavfsizligi qoidalari» talablariga muvofiq ishlab chiqarish binolarida, korxona hududida, sanitariya-himoya va kuzatuv zonalari doirasida radiatsiya holatini dozimetrik nazorat qilish amalga oshirilishi shart.

11.6. Oltin qazib olish va boyitish korxonalarida shovqinni oʻlchash yiliga kamida bir marta, shuningdek, alohida qismlar, mexanizmlar yoki agregatlar taʼmirlangandan, almashtirilgandan va modernizatsiya qilingandan soʻng oʻtkazilishi lozim. Yoritilganlikni oʻlchash ishlab chiqarish xususiyatiga qarab, ammo yiliga kamida bir marta amalga oshiriladi. Boshqa xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari darajasini nazorat qilish amaldagi meʼyoriy-uslubiy hujjatlarga muvofiq bajariladi.

11.7. Oʻlchovlar ish joylarida oʻtkazilishi kerak. Agar ish joyi ishlab chiqarish binosining bir nechta qismlaridan iborat boʻlsa, oʻlchashlar ularning har birida amalga oshiriladi.

11.8. Ishlab chiqarish muhiti holatini nazorat qilish ish zonasi havosiga ajralib chiqadigan kimyoviy moddalarning YRK (yoʻl qoʻyiladigan konsentratsiya) koʻrsatkichi, xavflilik sinfi va organizmga taʼsir qilish xususiyatlarini hisobga olgan holda amalga oshirilishi lozim (3-jadval).

11.9. Ish zonasi havosini nazorat qilish davriyligini zararli moddaning xavflilik darajasiga qarab belgilash zarur:

I xavflilik sinfiga mansub moddalar uchun — har 10 kunda kamida bir marta;

III va IV sinf moddalari uchun — har chorakda kamida 1 marta.

11.10. Ishlab chiqarishning aniq sharoitlariga koʻra (laboratoriya tekshiruvlari natijalariga asosan) Davlat sanitariya nazorati organlari bilan kelishilgan holda ish zonasi havosini nazorat qilishning quyidagi davriyligiga ruxsat beriladi:

yiliga 1 marta: 3 va 4-xavflilik sinfidagi moddalarning havo muhitiga ajralish darajasi oxirgi 2 yil davomida REM darajasida yoki undan past boʻlgan hollarda;

yiliga 2 marta: oʻtgan yilda III va IV xavflilik sinfiga mansub zararli moddalarning REM dan bir marotaba oshgan holatlarida; oxirgi 2 yil davomida ishchi zona havosida II xavflilik sinfiga mansub moddalar miqdori REM darajasida yoki undan past boʻlgan holda barqaror qayd etilganda;

har chorakda 1 marta: oʻtgan yilda II sinf moddalarining havodagi miqdori REM dan bir marta oshgan hollarda; oxirgi 2 yil davomida havo muhitida I xavflilik sinfi moddalari REM darajasida yoki undan past boʻlgan holda barqaror qayd etilganda;

oyiga 1 marta: oʻtgan yilda ish joylari havosida 1-xavflilik sinfiga mansub zararli moddalar REM dan bir marta oshgan hollarda.

11.11. 3 va 4-xavflilik sinfiga mansub moddalar qoʻllaniladigan texnologik jarayon rejimi yetarlicha barqaror boʻlmaganda yoki foydalanish jarayonida uskunaning texnik holati oʻzgarganda, bu ishchi zona havosining ifloslanishiga sezilarli taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlsa, shuningdek, zararli moddalar konsentratsiyasining mavsumiy oʻzgarishi ehtimoli mavjud boʻlgan hollarda, nazorat chastotasini oshirish lozim.

11.12. Smena davomida va (yoki) texnologik jarayonning alohida bosqichlarida bir nuqtada ketma-ket kamida uchta namuna olinishi shart. Asosan fibrogen taʼsirli aerozollar uchun bitta namuna olishga ruxsat beriladi.

Izoh: suratda — maksimal bir martalik;

maxrajda — zararli moddalar konsentratsiyasining oʻrtacha smena qiymatlari;

O, A, K, F — oʻtkir yoʻnaltirilgan, allergik, kanserogen va fibrogen taʼsirga ega zararli moddalar.

1-ILOVA

AMALDAGI MEʼYORIY HUJJATLAR ROʻYXATI

1. SN 245-71. Sanoat korxonalarini loyihalashning sanitariya meʼyorlari.

2. SanPiN № 0011-94. Texnologik jarayonlarni tashkil etish va ishlab chiqarish uskunalariga qoʻyiladigan gigiyenik talablar.

3.SanPiN № 0113-01. Mehnat gigiyenasi masalalari boʻyicha yangi texnologik jarayonlar, asbob-uskunalar, qurollar, kimyoviy moddalar va boshqa mahsulotlar ustidan ogohlantiruvchi sanitariya nazorati.

4. KMK 2.04.05-97. Isitish, shamollatish va havoni tozalash.

5. SanPiN № 0058-95. «Ishlab chiqarish xonalari mikroiqlimining sanitariya meʼyorlari».

6. KMK № 2.09.04-98. «Maʼmuriy va maishiy binolar».

7. KMK № 2.04.0297. «Suv taʼminoti. Tashqi tarmoqlar va inshootlar».

8. KMK 2.04.02-98 «Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suv tizimi».

9. SanPiN № 0057-95 «Ichimlik suvi sifatining gigiyenik mezonlari».

10. Oʻz DSt 950:2000. Ichimlik suvi. Gigiyenik talablar va sifat nazorati. Ichimlik suvi.

11. Oʻz D 1 950:2000. Markazlashtirilgan xoʻjalik-ichimlik suv taʼminoti manbalari. Gigiyenik, texnik talablar va tanlash qoidalari. Markazlashtirilgan xoʻjalik-ichimlik suv taʼminoti manbalari.

12. SanPiN № 0130-02. «Oʻzbekiston sharoitida markazlashtirilgan issiq suv taʼminoti tizimlarini nazorat qilishning sanitariya qoidalari».

13. SanPiN № 0005-93 «Oʻzbekiston Respublikasi aholi punktlari atmosfera havosini muhofaza qilish boʻyicha sanitariya meʼyorlari va qoidalari».

14. SanPiN № 0015-94 «Gigiyenik meʼyorlar. Oʻzbekiston hududidagi aholi punktlari atmosfera havosida ifloslantiruvchi moddalarning ruxsat etilgan eng yuqori konsentratsiyalari (REYK) roʻyxati».

15. SanPiN № 0029-94 «Radiatsion xavfsizlik sanitariya meʼyorlari va qoidalari».

16. SanPiN № 0041-95 «Mis, noruda va sochma foydali qazilmalarni qazib olish va boyitish korxonalari uchun sanitariya qoidalari.»

17. SanPiN № 0055-95 «Tuproqdagi ekzogen zararli moddalarning chegaraviy ruxsat etilgan konsentratsiyalari (ChREK) va taxminiy ruxsat etilgan konsentratsiyalari (TREK).»

18. SanPiN № 0057-95 «Turli yerdan foydalanish turlaridagi tuproq ifloslanish darajasini baholash sanitariya qoidalari va meʼyorlari.»

19. SanPiN № 0073-97 «Radioizotopli asboblarni oʻrnatish va ulardan foydalanishdagi sanitariya qoidalari (Radioizotopli asboblar bilan ishlashning sanitariya qoidalari).»

20. SanPiN № 0088-99 «Oqova suvlar bilan suv obyektlariga tushayotgan moddalarning chegaraviy ruxsat etilgan oqizmalari (ChREO) loyihalarini ishlab chiqish va kelishishga oid sanitariya talablari.»

21. SanPiN № 0127-02 «Sanoat chiqindilarini roʻyxatga olish, tasniflash, saqlash va zararsizlantirish sanitariya qoidalari.»

22. SanPiN № 0128-02 «Oʻzbekiston Respublikasi sharoitida zaharli sanoat chiqindilarining gigiyenik tasniflagichi.»

23. SanPiN № 0129-02 «Oʻzbekiston Respublikasining oʻziga xos tabiiy va iqlim sharoitlarida kanalizatsiya tizimlariga qoʻyiladigan sanitariya talablari.»

24. QMQ № 2.04.03-97 «Kanalizatsiya. Tashqi tarmoqlar va inshootlar.»

25. SanPiN № 0122-01 «Ish joylaridagi umumiy va mahalliy titrashning sanitariya meʼyorlari.»

26. SanPiN № 01120-01 «Ish joylarida shovqin darajasining sanitariya meʼyorlari.»

27. QMQ № 2.01.08-95 «Shovqindan himoyalanish.»

28. GOST 12.1.007-75 «Zararli moddalar. Tasniflash va xavfsizlikning umumiy talablari.»

29. GOST 12.1.005-88 «Ish joyi havosiga qoʻyiladigan umumiy sanitariya-gigiyena talablari.»

30. 0045-95-sonli SanQvaM. «Gigiyenik meʼyorlar. Ish zonasi havosidagi zararli moddalarning YQKM.»

31. 0045-95-sonli SanQvaM. «Ish zonasi havosidagi zararli moddalarning YQKM roʻyxati.»

32. 0117-01-sonli SanQvaM. «Ish joylarida infratovushning sanitariya meʼyorlari.» 33 0054-95-sonli SanQvaM. «Elektromagnit maydonlarning ruxsat etilgan darajalari boʻyicha sanitariya meʼyorlari.»

33. 11-17-94-sonli SanQvaM. «Radiochastota diapazonidagi elektromagnit maydonlar manbalari bilan ishlashda sanitariya meʼyorlari va qoidalari.»

34. 0014-94-sonli SanQvaM. «Moylash-sovutish suyuqliklari, texnologik moylar va yogʻlar bilan ishlashda sanitariya qoidalari.»

35. 0021-94-sonli SanQvaM. «Simob, uning birikmalari va simob tarkibli asboblar bilan ishlash uchun moʻljallangan ishlab chiqarish va laboratoriya xonalarini loyihalash, jihozlash, ulardan foydalanish va saqlash.»

36. 0115-01-sonli SanQvaM. «Ayollar uchun ogʻir yuklarni qoʻlda koʻtarish va tashishda ruxsat etilgan chegaraviy yuklamalarning sanitariya meʼyorlari.»

37. 0116-01-sonli SanQvaM. «Oʻsmirlar uchun ogʻir yuklarni qoʻlda koʻtarish va tashishda yoʻl qoʻyiladigan chegaraviy yuklamalarning sanitariya meʼyorlari.»

38. 0142-03-sonli SanQvaM. «Ultrabinafsha nurlanishning sanitariya qoidalari va meʼyorlari.»

39. Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining 2000-yil 6-iyundagi 300-sonli «Oʻzbekiston Respublikasi xodimlarini ishga qabul qilishda dastlabki va davriy tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tizimini takomillashtirish toʻgʻrisida»gi buyrugʻi.