Jismoniy va aqliy rivojlanishida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun maktabgacha taʼlim tashkilotlarining tuzilishi, jihozlanishi, saqlanishi va ish tartibiga oid sanitariya qoidalari (0240-07-son)

07.11.2007

Oʻzbekiston Respublikasining sanitariya qoidalari va meʼyorlari, gigiyena normativlari

Jismoniy va aqliy rivojlanishida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun maktabgacha taʼlim tashkilotlarining tuzilishi, jihozlanishi, saqlanishi va ish tartibiga oid sanitariya qoidalari

I. UMUMIY QOIDALAR

1.1. Mazkur sanitariya meʼyorlari jismoniy va aqliy rivojlanishida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun maktabgacha taʼlim muassasalarini loyihalash boʻyicha amaldagi nomenklatura, namunaviy nizomlar va yoʻriqnomalar hisobga olingan holda tuzilgan. Ular asosan jismoniy va aqliy rivojlanishida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun maktabgacha taʼlim muassasalarini qurish va jihozlashning oʻziga xos xususiyatlarini aks ettiruvchi talablarni belgilab beradi.

1.2. Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tizimida jismoniy va aqliy rivojlanishida nuqsoni boʻlgan 2-3 yoshdan 7 yoshgacha boʻlgan bolalar uchun maxsus maktabgacha taʼlim muassasalari tashkil etiladi. Mazkur muassasalarning vazifasi tarbiyaviy ishlarni toʻlaqonli davolash hamda rivojlanish nuqsonini tuzatishga yoki yoʻqotilgan funksiyalarni tiklashga qaratilgan sogʻlomlashtirish tadbirlari majmuasi bilan toʻgʻri uygʻunlashtirishdan, shuningdek, bolalarni maktab taʼlimiga tayyorlashdan iborat. Bu muassasalarda bolalarning kecha-yu kunduz, ayrim hollarda 12 soatlik kunduzgi va yil davomida qolishi nazarda tutiladi.

1.3. Namunaviy nizomlar va tasdiqlangan nomenklaturaga muvofiq, OʻzR Xalq taʼlimi vazirligi tizimidagi jismoniy va aqliy rivojlanishida nuqsoni boʻlgan bolalarni tarbiyalash va oʻqitishga moʻljallangan maktabgacha taʼlim muassasalari quyidagilarga boʻlinadi:

eshitishida nuqsoni boʻlgan bolalar (kar va zaif eshituvchi bolalar) uchun maktabgacha taʼlim muassasalari;

koʻrishida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun maktabgacha taʼlim muassasalari: zaif koʻruvchilar, koʻrish oʻtkirligi 0 dan 0,4 gacha boʻlganlar (doimiy qolish uchun), gʻilayligi va ambliopiyasi borlar;

tayanch-harakatlanish aʼzolarida nuqsonlari boʻlgan, intellekti normal yoki aqliy va nutqiy rivojlanishida ikkilamchi orqada qolish kuzatilgan, ammo individual parvarishga muhtoj boʻlmagan, oʻziga oʻzi mustaqil xizmat koʻrsata oladigan, biroq ortopedik rejimga rioya qilish hamda tegishli tuzatish-tarbiyaviy ishlarni olib borish zarur boʻlgan bolalar uchun maktabgacha taʼlim tashkilotlari;

aqlida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun maktabgacha taʼlim tashkilotlari: aqli zaif bolalar — debillik darajasidagi oligofrenlar.

1.4. Zarur hollarda, amaldagi namunaviy nizomlarga muvofiq, maxsus maktabgacha taʼlim tashkilotlarining hududi, loyihasi, tarkibi, maydonlari va jihozlanishiga qoʻyiladigan barcha talablarga qatʼiy rioya qilingan holda, jismoniy va aqliy rivojlanishida turli nuqsonlari boʻlgan bolalar uchun maktabgacha guruhlarni umumiy turdagi maktabgacha taʼlim tashkilotlari yoki tegishli yoʻnalishdagi maktab-internatlar binolarida ochishga ruxsat etiladi.

1.5. Maktabgacha guruhlarni rivojlanishida quyidagi nuqsonlari boʻlgan bolalar uchun kecha-yu kunduz faoliyat yuritadigan muassasalarda joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi:

koʻrish va eshitish (zaif koʻruvchilar, gʻilayligi va ambliopiyasi boʻlganlar, kar va zaif eshituvchilar) — umumiy turdagi bolalar bogʻchalari va yasli-bogʻchalar yoki zaif koʻruvchi va kar bolalar uchun moʻljallangan maktab-internatlar huzurida;

tayanch-harakatlanish aʼzolari (poliomiyelit asoratlari, bolalar serebral falajligi va skolioz bilan kasallangan bolalar uchun moʻljallangan maktab-internatlarda);

intellekt (aqli zaif bolalar uchun maxsus tartibdagi maktab-internatlarda).

1.6. Maxsus maktabgacha taʼlim muassasalarida davolash-profilaktika ishlari, bolalarni tarbiyalash va oʻqitish rejimining oʻziga xosligi, shuningdek, rivojlanishida nuqsoni boʻlgan bolalarning jismoniy va aqliy rivojlanish xususiyatlari ularning muassasada boʻlishi uchun maqbul sharoitlarni yaratishni talab qiladi. Jumladan: binolarning sigʻimini va guruhlarning toʻldirilishini cheklash; xonalar tarkibi va maydonlarini kengaytirish; tegishli loyihaviy yechimlarni topish; bino va hududni obodonlashtirish hamda maxsus jihozlash; tabiiy va sunʼiy yoritishning yetarli darajalarini taʼminlash; binolarning havo-issiqlik rejimini, suv taʼminoti va kanalizatsiyasini taʼminlaydigan sanitariya-texnika qurilmalarini oʻrnatish zarur.

1.7. Bolalarni tarbiyalash va davolashning toʻgʻri rejimini tashkil etish, bu jarayonlarga tabaqalashtirilgan yondashuv imkoniyati, shuningdek, profilaktika chora-tadbirlarining muvaffaqiyatli amalga oshirilishi koʻp jihatdan guruhdagi bolalar soniga va umuman maktabgacha taʼlim muassasasining sigʻimiga bogʻliqdir.

1.8. Guruhlardagi oʻrinlar soni bolalarning yoshi va muassasaning ixtisoslashuviga qarab belgilanadi (1-jadval).

1.9. Maxsus maktabgacha taʼlim muassasalari binolarining turlari va ulardagi guruhlar soni muassasaning ixtisosligi hamda bolalarning yoshini hisobga olgan holda belgilanadi. Yangi qurilish yoki rekonstruksiya vaqtida bino turini ixtisoslik boʻyicha tanlashda har bir aniq holatda tegishli muassasalarni tashkil etishga boʻlgan ehtiyoj hisobga olinishi kerak, biroq binolarning sigʻimi 2-jadvalda koʻrsatilgan guruhlar sonidan oshmasligi lozim.

II. JOYLASHUV VA HUDUD

2.1. Jismoniy va aqliy rivojlanishida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun maktabgacha taʼlim muassasalari, qoida tariqasida, posyolkalar va qishloq aholi punktlari aholisiga xizmat koʻrsatishni hisobga olgan holda, shahar sharoitida joylashtirilishi lozim. Bolalarning bunday muassasalarda asosan kecha-yu kunduz va yil davomida boʻlishi xizmat koʻrsatish radiusini cheklamaslikka imkon beradi.

2.2. Muassasalar shaharlarning yashil hududlarida yoki istirohat bogʻlari va koʻkalamzorlashtirilgan joylar yaqinidagi turar joy massivlarida, sanoat va kommunal korxonalar, temiryoʻllar hamda shovqin chiqaradigan, havo va tuproqni ifloslantiradigan boshqa obyektlardan uzoqda joylashishi kerak.

2.3. Eshitishida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun maktabgacha taʼlim muassasalarini joylashtirishda surdotexnik uskunalarning ishlashiga xalaqit bermaslik uchun transport magistrallari, elektr uzatish liniyalari, podstansiyalar, radiostansiyalar va radiorele punktlaridan uzoqda joylashgan, shaharning oʻta sokin tumanlari tanlanishi lozim.

2.4. Bir oʻringa toʻgʻri keladigan yer uchastkasining maydoni, rivojlanishida quyidagi nuqsonlari boʻlgan bolalar uchun moʻljallangan maktabgacha taʼlim muassasasining ixtisosligiga qarab belgilanadi:

eshitish — 50 m2;

koʻrish (zaif koʻruvchilar, gʻilay va ambliopiyaga chalinganlar) va aqliy rivojlanish — 60 m2;

tayanch-harakat apparati — 65 m2.

2.5. Jismoniy va aqliy rivojlanishida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun maktabgacha taʼlim muassasalari yer uchastkalarining tarkibi va maydoni 1-ilovada keltirilgan.

2.6. Uchastkani zonalarga ajratishda guruh maydonchalarining binodagi tegishli guruh xonasi bilan qulay bogʻlanishi, koʻrish va tayanch-harakat apparatida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun esa bevosita bogʻlanishi talab etiladi. Bunda guruh maydonchalarini bir-biridan va xoʻjalik hovlisidan yashil oʻsimliklar (past boʻyli daraxt va butalar) yordamida yetarlicha ajratish shart.

2.7. Har bir bolalar guruhining (oʻyinchoqlar va anjomlarni saqlash uchun omborxonalar bilan jihozlangan) soyabonli ayvoni boʻlishi kerak.

2.8. Mahalliy sharoitlardan kelib chiqib, maktabgacha taʼlim muassasasi hududida sogʻlomlashtirish unsuri sifatida, sachratma va suzish havzalari yonida bolalarning kamida 50 foiziga moʻljallab, har bir bola uchun 2 m2 hisobida solyariy-aerariy (yozda foydalanish uchun yengillashtirilgan turdagi) qurish maqsadga muvofiqdir.

2.9. Jismoniy va aqliy rivojlanishida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun moʻljallangan maktabgacha taʼlim muassasasi uchastkasi balandligi kamida 2 m boʻlgan toʻsiqqa ega boʻlishi shart; intellektida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun moʻljallangan maktabgacha taʼlim muassasasi uchastkasining toʻsigʻi qulflanadigan eshikcha va darvozaga ega boʻlishi lozim.

2.10. Maktabgacha taʼlim muassasalarini uchastkada joylashtirishda umumiy turdagi bolalar yasli-bogʻchalarini loyihalashning amaldagi meʼyorlari bilan belgilangan xonalar derazalarining ufq tomonlariga yoʻnalishini va 3-jadvalda koʻrsatilgan qoʻshimcha talablarni hisobga olish zarur.

III. BINOLARNING HAJMIY-REJAVIY YECHIMLARI

3.1. Jismoniy va aqliy rivojlanishida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun moʻljallangan maktabgacha taʼlim muassasalarining binolari namunaviy loyihalar yoki rekonstruksiya loyihalari boʻyicha qurilishi hamda har bir yoʻnalish uchun majburiy boʻlgan xonalar tarkibi va maydoniga ega boʻlishi shart (2, 3, 4, 5-ilovalar).

3.2. Binolarning hajmiy-rejaviy va konstruktiv yechimlari qurilish hududlarining iqlim sharoitlarini va binolarning funksional vazifasi xususiyatlarini hisobga olishi lozim.

3.3. Jismoniy va aqliy rivojlanishida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun maktabgacha taʼlim tashkilotlarining binolari 2 qavatdan oshmasligi, koʻrish qobiliyatida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun moʻljallangan tashkilotlar esa bir qavatli boʻlishi lozim; binolarning yer usti qavatlari balandligi 3,3 m (qavat polidan yuqoridagi qavat poligacha) etib qabul qilinadi.

3.4. Maxsus maktabgacha taʼlim tashkilotlarining funksional vazifalari, rivojlanishida turli nuqsonlari boʻlgan bolalarni tarbiyalashning oʻziga xos jihatlari, mashgʻulotlar, dam olishning maxsus tartibi va davolash-profilaktika tadbirlarini oʻtkazish zarurati xonalar tarkibining yanada murakkab boʻlishini hamda ularning oʻzaro bogʻliqligiga doir talablarni belgilab beradi.

3.5. Jismoniy va aqliy rivojlanishida nuqsoni boʻlgan bolalarga moʻljallangan barcha maktabgacha taʼlim tashkilotlarida guruh xonalari majmui bir-biridan ajratilgan boʻlishi kerak; guruh xonalari majmui oʻzaro, shuningdek, tibbiyot, maʼmuriy-xoʻjalik xonalari va barcha bolalar uchun umumiy boʻlgan xonalar bilan qulay ichki aloqaga ega boʻlishi lozim.

3.6. Shovqin, yuqori harorat va havo namligining salbiy taʼsirini oldini olish uchun tibbiyot xonalari, bolalarning uxlash va mashgʻulot xonalari oshxona hamda kir yuvish xonasidan ajratilgan boʻlishi kerak.

3.7. Ota-onalar uchun qabulxona (dahliz) birinchi qavatda, mudira xonasi va tibbiyot xonalari yaqinida joylashtirilishi lozim.

3.8. Koʻrish qobiliyatida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun maktabgacha taʼlim tashkilotlarining har bir guruh xonalari majmui alohida kirish eshigiga ega boʻlishi kerak. Qolgan barcha tashkilotlarda: yasli guruhlari xonalarining majmualariga alohida kirish eshigi boʻladi; maktabgacha taʼlim guruhlarida koʻpi bilan ikkita, ikki qavatli binolarda esa uchta guruh xonalari majmui uchun bitta umumiy kirish eshigi boʻlishiga yoʻl qoʻyiladi.

3.9. Eshitish qobiliyati buzilgan (zaif eshituvchi) bolalar uchun moʻljallangan maktabgacha taʼlim tashkilotlarida quyidagilar nazarda tutilishi lozim:

bolalarni oʻqituvchi stoli atrofida yarim doira shaklida joylashtirish va uning yuzini majburiy yoritish zarurligini inobatga olgan holda, mashgʻulotlar uchun sinf chap tomondan asosiy yoritish va orqa tomondan (poldan kamida 1,5 m balandlikda) qoʻshimcha yuqori yoritgich bilan taʼminlanishi;

mashgʻulotlar uchun sinfning guruh xonasi bilan ikki tabaqali eshik orqali tutashtirilishi;

bolalar boʻladigan xonalardagi quvurlar va metall qismlarning izolyatsiya qilinishi;

guruh yacheykalarining zaruriy izolyatsiyasiga rioya qilingan holda, yotoqxonalarning; hojatxonaning — guruh xonasi va yotoqxona bilan yonma-yon joylashishiga yoʻl qoʻyiladi;

radiotexnik xonasida — kiruvchi shovqinlar va tebranishlarning mutlaq darajasi 50 dB dan oshmasligini taʼminlaydigan toʻsiqqa ega boʻlgan audiologik tekshiruvlar uchun alohida xona boʻlishi;

elektr uskunalari mavjud boʻlgan oshxona va kir yuvish xonalarining mashgʻulotlar sinfidan hamda musiqa va gimnastika mashgʻulotlari xonasidan uzoqda va alohida joylashtirilishi.

3.10. Koʻrish qobiliyati buzilgan (zaif koʻruvchi, gʻilay va ambliopiyali) bolalar uchun moʻljallangan maktabgacha taʼlim tashkilotlarida:

shifokor-okulist kabineti va pleopto-ortoptik xonaning uzunligi kamida 6 m boʻlishi kerak; ikkinchisi elektr uskunalari mavjud boʻlgan oshxona va kir yuvish xonasidan alohida joylashtirilishi lozim;

pleopto-ortoptik xonada katta reflekssiz oftalmoskopda ishlash uchun maydoni 8 m2 boʻlgan qorongʻi xona (devorlari toʻq yashil rangga boʻyalgan holda) ajratilishi kerak;

musiqa va gimnastika mashgʻulotlari xonasi mashgʻulotlar sinfiga tutash boʻlmagan holda joylashtirilishi zarur;

guruh xonasining asosiy binolari va jihozlarining toʻsiqlari hamda yuzalari och rangli jilosiz boʻyoqlar bilan boʻyalishi kerak, ularning aks ettirish koeffitsiyenti quyidagi qiymatlardan past boʻlmasligi lozim: shift — 70%, devorlar — 50 — 60%, pol — 25 — 30%, stollar — 45%.

3.11. Koʻrish qobiliyati buzilgan (faqat yaxshi koʻrmaydigan) bolalar uchun maktabgacha taʼlim muassasalarida quyidagi talablarga rioya qilinishi kerak:

xonalardagi eshik tabaqalari (ikki tomondan 60 sm balandlikdagi himoya panjaralari bilan) bolalarga toʻsqinlik qilmaydigan darajada oson ochilishi lozim;

tashqi burchaklarni oʻrnatishdan qochish, mavjudlarini esa yumaloqlash (radiusi 0,05 m) kerak;

eshiklar, eshik chetanlari, binoning boʻrtib chiqqan qismlari, zinapoya chetlari, mebel va jihozlarning rangi devor fonidan keskin farq qilishi shart.

3.12. Aqli zaif (aqliy rivojlanishi orqada qolgan) bolalar uchun moʻljallangan maktabgacha taʼlim muassasalarida:

logopediya xonasi, qoida tariqasida, guruh yoki kiyinish xonasi bilan bogʻlangan boʻlishi; guruh xonasidagi hojatxonalar esa guruh xonasi va yotoqxona bilan bogʻlangan boʻlishi kerak;

guruh xonalaridan yotoqxonalarga oʻtadigan eshik oʻrinlarida zichlagichlar oʻrnatilishi koʻzda tutilishi lozim;

bolalar turadigan xonalardagi boʻrtib chiqqan burchaklar yumaloqlangan boʻlishi kerak (radiusi 0,05 m);

musiqa va gimnastika mashgʻulotlari hamda tuzatuvchi gimnastika xonalarining pollari taxtadan qilinishi va bolalarning saf tortishini osonlashtirish uchun geometrik shakl (xona maydoniga qarab toʻgʻri toʻrtburchak yoki kvadrat) hosil qiluvchi ikki (uch) rangli linoleum bilan qoplanishi lozim;

zinapoya balandligi 1,8 m gacha boʻlgan panjaraga yoki yaxlit toʻrli toʻsiqqa ega boʻlishi lozim;

yuvinish xonasi yonida bolalarning choʻmilish va suv muolajalaridan soʻng dam olishi uchun xona joylashtirilishi kerak.

3.13. Tayanch-harakat apparatida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun moʻljallangan maktabgacha taʼlim tashkilotlarida zinapoya maydonchalaridagi tutqichlar zinaning har ikki tomonida nazarda tutilishi lozim.

IV. TABIIY VA SUNʼIY YORITISH

ELEKTR TEXNIKA QURILMALARI

4.1. Tabiiy va sunʼiy yoritishning miqdoriy va sifat koʻrsatkichlari, elektr texnika qurilmalari, uskunalarning oʻrnatilishi va mebellarning joylashtirilishi bolalarning turli faoliyat turlari uchun qulay sharoitlarni taʼminlashi kerak. Bu, avvalambor, bolalar bogʻchasidagi jiddiy koʻrish va aqliy zoʻriqish bilan bogʻliq majburiy mashgʻulotlarga taalluqlidir.

4.2. Jismoniy va aqliy rivojlanishida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun barcha maktabgacha taʼlim tashkilotlarining guruh va sinf xonalarida tabiiy yoritilganlik koeffitsiyenti (TYoK) pol sathida, derazali tashqi devordan (asosiy deraza oʻymasi) 2/3 chuqurlikda 2 foizdan kam boʻlmasligi kerak.

4.3. Bolalar uzoq vaqt boʻladigan xonalarda yorugʻlikni bir tekis taʼminlash va yaltirashni bartaraf etish uchun yorugʻlik tushadigan oʻrniqlar (asosiy va qoʻshimcha yoritish uchun ishlatiladiganlari) bir tekis joylashtirilishi hamda tashkilotning iqlim hududi va yoʻnalishidan qatʼi nazar, quyoshdan himoyalovchi vositalarga ega boʻlishi lozim.

4.4. Guruh va sinf xonalarida mashgʻulot stollari, sinf va namoyish doskalari joylashtirilayotganda, asosiy yorugʻlik tushuvchi darchalarning joylashuvi va xonalarning oʻlchamlari chap tomondan tabiiy yorugʻlik tushishini taʼminlashi kerak. Bunda koʻrish burchagi (oʻng qatorda oʻtirgan eng chekkadagi bolaning nigohi bilan boʻr doskasining uzoqdagi vertikal qirrasiga yoʻnaltirilgan nur hamda bolaning koʻz sathi boʻylab oʻtkazilgan gorizontal chiziq orasidagi gorizontal burchak) 45° dan kam boʻlmasligi lozim.

4.5. Eshitishida nuqsoni boʻlgan bolalarga moʻljallangan maktabgacha taʼlim tashkilotlari binolarida quyidagilar nazarda tutilishi kerak:

bolalar boʻladigan barcha xonalarda choʻgʻlanma lampali yoritkichlardan foydalanish, mashgʻulot sinfida — devordagi sinf doskasining yuqori qismini va surdopedagog bilan individual mashgʻulotlar oʻtkaziladigan joyni qoʻshimcha yoritish;

choʻgʻlanma lampalar yordamida umumiy yoritish tizimida yoritilganlik darajasi: guruh xonasi, mashgʻulot sinfi, musiqa va gimnastika zallarida — poldan 0,5 m balandlikdagi gorizontal sathda 300 lk, yechinish xonasida — pol sathida 200 lk, devordagi sinf doskasining vertikal sathida — 300 lk;

taʼlimning texnik vositalaridan foydalanish uchun poldan 1,8 m balandlikda rozetkalar (guruh xonasida, mashgʻulot sinfida, musiqa va gimnastika zallarida);

gimnastika va musiqa zallarida magnit-induksion halqa;

pedagog stolining yonidagi boshqaruv pultidan bolalar uchun surdotexnika uskunalari bilan jihozlangan stollargacha past kuchlanishli liniyalarni oʻtkazish uchun kanallar.

4.6. Koʻrish qobiliyatida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun maktabgacha taʼlim muassasalarida quyidagilar nazarda tutilishi kerak:

(mashgʻulotlar uchun sinfda, guruh xonalarida va oftalmolog shifokor xonasida) poldan 0,5 m balandlikdagi gorizontal yuzada umumiy yoritish tizimida kamida 500 lk yorugʻlikni taʼminlash uchun LB turidagi oq nurli lyuminessent lampali yoritgichlar; mashgʻulotlar uchun sinfda — vertikal yuzada 500 lk yorugʻlikni taʼminlash uchun sinf doskasining qoʻshimcha yuqori yoritgichi;

amaldagi GOSTlar boʻyicha shovqin darajasi juda past boʻlgan va yorugʻlik oqimining pulsatsiya koeffitsiyenti 10 dan oshmaydigan qilib taʼminlangan, lyuminessent yoritgichlarning ishga tushirish-sozlash apparaturasi bilan jihozlangan lyuminessent yoritish;

(pleopto-ortoptik xonalarda) uskunalarning joylashuviga muvofiq, poldan 1,8 m balandlikda 4 — 6 dona qoʻshaloq shtepsel rozetkalari.

4.7. Intellektual rivojlanishida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun maktabgacha taʼlim muassasalarida quyidagilar nazarda tutilishi lozim:

choʻgʻlanma lampali yoritgichlar (guruh xonalari va izolyatorlarda, musiqa va gimnastika mashgʻulotlari hamda korreksiyalovchi gimnastika xonalarida);

(guruh xonalarida) oʻyin burchagi va namoyish doskasining qoʻshimcha yuqori yoritgichi;

guruh va yotoqxonalardan tibbiyot xonasiga (navbatchi hamshiraga) ovozli va yorugʻlikli signalizatsiya;

Surdotexnika vositalari bilan jihozlangan xonalarda, tish shifokori, fizioterapiya xonalarida himoyaviy yerga ulanish taʼminlanishi kerak.

4.8. Jismoniy va aqliy rivojlanishida nuqsoni boʻlgan bolalarga moʻljallangan maktabgacha taʼlim tashkilotlari binolarida quyidagilar nazarda tutilishi zarur: asosiy oʻtish yoʻllari boʻylab avariyaviy yoritish (pol sathida 5 lk); guruh xonalari, oʻyin-oshxona, yotoqxonalar, izolyator palatalari, musiqa va gimnastika mashgʻulotlari xonalarining umumiy yoritish tizimida — xona maydonining har bir kvadrat metriga 3 Vt hisobidan (poldan 2,7 — 2,9 m balandlikda) ultrabinafsha nurlanish manbalari — eritem uviol (EUV) yoki lyuminessent eritem (LE); xona maydonining har bir kvadrat metriga 1 Vt hisobidan (poldan 2,7-2,8 m balandlikda) DB 15 turidagi bakteritsid nurlanish manbalari.

4.9. Bundan tashqari, yotoqxonalarda umumiy yoritishdan tashqari, toʻgʻri nur beruvchi mahalliy yoritgich boʻlishi kerak; logopediya xonalarida koʻzgu yonida — nur manbasining qiyalik burchagi va balandligini oʻzgartirish imkonini beruvchi kronshteynga oʻrnatilgan devoriy mahalliy yoritgichlar; hududda esa — guruh maydonchalarida oʻrtacha gorizontal yoritilganlik 10 lk, transport yoʻllari va piyodalar yoʻlaklarida 6 lk boʻlgan yoritish tizimi boʻlishi lozim.

V. USKUNALAR VA MEBEL

5.1. Guruh xonalarining uskuna va mebellari guruhdagi bolalarning boʻyi va yoshiga oid xususiyatlarini va sonini, shuningdek, maktabgacha taʼlim tashkilotining yoʻnalishini hisobga olgan holda tanlanishi kerak.

5.2. Stollar, stullar va karavotlarning oʻlchamlari har bir yosh guruhi uchun maktabgacha bolalar mebelining funksional oʻlchamlariga oid amaldagi GOST talablariga mos kelishi kerak.

5.3. Guruh xonalarida jihozlar va mebellarni joylashtirishda umumiy turdagi maktabgacha taʼlim muassasalarini qurish va saqlash boʻyicha amaldagi Sanitariya qoidalari talablariga hamda quyidagi tavsiyalarga amal qilish zarur:

Eshitish qobiliyatida nuqsoni boʻlgan (zaif eshituvchi) bolalar uchun maktabgacha taʼlim muassasalarida quyidagilarni nazarda tutish lozim:

mashgʻulotlar uchun sinfda — pedagogning boshqaruv pulti oʻrnatilgan stoli, oʻqituvchining boshqaruv pultidan bolalar stollariga past kuchlanishli liniya tortilgan va maxsus statsionar apparatura bilan jihozlangan bolalar uchun mashgʻulot stollari (trapetsiya shaklida boʻlishi mumkin); poldan 0,75 — 0,8 m balandlikda (pastki qirrasi) sinf doskasi (oʻlchami 1,5x0,75 m), shuningdek, koʻrgazmali qurollarni saqlash uchun sanchqili doskalar va shkaflar oʻrnatilishi;

pedagogning bir yoki ikki nafar maktabgacha yoshdagi bola bilan yakka tartibdagi mashgʻulotlari uchun — tarbiyachi va bolalar uchun bitta stol va stullar, yorugʻlikka qarama-qarshi oʻrnatilgan koʻzgu;

bolalar uchun moʻljallangan xonalarda — ustiga qoʻyiladigan koʻrgazmali qurollar uchun sanchqili doskalarni joylashtirish.

5.4. Koʻrish qobiliyatida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun maktabgacha taʼlim muassasalarida quyidagilar boʻlishi kerak:

guruh xonalarida — yorqin rangdagi pardalar;

zaif koʻruvchi bolalar uchun guruh xonalarini bir oʻrinli stollar bilan, gʻilay va ambliopiyali bolalar uchun esa ikki oʻrinli stollar bilan jihozlash; stol qopqogʻining qiyaligi 10° dan 30° gacha sozlanadigan, burchaklari oʻtmaslashtirilgan yoki yumaloqlangan boʻlishi.

5.5. Aqliy rivojlanishida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun maktabgacha taʼlim muassasalarida quyidagilarni nazarda tutish lozim:

katta va maktabga tayyorlov guruhlarida — ikki oʻrinli stollar, qolgan guruhlarda esa — toʻrt oʻrinli stollar boʻlishi;

yotoqxonalarda — har ikki tomondan oʻtish yoʻlagini taʼminlagan holda karavotlarni joylashtirish;

vanna xonasi yonidagi bolalar dam olish xonalarida — bitta yoki ikkita kushetka.

5.6. Jismoniy va aqliy rivojlanishida nuqsoni boʻlgan bolalarga moʻljallangan barcha maktabgacha taʼlim muassasalarida stollarni joylashtirishda ular orasidagi masofa kamida 80 — 100 sm boʻlishi kerak; guruh, oʻyin-oshxona, yotoqxonalarda deraza tokchalari pol sathidan 0,8-0,9 m balandlikda boʻlishi nazarda tutilishi lozim; guruh va sinflardagi doskalar (oddiy va magnitli) toʻq yashil rangda va sozlanadigan qiyalikda boʻlishi kerak.

5.7. Eshitishida nuqsoni boʻlgan bolalarga moʻljallangan maktabgacha taʼlim muassasalari xonalaridagi surdotexnik va texnik oʻquv vositalarining nomenklaturasi, pleopto-ortoptik xona, shifokor-okulist va fizioterapiya kabinetlarini jihozlash boʻyicha tavsiyalar 6, 7, 8, 9-ilovalarda keltirilgan.

VI. SANITARIYA-TEXNIKA JIHOZLARI

6.1. Jismoniy va aqliy rivojlanishida nuqsoni boʻlgan bolalarga moʻljallangan maktabgacha taʼlim muassasalaridagi sanitariya-texnika jihozlari bolalar yoshini hisobga olgan holda muassasa ixtisosligiga mos kelishi kerak (4-jadval).

Izoh: Ushbu jadvalda koʻrsatilmagan xonalarning sanitariya-texnik jihozlanishi amaldagi MTTlar uchun sanitariya normalari va qoidalariga muvofiq nazarda tutilishi kerak.

6.2. Jismoniy va aqliy rivojlanishida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun maktabgacha taʼlim tashkilotlarida quyidagilarni loyihalashtirish lozim: oshxonalar — faqat elektr jihozlari bilan; evakuatsiya uchun foydalaniladigan zinapoyalar — tashqi devorlardagi derazalar orqali tabiiy yoritish bilan.

6.3. Jismoniy va aqliy rivojlanishida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun maktabgacha taʼlim tashkilotlarining binolari ShNQ talablariga muvofiq suv quvurlari, issiq suv taʼminoti, kanalizatsiya va ichki suv oqova tizimlari, markaziy isitish va ventilyatsiya bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

6.4. Maktabgacha taʼlim tashkilotlari xonalarining isitish tizimini loyihalashtirishda hisobiy harorat va havo almashinuvi karraligi 5-jadvalga muvofiq qabul qilinishi kerak.

Izohlar: 1. Tayanch-harakat apparatida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun maktabgacha taʼlim muassasalarining oʻyin-oshxona va guruh xonalarida, shuningdek, 1-qavatda joylashgan qabulxona, yechinish xonalari va yotoqxonalarda qishki davrda pol sirti harorati 22 °C darajasida saqlanishi kerak.

2. Isitish tizimini loyihalash uchun hisobiy harorat hamda mazkur jadvalda koʻrsatilmagan xonalardagi havo almashinish karraligi bolalar yasli-bogʻchalarini loyihalash boʻyicha QMQning tegishli bobiga muvofiq qabul qilinsin.

1-ILOVA

Jismoniy va aqliy rivojlanishida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun maktabgacha taʼlim muassasalarining yer uchastkalari tarkibi va maydonlari

2-ILOVA

Eshitish qobiliyati buzilgan bolalar uchun 10 guruhga (120 oʻringa) moʻljallangan maktabgacha taʼlim tashkilotlari binolarining tarkibi, xonalari maydoni va qurilish hajmi (kar va zaif eshituvchi bolalar)

* Namunaviy loyihalar qoʻllanilganda, har bir guruhdagi bolalarning shaxsiy buyumlari uchun moʻljallangan xonalar oʻrniga barcha bolalar uchun maydoni 12 m2 boʻlgan markazlashtirilgan shaxsiy buyumlar omborini qurishga yoʻl qoʻyiladi.

3-ILOVA

Binolarning tarkibi, xonalari maydoni va qurilish hajmi Koʻrish qobiliyatida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun maktabgacha taʼlim tashkilotlari (zaif koʻruvchilar, gʻilayligi va ambliopiyasi boʻlgan bolalar)

4-ILOVA

Tayanch-harakat aʼzolarida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun 8 guruhli (96 oʻrinli) maktabgacha taʼlim tashkilotlari binolarining tarkibi, xonalari maydoni va qurilish hajmi tayanch-harakat aʼzolari

* namunaviy loyihalar qoʻllanilganda, har bir guruhda bolalarning shaxsiy buyumlari uchun moʻljallangan xonalar oʻrniga,*

guruhda bolalar uchun 12 kv.m. maydonli markazlashtirilgan omborxona qurishga ruxsat etiladi.

butun kontingent uchun.

5-ILOVA

Aqliy rivojlanishida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun moʻljallangan 10 ta guruhli (120 oʻrinli) maktabgacha taʼlim muassasalari binolarining tarkibi, xonalari maydoni va qurilish hajmi

6-ILOVA

Eshitishida nuqsoni boʻlgan bolalar uchun maktabgacha taʼlim muassasalari xonalarida qoʻllaniladigan surdotexnika va oʻqitishning texnik vositalari

ROʻYXATI

1. Maxsus ikki oʻrinli (trapetsiyasimon) bolalar stollariga oʻrnatilgan jamoaviy foydalanishga moʻljallangan uskunalar toʻplami — guruh uchun nazarda tutilgan (1 toʻplam — bolalar uchun oltita stol, oʻqituvchi uchun bitta stol).

2. Individual statsionar eshitish kuchaytirgichi.

3. Individual eshitish moslamalari — har bir guruhga 12 donadan.

4. Oʻqitishning texnik vositalari: magnitofon, DVD-pleyer, katta ekranli televizor, diaproektor, 8 millimetrli filmlar uchun kinoproektor, kompyuterlar.

7-ILOVA

Pleopto-ortoptika xonasini jihozlash boʻyicha tavsiyalar

Bundan tashqari, pleopto-ortoptika xonasida quyidagilarni koʻzda tutish zarur:

asboblar uchun vintli stollar — 8 dona.

bolalar uchun vintli stul-taburetkalar — 6 dona.

hamshira stoli — 4 dona.

mayda apparatlar uchun shkaf — 1 dona.

8-ILOVA

Okulist shifokor xonasini jihozlash boʻyicha tavsiyalar

Bundan tashqari, okulist shifokor xonasida quyidagilarni koʻzda tutish zarur:

asboblar uchun vintli stollar — 6 dona.

bolalar uchun vintli stul-taburetkalar — 4 dona.

shifokor stoli — 1 dona.

mayda apparatlar uchun shkaf — 1 dona.

mayda optik apparatlar uchun stol — 1 dona.

9-ILOVA

Fizioterapiya xonasini jihozlash boʻyicha tavsiyalar