Sintetik yuvish vositalarini ishlab chiqarishda sanitariya qoidalari va gigiyena talablari (0207-06-son)

29.05.2006

Oʻzbekiston Respublikasining sanitariya qoidalari va meʼyorlari, gigiyena normativlari

1. Umumiy qoidalar.

1.1. Mazkur Sanitariya qoidalari kukunsimon sintetik yuvish vositalari (KSYV) ishlab chiqaruvchi korxonalarni loyihalash, qurish, rekonstruksiya qilish va ulardan foydalanishda majburiy hisoblanadi.

1.2. Ushbu Sanitariya qoidalari idoralar, korxonalar, loyiha tashkilotlari va muassasalari, Davlat sanitariya-epidemiologiya nazorati organlari va muassasalari uchun moʻljallangan.

1.3. Mazkur qoidalar talablari KSYV ishlab chiqaruvchi korxonalar va uskunalarga qoʻyiladigan konstruktiv, texnologik va foydalanishga oid talablarni tartibga soluvchi tarmoqqa oid normativ-texnik hujjatlarni (OʻzDSt, texnikaviy shartlar, yoʻriqnomalar va h.k.) ishlab chiqishda inobatga olinishi lozim.

1.4. Xomashyo sifatida birlamchi toksikologik pasportlarga va yoʻl qoʻyiladigan chegaraviy konsentratsiyalarga ega boʻlmagan qoʻshimchalar va kimyoviy moddalardan, jumladan import orqali olinadiganlaridan ham foydalanish taqiqlanadi.

2. Sanoat korxonalarini, binolar va inshootlarni joylashtirish hamda hududlarni saqlashga doir talablar.

2.1. Mavjud hududiy-sanoat majmualarida KSYV ishlab chiqaruvchi korxonalarni joylashtirish davlat sanitariya nazorati organlari bilan kelishilishi kerak.

2.2. Sanitariya-muhofaza zonasining oʻlchami hisoblash yoʻli bilan aniqlanadi.

2.3. KSYV ishlab chiqaruvchi korxonaning sanitariya-muhofaza zonasidan mazkur ishlab chiqarishni va boshqa korxonalarni kengaytirish uchun zaxira hudud sifatida foydalanish taqiqlanadi.

2.4. Sanitariya-himoya zonasi uchun ajratiladigan hududdan mavjud oʻsimlik qoplamini maqsadli ravishda rekonstruksiya qilish va ekranlash vazifasini biologik filtrlash hamda dekorativ effekt bilan uygʻunlashtiradigan sunʼiy koʻkalamzorlar barpo etish orqali fitofiltrni tashkil etish uchun foydalanilishi lozim.

2.5. SMS ishlab chiqarish sexlari maishiy kimyo mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi boshqa sexlar bilan birga joylashtirilganda, ikkinchisi shamol esadigan tomonda joylashishi kerak.

2.6. SMS ishlab chiqarish sexlari va xomashyo hamda tayyor mahsulotlarni saqlash omborlari atrofidagi sanoat maydonchasi butun perimetri boʻylab qattiq qoplamaga ega boʻlishi, shuningdek, erigan qor, yomgʻir va sugʻorish suvlarini yigʻish hamda mahalliy tozalash inshootlariga oqizishni taʼminlaydigan nishabli tekis sirtga ega boʻlishi kerak.

2.7. Sochiluvchan xomashyoni, undan qolgan ishlatilgan oʻramlarni va ishlab chiqarish chiqindilarini ochiq maydonlarda saqlash taqiqlanadi.

2.8. Sanoat maydonchasi hududida xomashyoning, shuningdek, tayyor yuvish kukunining toʻkilib-sochilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

3. Sanoat korxonalarining ishlab chiqarish binolariga qoʻyiladigan talablar.

3.1. SMS ishlab chiqarish binolarining loyihasi texnologik uskunalarning vertikal joylashishini va texnologik jarayonning uzluksizligini taʼminlashi lozim.

3.2. Omborxonalar, markaziy boshqaruv pulti, kompozitsiya tayyorlash boʻlinmalari va dozatorlarning boshqaruv pultlari, karton idishlarga qadoqlash boʻlimi alohida xonalarda joylashtirilishi kerak.

3.3. Alohida turgan bir qavatli binoda sochma va suyuq xomashyoni qabul qilish uchastkasi joylashtirilishi lozim. Transport oʻtish yoʻlaklari eshiklari ochilganda avtomatik tarzda yonadigan havo pardalari bilan jihozlanishi kerak.

3.4. Ishlab chiqarish binolarining pollari zararli moddalarni shimib olmaydigan materiallardan yasalishi, silliq yuzaga ega boʻlishi va suvning oqib ketishini taʼminlashi zarur.

3.5. Devor va shiftlarda turtib chiqqan joylar boʻlmasligi, ularning pardozlanishi esa chang toʻplanishi va bugʻlarning singishiga yoʻl qoʻymaydigan, sirtlarni nam usulda muntazam tozalash imkonini beradigan boʻlishi kerak.

4. Ishlab chiqarish jarayonlari, uskunalar va asosiy ish oʻrinlariga qoʻyiladigan talablar.

4.1. Ishlab chiqarish jarayonlari va uskunalarga qoʻyiladigan talablar “Texnologik jarayonlarni tashkil etishning sanitariya qoidalari va ishlab chiqarish uskunalariga qoʻyiladigan gigiyenik talablar”ga muvofiq boʻlishi shart.

4.2. Suyuq shisha tayyorlanadigan avtoklav, sovun, karboksimetilsellyuloza eritmasi tayyorlanadigan reaktorlar va kompozitsiya tayyorlash boʻlimi reaktorlarining sirti, bugʻ quvurlari hamda issiq suv uzatish quvurlari ish hududiga konveksion va nurli issiqlik ajratish manbai boʻlmasligi lozim.

4.3. Sochma xomashyoni jamlagichlarga tushirish va uzatish, silikat-gʻoʻlasi hamda kraft-qoplar va bochkalarda keladigan xomashyoni qabul qilish va omborga joylash, barcha turdagi xomashyoni bunker, maydalagich va reaktorlarga yuklash ishlari ish hududi havosiga zararli moddalar chiqishining oldini oladigan vositalar yordamida amalga oshirilishi kerak.

4.4. Saqlash bunkerlari, yigʻish bunkerlari va sarflash bunkerlari vibratorlar bilan jihozlanishi kerak.

4.5. Sochiluvchan xomashyo va tayyor mahsulotni uzatish liniyasining transportyori germetik, ventilyatsiyalanadigan gʻiloflar bilan qoplanishi kerak.

4.6. Qadoqlash uchastkasida tayyor mahsulotni taxlash, qadoqlash va omborga joylash operatsiyalari mexanizatsiyalashtirilishi hamda ish hududi havosiga SMS changining chiqishiga yoʻl qoʻymasligi lozim.

4.7. Transportyorlar, elektr dvigatellar, maydalagichlar va yuqori bosimli nasoslarning vallari “Ish joylaridagi shovqinning yoʻl qoʻyiladigan darajalari sanitariya meʼyorlari”dan (SanQvaM № 0120-01) oshadigan ishlab chiqarish shovqini manbai boʻlmasligi kerak.

4.8. Umumiy vibratsiya manbai hisoblangan karton kesuvchi gilyotina-pichoq, bosma va qadoqlash avtomatlari “Ish joylarining umumiy va lokal vibratsiyasi sanitariya meʼyorlari”ni (SanQvaM № 0122-01) taʼminlaydigan vibroizolyatsion poydevor va qistirmalarga oʻrnatilishi shart.

4.9. Qadoqlash avtomatlari, taxlovchi-qadoqlovchilar stollarining ishchi yuzasi balandligi 930 mm ni tashkil etishi lozim.

4.10. Qadoqlash avtomatlarining avariyaviy boshqaruv organlari motor maydoni qamrov zonasida joylashtirilishi, shuningdek, ularni tanib olish uchun maxsus vositalar nazarda tutilishi kerak.

4.11. Barcha boshqaruv pultlarida axborot aks ettirish vositalarining oʻrtacha joylashuv balandligi 1320 mm ni tashkil etishi, ularning normal qarash chizigʻiga nisbatan joylashuv burchagi vertikal tekislikda ±30°, gorizontal tekislikda esa ±30° doirasida boʻlishi kerak.

4.12. Qadoqlovchilarning ish oʻrinlari mehnat amallarini motorli maydonning yetish zonasida, yigʻuvchi-qadoqlovchilarning ish oʻrinlari esa tik turib ishlash uchun yengil yetish zonasida va motorli maydonning optimal zonasida bajarishni taʼminlashi kerak.

4.13. Qadoqlash avtomatlariga qulay yaqinlashishni taʼminlash uchun ularda avtomatning butun uzunligi boʻylab chuqurligi kamida 150 mm va balandligi kamida 150 mm boʻlgan oyoqlar uchun boʻsh joy nazarda tutilishi lozim.

4.14. Xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari manbalari hisoblangan jarayonlar va uskuna amallarining roʻyxati 1-ilovada keltirilgan.

5. Isitish va ventilyatsiyaga qoʻyiladigan talablar.

5.1. Ishlab chiqarish binolaridagi isitish, ventilyatsiya va havoni moʻtadillashtirish tizimlari QMQning “Isitish, ventilyatsiya va konditsionerlash” hamda “Ishlab chiqarish binolari mikroiqlimining sanitariya meʼyorlari” talablariga muvofiq amalga oshirilishi zarur.

5.2. Boshqaruv pultlari xonalari va kartonaj boʻlimidagi mikroiqlim koʻrsatkichlari I-b (yengil) toifadagi ishlar uchun, tayyor mahsulotni qadoqlash va oʻrash xonasida — II-b (oʻrta ogʻirlikdagi) toifadagi ishlar uchun, xomashyo boʻlimida esa — ogʻir ishlar uchun belgilangan sanitariya meʼyorlariga mos kelishi kerak.

5.3. Kompozitsiya tayyorlash boʻlimi va gaz generatori qurilmasining boshqaruv pulti xonalarida havoni moʻtadillashtirish, sexning qolgan barcha xonalarida esa sunʼiy havo tortish-chiqarish ventilyatsiyasini tashkil etish zarur. Havoning retsirkulyatsiyasiga yoʻl qoʻyilmaydi.

5.4. “Dozeks” xonalariga, kukunni bir idishdan boshqasiga solish va qadoqlash joylariga havo oqimini tez soʻndiradigan havo taqsimlagichlar yordamida yuqori zonadan berish, havoni chiqarib yuborishni esa quyi zonadan amalga oshirish zarur.

5.5. Sochiluvchan xomashyo ombori, kimyoviy eritmalar tayyorlash, kompozitsiyalash va qadoqlash boʻyicha “Dozeks” liniyasi xonalarining havo balansi manfiy boʻlishi lozim.

5.6. Xomashyo va tayyor kukunni qabul qilish (siloslar, bunkerlar), ularni tashish (shneklar, transportyorlar, erlift), sochulivchan va suyuq xomashyoni dozalash (dozatorlar), aralashtirish va quritish (reaktorlar, aralashtirgichlar, quritish minorasi), tayyor mahsulotni qadoqlash (qadoqlash avtomatlari) uchun moʻljallangan uskunalar aspiratsiya bilan taʼminlanishi shart.

5.7. Ochiq turdagi mahalliy chang soʻrish qurilmalarini faqat qadoqlash avtomatlari, yirik qadoqlash uchun moʻljallangan yarim avtomatik tarozi-dozatorlar va transportyorlardagi tayyor kukunni bir idishdan boshqasiga solish punktlarida oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi. Ochiq chang soʻrish qurilmasining konstruksiyasi samaradorlikni kamida 90% darajasida taʼminlashi kerak.

5.8. Mahalliy chang soʻrishni taʼminlaydigan ventilyatsiya qurilmalari texnologik uskunalar bilan oʻzaro bloklangan boʻlishi lozim.

5.9. Ventilyatsiya tizimlari, quritish minorasi va erliftdan chiqayotgan havo atmosferaga chiqarib yuborilishidan oldin shunday hisob bilan tozalanishi kerakki, natijada quvur ogʻzidagi SMS konsentratsiyasi 20,0 mg/m3 dan oshmasin.

5.10. Kimyoviy eritmalar, kompozitsiyalar tayyorlash, kukunni qadoqlash va oʻrash xonalaridagi ventilyatsiya tizimlarining ishlashi toʻgʻrisidagi signalizatsiya texnologik jarayonni boshqarishning markaziy pultiga chiqarilishi lozim.

5.11. Qadoqlash xonasining isitish tizimi registrlari changdan tozalash imkonini beradigan silliq payvandlangan quvurlardan yasalgan boʻlishi kerak.

6. Yoritishga qoʻyiladigan talablar.

6.1. Ishlab chiqarish va yordamchi xonalardagi tabiiy va sunʼiy yoritish QMQ 2.01.05-98 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

6.2. Yon tomondan yoritish orqali tabiiy yorugʻlik bilan yoritilganlikning gigiyenik meʼyorlarini taʼminlash imkoni boʻlmagan hollarda, yuqoridan yoritishni nazarda tutish zarur.

6.3. Mayda qadoqlash uchastkasidagi yirik va mayda qadoqlash hamda gofrokarton qutilarni banderollash apparatchilarining ish oʻrinlarida sunʼiy yoritish kombinatsiyalashgan, qolgan uchastkalar va ish oʻrinlarida esa umumiy boʻlishi lozim.

6.4. Yorugʻlik manbai sifatida gaz razryadli lampalar, chiroq sifatida esa tarqoq yorugʻlik tarqatuvchi yoritgichlar qoʻllanilishi kerak.

6.5. Sunʼiy yoritish chiroqlarining himoya armaturasi changdan oson tozalashni taʼminlashi lozim.

6.6. Kukunni qadoqlash uchastkasidagi koʻz bilan bajariladigan ish kam aniqlikdagi (V razryad), qolgan barcha uchastkalarda esa dagʻal (VI razryad) ish sifatida tavsiflanadi. Shu munosabat bilan, ish oʻrinlarida talab etiladigan yoritilganlik darajasi 100 lk dan 300 lk gacha, yoritilganlikning pulsatsiya koeffitsiyenti esa 20% ni tashkil etishi kerak.

6.7. Yoritilganlik darajasini nazorat qilish “Sanoat korxonalarida sunʼiy yoritish ustidan ogohlantiruvchi va joriy sanitariya nazoratini oʻtkazish boʻyicha uslubiy koʻrsatmalar”ga muvofiq amalga oshirilishi kerak.

6.8. Yoritgichlarni vakuum yordamida changdan tozalash oyiga bir marta, namlab tozalash esa yiliga kamida ikki marta oʻtkazilishi lozim.

7. Shaxsiy himoya vositalariga qoʻyiladigan talablar.

7.1. SMS ishlab chiqarishda ishlovchilar “Kimyo sanoati ishchi va xizmatchilariga maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa himoya vositalarini bepul berishning namunaviy tarmoq normalari”ga muvofiq maxsus kiyim, maxsus poyabzal va shaxsiy himoya vositalari bilan taʼminlanishi shart.

7.2. Nafas olish aʼzolarini changdan va sochiluvchan xomashyodan himoya qilish uchun xomashyo boʻlimi ishchilari SHB-1 “Lepestok-200”, tayyor mahsulot changi bilan aloqada boʻladigan boshqa barcha boʻlimlar va uchastkalar ishchilari esa SHB-1 “Lepestok-40” respiratorlari bilan taʼminlanishi kerak.

7.3. Qoʻl terisini himoya qilish maqsadida ishlovchilar himoya qoʻlqoplari va yengil qoʻlqoplar bilan taʼminlanadi. SMSni qadoqlash, taxlash va oʻrash bilan band boʻlgan ishchilar “Ayro”, “Ayro-ekstra” profilaktik himoya pastalari yoki “biologik qoʻlqoplar”dan foydalanishi lozim. Ishdan keyin yogʻli malhamlarni qoʻllash shart (3-ilova).

7.4. Maxsus kiyim har kuni changdan tozalanishi, haftasiga kamida bir marta markazlashtirilgan kir yuvish joyida yuvilib, soʻngra 5 marotaba chayilishi kerak.

7.5. Sochiluvchan xomashyoni tushirish bilan band boʻlgan ishchilar 033-turdagi himoya koʻzoynaklari bilan taʼminlanadi.

8. Ish joyi havosidagi zararli moddalar miqdorini sanitariya jihatidan nazorat qilishga qoʻyiladigan talablar.

8.1. Ish joyi havosidagi zararli moddalar miqdorini sanitariya jihatidan nazorat qilish “Ish joyi havosiga qoʻyiladigan umumiy sanitariya-gigiyena talablari” GOSTi va “Ish joyi havosidagi zararli moddalar miqdorini nazorat qilish” uslubiy koʻrsatmalari talablariga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

8.2. Nazorat qilinishi lozim boʻlgan ishlab chiqarish muhitining zararli omillari 2-ilovada keltirilgan.

8.3. SMV changining konsentratsiyasi kimyoviy usulda, SAZ tarkibiga koʻra aniqlanishi va soʻngra butun kompozitsiyaga qayta hisoblanishi kerak.

8.4. Mikroiqlim parametrlarini oʻlchash ishlab chiqarish binolari mikroiqlimiga oid sanitariya meʼyorlari talablariga muvofiq bajarilishi kerak.

8.5. Ish oʻrinlarida shovqin darajasini oʻlchash amaldagi meʼyoriy hujjatlarga muvofiq yiliga kamida bir marta oʻtkazilishi lozim.

8.6. Ishlab chiqarish binolaridagi ish oʻrinlarida tebranish nazorati ulardan foydalanish jarayonida, shuningdek, taʼmirdan soʻng amaldagi meʼyoriy hujjatlarga muvofiq yiliga kamida bir marta amalga oshirilishi kerak.

8.7. Yoritilganlikni majburiy nazorat qilish yangi va rekonstruksiya qilingan yoritish uskunalarini ishga tushirishda amalga oshirilishi shart. Amaldagi yoritish uskunalarini nazorat qilish yiliga kamida bir marta oʻtkazilishi lozim.

9. Sanitariya-maishiy taʼminotga qoʻyiladigan talablar.

9.1. Yordamchi sanitariya-maishiy xonalarning toʻplami, oʻlchamlari va jihozlanishi QMQ 2.09.04-98 “Korxonalarning maʼmuriy va maishiy binolari” talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

9.2. Maishiy xonalar va qurilmalarning tarkibi ishlab chiqarish jarayonlarining sanitariya tavsifiga koʻra guruhlaridan kelib chiqib belgilanishi lozim:

sochiluvchan va suyuq xomashyoni tushirish (xomashyo boʻlimi), kukunli xomashyoni dozalash — III b;

kompozitsiyani tayyorlash, quritish, qadoqlash va oʻrash SMS — I b.

9.3. Sanitariya-maishiy xonalar tarkibida maxsus kiyimlarni changdan tozalash uchun xonalar nazarda tutilishi kerak.

9.4. Qadoqlash uchastkasida qulay mebellar bilan jihozlangan dam olish xonasi boʻlishi lozim.

9.5. Ish joylarida ovqatlanish taqiqlanadi.

10. Atrof-muhitni sanitariya jihatidan muhofaza qilishga doir talablar.

10.1. Sanoat maydonchasi hududi yerosti suv taʼminoti manbalarining uchinchi sanitariya muhofazasi mintaqasiga tushmasligi kerak.

10.2. Sanoat chiqindilarini yomgʻir suvlari va xoʻjalik-maishiy kanalizatsiyasiga oqizish taqiqlanadi. SMS ishlab chiqaruvchi korxonalar suv isteʼmolining berk sikllariga va oqova suvlarni mahalliy tozalash inshootlariga ega boʻlishi shart.

10.3. Suyuq xomashyoni saqlash uchun rezervuarlar sanoat kanalizatsiyasi tizimiga ulangan suv oʻtkazmaydigan kosaga oʻrnatilishi, texnologik jarayonni boshqarish markaziy pultida toʻlib ketish xavfi haqida ogohlantiruvchi yorugʻlik va tovushli signalizatsiya bilan bloklangan sath oʻlchagichlarga ega boʻlishi kerak. Yerosti sigʻimlarini oʻrnatish taqiqlanadi.

10.4. SMM ishlab chiqarish korxonalarining hududi yomgʻir suvlari kanalizatsiyasi bilan taʼminlanishi, yomgʻir oqovalari esa mahalliy tozalash inshootlarida yuza faol moddalar (YFM), muallaq moddalar va neft mahsulotlaridan tozalanishi, soʻngra pH koʻrsatkichi 6.5 — 8.5 gacha sozlanishi kerak.

10.5. Tozalangan oqova suvlarni suv havzalariga oqizishga faqat YFM miqdori ruxsat etilgan eng yuqori konsentratsiyadan (REYK) oshmagan taqdirdagina yoʻl qoʻyiladi. Aholi punktlari hududida oqova suvlarni yigʻishda “Yuza suvlarini oqova suvlar bilan ifloslanishdan himoya qilish qoidalari”ga amal qilish lozim.

10.6. Atmosferaga chiqarilishi mumkin boʻlgan eng yuqori miqdordagi (MEʼM) chiqindilarni hisoblashda SMM changining konsentratsiyasi aholi yashaydigan joylarning atmosfera havosida 0,03 mg/m3 dan oshmasligi kerakligidan kelib chiqish zarur.

10.7. SMM ishlab chiqarish chiqindilarini utilizatsiya qilish faqat zaharli sanoat chiqindilarini utilizatsiya qilish poligonlarida amalga oshirilishi lozim.

10.8. Atmosfera havosidagi SMM changi miqdorini nazorat qilish GOST talablariga muvofiq amalga oshirilishi kerak. Tabiatni muhofaza qilish. Atmosfera. Aholi yashaydigan joylar havosining sifatini nazorat qilish qoidalari.

1-ILOVA

Xavfli va zararli ishlab chiqarish omillarining manbalari boʻlgan jarayonlar, operatsiyalar, uskunalar roʻyxati

2-ILOVA

Xavfli va zararli moddalarning tavsifi

3-ILOVA

Himoya pastalari