“Odil sudlov-2030”: Yangi Oʻzbekistonda inson huquqlarini ishonchli himoya qiluvchi xalqchil va adolatli sud tizimini barpo etish strategiyasi toʻgʻrisida (PF-160-son)

14.08.2026

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining

Farmoni

Yangi Oʻzbekistonda inson qadrini ulugʻlash, uning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini sud orqali himoya qilishni sifat jihatidan yangi bosqichga koʻtarish hamda sud protsessiga zamonaviy huquqiy mexanizm va institutlarni joriy qilish orqali xalqchil va adolatli sud tizimini barpo etish, shuningdek, “Oʻzbekiston — 2030” strategiyasida belgilangan odil sudlovga oid strategik maqsadlarni izchil amalga oshirish maqsadida qaror qilaman:

I. Ustuvor yoʻnalishlar

1. Sud tizimini isloh qilish quyidagi ustunlar asosida amalga oshirilishi belgilansin:

(a) “xalqchil sud” — sudlar faoliyatining shaffofligi, sud jarayonlari va sud faoliyatiga oid axborotdan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish orqali sud tizimining ochiqligini taʼminlash va jamiyatda sudga boʻlgan mutlaq ishonchni qaror toptirish, sudlarni byurokratiyadan butunlay xoli tizimga aylantirish;

(b) “adolat qoʻrgʻoni” — inson huquqlari ustuvorligini soʻzsiz taʼminlaydigan, har qanday taʼsir va aralashuvlardan xoli, mustaqil odil sudlov tizimini mustahkamlash;

(v) “kafolatlangan adolat” — qonuniy, adolatli va asoslantirilgan sud qarorlarini qabul qilish, ularning sifati va barqarorligini taʼminlash orqali fuqarolarning buzilgan huquqlarini sudda tiklash kafolatlarini kuchaytirish;

(g) “adolat posbonlari” — xalq xizmatida boʻlgan, yuksak maʼnaviy va professional fazilatlarga ega, adolat mezonlariga qatʼiy rioya qiluvchi sudyalar korpusini shakllantirish;

(d) “raqamli odil sudlov” — sud ish yurituvini toʻliq raqamlashtirish va zamonaviy texnologiyalarni joriy etish orqali fuqarolar uchun ortiqcha ovoragarchiliklarsiz, qulay va tezkor sud muhokamasi imkoniyatini yaratish;

(j) “xalqaro eʼtirof” — inson huquqlari sohasidagi ilgʻor xalqaro standartlarni milliy sud amaliyotiga implementatsiya qilish va mamlakatning xalqaro maydondagi nufuzini yuksaltirish.

II. Strategiyani tasdiqlash va uni amalga oshirish

2. Quyidagilar:

(a) “Odil sudlov — 2030”: Yangi Oʻzbekistonda inson huquqlarini ishonchli himoya qiluvchi xalqchil va adolatli sud tizimini barpo etish strategiyasi 1-ilovaga muvofiq;

(b) “Odil sudlov — 2030”: Yangi Oʻzbekistonda inson huquqlarini ishonchli himoya qiluvchi xalqchil va adolatli sud tizimini barpo etish strategiyasini 2026 — 2028-yillarda amalga oshirish boʻyicha harakatlar dasturi 2-ilovaga muvofiq;

(v) “Odil sudlov — 2030”: Yangi Oʻzbekistonda inson huquqlarini ishonchli himoya qiluvchi xalqchil va adolatli sud tizimini barpo etish strategiyasi doirasida erishiladigan asosiy maqsadlar 3-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

III. Odil sudlovga erishish imkoniyatlari va quyi sudlar qarorlarini qayta koʻrib chiqishda xolislik darajasini yanada oshirish

3. Sud qarorlarini qayta koʻrib chiqishning xolisligi va samaradorligini yanada oshirish maqsadida 2027-yil 1-iyuldan boshlab jami 319 ta boshqaruv xodimlari shtat birligidan iborat umumyurisdiksiya va maʼmuriy sud yoʻnalishlarida ishlarni qayta koʻrib chiqish vakolatiga ega boʻlgan, yurisdiksiya hududi bir nechta maʼmuriy-hududiy birliklarni qamrab oladigan hududlararo sudlar tashkil etilsin. Bunda:

(a) 227 ta boshqaruv xodimlari shtat birliklari sudlarning amaldagi shtat birliklari doirasida shakllantiriladi;

(b) qoʻshimcha 92 ta boshqaruv xodimlari shtat birliklari Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 26-iyundagi PF-105-son Farmoniga muvofiq 2026-yilda Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Gʻaznachilik xizmati qoʻmitasi hamda budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasining qisqartirilgan shtat birliklari hisobidan ajratiladi.

4. Oliy sud 2026-yil yakuniga qadar belgilangan tartibda quyidagilarni nazarda tutuvchi qonun loyihalarini kiritsin:

(a) hududlararo sudlarga viloyat va unga tenglashtirilgan sudlar tomonidan apellyatsiya yoki kassatsiya tartibida koʻrilgan ishlarni taftish tartibida, mazkur sudlar tomonidan birinchi instansiyada koʻrilgan ishlarni apellyatsiya yoki kassatsiya tartibida qayta koʻrib chiqish vakolatini berish;

(b) Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi maʼmuriy sudi, viloyatlar va Toshkent shahar maʼmuriy sudlarining ishlarni taftish instansiyasida koʻrish vakolatini hamda oʻzlari tomonidan birinchi instansiyada koʻrilgan ishlarni apellyatsiya yoki kassatsiya tartibida qayta koʻrib chiqish vakolatini tugatish;

(v) hududlararo sudlarda taftish tartibida koʻrilgan ishlarni Oliy sudda qayta koʻrish tartibini belgilash.

5. Oliy sud Bosh prokuratura hamda boshqa manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda fuqarolar va tadbirkorlik subyektlarining buzilgan huquqlarini oʻz vaqtida tiklash maqsadida 2027-yil 1-aprelga qadar ilgʻor xorijiy tajriba va huquqni qoʻllash amaliyoti tahlilidan kelib chiqqan holda Oliy sudda qayta koʻriladigan ishlar mezonlarini belgilash yuzasidan asoslantirilgan takliflar kiritsin.

6. Oliy sudning fuqarolarning odil sudlovga erishish darajasini yanada oshirish, ayniqsa, chekka hududlarda istiqomat qilayotgan aholiga sud himoyasidan foydalanish imkoniyatini kengaytirish maqsadida 2027 — 2030-yillarda barcha hududlarda fuqarolik ishlari boʻyicha tuman, shahar sudlarini sud tizimining mavjud shtat birliklari doirasida tashkil etish toʻgʻrisidagi taklifi maʼqullansin.

Bunda aholi soni, sudga kelib tushayotgan ishlar hajmi va dinamikasi, sudyalarning ish yuklamasi, hududiy xususiyatlar hamda odil sudlovdan foydalanish imkoniyatlari inobatga olinadi.

7. Oliy sud Sudyalar oliy kengashi hamda Iqtisodiyot va moliya vazirligi bilan birgalikda hududlarda fuqarolik ishlari boʻyicha tuman, shahar sudlarini bosqichma-bosqich tashkil etib, ularning tuzilmasini tasdiqlasin.

8. Davlat aktivlarini boshqarish agentligi Oliy sud bilan kelishilgan holda mazkur Farmonga muvofiq tashkil etilayotgan hududlararo sudlar va fuqarolik ishlari boʻyicha tuman, shahar sudlarini joylashtirish choralarini koʻrib borsin.

IV. Jinoyat protsessining sudga qadar ish yuritish bosqichida sud nazoratini kuchaytirish

9. Oliy sud va Bosh prokuraturaning 2027-yil 1-iyuldan boshlab “asosli gumon” (Prima Facie) xalqaro standartiga muvofiq tergov sudyasiga tegishli protsessual majburlov choralarini qoʻllash (sanksiya berish) toʻgʻrisidagi iltimosnomani koʻrib chiqishda shaxsni ushlab turishning qonuniyligi va asosliligi, gumon qilish yoki ayblov eʼlon qilish uchun asoslar yetarliligini, shubha tugʻilgan taqdirda, tergov sirini taʼminlagan holda qoʻshimcha hujjatlar talab qilish yoʻli bilan tekshirish vakolatlarini berish haqidagi taklifi maʼqullansin.

10. Quyidagilarni nazarda tutuvchi oʻzgartirish va qoʻshimchalar yuzasidan qonun loyihalari uch oy muddatda kiritilsin:

(a) Oliy sud tomonidan Bosh prokuratura va boshqa manfaatdor idoralar bilan birgalikda — mazkur Farmon 9-bandida nazarda tutilgan vakolatlarni tergov sudyalariga berish;

(b) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Qonunchilik va huquqiy siyosat instituti tomonidan Oliy sud, Bosh prokuratura, Davlat xavfsizlik xizmati, Ichki ishlar vazirligi hamda boshqa manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda — “Tezkor-qidiruv faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonunda shaxsning konstitutsiyaviy huquqlarini bevosita cheklash bilan bogʻliq tadbirlarni oʻtkazishga sanksiya sudlar tomonidan berilishini belgilash.

11. Quyidagilar:

(a) Adliya vazirligi Oliy sud va Bosh prokuratura bilan birgalikda 2027-yil 1-aprelga qadar yangi tahrirdagi Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeks loyihasini ishlab chiqish doirasida ilgʻor xorijiy tajriba asosida ayrim maʼmuriy huquqbuzarliklarni koʻrib chiqish vakolatlarini maʼmuriy organlarga oʻtkazish;

(b) Oliy sud Sudyalar oliy kengashi bilan birgalikda 2027-yil 1-iyunga qadar tergov sudyalarining amaldagi ish yuklamasi va yangi berilayotgan vakolatlardan kelib chiqib, ularning shtat birliklarini qayta koʻrib chiqish yuzasidan asoslantirilgan takliflarni kiritsin.

V. Yagona sud amaliyotini shakllantirish hamda sudlar va sudyalar hamjamiyati organlari faoliyatining ochiqligini oshirish

12. Odil sudlov sifatini yaxshilash va mamlakatda qonun hujjatlarini qoʻllash boʻyicha yagona sud amaliyotiga erishish maqsadida Oliy sud:

(a) 2027-yil 1-avgustdan boshlab yagona sud amaliyotini shakllantiruvchi Oliy sud Rayosati qarorlarini belgilangan tartibda ochiq eʼlon qilish va yangilab borish amaliyotini (“Pretsedentlar” reyestri) joriy etsin;

(b) yagona sud amaliyotini shakllantirish jarayoniga ilmiy doiralar, malakali mutaxassislar, fuqarolik jamiyati institutlari vakillarini keng jalb etish maqsadida jamoatchilik asosidagi ekspertlar kengashlarini tashkil etish choralarini koʻrib borsin;

(v) uch oy muddatda ekspertlar kengashlarini tashkil etish tartibini belgilasin.

13. Oliy sud Sudyalar oliy kengashi bilan birgalikda 2027-yil 1-martga qadar sudlar va sudyalar hamjamiyati organlari faoliyatida shaffoflikni oshirish, ularning faoliyatiga oid axborotni qonunga muvofiq erkin olishni taʼminlash maqsadida sudlar va sudyalar hamjamiyati organlari faoliyati ochiqligini taʼminlashga qaratilgan qonun loyihasini kiritsin.

14. Oliy sudning sudlarga murojaat qilgan fuqarolar va tadbirkorlik subyektlariga zamonaviy standartlar asosida qulayliklar yaratish, sudlar faoliyatida byurokratiyani kamaytirish va ochiqlikni taʼminlash maqsadida sud binolarining kirish qismida 2030-yilga qadar bosqichma-bosqich “yagona darcha” tamoyili asosida xizmat koʻrsatish ofislari faoliyatini yoʻlga qoʻyish toʻgʻrisidagi taklifi maʼqullansin.

15. Belgilansinki, sudlarning “yagona darcha” tamoyili asosida xizmat koʻrsatish ofislari tomonidan aholiga zarur axborotlarni bir joyning oʻzida taqdim etish, protsessual murojaatlar yuzasidan tashkiliy yordam koʻrsatish, murojaatlarni tezkor qabul qilish va raqamli sud xizmatlaridan foydalanishda amaliy koʻmaklashish choralari koʻriladi.

16. Oliy sud Raqamli texnologiyalar vazirligi bilan birgalikda 2027-yil yakuniga qadar sudlarga murojaat qilishda qoʻshimcha imkoniyat va qulayliklarni yaratish maqsadida Oliy sudning interaktiv xizmatlar portalini (my.sud.uz) quyidagilarni inobatga olgan holda takomillashtirish choralarini koʻrsin:

(a) portalning yangilangan mobil ilovasini ishga tushirish;

(b) portalda “Sudga murojaat namunalari” interaktiv xizmatini takomillashtirish. Bunda daʼvo arizalari va boshqa hujjatlarni tayyorlash orqali sudga murojaat qilishni osonlashtirish;

(v) jismoniy va yuridik shaxslar soʻroviga koʻra sud hujjatlarini interaktiv tarzda izlash imkoniyatini kengaytirish.

VI. “Sudning faol ishtiroki” tamoyilini qoʻllash doirasini kengaytirish orqali sudga murojaat qilishda qulayliklar yaratish

17. Iqtisodiy nizolarni tezkor va adolatli hal etish, tadbirkorlik subyektlari va investorlarning vaqti hamda xarajatlarini tejash maqsadida 2028-yil 1-yanvardan boshlab sudyaga ishlarni koʻrish jarayonida juzʼiy (formal) kamchiliklar aniqlangan taqdirda, ularni bartaraf etish choralarini koʻrish majburiyatini yuklashni nazarda tutuvchi “iqtisodiy ishlarni proaktiv boshqarish” (Proactive Case Management) standarti joriy etilsin.

18. Oliy sudning “yagona darcha” tamoyili asosida daʼvo arizasini (arizani) qaytarish institutini isloh qilish orqali sudga murojaat qilishni soddalashtirish boʻyicha quyidagilarni nazarda tutuvchi takliflari maʼqullansin:

(a) fuqarolik, iqtisodiy va maʼmuriy sud ishlarini yuritishda arizani qaytarishning “ish mazkur sudning sudloviga tegishli boʻlmasligi” asosini bekor qilish va arizani shu sudning oʻzi tomonidan tegishliligi boʻyicha boshqa sudga oʻtkazish;

(b) juzʼiy (formal) talablarga rioya etmasdan berilgan daʼvo arizasini (arizani) qabul qilgan holda kamchiliklarni sudning faol koʻmagi yordamida bartaraf etish tartibini joriy etish.

VII. Sudyalarni odil sudlov bilan bogʻliq boʻlmagan vazifalardan ozod etish

19. Oliy sud va Sudyalar oliy kengashining 2028-yil 1-yanvardan boshlab xalqaro standartlar asosida sudyalar mustaqilligini taʼminlash va ularni odil sudlovga daxldor boʻlmagan vazifalardan ozod etish maqsadida quyidagi takliflari maʼqullansin:

(a) sud maʼmurchiligi (Court Administration) institutini joriy etish;

(b) sudyalar faoliyatini tashkiliy, moddiy-texnik, moliyaviy va axborot-tahlil jihatidan taʼminlash hamda raqamlashtirish jarayonlarini muvofiqlashtirish, shuningdek, sud apparati xodimlari bilan ishlash uchun masʼul boʻlgan sud maʼmuriyatini tashkil etish;

(v) sudlarda boshqaruv lavozimlarini maqbullashtirish va ortiqcha boʻgʻinlarni qisqartirish.

20. Oliy sud va Sudyalar oliy kengashi:

(a) 2027-yil 1-aprelga qadar mazkur Farmonning 18-bandida nazarda tutilgan takliflarni;

(b) 2027-yil noyabrga qadar sud maʼmurchiligi boʻyicha ilgʻor xorijiy amaliyotni joylarga chiqqan holda oʻrganish asosida mazkur Farmonning 19-bandida nazarda tutilgan vazifalarni amalga oshirish boʻyicha normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini kiritsin.

VIII. Farmon ijrosini tashkil etish, taʼminlash va nazorat

21. Oliy sud va Oliy Majlis palatalarining sud amaliyotini umumlashtirish asosida qonunchilik va huquqni qoʻllash amaliyotidagi tizimli muammolarni aniqlash va ularning yechimi boʻyicha takliflarni har yili tegishliligi boʻyicha Oliy Majlis palatalari va Vazirlar Mahkamasiga kiritib borish tartibini joriy etish toʻgʻrisidagi taklifi maʼqullansin.

22. Oliy sud Sudyalar oliy kengashi bilan birgalikda 2027-yil yakuniga qadar ilgʻor xorijiy tajribani oʻrganish natijalari asosida odil sudlov sifatini baholash indikatorlari tizimini ishlab chiqish va har yili Oʻzbekistonda odil sudlov sifati indeksini eʼlon qilish amaliyotini yoʻlga qoʻyish boʻyicha takliflar kiritsin.

23. Oliy sud Sudyalar oliy kengashi, Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi, Ommaviy axborot vositalari uchun kontent tayyorlash markazi va boshqa idoralar bilan birgalikda bir oy muddatda mazkur Farmon mazmun-mohiyatini keng yoritib borish boʻyicha mediarejani tasdiqlab, uning samarali amalga oshirilishini taʼminlasin.

24. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining ayrim farmonlariga 4-ilovaga muvofiq oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilsin.

25. Mazkur Farmonning ijrosini samarali tashkil qilishga masʼul va shaxsan javobgar etib Oliy sud raisi R.A. Maxmudova va Sudyalar oliy kengashi raisi X.B. Yodgorov belgilansin.

26. Farmon ijrosini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi rahbarining sud tizimini isloh qilish boʻyicha oʻrinbosari N.J. Xakimova zimmasiga yuklansin.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. MIRZIYOYEV

Toshkent sh.,

2026-yil 14-avgust,

PF-160-son

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 14-avgustdagi PF-160-son Farmoniga 1-ILOVA

“Odil sudlov – 2030”: Yangi Oʻzbekistonda inson huquqlarini ishonchli himoya qiluvchi xalqchil va adolatli sud tizimini barpo etish

STRATEGIYASI

“Odil sudlov — 2030”: Yangi Oʻzbekistonda inson huquqlarini ishonchli himoya qiluvchi xalqchil va adolatli sud tizimini barpo etish strategiyasi (keyingi oʻrinlarda — Strategiya) sud-huquq islohotlarining izchil davom ettirilishini taʼminlash, qonun ustuvorligi talablariga, mustaqillik, ochiqlik va samaradorlik tamoyillariga javob beradigan zamonaviy sud tizimini shakllantirish, sudlar imijini yanada yaxshilash, aholining sudlarga boʻlgan ishonchini mustahkamlash maqsadida “Sudlar — xalqchil va adolatli odil sudlov qoʻrgʻoni va Yangi Oʻzbekistonning haqiqat ustuni” shiori ostida ishlab chiqilgan.

Strategiya Yangi Oʻzbekistonda sud hokimiyatini rivojlantirishning strategik maqsadlari va ustuvor yoʻnalishlari hamda islohotlar natijasida erishiladigan maqsadlarni belgilaydi.

2030-yildagi Yangi Oʻzbekistonning xalqchil va adolatli sud tizimi

Oʻzbekiston Respublikasi sud tizimi 2030-yilga kelib aholining ishonchiga sazovor boʻlgan, sifatli va barqaror odil sudlovni amalga oshiradigan, inson huquqlari va erkinliklarini samarali himoya qiladigan, zamonaviy raqamli texnologiyalar hamda sunʼiy intellekt asosida faoliyat yuritadigan, shuningdek, davlat hokimiyatining korrupsiyaga nisbatan mutlaqo murosasizlik, yuksak professionalizm va ochiqlik namunasi boʻlgan boʻgʻiniga aylanishi lozim.

Yangi Oʻzbekiston sud hokimiyatining yangilangan qiyofasini shakllantirishga qaratilgan islohotlar quyidagi 6 ta ustun asosida amalga oshiriladi:

I. “Xalqchil sud” — sudlar faoliyatining shaffofligi, sud jarayonlari va sud faoliyatiga oid axborotdan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish orqali sud tizimining ochiqligini taʼminlash va jamiyatda sudga boʻlgan mutlaq ishonchni qaror toptirish, sudlarni byurokratiyadan butunlay xoli tizimga aylantirish

1.1. Sudlarning jamoatchilik bilan ishlash tizimini tubdan takomillashtirish, aholi bilan qayta aloqani samarali yoʻlga qoʻyish.

1.2. Sudlar faoliyatiga oid dolzarb masalalarni muhokama qilish va ularning yechimini ishlab chiqishda jamoatchilik vakillari ishtirokini yoʻlga qoʻyish.

1.3. Sudlar va sudyalar hamjamiyati organlari faoliyatining shaffofligini oshirish, har kim ularning faoliyatiga oid har qanday axborotni qonunga muvofiq olishini taʼminlash.

1.4. Odil sudlov va sudyalar hamjamiyati organlari faoliyatiga oid milliy va xalqaro reyting hamda indekslardagi koʻrsatkichlarni yaxshilash, ularda yuqori pogʻonalarga erishish.

1.5. Sud-huquq sohasida muhim ahamiyatga ega sana va voqea-hodisalarni nishonlash, sud tizimi rivojlanishida chuqur iz qoldirgan shaxslarning hayotiy va kasbiy tajribasini oʻrganish hamda yosh avlodga yetkazish amaliyotini yoʻlga qoʻyish.

1.6. Sudlarga murojaat qilgan fuqarolar va tadbirkorlik subyektlariga zamonaviy standartlarga muvofiq qulayliklar yaratish.

II. “Adolat qoʻrgʻoni” — inson huquqlari ustuvorligini soʻzsiz taʼminlaydigan, har qanday taʼsir va aralashuvlardan xoli, mustaqil odil sudlov tizimini mustahkamlash

1. Odil sudlovga erishish darajasini yangi bosqichga olib chiqish

2.1.1. Har bir tuman, shaharda fuqarolik ishlari boʻyicha sudlarni tashkil etish orqali fuqarolarning odil sudlovga erishish imkoniyatlarini kengaytirish.

2.1.2. Fuqarolik va iqtisodiy sudlarda ortiqcha byurokratik protsessual qoidalarni maqbullashtirish orqali fuqaro va yuridik shaxslarning buzilgan huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini tezkorlik bilan tiklashga erishish.

2.1.3. “Yagona darcha” tamoyili asosida daʼvo arizasi (ariza)ni qaytarish institutini isloh qilish orqali sudga murojaat qilish tartibini soddalashtirish.

2.1.4. Iqtisodiy sudlarda transchegaraviy nizolarni koʻrib chiqishning protsessual asoslarini xalqaro standartlar bilan uygʻunlashtirish.

2.1.5. Iqtisodiy sud ishlari yurituviga “iqtisodiy ishlarni proaktiv boshqarish” (Proactive Case Management) standartini joriy etish.

2.1.6. Sud xarajatlarini toʻlash va taqsimlash tartibini yanada takomillashtirish.

2.1.7. Sud ishlarini qayta koʻrib chiqish tartibini takomillashtirish orqali buzilgan huquqlar tezkorlik bilan tiklanishini taʼminlash.

2.1.8. Sud hujjatlarining soʻzsiz va oʻz vaqtida ijro etilishini taʼminlash, majburiy ijro organlari bilan samarali hamkorlikni yoʻlga qoʻyish.

2. Sud amaliyotining yagonaligi va barqarorligini taʼminlash

2.2.1. Sud qarorlarini qabul qilishda nafaqat qonun talablariga, balki adolat, mutanosiblik va oqilonalik kabi prinsiplarga rioya etishni taʼminlashga qaratilgan yondashuvlarni ishlab chiqish.

2.2.2. Qonunchilikning aniq va bir xilda qoʻllanishini taʼminlash maqsadida sud amaliyotini doimiy ravishda tahlil qilishning institutsional tizimini shakllantirish.

2.2.3. Sud hujjatlarini tayyorlashning “soddalashtirilgan sud hujjati” modeliga asoslangan yangi standartlarini joriy qilish, ularning barcha uchun mantiqan tushunarli, qisqa va loʻnda, shuningdek, ijro etish uchun qulay boʻlishini taʼminlash.

2.2.4. Sud ishlarini yuritishda oqilona muddat tamoyili asosida ishning imkon qadar qisqa muddatda koʻrib chiqilishini taʼminlash.

2.2.5. Sud protsessida taraflar tengligi tamoyilining toʻlaqonli amalga oshirilishini taʼminlash.

3. Sud tizimining institutsional asoslarini takomillashtirish

2.3.1. Milliy sud-huquq tizimiga odil sudlov sifatini oshirish boʻyicha xalqaro standartlarni implementatsiya qilish.

2.3.2. Sud nazoratini kuchaytirgan holda ayrim toifadagi ishlarni koʻrib chiqish vakolatini sudlardan tegishli davlat organlariga oʻtkazish.

2.3.3. Jamiyatdagi ehtiyoj va zamon talablaridan kelib chiqqan holda sudyalarni muayyan yoʻnalishlar boʻyicha ixtisoslashtirish.

2.3.4. Sudya yordamchisi va sud majlisi kotibining huquqiy maqomini mustahkamlash, ularning tashkiliy va protsessual funksiyalarini ajratish.

4. Sudyalarning oʻzini oʻzi boshqarish doirasini kengaytirish va sudlarni odil sudlov bilan bogʻliq boʻlmagan vazifalardan ozod qilish

2.4.1. Sudlarni odil sudlovni amalga oshirish bilan bogʻliq boʻlmagan vazifalardan ozod qilish va sud boshqaruvining zamonaviy modeli — sud maʼmurchiligi institutini joriy etish.

2.4.2. Tuman, shahar sudlarida boshqaruv tizimini maqbullashtirish orqali sudyalarga taʼsir oʻtkazish omillarini bartaraf etish.

2.4.3. Sudyalarga nisbatan intizomiy ishlarni yuritish tartibini xalqaro standartlar asosida yanada takomillashtirish.

2.4.4. Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlarining Rayosatiga sudlov hayʼatlari tarkibini mustaqil shakllantirish vakolatini berish.

2.4.5. Sud hokimiyatining mustaqilligini taʼminlashga toʻsqinlik qilayotgan omillarni bartaraf etish.

III. “Kafolatlangan adolat” — qonuniy, adolatli va asoslantirilgan sud qarorlarini qabul qilish, ularning sifati va barqarorligini taʼminlash orqali fuqarolarning buzilgan huquqlarini sudda tiklash kafolatlarini kuchaytirish

1. Jinoyat ishlarini yuritishda inson huquqlari kafolatlarini yanada mustahkamlash

3.1.1. Jinoyat sud ishlarini yuritishda jamoatchilik ishtirokini kengaytirish maqsadida xalq vakillari hayʼati institutini (jury) joriy etish.

3.1.2. Shaxsning huquqlarini cheklash va unga nisbatan protsessual majburlov choralarini qoʻllash ustidan sud nazoratini kengaytirish.

3.1.3. “Xabeas korpus” instituti doirasini kengaytirish maqsadida tezkor-qidiruv tadbirlari hamda tergovga qadar, surishtiruv va tergov harakatlarini oʻtkazish ustidan sud nazoratini kuchaytirish.

3.1.4. Ayblanuvchiga nisbatan muqobil ehtiyot choralarini qoʻllash amaliyotini kengaytirish.

3.1.5. Jinoyat sud ishlarini yuritish tizimini yanada liberallashtirish maqsadida yarashuv va aybga iqrorlik kelishuvi institutlarini qoʻllash tartibini takomillashtirish hamda ularning doirasini kengaytirish.

3.1.6. Jinoyat sud ishlarini yuritishda xalqaro standartlar asosida inson huquqlarining himoyasini yanada kuchaytirish.

3.1.7. Sud qarorlarining ijrosini taʼminlash mexanizmlarini yanada takomillashtirish.

2. Maʼmuriy organlar faoliyati ustidan samarali va taʼsirchan sud nazoratini oʻrnatish

3.2.1. Davlat organlari faoliyatida fuqaro va yuridik shaxslarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari buzilishining oldini olish ustidan sud nazoratini kuchaytirish.

3.2.2. Maʼmuriy sudlarga taalluqli boʻlgan nizolar doirasini kengaytirish orqali fuqarolar va yuridik shaxslarning sud himoyasidan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish.

3.2.3. Fuqaro va yuridik shaxslarning davlat bilan munosabatlarida oʻz huquqlarini samarali himoya qilishini taʼminlashning zamonaviy institutlarini joriy etish.

3.2.4. Maʼmuriy sud hujjatlarining soʻzsiz va belgilangan muddatlarda majburiy ijrosini taʼminlashga qaratilgan taʼsirchan mexanizmni joriy etish.

3. Nizoni hal qilishning muqobil usullaridan foydalanishni keng joriy etish

3.3.1. Fuqarolik va iqtisodiy sudlarda taraflarni yarashtirish tartibining samaradorligini oshirish maqsadida sud tarkibida sud mediatsiyasi institutini joriy qilish.

3.3.2. Ayrim toifadagi ishlar boʻyicha nizoni sudgacha hal qilishning majburiy tartibini joriy etish.

IV. “Adolat posbonlari” — xalq xizmatida boʻlgan, yuksak maʼnaviy va professional fazilatlarga ega, adolat mezonlariga qatʼiy rioya qiluvchi sudyalar korpusini shakllantirish

1. Sud tizimini malakali kadrlar bilan toʻldirish

4.1.1. Odil sudlov tizimi uchun uzluksiz kadrlar tayyorlash zanjirini (Pipeline model) joriy etish.

4.1.2. Sudyalikka nomzodlar, sudyalar va sud apparati xodimlarining kasbiy kompetensiyalar profilini shakllantirish dasturini ishga tushirish.

4.1.3. Odil sudlov akademiyasini xalqaro standartlar va ilgʻor xorijiy tajriba asosida transformatsiya qilish orqali uni mamlakatimiz va xalqaro miqyosda tan olingan nufuzli taʼlim muassasasiga aylantirish.

4.1.4. Zamonaviy sharoitlarda dolzarb masalalar boʻyicha sudyalar va sud apparati xodimlarining bilim hamda koʻnikmalarini oshirish tizimini yoʻlga qoʻyish.

4.1.5. Odil sudlov va sudyalar hamjamiyati yoʻnalishida rivojlangan xorijiy davlatlarning ilgʻor tajribasini tizimli va izchil oʻrganish hamda uni milliy qonunchilikka implementatsiya qilish ishlarini yoʻlga qoʻyish.

4.1.6. Sudyalar, ayniqsa, quyi sudlarda faoliyat yuritadigan sudyalar va sud apparati xodimlarini xorijiy mamlakatlarning sud kadrlarini tayyorlovchi taʼlim muassasalari, sohaviy ilmiy-tadqiqot institutlari, sudlar va sudyalar hamjamiyati organlarida stajirovkadan oʻtkazish va malakasini oshirish amaliyotini tizimli ravishda tashkil etish.

4.1.7. Odil sudlov sifatini tubdan oshirish maqsadida sud tizimiga yuqori malakali kadrlarni jalb etish mexanizmlarini takomillashtirish.

4.1.8. BMT Bosh Assambleyasi tomonidan 2025-yil 4-martda qabul qilingan “Sudyalar va sud xodimlari farovonligi xalqaro kuni toʻgʻrisida”gi rezolyutsiyadagi tavsiyalarni bosqichma-bosqich amalga oshirish maqsadida sudyalar va sud apparati xodimlarining farovonligini taʼminlash, sogʻligʻini muhofaza qilish choralarini koʻrish.

2. Halollik standartlari va korrupsiyaga nisbatan mutlaqo murosasizlikka asoslangan sud tizimini yaratish

4.2.1. Sudyalar va sud apparati xodimlari faoliyatida korrupsiyaviy xavf-xatarlarni baholash va bartaraf etish, manfaatlar toʻqnashuvi va korrupsiyaning boshqa koʻrinishlariga qarshi kurashish boʻyicha zamonaviy va samarali tizimni joriy etish.

4.2.2. Sud hokimiyatida komplayens nazorat tizimi va halollik standartlarini keng joriy etish, sudyalar va sud apparati xodimlarining korrupsiyaga qarshi kurashish sohasidagi bilim va koʻnikmalarini doimiy ravishda oshirib borish.

V. “Raqamli odil sudlov” — sud ish yurituvini toʻliq raqamlashtirish va zamonaviy texnologiyalarni joriy etish orqali fuqarolar uchun ortiqcha ovoragarchiliklarsiz, qulay va tezkor sud muhokamasi imkoniyatini yaratish

5.1. “Raqamli sud” konsepsiyasi asosida sud ishlarini yuritishda qogʻoz shaklidan voz kechish, sud ishlarining yuritilishi, hujjat aylanmasini toʻliq elektron shaklga oʻtkazish va raqamli transformatsiyani yakunlash.

5.2. Sudlar faoliyatida raqamlashtirish jarayonlarini yanada jadallashtirish orqali jismoniy va yuridik shaxslarga odil sudlovdan foydalanish imkoniyatini kengaytirish.

5.3. Sudyaning odil sudlovni amalga oshirish boʻyicha mutlaq vakolatini saqlab qolgan holda sunʼiy intellekt texnologiyalaridan xavfsiz, masʼuliyatli va maqsadli foydalanishni taʼminlash.

VI. “Xalqaro eʼtirof” — inson huquqlari sohasidagi ilgʻor xalqaro standartlarni milliy sud amaliyotiga implementatsiya qilish va mamlakatning xalqaro maydondagi nufuzini yuksaltirish

6.1. Sud va sudyalar hamjamiyati organlarining xorijiy davlatlarning tegishli organlari bilan hamkorlik aloqalarini yanada mustahkamlash va oʻzaro manfaatli munosabatlarni yangi bosqichga olib chiqish.

6.2. Oʻzbekiston fuqarolari koʻp boʻlgan va iqtisodiy hamkorlik jadal rivojlanayotgan davlatlarning sud va adliya organlari bilan hamkorlikni kuchaytirish.

6.3. Odil sudlov va sudyalar hamjamiyatining yetakchi xalqaro va mintaqaviy tashkilotlar bilan hamkorligini faollashtirish, ushbu tashkilotlarga, shu jumladan, ularning boshqaruv organlariga Oʻzbekiston vakillarini ilgari surish.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 14-avgustdagi PF-160-son Farmoniga 2-ILOVA

“Odil sudlov — 2030”: Yangi Oʻzbekistonda inson huquqlarini ishonchli himoya qiluvchi xalqchil va adolatli sud tizimini barpo etish strategiyasini 2026 — 2028-yillarda amalga oshirish boʻyicha

HARAKATLAR DASTURI

T/rUstunlar, maqsad va vazifalarAmalga oshirish mexanizmiAmalga oshirish shakliIjro muddatiMasʼul ijrochilarI. “Xalqchil sud” — sudlar faoliyatining shaffofligi, sud jarayonlari va sud faoliyatiga oid axborotdan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish orqali sud tizimining ochiqligini taʼminlash va jamiyatda sudga boʻlgan mutlaq ishonchni qaror toptirish, sudlarni byurokratiyadan butunlay xoli tizimga aylantirish1.Sudlarning jamoatchilik bilan ishlash tizimini tubdan takomillashtirish, aholi bilan qayta aloqani samarali yoʻlga qoʻyish.Oliy sud va quyi sudlarning matbuot xizmatlari faoliyatini tubdan takomillashtirish. Jumladan:(a) matbuot xizmatining OAV va ijtimoiy tarmoqlardagi faolligini oshirish, axborotni yoritishning zamonaviy kreativ shakllarini joriy etish;(b) odil sudlovga oid muhim voqea va yangiliklar yuzasidan tezkor munosabat bildirish, dolzarb masalalar yuzasidan aholi orasida keng targʻibot-tashviqot ishlarini faollashtirish;(v) OAV va blogerlar bilan samarali hamkorlik va qayta aloqani yoʻlga qoʻyish;(g) sud faoliyatiga oid tezkor va xolis axborotni yetkazish boʻyicha “inqirozli kommunikatsiya” tizimini joriy etish.Tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlar2026-yil noyabrOliy sud,manfaatdor vazirlik va idoralar1. Oliy sud huzurida sudlar faoliyatini yoritish, aholining huquqiy ongi va madaniyatini yuksaltirish, sud himoyasi imkoniyatlari va sohadagi islohotlar mazmun-mohiyatini keng jamoatchilikka interaktiv va ommabop tarzda yetkazish uchun mediamarkaz tashkil etish.2. Sud faoliyatini mediamakonda professional yoritishga ixtisoslashgan sud reportyorlari faoliyatini yoʻlga qoʻyish.Tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlar2026-yil dekabrOliy sud,Iqtisodiyot va moliya vazirligi,Ommaviy axborot vositalari uchun kontent tayyorlash markaziSud faoliyatiga oid axborotni yoritishni zamonaviy va kreativ yondashuvlar asosida joriy etish, jumladan:(a) aholining huquqiy madaniyatini va savodxonligini oshirishga qaratilgan “Sudya tushuntiradi” medialoyihasini;(b) jamoatchilik orasida notoʻgʻri qarashlar va stereotiplarni bartaraf etishga qaratilgan “Rost yoki yolgʻon” ruknini;(v) sud faoliyatini yoritishga qaratilgan “Sudyaning bir ish kuni” ijtimoiy tarmoqdagi loyihasini;(g) sud-huquq sohasida dolzarb mavzularga bagʻishlangan “Adolat” podkastini yoʻlga qoʻyish.Tashkiliy chora-tadbirlar2026-yil sentabrOliy sud,OʻzMTRKMamlakatimizda odil sudlovga erishish boʻyicha yaratilayotgan imkoniyatlar, shu jumladan, sudlardagi interaktiv xizmatlardan foydalanish afzalliklari yuzasidan har bir olis hudud va aholining barcha qatlamini qamrab oluvchi mediakampaniyani tashkil etish.Mediareja2026-yil sentabr, keyinchalik har yili yanvar oyidaOliy sud,Sudyalar oliy kengashi,OʻzMTRK,Ommaviy axborot vositalari uchun kontent tayyorlash markazi,Oʻzbekiston milliy media birlashmasi,“Oʻzbekiston mahallalari” uyushmasiYangi Oʻzbekistonda amalga oshirilayotgan sud islohotlari doirasida erishilgan yutuqlar va yangi dolzarb vazifalarga bagʻishlangan xalqaro konferensiyani oʻtkazish.Tashkiliy chora-tadbirlar2027-yil oktabrSudyalar oliy kengashi,Oliy sud2.Sudlar faoliyatiga oid dolzarb masalalarni muhokama qilish va ularning yechimini ishlab chiqishda jamoatchilik vakillari ishtirokini yoʻlga qoʻyish.Oliy sud huzurida:(a) odil sudlovning muammolarini muhokama qilish va ularning yechimi boʻyicha takliflarni ilgari surish maqsadida jamoatchilik faollari, nodavlat notijorat tashkilotlar va OAV vakillari, blogerlar, tadbirkorlar, olimlardan iborat Jamoatchilik kengashi;(b) sud tizimiga xalqaro standartlar va ilgʻor xorijiy amaliyotlarni joriy etish maqsadida xorijiy sudyalar, sud-huquq sohasidagi nufuzli mutaxassislar, ilmiy doiralar vakillari ishtirokida Xalqaro maslahat kengashini tashkil etish;(v) Oliy sud, Konstitutsiyaviy sud va Sudyalar oliy kengashi vakillaridan iborat sud tizimi oldida turgan eng muhim vazifalarni tahlil qilib borish, istiqboldagi rejalarni ishlab chiqish boʻyicha Maslahat kengashi faoliyatini yoʻlga qoʻyish.Tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlar2026-yil dekabrOliy sud,Konstitutsiyaviy sud,Sudyalar oliy kengashi3.Sudlar va sudyalar hamjamiyati organlari faoliyati shaffofligini oshirish, har kim ularning faoliyatiga oid har qanday axborotni qonunga muvofiq olishini taʼminlash.Sudlar va sudyalar hamjamiyati organlari faoliyati ochiqligini taʼminlashning qonuniy asoslarini belgilash. Bunda:(a) sudlar va sudyalar hamjamiyati organlari faoliyatiga oid ochiq maʼlumotlar roʻyxati, ulardan foydalanish tartibi, rasmiy veb-saytda joylashtirish majburiy boʻlgan axborot toifalari;(b) sudlar va sudyalar hamjamiyati organlari faoliyatining ochiqligini baholash tartibi nazarda tutiladi.Qonun loyihasi2027-yil martOliy sud,Sudyalar oliy kengashiOliy sud Plenumi va Sudyalar oliy kengashining ilk bor sudyalikka tayinlash boʻyicha majlislarini jonli efirga uzatish amaliyotini yoʻlga qoʻyish.Tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlar2027-yil yanvar oyidan boshlab doimiy ravishda4.Odil sudlov va sudyalar hamjamiyati organlari faoliyatiga oid milliy va xalqaro reyting hamda indekslardagi koʻrsatkichlarni yaxshilash, ularda yuqori pogʻonalarga erishish.Odil sudlov va sudyalar hamjamiyati organlari faoliyatiga oid milliy va xalqaro reyting hamda indekslardagi koʻrsatkichlarni xatlovdan oʻtkazish, salbiy taʼsir koʻrsatuvchi omillarni tizimli ravishda tahlil qilish va bartaraf etish boʻyicha takliflarni taqdim etib borish.Tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlarTegishli reyting va indeks eʼlon qilingan paytdan boshlab ikki oy muddatdaOliy sud,Sudyalar oliy kengashi,manfaatdor vazirlik va idoralar5.Sud-huquq sohasida muhim ahamiyatga ega sana va voqea-hodisalarni nishonlash, sud tizimi rivojlanishida chuqur iz qoldirgan shaxslarning hayotiy va kasbiy tajribasini oʻrganish hamda yosh avlodga yetkazish amaliyotini yoʻlga qoʻyish.Har yili sud-huquq sohasidagi voqealar va soha rivojlanishida chuqur iz qoldirgan shaxslarning nomini abadiylashtirish boʻyicha dasturlarni tasdiqlash va amalga oshirishni tashkil etish.Jumladan, Xalima Muxitdinova tavalludining 110 yilligi, Xadicha Sulaymonova tavalludining 115 yilligi, Mamlakat Vasikova tavalludining 105 yilligi, Boʻritosh Mustafayev tavalludining 80 yilligini nishonlash.Tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlar2026-yildan boshlab har yili dekabr oyida dasturni tasdiqlashSudyalar oliy kengashi,Sudyalar assotsiatsiyalari,Oliy sud,manfaatdor vazirlik va idoralarOʻzbekistonda maʼmuriy sudlar tashkil etilganligining 10 yilligiga bagʻishlangan chora-tadbirlar dasturini Sud hokimiyati organlarini rivojlantirish jamgʻarmasi mablagʻlari hisobidan amalga oshirish.Vazirlar Mahkamasi farmoyishi loyihasi2026-yil noyabrOliy sud,manfaatdor vazirlik va idoralar6.Sudlarga murojaat qilgan fuqarolar va tadbirkorlik subyektlariga zamonaviy standartlarga muvofiq qulayliklar yaratish.Sud binolarining kirish qismida “yagona darcha” tamoyili asosida xizmat koʻrsatish ofislari formati asosida fuqarolar va tadbirkorlik subyektlariga axborotlarni bir joyda taqdim etish, ularga zarur yordam koʻrsatish, murojaatlarni qabul qilish uchun sharoit yaratish.Bunda devonxona xodimlari faoliyati, shu jumladan, fuqaro va yuridik shaxslarning qabuli ofislarda tashkil etiladi.Tashkiliy chora-tadbirlar2030-yilga qadarOliy sud,manfaatdor vazirlik va idoralarII. “Adolat qoʻrgʻoni” — inson huquqlari ustuvorligini soʻzsiz taʼminlaydigan, har qanday taʼsir va aralashuvlardan xoli, mustaqil odil sudlov tizimini mustahkamlash1. Odil sudlovga erishish darajasini yangi bosqichga olib chiqish7.Har bir tuman, shaharda fuqarolik ishlari boʻyicha sudlarni tashkil etish orqali fuqarolarning odil sudlovga erishish imkoniyatlarini kengaytirish.Hududlarda mavjud sud infratuzilmasi, kadrlar zaxirasi, sudyalar ish yuklamasi va aholining odil sudlovga erishish imkoniyatlarini tahlil qilish.Tahliliy maʼlumotnoma2026-yil noyabrOliy sud,Sudyalar oliy kengashi,hokimliklarHar bir tuman, shaharda fuqarolik ishlari boʻyicha sudlarni bosqichma-bosqich tashkil etish yuzasidan takliflarni kiritish.Reja-grafiklarga asosan tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlar2027 — 2030-yillar davomidaOliy sud,Sudyalar oliy kengashi,Iqtisodiyot va moliya vazirligi8.Fuqarolik va iqtisodiy sudlarda ortiqcha byurokratik protsessual qoidalarni maqbullashtirish orqali fuqaro va yuridik shaxslarning buzilgan huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini tezkorlik bilan tiklashga erishish.Fuqarolik va iqtisodiy sud ishlarini yuritishda ishni mazmunan hal etmaydigan hamda ishning keyingi harakatlanishiga toʻsqinlik qilmaydigan ajrimlarni qayta koʻrib chiqish instansiyalarini maqbullashtirish. Jumladan, bu kabi ajrimlar bir instansiyada qayta koʻrib chiqilishini nazarda tutish.Qonun loyihasi2027-yil martOliy sud,Bosh prokuraturaFuqarolik va iqtisodiy sud ishlarini yuritishdagi sud buyrugʻi, sirtdan va soddalashtirilgan tartibda ish yuritish mexanizmlarini maqbullashtirib, ish koʻrishning yagona — soddalashtirilgan yozma tartibini joriy etish.Bunda:(a) sudya taraflardan zarur hujjatlarni talab qilgan holda ishni ularni chaqirtirmasdan va sud majlisini oʻtkazmasdan koʻrib chiqadi;(b) sud hujjati ustidan shikoyat qilingan taqdirda, u ishni koʻrgan sudyaning oʻzi tomonidan bekor qilinadi.Qonun loyihasi2027-yil iyunOliy sud,Bosh prokuratura,Advokatlar palatasi,manfaatdor vazirlik va idoralar9.“Yagona darcha” tamoyili asosida daʼvo arizasi (ariza)ni qaytarish institutini isloh qilish orqali sudga murojaat qilish tartibini soddalashtirish.Fuqarolik, iqtisodiy va maʼmuriy sud ishlarini yuritishda daʼvo arizasi (ariza), sud hujjati ustidan berilgan shikoyatni qaytarish asoslarini maqbullashtirish. Jumladan:(a) arizani qaytarishning “ish mazkur sudning sudloviga tegishli boʻlmasligi” asosini bekor qilish va arizani tegishliligi boʻyicha boshqa sudga oʻtkazish tartibini joriy qilish. Bunda dastlab toʻlangan davlat boji inobatga olinadi;(b) juzʼiy (formal) talablarga (masalan, sud nomini koʻrsatmaslik va arizaning mazmuniga qoʻyilgan boshqa talablarga rioya etmaslik, ariza, shikoyat nusxalarini ilova qilmaslik) rioya etmasdan berilgan daʼvo ariza (ariza)larni qabul qilish hamda kamchiliklarni sudning tashabbusiga koʻra bartaraf etish tartibini joriy etish.Qonun loyihasi2027-yil aprelOliy sud,Bosh prokuratura10.Iqtisodiy sudlarda transchegaraviy nizolarni koʻrib chiqishning protsessual asoslarini xalqaro standartlar bilan uygʻunlashtirish.Iqtisodiy protsessual kodeksning chet el elementi bilan murakkablashgan nizolarni koʻrishga oid normalarini UNCITRAL qoidalari bilan uygʻunlashtirish yuzasidan takliflarni ishlab chiqish.Asoslantirilgan takliflar2027-yil oktabrOliy sud,Bosh prokuratura,Adliya vazirligi11.Iqtisodiy sud ishlari yurituviga “iqtisodiy ishlarni proaktiv boshqarish” (Proactive Case Management) standartini joriy etish.Iqtisodiy sudlarda ishlarni koʻrish jarayonida juzʼiy (formal) kamchiliklar aniqlangan taqdirda, ularni bartaraf etish choralarini koʻrish majburiyatini sudya zimmasiga yuklash.Qonun loyihasi2027-yil oktabrOliy sud,Bosh prokuraturaKorporativ nizolarni koʻrib chiqishda iqtisodiy sudlarga oʻz tashabbusi bilan umumiy yigʻilishi bayonnomasi yoki qarorlari haqiqiy emasligi oqibatlarini (masalan, davlat reyestrida amalga oshirilishi lozim boʻlgan harakatlarni amalga oshirish) hal qilish vakolatini berish.12.Sud xarajatlarini toʻlash va taqsimlash tartibini yanada takomillashtirish.1. Quyidagilar:(a) sudlarga murojaat qilishda davlat boji toʻlovi boʻyicha berilgan imtiyozlarni xatlovdan oʻtkazish va maqbullashtirish;(b) davlat boji toʻlovi boʻyicha imtiyozdan insofsiz foydalanish holatlarining oldini olish mexanizmlarini joriy etish;(v) fuqarolik va iqtisodiy sudlarga murojaat qilganlik uchun davlat boji stavkalarini unifikatsiya qilish;(g) undirilgan davlat bojiga nisbatan qaytarma ijro tartibini joriy etish;(d) ishni mazmunan hal qilmaydigan sud ajrimlari ustidan shikoyat qilinganda, davlat bojining qatʼiy stavkalarini belgilash;(j) fuqarolik, iqtisodiy va maʼmuriy sudlarda kelishuv bitimini tasdiqlashda davlat bojini kamaytirish maqsadida ularning qatʼiy stavkalarini belgilash;(z) maʼnaviy zararni undirish boʻyicha daʼvo arizasini berishda daʼvogarni davlat bojini toʻlashdan ozod etish.Normativ-huquqiy hujjat loyihasi2027-yil dekabrOliy sud,Bosh prokuratura,Iqtisodiyot va moliya vazirligi2. Iqtisodiy va maʼmuriy ishlar boʻyicha ekspertiza xarajatlarini dastlab sud depozitiga kiritish tartibini joriy etish.3. Iqtisodiy sudlarda sud xarajatlari tarkibini qayta koʻrib chiqish, shu jumladan, pochta xarajatlari va sud majlisini videokonferensaloqa rejimida oʻtkazish bilan bogʻliq xarajatlar uchun yagona toʻlovni joriy etish.4. Davlat boji va boshqa sud xarajatlarini xalqaro toʻlov tizimlari orqali toʻlash imkonini yaratish.Tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlar2027-yil martMarkaziy bank,Oliy sud5. Davlat bojini taraflarga qaytarishdagi ovoragarchiliklarning oldini olish maqsadida sudlar va Sudlar faoliyatini taʼminlash departamentining ushbu yoʻnalishdagi faoliyatini raqamli platformaga oʻtkazish.2026-yil oktabrOliy sud13.Sud ishlarini qayta koʻrib chiqish tartibini takomillashtirish orqali buzilgan huquqlar tezkorlik bilan tiklanishini taʼminlash.Ayrim maʼmuriy huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi ishlarni, shuningdek, jinoiy, maʼmuriy, iqtisodiy va fuqarolik ishlarini 3 bosqichdan iborat boʻlgan “tuman — viloyat — hududlararo sudlarda” koʻrib chiqish mezonlarini belgilash.Asoslantirilgan takliflar2027-yil aprelOliy sud,Bosh prokuraturaJinoyat ishlari boʻyicha chiqarilgan sud hukmi ustidan kassatsiya shikoyati berilganda, hukmning ijrosini toʻxtatib qoʻyish masalasini hal qilish vakolatini mazkur instansiya sudiga berish.Qonun loyihasi2027-yil yanvarOliy sud,Bosh prokuraturaSud hujjati ustidan Oliy sudga taftish tartibida berilgan shikoyatni tegishli sudlov hayʼatiga oʻtkazish (oʻtkazishni rad etish) masalasini kollegial tartibda hal etish tartibini joriy qilish.Asoslantirilgan takliflar2027-yil sentabrOliy sud,Bosh prokuraturaOliy sud Rayosatida ishni koʻrish tartibi va uning oʻziga xos xususiyatlari bilan bogʻliq qoidalarni takomillashtirish.Tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlar2027-yil dekabrOliy sud14.Sud hujjatlarining soʻzsiz va oʻz vaqtida ijro etilishini taʼminlash, majburiy ijro organlari bilan samarali hamkorlikni yoʻlga qoʻyish.Majburiy ijro organlari tomonidan sud hujjatlarini juzʼiy (formal) asoslarga koʻra qaytarish amaliyotiga barham berish.Tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlar2027-yil noyabrOliy sud,Bosh prokuraturaAyrim toifadagi fuqarolik ishlari boʻyicha undirilgan summalarga qaytarma ijro qilish tartibini joriy etish.Qonun loyihasi2027-yil oktabrOliy sud,Bosh prokuratura,Iqtisodiyot va moliya vazirligiSud hujjatlarini ijro etmaslik uchun javobgarlik choralarini qayta koʻrib chiqish, qarzdorlar va mansabdor shaxslarning masʼuliyatini yanada oshirish.Qonun loyihasi2028-yil aprelOliy sud,Bosh prokuratura,Adliya vazirligiMajburiy ijro organlariga toʻgʻridan-toʻgʻri yuboriladigan iqtisodiy sudlarning ijro hujjatlari roʻyxatini kengaytirish.Qonun loyihasi2027-yil oktabrOliy sud,Bosh prokuratura2. Sud amaliyotining yagonaligi va barqarorligini taʼminlash15.Sud qarorlarini qabul qilishda nafaqat qonun talablariga, balki adolat, mutanosiblik va oqilonalik kabi prinsiplarga rioya etishni taʼminlashga qaratilgan yondashuvlarni ishlab chiqish.Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi va Oliy xoʻjalik sudi Plenumining 1996-yil 20-dekabrdagi “Sud hokimiyati toʻgʻrisida”gi qarori va Oliy sud Plenumining 2019-yil 24-maydagi “Sudning hal qiluv qarori toʻgʻrisida”gi qarorida tegishli tushuntirishlar berish.Oliy sud Plenumi qarori loyihalari2027-yil iyunOliy sud16.Qonunchilikning aniq va bir xilda qoʻllanishini taʼminlash maqsadida sud amaliyotini doimiy ravishda tahlil qilishning institutsional tizimini shakllantirish.Oliy sud tuzilmasida sud tizimining mavjud shtat birliklari doirasida sud amaliyotini tizimli ravishda tahlil qilish boʻlinmasi faoliyatini yoʻlga qoʻyish.Ushbu boʻlinma zimmasiga sud amaliyotini tahlil qilish va sud qarorlarining huquqiy, institutsional, iqtisodiy va ijtimoiy taʼsirini baholash (Judicial Decision Impact Assessment) vazifasini ham yuklash.Bunda ushbu boʻlinmada ishga jalb qilingan va malaka darajalariga ega boʻlgan sudyalar va ularga tenglashtirilgan shaxslarda sudya maqomi, barcha ustamalar va qoʻshimcha toʻlovlar, imtiyozlar va tibbiy taʼminot sharoitlari saqlab qolinadi, ularning boʻlinmada ishlagan vaqti sudyalik stajiga qoʻshiladi.Tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlar2026-yil sentabrOliy sud,Iqtisodiyot va moliya vazirligiSudga taalluqlilikni belgilashda mavjud nomuvofiqliklarni (masalan, litsenziyalash, xususiylashtirish, soliqqa tortish, himoya orderini berish va uzaytirish, harbiy xizmatchilar faoliyatida vujudga keladigan nizolar) tegishli munosabatning huquqiy tabiatidan kelib chiqqan holda bartaraf etish orqali sudga murojaat qilgan fuqarolar va tadbirkorlar sarsongarchiligining oldini olish.Tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlar2027-yil iyunOliy sud,Bosh prokuratura,manfaatdor vazirlik va idoralarYagona sud amaliyotini shakllantirish jarayoniga ilmiy doiralar, malakali mutaxassislar, fuqarolik jamiyati institutlari vakillarini keng jalb etish maqsadida jamoatchilik asosidagi ekspertlar kengashlarini tashkil etish.Tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlar2027-yil iyunOliy sud,manfaatdor vazirlik va idoralar17.Sud hujjatlarini tayyorlashning “soddalashtirilgan sud hujjati” modeliga asoslangan yangi standartlarini joriy qilish, ularning barcha uchun mantiqan tushunarli, qisqa va loʻnda, shuningdek, ijro etish uchun qulay boʻlishini taʼminlash.Sud hujjatlariga qoʻyilgan talablarni ilgʻor xorijiy tajribadan kelib chiqib, qayta koʻrib chiqish va maqbullashtirish.Bunda murakkab boʻlmagan va nizosiz ishlar boʻyicha sud hujjatining qisqartirilgan shaklini joriy etish.Qonun loyihasi2027-yil mayOliy sud,Bosh prokuratura,Odil sudlov akademiyasiSud hujjatlarini tuzishning yangilangan yagona standartlarini ishlab chiqish.Tashkiliy chora-tadbirlar2027-yil iyunOliy sud,Odil sudlov akademiyasi18.Sud ishlarini yuritishda oqilona muddat tamoyili asosida ishning imkon qadar qisqa muddatda koʻrib chiqilishini taʼminlash.Protsessual qonun hujjatlarida sudda ishni koʻrish muddatlarini qayta koʻrib chiqish. Bunda muayyan ishni koʻrish va protsessual harakatlarni (masalan, ekspertiza oʻtkazish) amalga oshirishning oqilona muddatini belgilash vakolatini sudya ixtiyorida qoldirish.Asoslantirilgan takliflar2028-yil martOliy sud,Bosh prokuratura19.Sud protsessida taraflar tengligi tamoyilining toʻlaqonli amalga oshirilishini taʼminlash.Fuqarolik protsessual va Iqtisodiy protsessual kodekslarda taraflar tengligi tamoyilini buzadigan normalarni qayta koʻrib chiqish.Qonun loyihasi2028-yil aprelOliy sud,Bosh prokuraturaSud ishlarini yuritishda fuqaro va tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va manfaatlarini himoya qilishga ixtisoslashgan maxsus tashkilotlar ishtirokining protsessual-huquqiy asoslarini takomillashtirish.Asoslantirilgan takliflar2028-yil sentabrOliy sud,manfaatdor vazirlik va idoralar3. Sud tizimining institutsional asoslarini takomillashtirish20.Milliy sud-huquq tizimiga odil sudlov sifatini oshirish boʻyicha xalqaro standartlarni implementatsiya qilish.Sud amaliyotini shakllantiruvchi Oliy sud Rayosati qarorlarini belgilangan tartibda ochiq eʼlon qilish va yangilab borish amaliyotini (“Pretsedentlar” reyestri) joriy etish.Bunda:(a) Oliy sudning muayyan toifadagi ishlar yuzasidan yakuniy huquqiy pozitsiyasini shakllantirish;(b) ushbu reyestrdagi qarorlardan quyi sudlarda oʻxshash ishlar boʻyicha foydalanish amaliyotini yoʻlga qoʻyish nazarda tutiladi.Tashkiliy chora-tadbirlar2027-yil iyulOliy sud21.Sud nazoratini kuchaytirgan holda ayrim toifadagi ishlarni koʻrib chiqish vakolatini sudlardan tegishli davlat organlariga oʻtkazish.1. Sudlarda koʻrilayotgan ishlarni xatlovdan oʻtkazib, ularning nizosiz toifalarini davlat organlari tomonidan koʻrib chiqish tartibini joriy etish.2. Ayrim huquqiy taʼsir choralarini qoʻllash vakolatini davlat organlariga oʻtkazish.3. Jismoniy shaxslarning soliq qarzdorligini undirish vakolatini davlat soliq organlariga yuklash.Asoslantirilgan takliflar2028-yil aprelOliy sud,manfaatdor vazirlik va idoralar22.Jamiyatdagi ehtiyoj va zamon talablaridan kelib chiqqan holda sudyalarni muayyan yoʻnalishlar boʻyicha ixtisoslashtirish.Sudyalarni mehnat, oila, voyaga yetmaganlar va ayollar, soliq, yoʻl-transport hodisalari, toʻlovga qobiliyatsizlik bilan bogʻliq ishlarni koʻrishga ixtisoslashtirish.Ixtisoslashtirilgan sudyalar shu sud sudyalari orasida almashtirib borilishini taʼminlash.Tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlar2030-yilga qadarOliy sudSud amaliyotini tahlil qilish asosida sudyalarni murakkab hamda maxsus bilim va koʻnikmalarni talab qiladigan ishlarni koʻrishga ixtisoslashtirish boʻyicha takliflarni kiritib borish.Tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlarDoimiyOliy sud23.Sudya yordamchisi va sud majlisi kotibining huquqiy maqomini mustahkamlash, ularning tashkiliy va protsessual funksiyalarini ajratish.Sudya yordamchisining huquqiy maqomi, shu jumladan, uning vazifa va vakolatlari, unga qoʻyiladigan talablar hamda masʼuliyat doirasini belgilash.Asoslantirilgan takliflar2027-yil sentabrOliy sud,Bosh prokuraturaRivojlangan xorijiy davlatlar tajribasini inobatga olgan holda sudyaning ayrim protsessual va boshqa vakolatlarini (xususan, fuqarolar va yuridik shaxslarni qabul qilish, ish boʻyicha tegishli organlarga soʻrovnomalar rasmiylashtirish va yuborish, sud majlisi bayonnomasini mustaqil tasdiqlash, ijro varaqasini berish va boshq.) sudya yordamchisiga ham berish.Sud jarayonida belgilangan tartibga rioya etilishi, shu jumladan, sud topshiriqlari ijrosi, taraflar sud majlisiga kelishini taʼminlash mexanizmini takomillashtirish.Asoslantirilgan takliflar2027-yil martOliy sud,Ichki ishlar vazirligi,Milliy gvardiya1. Sud majlislarini tashkillashtirish (shu jumladan, bayonnoma yuritish, taraflarni sud majlisiga chaqirish va boshqalar) uchun masʼul boʻlgan sud majlisi kotiblari shtat birliklarini mavjud shtat birliklari doirasida joriy etish.2. Oliy sudda ishlarni sud muhokamasiga tayyorlash uchun zarur boʻlgan harakatlarni amalga oshirish uchun mavjud shtat birliklari doirasida sudya katta yordamchisi shtat birliklarini kiritish.Asoslantirilgan takliflar2027-yil avgustOliy sud,Iqtisodiyot va moliya vazirligi4. Sudyalarning oʻzini oʻzi boshqarish doirasini kengaytirish va sudlarni odil sudlovni amalga oshirish bilan bogʻliq boʻlmagan vazifalardan ozod qilish24.Sudlarni odil sudlovni amalga oshirish bilan bogʻliq boʻlmagan vazifalardan ozod qilish va sud boshqaruvining zamonaviy modeli — sud maʼmurchiligi institutini joriy etish.Zamonaviy sud boshqaruvi yondashuvlariga asoslangan hamda sudlar faoliyatini tashkiliy, moliyaviy, texnik va axborot-tahliliy jihatdan taʼminlashga xizmat qiladigan sud maʼmuriyatini tashkil etish.Normativ-huquqiy hujjat loyihasi2027-yil noyabrOliy sud,Sudyalar oliy kengashi25.Tuman, shahar sudlarida boshqaruv tizimini maqbullashtirish orqali sudyalarga taʼsir oʻtkazish omillarini bartaraf etish.Sudlarda boshqaruv lavozimlarini maqbullashtirish va ortiqcha boʻgʻinlarni qisqartirish.Asoslantirilgan takliflar2027-yil dekabrSudyalar oliy kengashi,Oliy sud26.Sudyalarga nisbatan intizomiy ishlarni yuritish tartibini xalqaro standartlar asosida yanada takomillashtirish.1. Sudyalarga intizomiy jazo qoʻllash tartibining shaffofligini taʼminlash uchun jamoatchilik asosida faoliyat yurituvchi intizomiy hayʼatni tashkil etish.Intizomiy hayʼatni sudyalar hamjamiyati vakillari, sud faxriylari, fuqarolik jamiyati institutlari vakillaridan iborat tarkibda shakllantirish.2. Sudyalarni intizomiy javobgarlikka tortishning shaffof mezonlarini qonunchilik darajasida belgilash.Asoslantirilgan takliflar2026-yil dekabrSudyalar oliy kengashi,Oliy sud,Konstitutsiyaviy sudSudyalar oliy kengashi va Oliy sud Plenumining sudyaning jinoiy javobgarlikka tortilishi, qamoqqa olinishiga rozilik berish bilan bogʻliq takrorlovchi funksiyalarini qayta koʻrib chiqish.Asoslantirilgan takliflar2027-yil martOliy sud,Sudyalar oliy kengashi27.Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlarining Rayosatiga sudlov hayʼatlari tarkibini mustaqil shakllantirish vakolatini berish.Viloyat va unga tenglashtirilgan sudlarda sudyalarni ular faoliyat koʻrsatadigan yoʻnalishlarni koʻrsatmagan holda tayinlash amaliyotini joriy etish.Bunda sudyalarni sudlov hayʼatlari tarkibiga biriktirish Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlarining Rayosati tomonidan amalga oshiriladi.Asoslantirilgan takliflar2027-yil aprelSudyalar oliy kengashi,Oliy sud28.Sud hokimiyatining mustaqilligini taʼminlashga toʻsqinlik qilayotgan omillarni bartaraf etish.Xalqaro standartlar asosida sudya va sud apparati xodimlarining ish yuklamasi meʼyorlarini belgilash.Idoraviy hujjat loyihasi2027-yil dekabrOliy sud,Sudyalar oliy kengashi,manfaatdor vazirlik va idoralarAdolatsiz hukm, hal qiluv qarori, ajrim yoki qaror chiqarganlik uchun javobgarlikni belgilovchi qonunchilik normalarini sud mustaqilligiga oid xalqaro standartlardan kelib chiqqan holda, qayta koʻrib chiqish.Qonun loyihasi2027-yil yanvarOliy sud,Sudyalar oliy kengashi,Bosh prokuratura,Davlat xavfsizlik xizmatiSudyalar oliy kengashi raisi tomonidan sudyalarning daxlsizligini buzganlik va odil sudlovni amalga oshirishga aralashganlik holati yuzasidan prokuratura organlariga kiritilgan taqdimnoma, unda koʻrsatilgan vajlar oʻz tasdigʻini topgan taqdirda, Senatning tegishli qoʻmitalarida muhokama qilish tartibini joriy etish.Tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlarDoimiySenat(kelishuv asosida),Sudyalar oliy kengashi,Bosh prokuraturaIII. “Kafolatlangan adolat” — qonuniy, adolatli va asoslantirilgan sud qarorlarini qabul qilish, ularning sifati va barqarorligini taʼminlash orqali fuqarolarning buzilgan huquqlarini sudda tiklash kafolatlarini kuchaytirish1. Jinoyat ishlarini yuritishda inson huquqlari kafolatlarini yanada mustahkamlash29.Jinoyat sud ishlarini yuritishda jamoatchilik ishtirokini kengaytirish maqsadida xalq vakillari hayʼati institutini (jury) joriy etish.Oʻta ogʻir toifadagi jinoyat ishlarini (masalan, ogʻirlashtiruvchi holatlarda odam oʻldirish) sudlanuvchining iltimosnomasiga asosan xalq vakillari hayʼati ishtirokida koʻrib chiqish tartibini belgilashga oid qonun loyihasini kiritish.Qonun loyihasi2027-yil martOliy sud,Bosh prokuratura,manfaatdor vazirlik va idoralarXalq vakillari hayʼati aʼzolarining faoliyatini tartibga solish, moddiy va tashkiliy jihatdan taʼminlash, ularning mustaqilligi va xolisligini taʼminlash mexanizmlarini belgilash.Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti qarori loyihasiQonun qabul qilinganidan keyin uch oy muddatdaOliy sud,Bosh prokuratura30.Shaxsning huquqlarini cheklash va unga nisbatan protsessual majburlov choralarini qoʻllash ustidan sud nazoratini kengaytirish.Sudga qadar ish yuritish bosqichida qamoqqa olish va uy qamogʻi ehtiyot choralarini oʻzgartirish va bekor qilishni tergov sudyasi tomonidan amalga oshirish tartibini joriy etish.Qonun loyihasi2026-yil noyabrOliy sud,Bosh prokuratura,manfaatdor vazirlik va idoralar2027-yil 1-iyuldan boshlab tergov sudyasi tomonidan qamoqqa olish va uy qamogʻi ehtiyot choralarini qoʻllash toʻgʻrisidagi iltimosnomani koʻrib chiqish tartibiga “asosli gumon” xalqaro standartini (Prima Facie) joriy qilish.2027-yil fevral31.“Xabeas korpus” instituti doirasini kengaytirish maqsadida tezkor-qidiruv tadbirlari hamda tergovga qadar, surishtiruv va tergov harakatlarini oʻtkazish ustidan sud nazoratini kuchaytirish.Shaxsning konstitutsiyaviy huquqlarini bevosita cheklash bilan bogʻliq tezkor qidiruv tadbirlarini oʻtkazish tartibini takomillashtirish, shu jumladan, bunday tadbirlarning oʻtkazilishi ustidan sud nazoratini oʻrnatish.Qonun loyihasi2026-yil noyabrQonunchilikva huquqiy siyosat instituti,Oliy sud,Bosh prokuratura,Davlat xavfsizlik xizmati,Ichki ishlar vazirligi,manfaatdor vazirlik va idoralar32.Ayblanuvchiga nisbatan muqobil ehtiyot choralarini qoʻllash amaliyotini kengaytirish.Apellyatsiya instansiyasi sudiga tergov sudyasi tomonidan sudga qadar ish yuritish bosqichida qoʻllanilgan uy qamogʻi yoki qamoqqa olish ehtiyot choralarini boshqa ehtiyot chorasiga oʻzgartirish vakolatini berish.Qonun loyihasi2027-yil iyulOliy sud,Bosh prokuratura,manfaatdor vazirlik va idoralar33.Jinoyat sud ishlarini yuritish tizimini yanada liberallashtirish maqsadida yarashuv va aybga iqrorlik kelishuvi institutlarini qoʻllash tartibini takomillashtirish hamda ularning doirasini kengaytirish.Apellyatsiya instansiyasi sudiga taraflarning yarashganligi munosabati bilan jinoyat ishini yuritishdan tugatish vakolatini berish.Qonun loyihasi2027-yil sentabrOliy sud,Bosh prokuratura,manfaatdor vazirlik va idoralarAybga iqrorlik kelishuvi institutini takomillashtirish, shu jumladan, uning shartlarini qayta koʻrib chiqish, surishtiruv va tergov organlariga aybga iqrorlik toʻgʻrisidagi kelishuv institutidan foydalanish huquqini tushuntirish majburiyatini yuklash.Qonun loyihasi2027-yil sentabrBosh prokuratura,Oliy sud,manfaatdor vazirlik va idoralar34.Jinoyat sud ishlarini yuritishda xalqaro standartlar asosida inson huquqlarining himoyasini yanada kuchaytirish.Ijtimoiy xavfi katta boʻlmagan va uncha ogʻir boʻlmagan jinoyatlar boʻyicha sud muhokamasining soddalashtirilgan tartibini joriy etish.Bunda tarafning iltimosnomasiga koʻra hukm ish boʻyicha toʻplangan dalillar asosida sud tergovini oʻtkazmasdan qabul qilinishi hisobiga tezkor odil sudlov taʼminlanadi.Asoslantirilgan takliflar2027-yil iyunOliy sud,Bosh prokuraturaJinoyat sud ishlarini yuritishda:(a) xususiy ayblov institutini joriy etish;(b) dastlabki eshituv instituti samaradorligini oshirish, jumladan, uni oʻtkazish asoslarini qayta koʻrib chiqish.Asoslantirilgan takliflar2027-yil oktabrOliy sud,Bosh prokuraturaJinoyat ishlarini sudga qadar yuritish bosqichida koʻrsatuvlarni oldindan mustahkamlab qoʻyish (deponirovaniye) toʻgʻrisida iltimosnomalar kiritish vakolatini himoyachiga taqdim etish.Qonun loyihasi2027-yil noyabrAdvokatlar palatasi,Oliy sud,Bosh prokuraturaJinoyat protsessida xolislar institutini takomillashtirish maqsadida protsessual harakatlarni videoyozuv orqali majburiy va uzluksiz qayd etish tartibini bosqichma-bosqich joriy etish.Bunda protsessual harakatlarni videoyozuv orqali qayd etishda shaffoflikni taʼminlash hamda suiisteʼmolchiliklarni oldini olishning samarali mexanizmlarini belgilash.Asoslantirilgan takliflar2027-yil yanvarOliy sud,Bosh prokuratura,Davlat xavfsizlik xizmati,Ichki ishlar vazirligi,manfaatdor vazirlik va idoralarJinoyat ishlari boʻyicha sudlarga shaxslarni qoʻriqlab olib borish (konvoy) tizimini takomillashtirish orqali jinoyat ishlari oʻz vaqtida koʻrib chiqilishini taʼminlash.Normativ-huquqiy hujjat loyihasi2027-yil yanvarIchki ishlar vazirligi,Oliy sudJinoyat-protsessual qonunchilikda sud hukmi (qarori) nusxasini davlat ayblovchisiga taqdim etish tartibini aniqlashtirish.Tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlar2027-yil fevralBosh prokuratura,Oliy sud35.Sud qarorlarining ijrosini taʼminlash mexanizmlarini yanada takomillashtirish.Hukmning ijrosi kechiktirilganda uni ijrosini nazorat etish mexanizmlarini takomillashtirish va tegishli jazoni ijro etuvchi organlar masʼuliyatini oshirish.Qonun loyihasi2027-yil iyulOliy sud,Bosh prokuratura,Ichki ishlar vazirligi,manfaatdor vazirlik va idoralarSudlanuvchini yangi ayblov bilan javobgarlikka tortish yoki boshqa shaxsni ishda ayblanuvchi tariqasida ishtirok etishga jalb qilish toʻgʻrisidagi sud ajrimi ijrosini taʼminlash mexanizmlarini takomillashtirish.2. Maʼmuriy organlar faoliyati ustidan samarali va taʼsirchan sud nazoratini oʻrnatish36.Davlat organlari faoliyatida fuqaro va yuridik shaxslarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari buzilishining oldini olish ustidan sud nazoratini kuchaytirish.Maʼmuriy sud tomonidan noqonuniyligi tasdiqlangan maʼmuriy aktlarning ochiq reyestrini yuritish hamda uni Internet tarmogʻida eʼlon qilib borish amaliyotini yoʻlga qoʻyish.Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti qarori loyihasi2028-yil martOliy sud,Adliya vazirligi37.Maʼmuriy sudlarga taalluqli boʻlgan nizolar doirasini kengaytirish orqali fuqarolar va yuridik shaxslarning sud himoyasidan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish.Maʼmuriy sud ishlarini yuritishga daʼvo institutini joriy etgan holda, xalqaro tajribada oʻz samarasini koʻrsatgan klassik daʼvo turlarini (nizolashish, taqiqlash, majburiyat yuklash, tan olish toʻgʻrisidagi daʼvo turlari) belgilash.Qonun loyihasi2026-yil dekabrOliy sud,Adliya vazirligi38.Fuqaro va yuridik shaxslarning davlat bilan munosabatlarida oʻz huquqlarini samarali himoya qilishini taʼminlashning zamonaviy institutlarini joriy etish.Maʼmuriy sud ishlarini yuritishda bir guruh fuqaro va tadbirkorlik subyektlari tomonidan birlashgan holda bitta masalada jamoaviy daʼvo arizasini kiritish imkonini berish.Qonun loyihasi2026-yil dekabrOliy sud,Adliya vazirligi39.Maʼmuriy sud hujjatlarining soʻzsiz va belgilangan muddatlarda majburiy ijrosini taʼminlashga qaratilgan taʼsirchan mexanizmni joriy etish.1. Maʼmuriy organlar tomonidan maʼmuriy sud qarorlari ijro etilishini taʼminlash darajasini aks ettiruvchi reytingni yuritish tartibini joriy etish.2. Maʼmuriy sud qarorlari ijrosini monitoring qilish maqsadida maʼmuriy organlar axborot tizimlarini Oliy sud axborot tizimiga integratsiya qilish.Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti qarori loyihasi2028-yil martOliy sud,Adliya vazirligi3. Nizoni hal qilishning muqobil usullaridan foydalanishni keng joriy etish40.Fuqarolik va iqtisodiy sudlarda taraflarni yarashtirish tartibining samaradorligini oshirish maqsadida sud mediatsiyasi institutini joriy qilish.Nizolarni tezkor va samarali hal etish, fuqaro va tadbirkorlik subyektlarining huquqlarini himoya qilishning samarali mexanizmlarini joriy etish hamda mediatsiya institutining rolini yanada oshirish.Bunda ushbu jarayonda mulkiy talablar boʻyicha erishilgan kelishuvning ijrosini taʼminlash mexanizmi takomillashtiriladi.Asoslantirilgan takliflar2027-yil iyunOliy sud,Adliya vazirligi41.Ayrim toifadagi ishlar boʻyicha nizoni sudgacha hal qilishning majburiy tartibini joriy etish.Quyidagi toifadagi iqtisodiy ishlar boʻyicha nizoni sudgacha hal qilishning majburiy tartibini belgilash:(a) davlat organi ishtirokidagi nizolar boʻyicha ishlar;(b) ayrim shartnomaviy nizolar boʻyicha ishlar;(v) intellektual mulk sohasida kelib chiqadigan nizolar boʻyicha ishlar va boshq.Qonun loyihasi2027-yil iyunOliy sud,Adliya vazirligiMaʼmuriy sudlarga murojaat qilishdan oldin nizoni sudgacha hal qilishning tartibiga (Adyudikatsiya) rioya qilish zarur boʻlgan ishlar toifasini belgilash.Asoslantirilgan takliflar2027-yil dekabrAdliya vazirligi,Oliy sudIV. “Adolat posbonlari” — xalq xizmatida boʻlgan, yuksak maʼnaviy va professional fazilatlarga ega, adolat mezonlariga qatʼiy rioya qiluvchi sudyalar korpusini shakllantirish1. Sud tizimini malakali kadrlar bilan toʻldirish42.Odil sudlov tizimi uchun uzluksiz kadrlar tayyorlash zanjirini (Pipeline model) joriy etish.Odil sudlov akademiyasida “magistratura — qayta tayyorlash — amaliy stajirovka — baholash (assessment) — sudya lavozimiga tavsiya etish — doimiy malaka oshirish — oliy taʼlimdan keyingi taʼlim” tamoyiliga asoslangan oʻquv jarayonini tashkil etish.Bunda:(a) taʼlim jarayonini nazariya va amaliyot uygʻunligi asosida tashkil etish, jumladan, dual taʼlim (dual education), amaliy sud ishlari asosida oʻqitish (case-based learning), muammoli vaziyatlarga asoslangan oʻqitish (problem-based learning) mexanizmlarini keng joriy etish;(b) sudyalar va sud tizimi xodimlarining uzluksiz kasbiy rivojlanishini taʼminlash;(v) Akademiya negizida tashkil etiladigan “oʻquv sudlari” doirasida sayyor sud majlislarini tashkil etib, unda tinglovchilarning ishtirokini taʼminlash;(g) sud tizimi xodimlari uchun masofaviy taʼlim shaklini joriy etish va magistratura mutaxassisliklarini kengaytirish;(d) zamonaviy oʻquv sharoitlarini yaratish;(j) tashkiliy va akademik jarayonlarda Akademiyaning vakolatlarini kengaytirish.Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Farmoni loyihasi2026-yil dekabrSudyalar oliy kengashi,Oliy sud,Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi,Bilim va malakalarni baholash agentligi,Odil sudlov akademiyasi43.Sudyalikka nomzodlar, sudyalar va sud apparati xodimlarining kasbiy kompetensiyalar profilini shakllantirish dasturini ishga tushirish.Kasbiy kompetensiyalar profilini shakllantirish dasturi doirasida:(a) shaxsning intellektual salohiyati, emotsional intellekti, stressga chidamliligi, korrupsiyaga bardoshliligi;(b) sudyalikka nomzodlar tomonidan oʻquv jarayonida bilim va koʻnikmalarning oʻzlashtirilishi darajasini baholash imkoniyatini yaratish.Tashkiliy chora-tadbirlar2026-yil dekabrSudyalar oliy kengashi,Odil sudlov akademiyasi,manfaatdor vazirlik va idoralarSudyalar va sud apparati xodimlari uchun stressni boshqarish, tanqidga bardoshlilik kabi koʻnikmalarni rivojlantirish boʻyicha seminar-treninglarni oʻtkazish amaliyotini yoʻlga qoʻyish.Tashkiliy chora-tadbirlarDoimiy, alohida reja-grafik asosidaSudyalar oliy kengashi,Oliy sud,Odil sudlov akademiyasi,Sudyalar assotsiatsiyalari,Oʻzbekiston psixologlar assotsiatsiyasi44.Odil sudlov akademiyasini xalqaro standartlar va ilgʻor xorijiy tajriba asosida transformatsiya qilish orqali uni mamlakatimiz va xalqaro miqyosda tan olingan nufuzli taʼlim muassasasiga aylantirish.Odil sudlov akademiyasi bitiruvchilarini birlashtiruvchi assotsiatsiya — “Alumni Association”ni tashkil etish va uning asosiy vazifasi etib bitiruvchilarning karyeraviy oʻsishini monitoring qilishni belgilash.Tashkiliy chora-tadbirlar2027-yil aprelSudyalar oliy kengashi,Odil sudlov akademiyasiOdil sudlov akademiyasi huzurida ilgʻor xorijiy tajriba asosida sud amaliyoti ehtiyojlarini oldindan bashorat qilish, sud-huquq tizimini rivojlantirish boʻyicha ilmiy asoslangan takliflarni tayyorlashga qaratilgan Forsayt markazi (ilmiy-tadqiqot markazi) faoliyatini yoʻlga qoʻyish.Tashkiliy huquqiy-choralar2027-yil iyulSudyalar oliy kengashi,Odil sudlov akademiyasiOdil sudlov akademiyasi muassisligida taʼlim va ilmiy-innovatsion loyihalarni amalga oshirishga koʻmaklashuvchi Endaument fond (Endowment Fund) tashkil etish.Tashkiliy chora-tadbirlar2027-yil avgustSudyalar oliy kengashi,Odil sudlov akademiyasiOdil sudlov akademiyasining ilgʻor xalqaro reytinglarga kirishiga erishish.Tashkiliy chora-tadbirlarDoimiy ravishdaOdil sudlov akademiyasi45.Zamonaviy sharoitlarda dolzarb masalalar boʻyicha sudyalar va sud apparati xodimlarining bilim hamda koʻnikmalarini oshirish tizimini yoʻlga qoʻyish.Sudyalarni murakkab toifadagi ishlarga ixtisoslashtirishda (kiberjinoyat, korrupsiyaga qarshi kurashish, elektron dalillar, sunʼiy intellekt, xalqaro arbitraj va boshqalar) ularni chuqurlashtirilgan tayyorgarlikdan oʻtkazish hamda milliy va xalqaro sertifikatsiya qilish tizimini joriy etish.Bunda sudyalarga ish taqsimoti sertifikatsiya asosida amalga oshiriladi.Tashkiliy chora-tadbirlar2027-yil sentabrSudyalar oliy kengashi,Oliy sud,Odil sudlov akademiyasi46.Odil sudlov va sudyalar hamjamiyati yoʻnalishida rivojlangan xorijiy davlatlarning ilgʻor tajribasini tizimli va izchil oʻrganish hamda uni milliy qonunchilikka implementatsiya qilish ishlarini yoʻlga qoʻyish.Sud sohasida amalga oshirilayotgan islohotlarning ehtiyojlaridan kelib chiqqan holda, sudyalar va sud apparati xodimlari, ayniqsa, quyi sudlarda faoliyat yurituvchi sudya va sud apparati xodimlar malakasini xorijiy davlatlarda oshirib borishni taʼminlash.Reja-jadvalni tasdiqlash2026-yil avgust, keyinchalik har yili yanvar oyidaOliy sud,Sudyalar oliy kengashi,“El-yurt umidi” jamgʻarmasiSudyalarning xorijga chiqishi tartibini soddalashtirish.Asoslantirilgan takliflar2027-yil yanvarSudyalar oliy kengashi,Oliy sud47.Sudyalar, ayniqsa, quyi sudlarda faoliyat yuritadigan sudyalar va sud apparati xodimlarini xorijiy mamlakatlarning sud kadrlarini tayyorlovchi taʼlim muassasalari, sohaviy ilmiy-tadqiqot institutlari, sudlar va sudyalar hamjamiyati organlarida stajirovkadan oʻtkazish va malakasini oshirish amaliyotini tizimli ravishda tashkil etish.Sudyalar va sud apparati xodimlarining odil sudlovni samarali amalga oshirish uchun zarur boʻlgan bilim va koʻnikmalarini (“case-management”, “time-management”, sud qarorlarini tushunarli, sodda tarzda tayyorlash, raqamli texnologiyalardan foydalanish va boshq.) rivojlantirib borish amaliyotini yoʻlga qoʻyish.Tashkiliy chora-tadbirlarDoimiy ravishdaSudyalar oliy kengashi,Oliy sud,Odil sudlov akademiyasi48.Odil sudlov sifatini tubdan oshirish maqsadida sud tizimiga yuqori malakali kadrlarni jalb etish mexanizmlarini takomillashtirish.Sud organlarida ishga qabul qilingan yuqori malakali mutaxassislarning mustaqilligini taʼminlovchi mehnat va ijtimoiy muhofazasiga oid normalarni takomillashtirish. Bunda:(a) sudya va sud xodimlari uchun avvalgi ish joyida harbiy va maxsus unvonlar (martaba darajalari, malaka toifalari) uchun berilgan ustamalar va qoʻshimcha toʻlovlar saqlab qolinishi;(b) sudya va sud xodimlarining sud organlaridagi uzoq muddatli xizmatlari uchun qoʻshimcha ustamalar belgilashda ularning boshqa tashkilotlardagi ish staji (xizmat davri) inobatga olinishi;(v) sudya va sud xodimlari avvalgi ish joyi boʻyicha xodimlar uchun belgilangan barcha imtiyozlar, moddiy va ijtimoiy himoya choralaridan sud organlarida amalda boʻlgan mehnat sharoitlari hisobga olingan holda foydalanishi.Normativ-huquqiy hujjat loyihasi2026-yil dekabrOliy sud,Sudyalar oliy kengashi,Konstitutsiyaviy sud,Iqtisodiyot va moliya vazirligi49.BMT Bosh Assambleyasi tomonidan 2025-yil 4-martda qabul qilingan “Sudyalar va sud xodimlari farovonligi xalqaro kuni toʻgʻrisida”gi rezolyutsiyadagi tavsiyalarni bosqichma-bosqich amalga oshirish maqsadida sudyalar va sud apparati xodimlarining farovonligini taʼminlash, sogʻligʻini muhofaza qilish choralarini koʻrish.Oliy sud markaziy apparati rahbar xodimlarini (apparat rahbari, rais maslahatchisi, departament boshliqlari va ularning oʻrinbosarlari, tarkibiy tuzilmalar rahbarlari) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Tibbiyot bosh boshqarmasiga oila aʼzolarisiz biriktirish.Tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlar2027-yil 1-yanvardan boshlabOliy sud, Sudyalar oliy kengashiSud tizimida ilmiy salohiyatli kadrlar sonini oshirish, jumladan, fan nomzodi, falsafa doktori (PhD) yoki fan doktori (DSc) ilmiy darajasiga ega sudya va sud xodimlariga qonunchilikda belgilangan har oylik qoʻshimcha ustama (PhD uchun lavozim maoshining 5 foizi, DSc uchun lavozim maoshining 10 foizi) toʻlash orqali ragʻbatlantirishni yoʻlga qoʻyish.2026-yil 1-sentabrdan boshlabOliy sud,Sudyalar oliy kengashi,Iqtisodiyot va moliya vazirligiSudyalar va sud apparati xodimlarining ruhiy va jismoniy sogʻligini taʼminlash maqsadida ijodiy, madaniy-maʼrifiy va sport tadbirlarini tashkil etib borish.DoimiyOliy sud, Sudyalar oliy kengashi2. Halollik standartlari va korrupsiyaga nisbatan mutlaqo murosasizlikka asoslangan sud tizimini yaratish50.Sudyalar va sud apparati xodimlari faoliyatida korrupsiyaviy xavf-xatarlarni baholash va bartaraf etish, manfaatlar toʻqnashuvi va korrupsiyaning boshqa koʻrinishlariga qarshi kurashish boʻyicha zamonaviy va samarali tizimni joriy etish.Sudyalar va sud apparati xodimlarining faoliyatida manfaatlar toʻqnashuvi va korrupsiyaning boshqa koʻrinishlarini sunʼiy intellektdan foydalangan holda aniqlash imkonini beruvchi “Sud tizimida korrupsiyaviy xavf-xatarlarni boshqarish” elektron axborot tizimini ishga tushirish.Tashkiliy chora-tadbirlar2028-yil dekabrOliy sud,Sudyalar oliy kengashi,Raqamli texnologiyalar vazirligiSudyalar tomonidan qoʻllaniladigan qonunchilik hujjatlarini xatlovdan oʻtkazib, ularda korrupsiyani keltirib chiqaruvchi omillarni aniqlash va bartaraf etish boʻyicha takliflarni tayyorlash.Asoslantirilgan takliflar2027-yil fevralSudyalar oliy kengashi,Oliy sud,Adliya vazirligi,Bosh prokuraturaSudyalar mustaqilligini taʼminlash, korrupsiyaviy xavf-xatarlarning oldini olish maqsadida odil sudlovni samarali amalga oshirish uchun zarur boʻlgan moddiy-texnik taʼminot meʼyorlarini belgilash va ularga rioya etilishini taʼminlash.Taʼminot meʼyorlarini tasdiqlash2026-yil dekabrOliy sud,Sudyalar oliy kengashiMeʼyorlarga rioya etilishini monitoring qilishDoimiyOliy sud,Sudyalar oliy kengashi51.Sud hokimiyatida komplayens nazorat tizimi va halollik standartlarini keng joriy etish, sudyalar va sud apparati xodimlarining korrupsiyaga qarshi kurashish sohasidagi bilim va koʻnikmalarini doimiy ravishda oshirib borish.Sudyalar va sud apparati xodimlari ongiga “halollik vaksinasi” tamoyili asosida halollik standartlarini singdirish, ularda poklik, vijdonlilik kabi fazilatlarini rivojlantirishda Oʻzbekiston xalqining urf-odatlari, milliy va umumbashariy qadriyatlardan keng foydalanishni taʼminlash.Tashkiliy chora-tadbirlarDoimiy ravishdaSudyalar oliy kengashi,Oliy sud,Odil sudlov akademiyasi,Din ishlari boʻyicha qoʻmita,Oʻzbekiston musulmonlari idorasi,Islom sivilizatsiyasi markazi,“Nuroniy” jamgʻarmasiSud apparati xodimlari kasb masʼuliyatini yanada chuqur his etishlarini taʼminlash maqsadida mansab darajasiga ega boʻlgan sud apparati xodimlari uchun ixtisoslashgan xizmat kiyimi namunalari va uni kiyish tartibini belgilash.Idoraviy hujjat loyihasi2027-yil iyunOliy sudV. “Raqamli odil sudlov” — sud ish yurituvini toʻliq raqamlashtirish va zamonaviy texnologiyalarni joriy etish orqali fuqarolar uchun ortiqcha ovoragarchiliklarsiz, qulay va tezkor sud muhokamasi imkoniyatini yaratish52.“Raqamli sud” konsepsiyasi asosida sud ishlarini yuritishda qogʻoz shaklidan voz kechish, sud ishlarining yuritilishi, hujjat aylanmasini toʻliq elektron shaklga oʻtkazish va raqamli transformatsiyani yakunlash.Elektron shaklda yuritiladigan sud ishlari boʻyicha ularning qogʻoz shaklini yuritish tartibini bekor qilish (taraflar iltimosnomasiga asosan qogʻoz shaklida yuritiladigan hollar bundan mustasno).Tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlar2027-yil oktabrOliy sud,Raqamli texnologiyalar vazirligi,Iqtisodiyot va moliya vazirligiBarcha sud majlislarini audioyozuv orqali majburiy qayd etish amaliyotini bosqichma-bosqich joriy etish. Jumladan:2027-yil yakuniga qadar — maʼmuriy va iqtisodiy sudlarda;2028-yil yakuniga qadar jinoyat va fuqarolik ishlari boʻyicha sudlarda.Bunda sud majlisining yozma bayonnomasida faqat uning protsessual borishi aks ettiriladi.Tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlar2028-yil yakuniga qadarAxborot tizimlarini idoralararo integratsiya qilish orqali sud ishlarini yuritish ishtirokchilariga sud xabarnomalarini gibrid pochta xizmatidan bosqichma-bosqich voz kechgan holda elektron shaklda (SMS yoki elektron pochta) yuborish amaliyotini yoʻlga qoʻyish.Tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlar2028-yil yakuniga qadarOliy sud,Raqamli texnologiyalar vazirligi,manfaatdor vazirlik va idoralarMaʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishlar boʻyicha sudlarga taqdim etilishi lozim boʻlgan hujjatlar roʻyxatini idoralararo elektron maʼlumot almashinuvi imkoniyatlaridan foydalangan holda maqbullashtirish.Jumladan, shaxsni tasdiqlovchi hujjatlar, mulk va boshqa huquqlarga doir maʼlumotlar nusxasini taqdim etish amaliyotini bekor qilish.Tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlar dasturi2026-yil dekabrOliy sud,Raqamli texnologiyalar vazirligi,manfaatdor vazirlik va idoralarOliy sud va Bosh prokuraturaning axborot tizimlarini integratsiya qilish ishlarini yakunlash va maʼlumot almashinuvini elektron shaklga oʻtkazish.Tashkiliy chora-tadbirlar2026-yil dekabrOliy sud,Bosh prokuratura53.Sudlar faoliyatida raqamlashtirish jarayonlarini yanada jadallashtirish orqali jismoniy va yuridik shaxslarga odil sudlovdan foydalanish imkoniyatini kengaytirish.“Adolat” axborot tizimlari kompleksi samaradorligini oshirish, jumladan:(a) sudyalar uchun uning mobil ilovasini ishga tushirish;(b) tizimda taraflarning profilini kompleks aks ettiruvchi “Smart card” modulini joriy etish.Tashkiliy chora-tadbirlar2026-yil dekabrOliy sud,Raqamli texnologiyalar vazirligiSud rahbariyati qabuli jarayonlarini raqamlashtirish orqali fuqaro va yuridik shaxslar vakillarining qabulga yozilishini onlayn formatga oʻtkazish, shuningdek, ularning murojaatlarini koʻrib chiqish tartibining shaffofligini taʼminlash.Tashkiliy chora-tadbirlar2027-yil yanvarOliy sud,Raqamli texnologiyalar vazirligiOliy sudning interaktiv xizmatlar portalida (my.sud.uz) fuqaro va yuridik shaxslar uchun qulayliklarni kengaytirish, jumladan:(a) portalning yangilangan mobil ilovasini ishga tushirish;(b) portalda “sudga murojaat namunalari” interaktiv xizmatini takomillashtirish. Bunda daʼvo arizalari va boshqa hujjatlarni tayyorlash orqali sudga murojaat qilishni osonlashtirish;(v) fuqaro va yuridik shaxslar vakillari soʻroviga koʻra muayyan masala boʻyicha qabul qilingan sud qarorlarini interaktiv tarzda izlash imkoniyatini yaratish.Tashkiliy chora-tadbirlar2027-yil dekabrOliy sud,Raqamli texnologiyalar vazirligi54.Sudyaning odil sudlovni amalga oshirish boʻyicha mutlaq vakolatini saqlab qolgan holda sunʼiy intellekt texnologiyalaridan xavfsiz, masʼuliyatli va maqsadli foydalanishni taʼminlash.Sudyalar va sud apparati xodimlari sud ishlarini yuritishda axborot tizimlaridan foydalanishlarining huquqiy asoslarini mustahkamlash.Rayosat qarori2027-yil noyabrOliy sud,Raqamli texnologiyalar vazirligiSud sohasida sunʼiy intellektni qoʻllashni tartibga solishni taʼminlash.Jumladan:(a) sud amaliyotini tahlil qilish va oʻrganish, raqamli xizmatlarni koʻrsatish jarayonlariga sunʼiy intellektni bosqichma-bosqich joriy etish;(b) sud amaliyotini tahlil qilish va yagona sud amaliyotini taʼminlash boʻyicha takliflarni tayyorlashda sunʼiy intellektdan foydalanishni yoʻlga qoʻyish.Normativ-huquqiy hujjat loyihasi2027-yil dekabrOliy sud,Raqamli texnologiyalar vazirligiFuqarolik va iqtisodiy sudlarda murakkab boʻlmagan ishlarni inson omilisiz va sunʼiy intellektdan foydalangan holda avtomatlashtirilgan algoritm orqali hal qiluvchi raqamli modulni bosqichma-bosqich joriy etish.Tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlar2028-yil dekabrOliy sud,Raqamli texnologiyalar vazirligiVI. “Xalqaro eʼtirof” — inson huquqlari sohasidagi ilgʻor xalqaro standartlarni milliy sud amaliyotiga implementatsiya qilish va mamlakatning xalqaro maydondagi nufuzini yuksaltirish55.Sud va sudyalar hamjamiyati organlarining xorijiy davlatlarning tegishli organlari bilan hamkorlik aloqalarini yanada mustahkamlash va oʻzaro manfaatli munosabatlarni yangi bosqichga olib chiqish.Xorijiy, ayniqsa qoʻshni mamlakatlar sudlari oʻrtasida dolzarb masalalar yuzasidan sud amaliyotini umumlashtirish, sudda chet davlatlarning huquqini qoʻllash boʻyicha tushuntirishlarni joylashtirish, sud qarorlari ijrosini taʼminlashga moʻljallangan yagona elektron platformani yaratish tashabbusini ilgari surish.Tashkiliy chora-tadbirlar2027-yil yakuniga qadarOliy sud,Tashqi ishlar vazirligi,Adliya vazirligi56.Oʻzbekiston fuqarolari koʻp boʻlgan va iqtisodiy hamkorlik jadal rivojlanayotgan davlatlarning sud va adliya organlari bilan hamkorlikni kuchaytirish.1. Oʻzbekiston Respublikasi sudlarining topshiriqlari bajarilishi hamda sud qarorlarining tan olinishi va ijroga qaratilishi bilan bogʻliq muammolar mavjud mamlakatlarni xatlovdan oʻtkazish.Tashkiliy chora-tadbirlar2026-yil dekabrTashqi ishlar vazirligi,Adliya vazirligi,Oliy sud,manfaatdor vazirlik va idoralar2. Xatlov natijasida Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalar (konvensiyalar)ga qoʻshilishi yoki yangi xalqaro shartnomalarni tuzish yuzasidan tashabbuslarni ilgari surish.Reja-grafik2027-yil yanvar3. Xalqaro shartnomalar doirasida kelib tushgan murojaatlar boʻyicha elektron ish yurituvni yoʻlga qoʻyish.Tashkiliy chora-tadbirlar2027-yil dekabrOdil sudlovga oid va Oʻzbekiston tomonidan ratifikatsiya qilinmagan xalqaro shartnomalar (konvensiyalar)ni xatlovdan oʻtkazib, ularga qoʻshilish masalasi yuzasidan asoslantirilgan takliflarni kiritish. Jumladan:“Fuqarolik va savdo ishlari boʻyicha chet elda dalillarni olish toʻgʻrisida”gi Konvensiyaga (Gaaga);BMTning “Tovarlarning xalqaro oldi-sotdisida daʼvo muddati toʻgʻrisida”gi konvensiyasi va boshqalar.Asoslantirilgan takliflar2027-yil dekabrOliy sud,Tashqi ishlar vazirligi,Adliya vazirligi,Bosh prokuratura57.Odil sudlov va sudyalar hamjamiyatining yetakchi xalqaro va mintaqaviy tashkilotlar bilan hamkorligini faollashtirish, ushbu tashkilotlarga, shu jumladan, ularning boshqaruv organlariga Oʻzbekiston vakillarini ilgari surish.Xalqaro sudyalar assotsiatsiyasi, Jahon tijorat sudlarining global forumi, Sud maʼmurchiligi xalqaro assotsiatsiyasi, Osiyo va Tinch okeani mamlakatlari Oliy sudlarining konferensiyalari, Oliy maʼmuriy sudlar xalqaro assotsiatsiyasi va boshqa xorijiy va xalqaro tashkilotlar bilan aloqalarni yoʻlga qoʻyish, shu jumladan, ularda aʼzo yoki kuzatuvchi maqomini olishga erishish.Asoslantirilgan takliflar2026-2027-yillar davomidaOliy sud,Sudyalar oliy kengashi,Tashqi ishlar vazirligi,Adliya vazirligi,Sudyalar assotsiatsiyalari1. Shanxay hamkorlik tashkiloti, Turkiy davlatlar tashkiloti, BRIKSga aʼzo davlatlarning sud va sudyalar hamjamiyati organlari bilan oʻzaro manfaatli hamkorlikni yanada kengaytirish.2. Yevropa Ittifoqi, umumiy huquq tizimiga mansub davlatlarning sud va sudyalar hamjamiyati organlari bilan oʻzaro manfaatli hamkorlikni yoʻlga qoʻyish.Tashkiliy chora-tadbirlarDoimiy ravishdaOliy sud,Sudyalar oliy kengashi,Tashqi ishlar vazirligi,Adliya vazirligiOʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudining Osiyo konstitutsiyaviy sudlari va ekvivalent institutlari assotsiatsiyasida rahbarligi doirasida:Tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlarKonstitutsiyaviy sud,Samarqand viloyati va Toshkent shahar hokimliklari(a) Samarqand shahrida Assotsiatsiyaning VII Kongressi, aʼzolari Kengashi, Bosh kotiblari yigʻilishini oʻtkazish;2026-yil oktabr(b) Toshkent shahrida Assotsiatsiyaning xalqaro simpoziumi, aʼzolari Kengashi, Bosh kotiblari yigʻilishini oʻtkazish.2027-yil noyabr

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 14-avgustdagi PF-160-son Farmoniga 3-ILOVA

“Odil sudlov — 2030”: Yangi Oʻzbekistonda inson huquqlarini ishonchli himoya qiluvchi xalqchil va adolatli sud tizimini barpo etish strategiyasi doirasida erishiladigan

ASOSIY MAQSADLAR

T/r Ustunlar 2030-yilga qadar erishilishi lozim boʻlgan asosiy maqsadlar 1. “Xalqchil sud” — sudlar faoliyatining shaffofligi, sud jarayonlari va sud faoliyatiga oid axborotdan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish orqali sud tizimining ochiqligini taʼminlash va jamiyatda sudga boʻlgan mutlaq ishonchni qaror toptirish, sudlarni byurokratiyadan butunlay xoli tizimga aylantirish Sud tizimiga ishonch bildiradigan aholi ulushini 80 foizga yetkazish “Ochiqlik indeksi”da Oliy sud va Sudyalar oliy kengashining birinchi 30 talikka kirishi Sud binolarida fuqaro va yuridik shaxslar vakillarini “yagona darcha” tamoyili asosida xizmat koʻrsatish ofislarida qabul qilish darajasini 100 foizgacha yetkazish Sudga murojaat etuvchi fuqarolar va yuridik shaxslarning vakillariga xizmat va yordam koʻrsatishni 100 foiz “yagona darcha” tamoyili asosida amalga oshirish 2. “Adolat qoʻrgʻoni” — inson huquqlari ustuvorligini soʻzsiz taʼminlaydigan, har qanday taʼsir va aralashuvlardan xoli, mustaqil odil sudlov tizimini mustahkamlash Soddalashtirilgan tartibda koʻrib chiqiladigan iqtisodiy va fuqarolik ishlarining ulushini 30 foizga yetkazish Juzʼiy (formal) kamchiliklar bilan berilgan daʼvo arizalarini qaytarish holatlarini 100 foiz bartaraf etish Oliy sud Rayosatining muayyan toifadagi ish boʻyicha yakuniy pozitsiyani shakllantiruvchi qarorlari (“pretsedentlar”) sonini kamida 15 taga yetkazish Kamida 5 ta yoʻnalishga ixtisoslashtirilgan sudyalar faoliyatini yoʻlga qoʻyish Sudya yordamchilariga kamida 5 ta protsessual va tashkiliy vakolatlarni taqdim etish Sudyalarni odil sudlovni amalga oshirish bilan bevosita bogʻliq boʻlmagan tashkiliy vazifalardan 100 foiz ozod etish Sudyalar va sud apparati xodimlarining ish yuklamasini kamida 20 foizga kamaytirish Barcha sud binolarida odil sudlovni amalga oshirish uchun zarur sharoitlar, shu jumladan, nogironligi boʻlgan shaxslar uchun imkoniyatlar 100 foiz yaratilishiga erishish 3. “Kafolatlangan adolat” — qonuniy, adolatli va asoslantirilgan sud qarorlarini qabul qilish, ularning sifati va barqarorligini taʼminlash orqali fuqarolarning buzilgan huquqlarini sudda tiklash kafolatlarini kuchaytirish Sudlarda xalq vakillari hayʼati ishtirokida koʻrib chiqiladigan jinoyat tarkiblari sonini kamida 3 taga yetkazish Jinoyat ishlari boʻyicha yarashuv instituti qoʻllangan ishlar ulushini 20 foizga oshirish Jinoyat ishlari boʻyicha sudga qadar ish yurituvida kelishuv qoʻllangan ishlarning ulushini kamida 10 foizgacha yetkazish Maʼmuriy sud tomonidan noqonuniyligi tasdiqlangan maʼmuriy aktlarning ochiq reyestr bilan qamrovini 100 foizga yetkazish Fuqarolik va iqtisodiy sudlarda mediatsiya orqali hal etiladigan ishlar sonini kamida 30 foizga oshirish Sudgacha hal qilinadigan fuqarolik va iqtisodiy nizolar sonini kamida 20 foizga oshirish 4. “Adolat posbonlari” — xalq xizmatida boʻlgan, yuksak maʼnaviy va professional fazilatlarga ega, adolat mezonlariga qatʼiy rioya qiluvchi sudyalar korpusini shakllantirish Odil sudlov akademiyasining kamida 2 ta xalqaro reytingda top-1000 ta eng yaxshi taʼlim muassasalari qatoriga kirishi Odil sudlov akademiyasidagi taʼlim jarayoniga qamrab olingan kontingent sonini 500 nafarga yetkazish Odil sudlov akademiyasining barcha bitiruvchilarini assotsiatsiyaga (Alumni Association) birlashtirish Sudyalikka nomzodlar, sudyalar va sud apparati xodimlarini toʻliq (100 foiz) kasbiy kompetensiyalar profili bilan qamrab olish Sudya va sud apparati xodimlarining kamida 10 foizini xorijiy mamlakatlarda malakasini oshirish dasturlari bilan qamrab olish Sudyalar va sud apparati xodimlarining faoliyatini korrupsiyaviy xavf-xatarlarni boshqarish tizimi bilan toʻliq qamrab olish Tegishli meʼyorlarga muvofiq sud tizimi faoliyatining moddiy-texnik taʼminoti darajasini 100 foizga yetkazish Korrupsiyaga qarshi kurashish boʻyicha oʻqitish dasturi bilan sudyalar va sud apparati xodimlarini 100 foiz qamrab olish 5. “Raqamli odil sudlov” — sud ish yurituvini toʻliq raqamlashtirish va zamonaviy texnologiyalarni joriy etish orqali fuqarolar uchun ortiqcha ovoragarchiliklarsiz, qulay va tezkor sud muhokamasi imkoniyatini yaratish Sud majlislarini toʻliq audioyozuv orqali qayd etishga erishish Sud xabarnomalari toʻliq elektron shaklda yuborilishini taʼminlash Sud rahbariyati qabuliga yozilishni toʻliq elektron shaklga oʻtkazish Sudlarga murojaatlarning kamida 50 foizi elektron shaklda berilishiga erishish Oliy sudning axborot tizimlaridan foydalanuvchilar sonini kamida 5 baravarga oshirish 6. “Xalqaro eʼtirof” — inson huquqlari sohasidagi ilgʻor xalqaro standartlarni milliy sud amaliyotiga implementatsiya qilish va mamlakatning xalqaro maydondagi nufuzini yuksaltirish Odil sudlov va sudyalarning oʻzini oʻzi boshqarish sohasidagi kamida 6 ta xalqaro tashkilot bilan hamkorlikni (aʼzo yoki kuzatuvchi maqomini olish) yoʻlga qoʻyish Sudlarning topshiriqlari bajarilishi hamda sud qarorlarining tan olinishi va ijroga qaratilishi sohasida kamida 10 ta davlat bilan xalqaro shartnomalar tuzishga erishish

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 14-avgustdagi PF-160-son Farmoniga 4-ILOVA

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining ayrim farmonlariga kiritilayotgan oʻzgartirish va qoʻshimchalar

1. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 24-iyuldagi “Sudlar faoliyatini yanada takomillashtirish va odil sudlov samaradorligini oshirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi PF-6034-son Farmonida:

(a) 9-bandning uchinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar umumyurisdiksiya sudlarining namunaviy tuzilmasi, hududlararo sudlarning namunaviy tuzilmasi va ularning yurisdiksiyasi 2, 21 — 24-ilovalarga muvofiq”;

(b) 1 va 2-ilovalar quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 24-iyuldagi PF-6034-son Farmoniga 1-ILOVA

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Sudining

TUZILMASI

Izoh:

Jami boshqaruv xodimlari shtat birliklari soni — 244 ta, shu jumladan sudyalar — 73 ta.

Yordamchi xodimlar shtat birliklari soni oʻrnatilgan meʼyorlar asosida aniqlanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 24-iyuldagi PF-6034-son Farmoniga 2-ILOVA

Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar umumyurisdiksiya sudlarining

NAMUNAVIY TUZILMASI

Izoh:

Jami boshqaruv xodimlarining umumiy cheklangan soni — 884 birlikni, shundan sudyalar — 355 tani tashkil etadi.

Yordamchi xodimlar shtat birliklari soni oʻrnatilgan meʼyorlar asosida aniqlanadi.

(v) quyidagi mazmundagi 21 — 24-ilovalar bilan toʻldirilsin:

“Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 24-iyuldagi PF-6034-son Farmoniga 21-ILOVA

Hududlararo sudlarning

NAMUNAVIY TUZILMASI

Izoh:

Jami boshqaruv xodimlarining umumiy cheklangan soni — 234 birlikni, shundan sudyalar — 112 tani tashkil etadi.

Yordamchi xodimlar shtat birliklari soni oʻrnatilgan meʼyorlar asosida aniqlanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 24-iyuldagi PF-6034-son Farmoniga 22-ILOVA

Hududlararo sudlarning yurisdiksiya

HUDUDLARI

Sudlar nomiBiriktirilgan hududlarQoraqalpogʻiston Respublikasi hududlararo sudiQoraqalpogʻiston RespublikasiXorazm viloyatiQashqadaryo hududlararo sudiQashqadaryo viloyatiBuxoro viloyatiSurxondaryo viloyatiSamarqand hududlararo sudiSamarqand viloyatiNavoiy viloyatiJizzax viloyatiToshkent hududlararo sudiToshkent shahriToshkent viloyatiSirdaryo viloyatiFargʻona hududlararo sudiFargʻona viloyatiAndijon viloyatiNamangan viloyati

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 24-iyuldagi PF-6034-son Farmoniga 23-ILOVA

Hududlararo maʼmuriy sudlarning

NAMUNAVIY TUZILMASI

Izoh:

Jami boshqaruv xodimlarining umumiy cheklangan soni — 85 birlikni, shundan sudyalar — 40 tani tashkil etadi.

Yordamchi xodimlar shtat birliklari soni oʻrnatilgan meʼyorlar asosida aniqlanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 24-iyuldagi PF-6034-son Farmoniga 24-ILOVA

Hududlararo maʼmuriy sudlarning yurisdiksiya

HUDUDLARI

Sudlar nomi Biriktirilgan hududlar Qoraqalpogʻiston Respublikasi hududlararo maʼmuriy sudi Qoraqalpogʻiston Respublikasi Xorazm viloyati Qashqadaryo hududlararo maʼmuriy sudi Qashqadaryo viloyati Buxoro viloyati Surxondaryo viloyati Samarqand hududlararo maʼmuriy sudi Samarqand viloyati Navoiy viloyati Jizzax viloyati Toshkent hududlararo maʼmuriy sudi Toshkent shahri Toshkent viloyati Sirdaryo viloyati Fargʻona hududlararo maʼmuriy sudi Fargʻona viloyati Andijon viloyati Namangan viloyati

”;

(g) 3, 4, 6, 7, 8 va 9-ilovalar quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 24-iyuldagi PF-6034-son Farmoniga 3-ILOVA

Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar maʼmuriy sudlarining

NAMUNAVIY TUZILMASI

Izoh:

Jami boshqaruv xodimlarining umumiy cheklangan soni — 229 birlikni, shundan sudyalar — 84 tani tashkil etadi.

Yordamchi xodimlar shtat birliklari soni oʻrnatilgan meʼyorlar asosida aniqlanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 24-iyuldagi PF-6034-son Farmoniga 4-ILOVA

Oʻzbekiston Respublikasi Harbiy sudining

TUZILMASI

Izoh:

Jami boshqaruv xodimlarining umumiy cheklangan soni — 18 birlikni, shundan sudyalar soni — 7 tani tashkil etadi.

Yordamchi xodimlar shtat birliklari soni oʻrnatilgan meʼyorlar asosida aniqlanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 24-iyuldagi PF-6034-son Farmoniga 6-ILOVA

Jinoyat ishlari boʻyicha tuman, shahar sudlarining

NAMUNAVIY TUZILMASI

Izoh:

Jami boshqaruv xodimlarining umumiy cheklangan soni — 5 — 24 birlikni, shundan sudyalar soni — 2 — 12 toni tashkil etadi.

Jinoyat ishlari boʻyicha tuman (shahar) sudlari boshqaruv xodimlarining umumiy cheklangan soni — 1 366 birlikni, shundan sudyalar soni — 552 toni tashkil etadi.

Yordamchi xodimlar shtat birliklari soni oʻrnatilgan meʼyorlar asosida aniqlanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 24-iyuldagi PF-6034-son Farmoniga 7-ILOVA

Fuqarolik ishlari boʻyicha tumanlararo, tuman, shahar sudlarining

NAMUNAVIY TUZILMASI

Izoh:

Jami boshqaruv xodimlarining umumiy cheklangan soni — 3-30 birlikni, shundan sudyalar soni — 1 — 14 tani tashkil etadi.

Fuqarolik ishlari boʻyicha tumanlararo, tuman (shahar) sudlari boshqaruv xodimlarining umumiy cheklangan soni — 895 birlikni, shundan sudyalar soni — 378 tani tashkil etadi.

Yordamchi xodimlar shtat birliklari soni oʻrnatilgan meʼyorlar asosida aniqlanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 24-iyuldagi PF-6034-son Farmoniga 8-ILOVA

Tumanlararo maʼmuriy sudlarning

NAMUNAVIY TUZILMASI

Izoh:

Jami boshqaruv xodimlarining umumiy cheklangan soni — 8 — 24 birlikni, shundan sudyalar soni — 3 — 11 tani tashkil etadi.

Tumanlararo maʼmuriy sudlar boshqaruv xodimlarining umumiy cheklangan soni — 170 birlikni, shundan sudyalar soni — 71 tani tashkil etadi.

Yordamchi xodimlar shtat birliklari soni oʻrnatilgan meʼyorlar asosida aniqlanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 24-iyuldagi PF-6034-son Farmoniga 9-ILOVA

Tumanlararo Iqtisodiy sudlarining

NAMUNAVIY TUZILMASI

Izoh:

Jami boshqaruv xodimlarining umumiy cheklangan soni — 14 — 58 birlikni, shundan sudyalar soni — 6 — 28 tani tashkil etadi.

Tumanlararo iqtisodiy sudlar boshqaruv xodimlarining umumiy cheklangan soni — 328 birlikni, shundan sudyalar soni — 150 tani tashkil etadi.

Yordamchi xodimlar shtat birliklari soni oʻrnatilgan meʼyorlar asosida aniqlanadi.”.

* 2, 21 — 24, 3, 6 va 7-ilovalar 2027-yil 1-iyuldan kuchga kiradi.

2. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 13-yanvardagi “Sud organlari faoliyatini moliyalashtirish tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PF-6134-son Farmoniga 3-ilovada:

(a) “Matbuot xizmati rahbari”, “Sud apparati rahbari, Departament direktori” va “Boshqarma boshligʻi, Departament direktorining oʻrinbosari, bosh buxgalter, rais maslahatchisi” pozitsiyalari quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“ Sud apparati rahbari, Matbuot xizmati rahbari 19 17,276 Departament boshligʻi, rais maslahatchisi, Komplayens nazorat xizmati boshligʻi 18 — 3% Boshqarma boshligʻi, Departament boshligʻining oʻrinbosari 17 9,965 ”;

(b) “Boʻlim boshligʻi, Oliy sud Plenumi va Rayosati kotibiyati boshligʻi, malaka hayʼati kotibiyati boshligʻi” pozitsiyasi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“Boʻlim boshligʻi, kotibiyat boshligʻi166,490”;

(v) “Bosh konsultant, bosh mutaxassis” pozitsiyasi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“ Bosh konsultant, bosh mutaxassis, bosh inspektor (inspektor), bosh yuriskonsult 14 5,810 ”.

3. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 15-noyabrdagi “Yangi Oʻzbekistonning taraqqiyot strategiyasini amalga oshirish boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasining faoliyati samaradorligini oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PF-247-son Farmoni 8-bandining beshinchi xatboshisi chiqarib tashlansin.