Davlat taʼlim muassasalari, nodavlat taʼlim tashkilotlari va xorijiy davlatlar taʼlim tashkilotlari filiallarining xavfsizligini taʼminlash tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida (425-son)

31.07.2026

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining

qarori

Respublikadagi davlat taʼlim muassasalari, nodavlat taʼlim tashkilotlari va xorijiy davlatlar taʼlim tashkilotlari filiallarida taʼlim-tarbiya jarayoni ishtirokchilarining xavfsizligini taʼminlash hamda qoʻriqlash tizimlarini takomillashtirish va ushbu sohani tartibga soluvchi qonunchilikni zamonaviy talablarga muvofiqlashtirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Quyidagilar:

Davlat taʼlim muassasalari, nodavlat taʼlim tashkilotlari va xorijiy davlatlar taʼlim tashkilotlari filiallarining xavfsizligini taʼminlash, ularda qoʻriqlash faoliyatini tashkil etish tartibi toʻgʻrisidagi nizom 1-ilovaga muvofiq;

Davlat taʼlim muassasalari, nodavlat taʼlim tashkilotlari va xorijiy davlatlar taʼlim tashkilotlari filiallarining xavfsizlik tizimlarini takomillashtirish va “Xavfsiz taʼlim” konsepsiyasini 2026-2027-yillarda amalga oshirish boʻyicha chora-tadbirlar dasturi 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Belgilab qoʻyilsinki, davlat taʼlim muassasalari, nodavlat taʼlim tashkilotlari va xorijiy davlatlar taʼlim tashkilotlarining filiallari (keyingi oʻrinlarda — taʼlim tashkilotlari) hududida taʼlim-tarbiya jarayoni ishtirokchilari xavfsizligini taʼminlashni tashkil etishga taʼlim tashkilotlari rahbariyati masʼul hisoblanadi.

3. Raqamli texnologiyalar vazirligi, Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi, Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi, tarkibida taʼlim muassasasi boʻlgan vazirlik va idoralar Ichki ishlar vazirligi talablariga asosan bosqichma-bosqich davlat taʼlim muassasalarining qoʻriqlash va xavfsizlik tizimi uchun yuqori tezlikdagi telekommunikatsiya xizmatlaridan belgilangan tartibda foydalanilishini taʼminlasin.

Bunda:

Raqamli texnologiyalar vazirligi tomonidan davlat taʼlim muassasalarida mavjud Internet tarmogʻiga taʼsir etmaydigan alohida aloqa kanali (maxsus kanal) tashkil etiladi;

Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahri hokimliklari mazkur aloqa kanali xizmatlari uchun xarajatlar mahalliy budjet mablagʻlari hisobidan oʻz vaqtida toʻlanishini taʼminlab boradi.

4. Ichki ishlar vazirligi Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi, Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi, tarkibida taʼlim muassasasi boʻlgan vazirlik va idoralar, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahri hokimliklari bilan hamkorlikda davlat taʼlim muassasalariga qoʻriqlash signalizatsiyalari, “tashvish” tugmalari “Xavfsiz taʼlim” konsepsiyasiga muvofiq bosqichma-bosqich oʻrnatilishini hamda ularning shartnoma asosida Ichki ishlar vazirligi huzuridagi Qoʻriqlash departamentining Axborot-tahlil va monitoring markaziga integratsiya qilinishini taʼminlasin.

5. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahri hokimliklari uch oy muddatda manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda serqatnov yoʻllar yoqasida joylashgan, atrofida yoʻl-transport hodisalari sodir etilayotgan taʼlim tashkilotlari taʼlim-tarbiya jarayoni ishtirokchilarining xavfsiz kelib-ketishlarini taʼminlash maqsadida piyodalar yurishlari uchun qulaylik yaratilgan “yashil yoʻlaklar” tashkil etish, ushbu tashkilotlar atrofida transport vositalari harakatini cheklash choralarini koʻrsin.

6. Ushbu qarorning bajarilishini nazorat qilish ichki ishlar vaziri A.A. Tashpulatov zimmasiga yuklansin.

Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A. ARIPOV

Toshkent sh.,

2026-yil 31-iyul,

425-son

Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 31-iyuldagi 425-son qaroriga 1-ILOVA

Davlat taʼlim muassasalari, nodavlat taʼlim tashkilotlari va xorijiy davlatlar taʼlim tashkilotlari filiallarining xavfsizligini taʼminlash, ularda qoʻriqlash faoliyatini tashkil etish tartibi toʻgʻrisida

NIZOM

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Ushbu Nizom davlat taʼlim muassasalari, nodavlat taʼlim tashkilotlari va xorijiy davlatlar taʼlim tashkilotlari filiallarining, shu jumladan, umumiy oʻrta va oʻrta maxsus taʼlim, kasbiy taʼlim, oliy taʼlim tashkilotlari (keyingi oʻrinlarda — taʼlim tashkilotlari) qoʻriqlanishini, taʼlim-tarbiya jarayoni ishtirokchilarining xavfsizligini taʼminlash, qoʻriqlashning texnik vositalari, yongʻin signalizatsiyasi va videokuzatuv vositalari bilan jihozlash tartibi, qoidalari va usullarini belgilaydi.

2. Ushbu Nizom talablari maktabgacha taʼlim muassasalariga hamda xavfsizlikni taʼminlashda alohida idoraviy standartlar va talablarga ega boʻlgan taʼlim tashkilotlariga nisbatan tatbiq etilmaydi.

Nodavlat taʼlim tashkilotlari va xorijiy davlatlar taʼlim tashkilotlari filiallari xavfsizlikni taʼminlash va qoʻriqlash faoliyatini tashkil etishda ixtiyoriy ravishda ushbu Nizomdan foydalanishi mumkin.

3. Taʼlim tashkilotlarining qoʻriqlanishini, taʼlim-tarbiya jarayoni ishtirokchilarining sogʻligini himoya qilish va xavfsizligini taʼminlashni tashkil etish uchun bevosita taʼlim tashkilotlarining rahbari javobgar boʻladi.

2-bob. Taʼlim tashkilotlarini qoʻriqlash va ularning xavfsizligini taʼminlash

1-§. Taʼlim tashkilotlarini toifalarga ajratish mezonlari

4. Taʼlim tashkilotlari oʻquvchilar va talabalar sonidan kelib chiqqan holda, qoʻriqlash va xavfsizlikni taʼminlash uchun alohida toifalarga ajratiladi.

5. Maktablarning toifalari quyidagicha belgilanadi:

birinchi toifa — oʻquvchilari soni 3000 dan koʻp boʻlgan maktablar;

ikkinchi toifa — oʻquvchilari soni 1500 tadan 3000 tagacha boʻlgan maktablar;

uchinchi toifa — oʻquvchilari soni 300 tadan 1500 tagacha boʻlgan maktablar;

toʻrtinchi toifa — oʻquvchilari soni 300 tagacha boʻlgan maktablar.

6. Oliy taʼlim, kasbiy va oʻrta maxsus taʼlim tashkilotlari (korpuslari) toifalari quyidagicha belgilanadi:

birinchi toifa — oʻquvchi, talabalari soni 1 000 dan yuqori boʻlgan taʼlim tashkilotlari yoki alohida korpuslar;

ikkinchi toifa — oʻquvchi, talabalari soni 500 dan 1 000 tagacha boʻlgan taʼlim tashkilotlari yoki alohida korpuslar;

uchinchi toifa — oʻquvchi, talabalari soni 500 tagacha boʻlgan taʼlim tashkilotlari yoki alohida korpuslar.

7. Oʻquv yili boshlanishidan bir oy oldin Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi (keyingi oʻrinlarda — Favqulodda vaziyatlar vazirligi), Ichki ishlar vazirligi huzuridagi Qoʻriqlash departamenti (keyingi oʻrinlarda — Qoʻriqlash departamenti) va tegishli taʼlim tashkiloti maʼmuriyati vakillari ishtirokida taʼlim tashkilotlarining xavfsizligi oʻrganiladi hamda ular toifalarga ajratiladi.

8. Taʼlim tashkilotlarini oʻrganishda quyidagilarga alohida eʼtibor berilishi lozim:

taʼlim tashkilotining qoʻriqlash va xavfsizlik tizimi holatiga, shuningdek, xavfsizlik tizimiga raqamli texnologiyalar joriy etilganiga;

taʼlim tashkiloti atrofida transport va piyoda harakati tartibga solinganiga;

taʼlim tashkilotida favqulodda vaziyatlar va yongʻinlarning oldini olishga qaratilgan tadbirlar hamda qutqaruv (fuqaro muhofazasi) tuzilmalari faoliyati tashkil etilganiga.

9. Taʼlim tashkilotlarining toifasi ularning joylashgan joyi (serqatnov yoʻl yoqalari, gavjum joylar — bozorlar, avtostansiyalar va boshqalar, yirik ishlab chiqarish obyektlari yaqinida) hamda mavjud xavf-xatarlardan (taʼlim tashkiloti atrofidagi kriminogen vaziyatning ogʻirligi, muqaddam taʼlim tashkilotida, unga nisbatan jinoiy tajovuzlar sodir etilgani) kelib chiqqan holda oʻzgartirilishi mumkin.

2-§ Taʼlim tashkilotlarida nazorat-oʻtkazish rejimi va ichki rejim

10. Nazorat-oʻtkazish rejimi taʼlim tashkilotlari hududlariga taʼlim-tarbiya jarayoni ishtirokchilari, transport vositalarining kirishi (chiqishi), tovar-moddiy boyliklarni olib kirish va olib chiqishni nazorat qilish tartibini taʼminlaydigan qoidalar toʻplamidan, ichki rejim belgilangan taʼlim tashkilotlarida favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish, yongʻin xavfsizligi va ichki tartib tadbirlari hamda qoidalarini amalga oshirish tartibidan iborat boʻladi.

11. Taʼlim tashkilotlarida nazorat-oʻtkazish rejimini taʼminlash uchun nazorat-oʻtkazish joyi tashkil etiladi.

12. Taʼlim tashkilotlari hududiga begona shaxslarning, shu jumladan, oʻquvchi, talabalarning ota-onalari, taʼlim-tarbiya jarayonini oʻrganish uchun kelgan shaxslar faqat taʼlim tashkiloti maʼmuriyatining ruxsati bilan maʼmuriyat vakillarining kuzatuvi ostida nazorat-oʻtkazish joyi orqali kiradi.

13. Taʼlim tashkilotlari hududiga (binosiga) shaxslarning belgilanmagan joylardan kirishi taqiqlanadi, avtotransport vositalarining kirishi esa qatʼiy ravishda chegaralanadi, maxsus transport vositalari bundan mustasno.

14. Maktablarda dars vaqtida maktab hududi ichkari tomondan oson ochilishi taʼminlangan holda yopib qoʻyiladi va zarurat (favqulodda vaziyatlar, teroristik va jinoiy tajovuzlar) yuzaga kelmasa, taʼlim-tarbiya jarayoni ishtirokchilari boʻlmagan shaxslarning kirishi taqiqlanadi.

15. Har bir taʼlim tashkilotida Nazorat-oʻtkazish va ichki rejim nizomi taʼlim tashkilotining toifasi, joylashuvi, oʻziga xosliklaridan kelib chiqqan holda alohida ishlab chiqilib, Qoʻriqlash departamenti va Favqulodda vaziyatlar vazirligining tegishli tuman (shahar) boʻlinmasi bilan kelishiladi hamda taʼlim tashkiloti rahbariyati tomonidan tasdiqlanadi.

16. Nazorat-oʻtkazish va ichki rejim nizomiga asosan quyidagilar aks ettiriladi:

taʼlim tashkiloti hududida oʻrnatilgan ichki tartib, ish kuni, smenalar (agar boʻlsa) vaqti;

taʼlim-tarbiya jarayoni ishtirokchilarining nazorat-oʻtkazish va ichki rejimni bajarishdagi majburiyatlari;

taʼlim tashkilotining asosiy va zaxira kirib-chiqish joylari;

taʼlim tashkiloti hududiga taʼlim-tarbiya jarayoni ishtirokchilarining kirib-chiqish tartibi, ushbu tartibni nazorat qilib boruvchi masʼullar;

beriladigan ruxsatnomalar (doimiy, vaqtincha va bir martalik) turlari va amal qilish muddatlari, ruxsat berish tartibi, ruxsat berish vakolatiga ega rahbarlarning roʻyxati va imzosi namunalari;

tovar-moddiy boyliklarni taʼlim tashkiloti hududiga olib kirish (olib chiqish) hamda moddiy ruxsatnomalar hisobini yuritish tartibi.

17. Taʼlim tashkilotlari hududiga olib kirilishi va hududidan olib chiqib ketilishi taqiqlangan vositalar (ashyo-buyumlar) roʻyxati taʼlim tashkilotlari maʼmuriyati tomonidan tasdiqlanadi.

18. Taʼlim tashkilotlarining nazorat-oʻtkazish joyi avtomatlashtirilgan kirib chiqish boshqaruv tizimi bilan bosqichma-bosqich jihozlanadi. Bunda taʼlim-tarbiya jarayoni ishtirokchilari uchun 4 tagacha oʻtish nuqtasining har biridan smenada 400 nafar taʼlim-tarbiya jarayoni ishtirokchisi kirib chiqishi uchun bitta nazorat-oʻtkazish joyi tashkil etiladi.

Xavfsizlikni taʼminlash maqsadida oʻquvchi, talabalar soni 300 tagacha boʻlgan taʼlim tashkilotlarida kirib chiqishning turniket tizimi joriy qilinishi mumkin.

19. Taʼlim tashkilotlari asosiy (ikkilamchi) binolarining qoʻriqlashning texnik vositalari, yongʻin signalizatsiyasi, perimetr, maydonlar, bino yoʻlaklaridagi videokuzatuv vositalari qoʻriqlash postidagi kichik sigʻimdagi jamlagich va videomonitorga ulanadi.

3-bob. Taʼlim tashkilotlarini qoʻriqlashning muhandislik va texnik vositalari, videokuzatuv hamda xavfsizlik tizimlari bilan jihozlash tartibi

1-§. Jihozlashning umumiy qoidalari

20. Taʼlim tashkilotlarining ishonchli qoʻriqlanishi, taʼlim-tarbiya jarayoni ishtirokchilarining xavfsizligini taʼminlash maqsadida tegishli vazirlik va idoralarga mazkur tadbirlar uchun ajratilgan budjet va budjetdan tashqari mablagʻlar hisobidan taʼlim tashkilotlari qoʻriqlashning muhandislik va texnik vositalari, videokuzatuv hamda xavfsizlik tizimlari bilan jihozlanadi.

21. Ushbu Nizom talablarining bajarilishi tegishli qoʻriqlash boʻlinmasi tomonidan nazorat qilinadi.

22. Taʼlim tashkilotlarida nazorat-oʻtkazish rejimi va ichki rejimni taʼminlash maqsadida kirishni nazorat qilish va boshqarish, videokuzatuv va xabardor qilish tizimlari qoʻllanadi.

23. Madaniy meros obyektlarida joylashgan taʼlim tashkilotlarini qoʻriqlashning texnik vositalari bilan jihozlash boʻyicha chora-tadbirlar tegishli qoʻriqlash boʻlinmasi va obyekt maʼmuriyati tomonidan loyihaoldi oʻrganishlarda belgilanadi. Mazkur taʼlim tashkilotlarini himoya qilish ishonchliligini zaiflashtirmagan holda, ushbu Nizom talablaridan chetga chiqish va nostandart texnik yechimlardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

2-§. Taʼlim tashkilotlarida qoʻriqlashning texnik vositalarini montaj qilish ishlarini loyihalashtirish

24. Taʼlim tashkilotlarida qoʻriqlashning texnik vositalarini montaj qilish ishlari buyurtmachi tomonidan tasdiqlangan loyiha-smeta hujjatlariga va ishlab chiqaruvchilarning texnik hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi.

25. Loyihalashtirish ishlari SHNQ 2.04.09-21 “Bino va inshootlarning yongʻin avtomatikasi tizimi loyihalash talablari” shaharsozlik normalari va qoidalari hamda boshqa boshqaruv va rahbariy hujjatlar talablariga muvofiq bajariladi.

26. Loyiha-smeta hujjatlari quyidagi hujjatlar toʻplamini oʻz ichiga oladi:

taʼlim tashkilotini oʻrganish dalolatnomasi;

loyihani ishlab chiqish boʻyicha texnik topshiriq;

tushuntirish xati;

umumiy maʼlumot;

taʼlim tashkilotida qoʻriqlashning texnik vositalarini oʻrnatish joylari, quvurlar, kabellar va simlarni joylashtirish chizmalari;

signalizatsiya shleyflari va qoʻriqlashning texnik vositalarini bogʻlovchi simlarni ulash chizmalari (har bir signalizatsiya turi uchun birlashtirilgan yoki alohida);

tizimning umumiy ulanish sxemasi (har bir signalizatsiya turi uchun birlashtirilgan yoki alohida);

qoʻriqlashning texnik vositalarini elektr manbaiga ulash sxemalari;

qoʻriqlanayotgan xonalarda qoʻriqlashning texnik vositalarini oʻrnatish sxemalari;

taʼlim tashkilotining alohida konstruksiyalarini (derazalar, eshiklar, havo kanallari, devorlar va boshqalar) blokirovka qilish sxemalari;

qoʻriqlash xonasida qurilmalarni oʻrnatish sxemasi;

elektr taʼminotiga ulanish sxemasi (jadval);

qoʻriqlashning texnik vositalari “tashvish” xabarini uzatish vaqtida doimiy tokni sarflash hisob-kitobi (zaxira quvvat manbaini tanlash);

qurilmalarning oʻziga xos xususiyatlari;

qoʻriqlashning texnik vositalarini dasturlash uchun dastlabki maʼlumotlar jadvali;

nostandart yechimlar, konstruksiyalar va jihozlar umumiy koʻrinishining chizmalari.

27. Loyiha-smeta hujjatlari Qoʻriqlash departamentining tegishli tuman (shahar) boʻlinmasi bilan kelishiladi.

28. Taʼlim tashkilotlarini oʻrganish dalolatnomasini tuzish uchun buyurtmachi, Qoʻriqlash departamentining hamda Favqulodda vaziyatlar vazirligining tegishli tuman (shahar) boʻlinmasi va zarur hollarda montajchi tashkilot vakillaridan iborat komissiya tuziladi.

29. Taʼlim tashkilotlarini oʻrganish dalolatnomasi quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

taʼlim tashkilotining toifasi;

jami sinfxonalar soni va sigʻimi;

auditoriyalar, zallar soni va sigʻimi (mavjud boʻlsa);

taʼlim tashkilotining tuzilishi (oʻziga xos xususiyatlari, tovar-moddiy boyliklarni saqlash joylari, qoʻriqlovga olinadigan xonalarning soni);

taʼlim tashkilotini qoʻriqlash turi;

taʼlim tashkilotining nazorat-oʻtkazish joylari, jihozlanishi;

taʼlim tashkilotiga ruxsatsiz kirish imkoniyatini beruvchi zaif joylar va qurilish konstruksiyalari (derazalar, eshiklar, tuynuklar, devorlar, shiftlar, texnologik teshiklar, kanallar va boshqalar);

taʼlim tashkilotining zaif joylari va inshootlarini qoʻriqlash va “tashvish” signalizatsiyasi vositalari bilan jihozlash usullari hamda ularning soni;

qoʻriqlash, tashvish, kirishni nazorat qilish, boshqaruv va videokuzatuv tizimlarining tarkibi;

qozonxona va oshxonalar haqidagi maʼlumotlar (mavjud boʻlsa);

yongʻin va favqulodda vaziyatlarda xabar berish tizimi;

tovar-moddiy boyliklar saqlanadigan xonalar (kassalar, kompyuter xonalari, maxsus jihozlangan boshqa xonalar).

Bino va inshootlarning muhandislik-texnik mustahkamligi yetarli boʻlmagan taqdirda, taʼlim tashkilotini oʻrganish dalolatnomasiga ilova shaklida taʼlim tashkilotining muhandislik-texnik mustahkamligini yanada mustahkamlash boʻyicha topshiriq kiritiladi.

30. Montaj ishlari jarayonida loyiha hujjatlaridan yoki oʻrganish dalolatnomasidan asosli ogʻishlarga (oʻzgartirishlar, tuzatishlar kiritish) faqat buyurtmachi va ushbu hujjatlarni tasdiqlashda ishtirok etuvchi tegishli tashkilotlarning ruxsati mavjud boʻlganda yoʻl qoʻyiladi.

31. Taʼlim tashkilotini ishga tushirish yakunida foydalanishga qabul qilish dalolatnomasini imzolashdan oldin taʼlim tashkiloti rahbari Qoʻriqlash departamentining tegishli tuman (shahar) boʻlinmasiga yakunlangan loyiha hujjatlari toʻplamining nusxalarini taqdim qiladi.

32. Xavfsizlik tizimlarining tarkibiy qismlari va ishlash xususiyatlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan hujjatlar (texnik topshiriqlar, loyihalar, oʻrganish dalolatnomalari, foydalanishga qabul qilish, sxemalar va dasturiy taʼminotlar boʻyicha nizomlar va boshqa hujjatlar) bilan tanishish qatʼiy tartibga solinadi.

3-§. Taʼlim tashkilotlarini muhandislik-texnik mustahkamlash

33. Perimetr va hududning alohida joylarini toʻsishda quyidagilar inobatga olinishi lozim:

toʻsiq odamlar (hayvonlar)ning tasodifiy oʻtishini, transport vositalari kirib kelishini istisno qilishi yoki nazorat-oʻtkazish joyini chetlab oʻtib, qoʻriqlanadigan hududga begona shaxslarning kirishiga toʻsqinlik qilishi;

toʻsiqlar bir tekis, minimal burilishlar bilan oʻrnatilgan, kuzatuvni cheklamaydigan va qoʻriqlashning texnik vositalaridan foydalanishni qiyinlashtirmaydigan boʻlishi;

toʻsiqqa perimetrning davomi boʻlgan binolardan tashqari hech qanday inshootlar tutashmasligi, ushbu binolar birinchi qavatlarining qoʻriqlanmaydigan hududga qaraydigan derazalari metall panjaralar, lozim boʻlganda esa, metall toʻr bilan jihozlanishi;

toʻsiqda tirqishlar, teshiklar va boshqa shikastlanishlar, shuningdek, qulflanmaydigan darvozalar va eshiklar boʻlmasligi;

eshiklar va darvozalarning ichkaridan erkin ochilish imkoniyati yaratilgan boʻlishi;

taʼlim tashkilotining asosiy toʻsiqlari sifatida balandligi 2 metrdan kam boʻlmagan gʻisht, temir-beton yoki temir konstruksiyalardan foydalanish.

34. Taʼlim tashkilotlariga oʻrnatiladigan darvozalarga quyidagi talablar qoʻyiladi:

taʼlim tashkilotlari hududiga avtotransport vositalari kirish joylariga darvoza oʻrnatiladi, hududning perimetri boʻylab ham asosiy, ham zaxira yoki favqulodda vaziyatlar uchun darvozalar oʻrnatilishi mumkin;

darvozaning tuzilishi uning yopiq holatda mustahkam turishini taʼminlashi kerak;

avtomatik tarzda va masofadan boshqarish pulti bilan boshqariladigan darvozalar nosozlik yoki elektr manbaining uzilish holatlarida favqulodda toʻxtatish va qoʻlda ochish moslamalari bilan jihozlanadi;

darvozalar tashqi tomondan oʻzboshimchalik bilan ochilishining (harakatlanishining) oldini olish uchun cheklovchi yoki toʻxtatuvchi moslamalar bilan jihozlanadi;

darvoza yopilganda qulflash va blokirovkalash moslamalari tashqi taʼsirlarga yetarli darajada qarshilik koʻrsatishi va atrof-muhit haroratining keng diapazonida (-40 dan +50 °C gacha), suv, qor, doʻl, qum, yuqori namlik va boshqa omillarning toʻgʻridan-toʻgʻri taʼsirda ham ishlashi kerak;

darvoza balandligi 2 metrdan va qalinligi 2 mm dan kam boʻlmagan temir qoplamadan yoki qalinligi 1,6 sm dan, oraliq masofasi esa 15×15 sm dan kam boʻlmagan temir panjaralardan yasaladi.

35. Eshik konstruksiyalariga quyidagi talablar qoʻyiladi:

taʼlim tashkilotlari binosi va xonalaridagi eshik, deraza hamda chordoq darchalari doim soz holatda hamda mustahkam oʻrnatilgan boʻlishi lozim;

sinf xonalarining eshiklari ichkaridan qulflanadigan va tashqaridan ochiladigan qulf bilan jihozlanishi zarur;

ikki tavaqali eshiklarning bir tavaqasining yuqori va pastki qismlari ikkita zulfin (ilgak) bilan jihozlanadi. Zulfinlar kesimi 10 sm dan, uning kiradigan teshigi chuqurligi 3 sm dan kam boʻlmasligi zarur;

taʼlim tashkilotlarining kirish eshiklari kamida ikkita, oʻzi berkilib qolmaydigan, ichki elektr mexanik yoki mexanik qulf bilan jihozlanadi. Qulflar bir-biridan kamida 30 sm oraliqda oʻrnatiladi. Eshik yogʻoch, temir yoki zamonaviy oynavand materiallardan ishlanishi mumkin;

tovar-moddiy boyliklar saqlanadigan xonalarning yogʻochdan yasalgan eshik tavaqalarining atrofini 4.5×2.8×0.4 sm oʻlchamdagi burchakli temir gardish bilan mustahkamlash tavsiya etiladi. Eshik kesakisi diametri 1 sm, uzunligi esa 12 sm dan kam boʻlmagan temir qoziqlar yordamida devorga oʻrnatiladi;

asosiy eshik audio-video domofon yoki boshqa turdagi texnik vositalar bilan jihozlanishi mumkin;

eshiklarga temir panjara va boshqa muhandislik-texnik evakuatsiya yoʻllarini toʻsuvchi uskunalar oʻrnatilganda, favqulodda vaziyatlarda evakuatsiya yoʻlaklari kengliklari kamayishiga yoʻl qoʻyilmasligi va oʻz vaqtida ochilishi taʼminlanishi lozim;

temir panjarali eshiklar diametri 1,6 sm dan kam boʻlmagan va kataklari 15×15 sm dan ortiq boʻlmagan, har qismida payvandlangan temir panjaralardan yasaladi. Temir panjarali eshik perimetri 3.5×3.5×0.4 sm dan kam boʻlmagan oʻlchamdagi burchakli temir gardish bilan mustahkamlanadi;

obyektlarda yertoʻla eshiklari va chordoq darchalari yaxlit metalldan yasalgan hamda qulflar bilan yopilishi lozim;

eshiklar konstruksiyasi taʼlim tashkilotlari xonalarining ishonchli himoyasini taʼminlashi va buzish harakatlariga qarshi yetarli himoya darajasiga ega boʻlishi shart.

36. Deraza konstruksiyalariga quyidagi talablar qoʻyiladi:

taʼlim tashkilotlarining barcha xonalaridagi deraza va darchalarga oyna oʻrnatilib, ular ishonchli va soz holatda qulflash moslamasi bilan jihozlanishi kerak. Oynalar yaxlit boʻlishi va deraza koʻzlariga mustahkam oʻrnatilishi shart;

taʼlim tashkilotlarida kassa xonalari mavjud boʻlgan taqdirda, ular oʻlchami 20×30 sm boʻlgan maxsus darcha (buzilishi, sindirilishi qiyin mustahkam materiallar, qalinligi 0,6 — 0,8 sm dan kam boʻlmagan oynalar yoki zirhli oynalar) bilan jihozlanishi lozim. Agar darcha yuqorida koʻrsatilgan oʻlchamlardan katta boʻlsa, u sirtqi tomonidan himoya konstruksiyalari bilan mustahkamlanadi. Maxsus darcha ichkari tomonidan qulf yoki ilgak bilan berkitiladi. Ushbu kassa xonalari texnik qoʻriqlash markazlari qoʻriqloviga topshirilishi shart;

kassa xonasida seyflar va metall shkaflarning vazni 1 tonnadan kam boʻlganda, ular devorga yoki polga anker boltlari yordamida mahkamlanadi yoki devor orasiga oʻrnatiladi;

binoning birinchi qavatida maxsus xonalar, kassa xonalari, axborot-kompyuter texnologiyalari xonalari va arxiv xonasi joylashgan hollarda, ularning derazalari hamda yertoʻla va chordoq derazalari temir panjaralar bilan jihozlanishi shart;

boshqa xonalar derazalariga temir panjaralar ularda tovar-moddiy boyliklar saqlanishidan kelib chiqqan holda oʻrnatiladi. Koʻrsatilgan xonalarga temir panjaralar dalolatnoma asosida oʻrnatiladi;

derazalar taʼlim tashkilotlari xonalarining ishonchli himoyasini taʼminlashi va buzish harakatlariga bardosh beradigan himoya darajasiga ega boʻlishi lozim;

taʼlim tashkilotlarining sinfxonasi, auditoriyasi, zallari derazalariga panjara oʻrnatilsa, ular favqulodda vaziyatlarda taʼlim-tarbiya jarayoni ishtirokchilarining xonalardan evakuatsiya qilinishi uchun ichkaridan ochiladigan (ikki tomonga ochiladigan, surilib ochiladigan) boʻlishi lozim.

37. Qulflash moslamalariga quyidagi talablar qoʻyiladi:

eshik va derazalarda berkitadigan moslamalar sifatida oʻrnatiladigan oʻyma qulf, osma va yopishtirma, oʻzi bekilmaydigan qulflar, zulfinlar, surma zulfin, ilgak va boshqalar qoʻllanadi;

osma qulflar asosan qoʻshimcha ravishda eshiklarni, panjaralarni, deraza eshiklarini, jalyuzilarni va boshqalarni berkitish uchun qoʻllanadi. Ushbu qulflar, agar ularning toblangan poʻlatdan bandi boʻlsa yoki asosi mustahkam boʻlsa, shuningdek, ularni oʻrnatgan joylarda berkitiladigan qurilmalarda qulf quloqchalari va bandlarini arralash yoki buralib shikastlanish imkonining oldini oladigan himoya qoplamasi, plastinasi va boshqa moslamalari boʻlsa, yetarli darajada (himoya jihatdan) samarali hisoblanadi;

osma qulf uchun quloqchalar kesimi 0,6×4 sm dan kam boʻlmagan poʻlatdan boʻlishi lozim;

yopishtirma qulflar eshikka boltlar bilan qotirilishi lozim. Boltlar eshikdan oʻtkazilib, xonaning ichki tomonidan shayba va gayka yordamida qotiriladi;

zaxira chiqish yoʻllarining deraza panjaralari va eshiklaridagi qulflarning kalitlari bevosita yaqin joyda yoki maxsus ajratilgan xonada (qoʻriqlash xonalarida) muhrlangan qutilar va shkaflarda saqlanadi.

4-§. Taʼlim tashkilotlarini qoʻriqlashning texnik vositalari bilan jihozlash

38. Taʼlim tashkilotlarining ishonchli qoʻriqlanishini, taʼlim-tarbiya jarayoni ishtirokchilarining xavfsizligini taʼminlash uchun muhandislik-texnik vositalar bilan birgalikda qoʻriqlashning texnik vositalari qoʻllanadi.

39. Taʼlim tashkilotlari xonalari qoʻriqlashning texnik vositalari bilan texnik jihatdan mustahkamlik boʻyicha ishlar amalga oshirilganidan keyin mazkur Nizom talablariga muvofiq jihozlanadi.

40. Taʼlim tashkilotlarining tovar-moddiy boyliklar saqlanadigan joylari (kompyuter texnikasi mavjud xonalar, kassa, maxsus qism va boshqa) qoʻriqlash signalizatsiya vositalari bilan jihozlanadi.

41. Qoʻriqlash signalizatsiya vositalari taʼlim tashkilotlarining yagona qoʻriqlash texnik vositalari kompleksiga birlashtiriladi. Qoʻriqlash texnik vositalari kompleksining tarkibiy qismlaridan axborotlar taʼlim tashkilotlarining qoʻriqlash xonasida oʻrnatilgan markaziy nazorat pultiga yoki alohida pultlar boshqaruvi tizimiga uzatiladi.

42. Taʼlim tashkilotlarining ichki qoʻriqlash pultlari qoʻriqlash xonalari, qoʻriqlash posti, server xonasi yoki ushbu maqsadlar uchun moʻljallangan maxsus xonalarga joylashtiriladi.

Taʼlim tashkilotlari binosining qoʻriqlash tizimining tarkibiga qarab, boshqaruv pultlari sifatida kichik, oʻrta va katta hajmdagi (jamlagich) qabul-nazorat uskunalari, mikroprotsessorli panellar hamda maʼlumotlar uzatish tizimidan foydalaniladi.

43. Taʼlim tashkilotlari binosidagi tashvish signalizatsiyasi tizimidan tushgan xabarlar bir vaqtning oʻzida taʼlim tashkilotlarining xavfsizlik xizmatiga uzatiladi.

44. Tovar-moddiy boyliklar saqlanadigan xonalarga harakatni sezuvchi hajmli qoʻriqlash xabargohlari (xonaning 30 m2 maydoniga bitta hajmli qoʻriqlash xabargohi hisobida) oʻrnatiladi.

45. Maxsus qism va axborot-kompyuter texnologiyalari xonalari (server xonalari, maʼlumotlar qayta ishlash markazlari) qoʻriqlash signalizatsiyasining ikkita himoya toʻsigʻi bilan jihozlanadi.

Birinchi himoya toʻsigʻi xonaning perimetrini himoya qiladi. Xonaga kirish eshigi hamda derazalar mavjud boʻlganda, ular deraza, eshik ochilishi va oyna sinishini qayd etish xabargohlari bilan jihozlanadi.

Ikkinchi himoya toʻsigʻi xonaning hajmini himoya qiladi. Buning uchun esa hajmni qoʻriqlash xabargohlari qoʻllanadi.

46. Qoʻriqlash signalizatsiyasining ikkita himoya toʻsigʻi alohida shleyflar bilan qoʻriqlash signalizatsiyasi jamlagichiga ulanadi.

47. “Tashvish” xabarini berish vositalari sifatida oʻzidan oʻzi ishlab ketmaydigan tugmalar, pedallar, elektr-kontaktli va magnitli qabul qiluvchi va uzatuvchi qurilmalardan foydalaniladi.

48. “Tashvish” signalizatsiyasi tugmalari taʼlim tashkilotlarining qoʻriqlash naryadi xonasidan tashqari har bir oʻquv binosining barcha qavatlaridagi yoʻlaklarda, 1,6 metrdan kam boʻlmagan balandlikda oʻrnatilib, signalizatsiyaning barcha shleyflari oʻchirilishi man etilgan alohida jamlagichga ulanishi lozim.

49. “Tashvish” signalizatsiyasi tizimining jamlagichi shartnoma asosida texnik qoʻriqlash markaziga ulanadi.

5-§. Qoʻriqlashning texnik vositalarini montaj qilishga va elektr taʼminotiga qoʻyilgan talablar

50. Taʼlim tashkilotlarida oʻrnatilgan barcha qoʻriqlash texnik vositalari shleyflari chiroq va tovush signallarini beruvchi nazorat panellariga yoki kichik hajmdagi jamlagichlarga (qoʻriqlash xonasida) ulanadi. Qoʻriqlashning texnik vositalari shleyflari ularning butun uzunligi davomida avtomatik nazoratni taʼminlashi shart.

51. Qoʻriqlashning texnik vositalari shleyflarining simlari tovar-moddiy boyliklar saqlanadigan xonalarda quyidagi tartibda oʻrnatiladi:

plastmassa quvurlarda yashirilgan holatda yoki devorga oʻrnatilgan qutilarda;

plastmassa quvurlarda yashirilgan holatda yoki ochiq uslubda osma shiftning ustida joylashgan quti va lotoklarda;

xona polining tagida, beton qorishmasining 2 sm dan kam boʻlmagan chuqurlikdagi plastmassa quvurlarida.

52. Simlarni va kabellarni ochiq usulda oʻtkazish pol sathi yoki xizmat maydonidan 2 metrdan kam boʻlmagan balandlikda va shiftdan 10 sm dan kam boʻlmagan oraliqda bajariladi.

53. Qoʻriqlashning texnik vositalarini elektr quvvati bilan markazlashtirilgan holda taʼminlashda, zaxira taʼminoti manbalari qoʻriqlash xonalarida yoki boshqa maxsus qoʻriqlanayotgan xonalarda oʻrnatiladi.

54. Qoʻriqlashning texnik vositalari va uskunalarining uzluksiz ishlashi uchun ularning elektr quvvat taʼminoti avtonom akkumulyator batareyalari bilan taʼminlanadi (elektr tarmogʻidan avtomatik tarzda qoʻshimcha ravishda quvvatlantirish bilan).

Akkumulyatorlarning elektr sigʻimi qoʻriqlashning texnik vositalarining avtonom ishlashini 12 soat, “tashvish” tartibida esa 3 soat davomida taʼminlashi shart.

6-§. Kirishni nazorat qilish va boshqarish tizimi

55. Taʼlim tashkilotlarining asosiy kirish joyi zamonaviy texnologiyalarni qoʻllagan holda, kirish-chiqishni nazorat qilish tizimlari bilan jihozlanadi. Unda qayd etiladigan maʼlumotlar kamida 3 oy saqlanishi lozim.

56. Kirish-chiqishni nazorat qilish va boshqarish tizimi biometrik belgilar (barmoq izlari, koʻz gavhari va boshqa belgilar) kombinatsiyasi asosida shaxsni identifikatsiya qilish yoʻli bilan amalga oshirilib, taʼlim tashkilotlari hududlariga ruxsatli kirib-chiqishni taʼminlaydi.

57. Kirish-chiqishni nazorat qilish va boshqarish tizimi quyidagilardan iborat:

toʻsish konstruksiyasi va bajaruvchi qurilmasi tarkibidagi boshqariladigan toʻsish qurilmasidan;

solishtirib oʻqish va identifikator tarkibidagi identifikatsiya belgilarini kiritish qurilmasidan;

uskunalar va dasturlash vositalari tarkibidagi boshqaruv qurilmasidan.

58. Kirish-chiqishni nazorat qilish joylari identifikatsiya belgilarini solishtirib oʻqiydigan va boshqariladigan toʻsish qurilmalari bilan jihozlanadi.

59. Kirish-chiqishni nazorat qilish va boshqarish tizimi quyidagi asosiy vazifalarni bajaradi:

identifikatsiya belgilarini solishtirib oʻqiganda, belgilangan vaqt oraligʻida ruxsat etilgan hududga (xonaga) kirish uchun boshqariladigan toʻsish qurilmasining ochilishini yoki kirishni nazorat qilish va boshqarish tizimi operatorining ruxsati bilan ochilishini;

identifikatsiya belgilarini solishtirib oʻqiganda, belgilangan vaqt oraligʻida kirish ruxsat etilmagan hududga (xonaga) kirish uchun boshqariladigan toʻsish qurilmasining ochilmasligini;

boshqaruv qurilmalarida identifikatsiya belgilarining ruxsatli (qoʻshish, olish) oʻzgartirilishini va ularni ruxsat etilgan hududga (xonaga) kirish vaqti oraligʻi bilan bogʻlashni;

boshqaruv qurilmalarini dasturlash vositalariga ruxsatsiz kirib, identifikatsiya belgilarini oʻzgartirishdan himoya qilishni;

boshqaruv elementlari, tizimlarni oʻrnatish va maʼlumotlarga ruxsatsiz kirishning oldini olishda texnik va dasturlash vositalarini himoya qilishni;

identifikatsiya belgilarining maʼlumot bazasini va sozlangan koʻrsatkichlarni saqlab qolishni;

avariya, yongʻin va texnik nosozlik holatlarida oʻrnatilgan tizim va yongʻin xavfsizligi qoidalariga muvofiq boshqariladigan toʻsish qurilmalaridan oʻtish uchun qoʻlda, yarim avtomat yoki avtomatik ochilishni;

ruxsat berilgan identifikatsiya belgilari asosida ochilgan boshqariladigan toʻsish qurilmasi maʼlum vaqtdan soʻng kirish-chiqish holati boʻlmaganda avtomatik ravishda yopilishini;

identifikatsiya belgilarini (kodni) tanlashga urinishda boshqariladigan toʻsish qurilmasi tashvish xabarini berishini (yoki maʼlum vaqt avtomatik ravishda ishlamasligini);

kundalik va tashvish hodisalarini roʻyxatga olishni va xotiraga yozishni;

boshqariladigan toʻsish qurilmalarining boshqaruv qurilmalari bilan aloqasi uzilganda, barcha kirish-chiqish joylaridagi solishtirib oʻqiydigan qurilmalarning alohida ishlashini.

60. Boshqariladigan toʻsish qurilmasi quyidagilarni taʼminlashi lozim:

oʻtish joylarining qisman yoki toʻliq yopilishini;

avtomatik va qoʻlda ochilishini (avariya holatida);

talab etilgan oʻtkazish imkoniyatini.

61. Identifikatsiya belgilarini kiritish qurilmasining solishtirib oʻqish vositasi quyidagilarni taʼminlashi lozim:

identifikatordan identifikatsiya belgisini solishtirib oʻqishni;

kiritilgan identifikatsiya belgisini boshqaruv qurilmasi xotirasida saqlanayotgan yoki yigʻilgan maʼlumotlar bilan solishtirishni;

foydalanuvchi identifikatsiyalanganda (oʻxshashligida), boshqariladigan toʻsish qurilmasining ochilishiga signal berilishini;

boshqaruv qurilmasi bilan maʼlumot almashinuvini;

identifikatsiya belgilarini kiritish qurilmasi oʻxshash belgilarni tanlash yoki terish orqali aniqlab olishdan himoya qilishini;

identifikatorlarning tuzilishi, tashqi koʻrinishi, undagi yozuvlar va oʻqish vositasi ishlatilayotgan kodlarning ochilishiga olib kelmasligini.

62. Boshqaruv qurilmasi quyidagilarni taʼminlashi lozim:

identifikatsiya belgilarini kiritish qurilmasidan maʼlumotlarni olish, qayta ishlash, belgilangan shaklda koʻrsatish va boshqariladigan toʻsish qurilmasiga boshqarish signalini ishlab chiqishni;

maʼlumot bazasiga taʼlim ruxsatiga tashrif buyuruvchilarning kirish hududlarini ifodalash (kodi, kirish vaqtining oraligʻi, kirish hududi va boshqalar) xususiyatiga ega maʼlumotlarning kiritilishini;

ruxsat etilgan hududga xodimlar va tashrif buyuruvchilar kirib-chiqishi hisobining elektron jurnalda yuritilishini;

kirish hududlarida tashvish holati haqidagi maʼlumotning birinchi navbatda berilishini;

boshqariladigan toʻsish qurilmasi, identifikatsiya belgilarini kiritish vositasi va ular oraligʻidagi aloqa tarmoqlarining sozligi va holatining nazorat qilinishini.

63. Kirishni nazorat qilish va boshqarish tizimi modul asosida quriladi hamda quyidagilarni taʼminlashi lozim:

bir xil rusumdagi texnik vositalarning oʻzaro bir-birini almashtirishini;

texnik xizmat koʻrsatishga, ishlatishga qulayligi va taʼmirlashga yaroqliligini;

boshqaruv elementlariga ruxsatsiz kirishga yoʻl quyilmasligini;

ishlatish jarayonida sozlash, xizmat koʻrsatish yoki almashtirishga talab boʻlganda, barcha elementlarga, qismlar va bloklarga ruxsatli kirishni.

7-§. Videokuzatuv tizimi

64. Videokuzatuv tizimi taʼlim tashkilotlarini ishonchli qoʻriqlash va taʼlim-tarbiya ishtirokchilarining xavfsizligini qoʻshimcha kuchaytirish maqsadida oʻrnatiladi hamda telekamera nazorati hududidagi hodisalar kecha kunduz nazorat qilinishi, videoregistratorga doimiy avtomatik tarzda qayd etilishini hamda tasviriy maʼlumotlarning qoʻriqlash xonasiga uzatilishini taʼminlaydi. Ushbu tizimni qoʻllash tashvish xabari tushganda uning turini, buzilish joyini, huquqbuzarning harakat yoʻnalishini aniqlash va unga qarshi tezkor chora-tadbirlarni belgilash imkonini beradi.

65. Videokuzatuv tizimi tarkibiga quyidagilar kiradi:

barcha videokuzatuv tizimlarining majburiy qismlari;

videokuzatuv kameralari;

videomonitor;

videoregistratorlar (Digital Video Recorder, Network Video Recorder, Server);

tarmoq kommutatorlari;

uzluksiz (asosiy va zaxira) elektr toki tarmogʻi hamda avtonom uzluksiz quvvat manbalari;

aloqa tarmogʻi;

alohida videokuzatuv tizimlarining qoʻshimcha qurilmalari;

videosignallarni boshqarish va ulash qurilmasi;

harakatni aniqlash uskunasi;

videosignallar yigʻish uskunasi.

66. Taʼlim tashkilotlarida videokuzatuv kameralari bilan quyidagi joylar jihozlanadi:

bino atrofidagi hudud;

taʼlim tashkilotining maydonlari, stadionlari, vizual nazorat qilish imkonsiz joylari;

nazorat-oʻtkazish joyi;

asosiy kirish joylari;

oshxona;

“tashvish” tugmasi oʻrnatilgan joylar;

qavat yoʻlaklari.

Boshqa joylarda videokuzatuv kameralari taʼlim tashkilotini oʻrganish dalolatnomasida koʻrsatib oʻtilishi mumkin. Videokuzatuv kameralarini oʻrnatish joylari videokuzatuv tizimini loyihalashtirish (jihozlash) texnik topshirigʻiga kiritiladi.

67. Videokuzatuv kameralari tizim uskunalari bilan sinxron holatda ishlashi lozim.

68. Taʼlim tashkilotlarini qoʻriqlashda zamonaviy turdagi raqamli videokuzatuv tizimlari qoʻllanadi. U yoki bu tizimni oʻrnatish zarur maʼlumotni uzatish tezligi, tizim oʻrnatilgan joylar, ularning yoritilishi va boshqa xususiyatlar hamda ehtimoliy moʻljallarni (odamlar, avtotransport vositalari va boshqalarni) hisobga olgan holda belgilanadi.

69. Videokuzatuv kameralari taʼlim tashkilotlari hududi va bino atrofini nazorat qilish uchun moʻljallangan boʻlib, quyosh nuridan himoyalaydigan moslamasi bor germetik termogʻiloflarda boʻlishi lozim. Videokuzatuv kameralarining obyektiviga kunning chiqish va botish nurlari tushmasligini taʼminlash uchun videokuzatuv kameralari joyning gorizontal chizigʻiga burchak boʻlib oʻrnatiladi. Videokuzatuv kameralari qoʻl bilan teginish va zarar yetkazish mumkin boʻlmagan holatda oʻrnatilishi lozim.

70. Buriladigan videokuzatuv kameralarini qoʻllash, ularning umumiy soni va videoroʻyxatga olish kanallari sonining kamayishiga olib keladi.

71. Videokuzatuv kameralarining koʻrish hududining yoritilganlik darajasiga qarab, infraqizil yoritish uskunalaridan foydalanish mumkin.

72. Videokuzatuv kameralaridan tushgan maʼlumotlarni tasvirlashda uzoq muddat kunu-tun ishlash imkoniga ega tasviri oʻzgarmaydigan maxsus monitorlarni qoʻllash lozim.

73. Videokuzatuv tizimida zamon talablariga mos raqamli videoregistratorlarni (serverlarni) qoʻllash talab etiladi.

Ushbu qurilmalar taʼlim tashkilotlarining xavfsizlik xizmati uchun ajratilgan alohida xonaga joylashtiriladi. Xona tashqi muhitdan himoyalangan, isitish sovitish tizimi bilan jihozlanadi.

Taʼlim tashkilotining xavfsizlik xizmati xonasi mustahkam eshik bilan jihozlanib, begona shaxslar kirishi qatʼiyan taqiqlanadi.

Nazorat kuzatuv monitori taʼlim tashkilotlari xavfsizlik xizmati xonasi va taʼlim tashkiloti rahbari xonasiga oʻrnatiladi.

74. Qoʻriqlanayotgan hududga huquqbuzarning kirishi natijasida hosil boʻlgan tashvish xabari va uzluksiz ishlash tartibi boʻyicha hodisalar videoarxivga yozib olinadi.

75. Videoyozuv materiallari videoarxivda kamida bir oylik muddatda saqlanishi talab etiladi. Videoyozuvlarda taʼlim-tarbiya jarayoni ishtirokchilari va tashrif buyuruvchilar tomonidan taʼlim tashkiloti binosiga kirib-chiqish tartibining buzilish holati tasvirlari boʻlganda, videoyozuvni saqlash muddati ushbu taʼlim tashkiloti rahbari tomonidan belgilanadi.

76. Konstruktiv jihatdan videokuzatuv tizimi modul prinsipida quriladi va quyidagilarni taʼminlaydi:

bir xil rusumdagi texnik vositalar oʻzaro bir-birini almashtirishini;

texnik xizmat koʻrsatishga, ishlatishga qulayligi va taʼmirlashga yaroqliligini;

boshqaruv elementlariga ruxsatsiz kirishga yoʻl qoʻyilmasligini;

ishlatish jarayonida sozlash, xizmat koʻrsatish yoki almashtirishga talab boʻlganda, barcha elementlarga, qismlarga va bloklarga ruxsatli kirishni.

8-§. Favqulodda vaziyatlarda xabar berish tizimi

77. Favqulodda vaziyatlarda xabar berish tizimi (keyingi oʻrinlarda — xabar berish tizimi) taʼlim tashkiloti hududida tashvish xabari yuzaga kelganda, sodir boʻlgan yoki yaqinlashib kelayotgan kutilmagan hodisalar (jinoyatlar va huquqbuzarliklar, jinoyat sodir etishda gumon qilinayotgan, qidiruvdagi, shubhali shaxslar va buyumlar, shuningdek, yongʻinlar, avariyalar, halokatlar, xavfli tabiiy hodisalar, boshqa tabiiy va texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlar) toʻgʻrisida fuqarolarni tezkor ogohlantirishni taʼminlaydi hamda ularning harakatlarini belgilaydi.

Xabar berish tizimi quyidagi maqsadlar uchun ikki xil tovush chiqarish imkoniyatiga ega boʻlishi lozim:

birinchi tovush — jinoyatlar va huquqbuzarliklar, jinoyat sodir etishda gumon qilinayotgan, qidiruvdagi, shubhali shaxslar (birinchi navbatda oʻzining oʻta sergakligi yoki bezovtaligi bilan shubha uygʻotgan, yil fasliga mos boʻlmagan yoki boʻy-bastiga noloyiq kiyimda boʻlgan, shuningdek, tanasida bogʻlangan joyi va jarohati boʻlganlar) va buyumlar haqidagi xabarlarni maʼlum qilish uchun;

ikkinchi tovush — yongʻinlar, avariyalar, halokatlar, xavfli tabiiy hodisalar, boshqa tabiiy va texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlar, mazkur joyga xos boʻlmagan tutunlar, hidlar, alangalar va shovqinlar paydo boʻlish holatlari haqidagi xabarlarni maʼlum qilish uchun.

78. Xabar berish tizimi quyidagilarni taʼminlashi lozim:

taʼlim tashkiloti binosi, xonalari va hududlarida fuqarolar doimiy yoki vaqtincha boʻladigan joylarga tovushli signallarning berilishi;

xavfli vaziyat hamda zarur hollarda evakuatsiya yoʻllarida va xavfsizlikni taʼminlashga qaratilgan boshqa harakatlar toʻgʻrisida nutqli ovoz bilan xabar berilishi.

79. Xabar berish tizimining tovushli xabari boshqa turdagi tovushlardan ajralib turishi lozim. Xabar berish vositalarining soni va quvvati taʼlim tashkiloti binosida fuqarolar doimiy yoki vaqtincha boʻladigan barcha joylardan xabarlar eshitilishini taʼminlashi zarur.

80. Qoʻriqlanayotgan hududda ovoz kuchaytirish qurilmalaridan foydalanish lozim. Ular yoritish ustuni, bino devorlari va boshqa konstruksiyalarga oʻrnatilishi mumkin. Hududda ovozni kuchaytirish vositalarining soni va toʻgʻri joylashtirilishi belgilanganda, nutqli xabarlarni aniq va tushunarli uzatilishini taʼminlovchi ovoz kuchaytirish vositalarini sinovdan oʻtkazish yoʻli bilan har bir uchastkada bitta 10 V dan kam boʻlmagan ovoz berish vositalarini oʻrnatish koʻzda tutiladi.

81. Xabar berish vositalarida ovozni baland-past qilish imkoniyati boʻlmasligi va ularning ulanish joylari himoyalangan boʻlishi kerak.

82. Xabar berish tizimi alohida hollarda taʼlim tashkilotining radioeshittirish tarmogʻi bilan birgalikda loyihalashtirilishi mumkin.

83. Xabar berish tizimini boshqarish qoʻriqlash xonasi, dispetcher va boshqa maxsus xonalardan amalga oshiriladi hamda Favqulodda vaziyatlar vazirligining mahalliy darajadagi xabar berish tizimlariga integratsiya qilinadi.

9-§. Yoritish tizimi

84. Yoritish chiroqlari hudud toʻsiqlari, bino atrofi va kirish mumkin boʻlgan chegaralarning talab darajasida yoritilishini taʼminlashi lozim.

85. Yoritish tizimiga quyidagilar kiradi:

yoritish uskunalari;

kabel va simlar tarmogʻi;

boshqarish uskunasi.

86. Yoritish tizimi quyidagilarni taʼminlaydi:tungi vaqtda yerning yuzasidan gorizontal va devorning oʻzidan vertikal yoritilishi 0,5 lyuksdan kam boʻlmasligini;

bino atrofining eni 3-4 metr boʻlgan masofada bir maromda uzluksiz yoritilishini;

qoʻriqlash va nazorat-oʻtkazish joylari xonalarining yoritilishi qoʻlda boshqarilishini;

nazorat-oʻtkazish joylari, qoʻriqlash xonasi va qoʻriqlash postlarining uzluksiz ishlashini.

87. Taʼlim tashkiloti atrofi va hududining yoritish tarmoqlari tashqi yoritish tarmogʻidan alohida boʻlishi lozim. Bino atrofining yoritish tarmoqlari qoʻriqlash signalizatsiyasi hamda videokuzatuv nazorat tizimi nazorat qiladigan joylarga oʻrnatiladi. Ular qoʻriqlash xonasi yoki nazorat-oʻtkazish joylarida joylashgan yoritish shitining alohida guruhiga ulanishi lozim. Yoritish shiti nazorat-oʻtkazish joylarining tashqi devoriga qoʻriqlanayotgan hudud tomonidan oʻrnatiladi. Yoritish shiti osma qulf bilan yopilgan va qoʻriqlash signalizatsiyasi bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

88 Yoritish chiroqlarining yoritish uskunalari osma, konsolli, projektor va boshqa turda boʻlishi mumkin. 220 V kuchlanishli elektr tarmoqlarda yoritish manbai sifatida LED yoritgichlaridan (projektorlardan) foydalanish tavsiya etiladi.

89. Tungi vaqtda yoritish chiroqlari uzluksiz ishlashi lozim.

Qoʻshimcha yoritish chiroqlari tungi vaqtlarda va koʻrish darajasi past boʻlganda, qoʻriqlanayotgan hududning yoritilishida ishlatilib, kunduzgi vaqtlarda oʻchirilgan boʻlishi shart.

90. Yoritish chiroqlari mexanik buzilishdan himoyalangan boʻlishi zarur.

10-§. Qoʻriqlash naryadlari xizmat xonasini jihozlash

91. Qoʻriqlash naryadlari xizmat olib borishlari uchun taʼlim tashkilotlarida asosiy nazorat-oʻtkazish joyida alohida xizmat xonasi (xizmat oʻtash joyi) ajratiladi.

92. Xizmat xonasi mustahkam qilib qurilgan boʻlishi va ob-havoning har qanday sharoitida xizmat olib borish uchun moʻljallangan boʻlishi shart.

93. Xizmat xonasi kerakli mebel, isitish (sovitish) tizimi (vositalari), shahar (ichki) telefon aloqasi, videokuzatuv monitori va QYOOS jamlagichlari, “Tashvish” signalizatsiyasi tugmasi, favqulodda vaziyatlarda xabar berish tizimi (sirena) bilan jihozlanishi hamda naryad xodimlarining dam olishi va ovqatlanishi uchun barcha sharoitlar bilan taʼminlangan boʻlishi shart.

4-bob. Taʼlim-tarbiya jarayoni ishtirokchilarining favqulodda vaziyatlardagi harakati

94. Qoʻriqlash departamentining tegishli tuman (shahar) boʻlinmasi tomonidan favqulodda vaziyatlarda xabar berish tizimining birinchi tovushi berilgan vaqtda taʼlim tashkilotlarida barcha harakatlar toʻxtatiladi hamda taʼlim-tarbiya jarayoni ishtirokchilari xonalarga (pana joy) kirib eshiklar mahkamlanadi.

95. Favqulodda vaziyatlarda xabar berish tizimining birinchi tovushi boʻyicha taʼlim tashkiloti rahbari:

sodir etilgan holatga imkon qadar oydinlik kiritadi;

Favqulodda vaziyatlar vazirligining, Qoʻriqlash departamentining tegishli tuman (shahar) boʻlinmasi yoki hududiy ichki ishlar organlari xodimlari bilan aloqa oʻrnatib, ularga naryaddan va videokuzatuv kameralaridan olingan dastlabki maʼlumotlar haqida axborot beradi.

96. Qoʻriqlash departamentining tegishli tuman (shahar) boʻlinmasi tomonidan favqulodda vaziyatlarda xabar berish tizimining ikkinchi tovushi berilgan vaqtda taʼlim-tarbiya jarayoni ishtirokchilari taʼlim tashkiloti binosini tark etib, maxsus belgilangan joyga yigʻiladi.

97. Favqulodda vaziyatlarda xabar berish tizimining ikkinchi tovushi boʻyicha taʼlim tashkiloti rahbari:

yuzaga kelgan holatga imkon qadar oydinlik kiritadi;

tegishli sohaviy xizmatlarga axborot beradi (taʼlim tashkilotining aniq nomini, manzilini va unga keladigan qisqa yoʻlni koʻrsatadi);

sohaviy xizmatlar va Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlarning oldini olish va bunday vaziyatlarda harakat qilish davlat tizimining aloqador xizmatlari (avariya xizmat, gaz, tez tibbiy yordam va boshqalar) bilan aloqada boʻladi;

taʼlim-tarbiya jarayoni ishtirokchilari taʼlim tashkiloti binosidan tartibli chiqishlarini hamda belgilangan joyga toʻplanishlarini tashkil etadi.

98. Favqulodda vaziyatlarda xabar berish tizimi ishga tushgani boʻyicha Qoʻriqlash departamentining tegishli tuman (shahar) boʻlinmasi, hududiy ichki ishlar organlari yoki Favqulodda vaziyatlar vazirligining tegishli tuman (shahar) yongʻin-qutqaruv boʻlinmalari xodimlari yetib kelgandan soʻng taʼlim-tarbiya jarayoni ishtirokchilari ularning talablari boʻyicha harakat qiladi.

99. Favqulodda vaziyatlarda xabar berish tizimining birinchi tovushi boʻyicha taʼlim-tarbiya jarayoni ishtirokchilariga quyidagilar tavsiya etiladi:

oʻq ovozlari eshitilganda derazalarda parda boʻlganda ham derazalarga yaqinlashmaslik;

sinfda harakatlanganda deraza darajasidan koʻtarilmaslik;

oʻq otish vaqtida taʼlim-tarbiya jarayoni ishtirokchilari koʻchada boʻlsa, darhol yerga yotib xavfsiz joyga emaklab borish;

jinoyatchilarning talablarini bajarish (agar ushbu talablar boshqalar hayoti va sogʻligʻiga xavf tugʻdirmasa) hamda ular bilan tortishmaslik;

jinoyatchilarni qurol ishlatishga majbur qiluvchi harakatlarni bajarmaslik;

har bir harakatga jinoyatchilardan ruxsat soʻrash;

yarador boʻlgan holatda qimirlamaslik (qon yoʻqotishning oldini olish maqsadida);

jinoyatchilarni va ularga tegishli maʼlumotlarni iloji boricha eslab qolish (ismlar, laqablar, chandiqlar, tatuirovkalar, soʻzlashish usuli va ovoz tovushlari);

polda yuzni pastga qaratib yotish va qimirlamaslik;

maxsus xizmatlarning yoniga yugurmaslik;

tegishli xizmatlarga (Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi, Milliy gvardiyasi) axborot berish;

shubhali buyumlar bilan hech qanday mustaqil harakatlarni amalga oshirmaslik (teginmaslik, ochmaslik, joydan joyga surmaslik);

shubhali buyumlar topilgan vaqtni belgilash;

shubhali buyumlar yoniga odamlarni yaqinlashtirmaslik;

tezkor boʻlinmalar kelganda holat boʻyicha toʻliq maʼlumot berish.

100. Favqulodda vaziyatlarda xabar berish tizimining ikkinchi tovushi boʻyicha taʼlim-tarbiya jarayoni ishtirokchilariga quyidagilar tavsiya etiladi:

zaxira chiqish joylaridan foydalanib, evakuatsiya tadbirlarini tashkil etish hamda tadbir yakunida sinf jurnali orqali yoʻqlama oʻtkazish;

evakuatsiya vaqtida vahimaga tushishning oldini olish va tartibni saqlash;

chiqish imkoniyati boʻlmasa, taʼlim-tarbiya jarayoni ishtirokchilarini kapital devor yonida, burchaklarda va eshiklar joyida saflash;

sovuq havo boʻlganda, taʼlim-tarbiya jarayoni ishtirokchilariga ustki kiyim kiydirish hamda taʼlim tashkiloti yonida joylashgan uylar yoki tashkilotlar binolarida saqlashni taʼminlash;

yonayotgan binoga hech kimni qoʻymaslik.

101. Favqulodda vaziyatlarda xabar berish tizimining tovushi boʻyicha taʼlim-tarbiya jarayoni ishtirokchilari:

yuzaga kelgan favqulodda vaziyat haqida taʼlim tashkiloti rahbariga darhol axborot berishi;

joylashgan joyida tartibni saqlashi, taʼlim tashkiloti rahbarining koʻrsatmalariga asosan harakatlanishi;

hududiy sharoitlarni inobatga olgan holda, ishlab chiqilgan Nizomga asosan harakatlanishi;

yordamga kelgan Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi, Milliy gvardiyasi va Favqulodda vaziyatlar vazirligi boʻlinmalari xodimlarining talablarini bajarishi lozim.

Evakuatsiya tadbirlarini, taʼlim-tarbiya jarayoni ishtirokchilarini xavfsiz joyga olib chiqishni tashkil etish taʼlim tashkilotlarida tashkil etilgan qutqaruv (fuqaro muhofazasi) tuzilmalari tomonidan amalga oshiriladi.

5-bob. Yakunlovchi qoida

102. Ushbu Nizom talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlariga muvofiq javob beradilar.

Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 31-iyuldagi 425-son qaroriga 2-ILOVA

Davlat taʼlim muassasalari, nodavlat taʼlim tashkilotlari va xorijiy davlatlar taʼlim tashkilotlari filiallarining xavfsizlik tizimlarini takomillashtirish va “Xavfsiz taʼlim” konsepsiyasini 2026-2027-yillarda amalga oshirish boʻyicha

CHORA-TADBIRLAR DASTURI