Oʻzbekiston Respublikasi tijorat banklarida va Markaziy bank hisob-kitob kassa markazlarida elektron imzo va shifratsiya kalitlaridan foydalanish tartibi toʻgʻrisida (991-son)

16.12.2000

nizom

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2000-yil 16-dekabrda 991-son bilan davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan]

1. Umumiy qoidalar

1.1. Ushbu Nizom “Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki toʻgʻrisida”, “Banklar va bank faoliyati toʻgʻrisida”, “Axborotlashtirish toʻgʻrisida”gi qonunlar asosida ishlab chiqildi.

1.2. Mazkur hujjat Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki global tarmogʻi orqali yopiq turdagi axborotlarning uzatilishi va qabul qilinishida elektron maʼlumotlarni muhofaza qilish, elektron imzo, shifratsiya kalitlaridan foydalanishi va ularning saqlanishini toʻgʻri tashkil etish tartibini belgilaydi.

1.3. Barcha global tarmoq ishtirokchilari (banklari) uchun mazkur tartibga rioya qilinishi majburiydir.

2. Asosiy tushunchalar

2.1. Mazkur Nizomni bayon etishda quyidagi qisqartma va tushunchalardan foydalanildi:

Elektron imzo — kriptografik metodlar yordamida elektron hujjatlarning mualliflik va aslligini ishonchli aniqlash uchun ishlatuvchi belgilar ketma-ketligi.

Elektron identifikator — elektron imzoni oʻz ichiga olgan jismoniy qurilma.

Shifrlash — axborotni maxsus algoritm yordamida oʻzgartirish.

Shifratsiya kaliti — axborotlarni shifrlash va shifradan yechish uchun ishlatiladigan belgilar ketma-ketligi.

Yopiq turdagi elektron axborotlar — Markaziy bank tomonidan elektron toʻlov tizimida uzatilayotganda shifrlanishi va elektron imzo bilan muhofazalanishi zarur deb topilgan elektron axborotlar.

Bosh muhosib elektron imzosi — banklarda elektron toʻlov hujjatlarini tasdiqlash uchun qoʻllaniladigan elektron imzo.

Zaxira elektron imzo — Bosh muhosib elektron imzosi ishdan chiqqanda vaqtincha qoʻllaniladigan elektron imzo.

3. Elektron imzo va shifratsiya kalitlarining qoʻllanilishi

3.1. Elektron imzo va shifratsiya kalitlari yopiq turdagi elektron axborotlarning asliga toʻgʻriligini taʼminlash va tashqi muhit taʼsiridan muhofazalash maqsadida qoʻllaniladi. Bosh muhosib elektron imzosi elektron identifikator yoki boshqa turdagi maxsus qurilma boʻlishi kerak. Markaziy bank elektron toʻlov tizimi orqali uzatilayotgan yopiq turdagi elektron axborot maxsus texnik-dasturiy muhofazalash qurilmasi yordamida elektron imzo va shifratsiya kalitlari qoʻllanilgan holda muhofazalanadi.

4. Elektron imzo va shifratsiya kalitlarini vujudga keltirish va tarqatish

4.1. Elektron imzo shifratsiya kalitlari Markaziy bank Hududiy Bosh boshqarmalarning vakolatiga ega boʻlgan boʻlimi tomonidan maxsus dasturlar yordamida vujudga keltiriladi.

4.2. Markaziy bank Hududiy Bosh boshqarmalarning vakolatiga ega boʻlgan boʻlimi elektron imzo va shifratsiya kalitlari tarqatilishi haqida rahbarlariga oldindan xat beradilar. Ushbu xatda elektron imzo va shifratsiya kalitlarini tarqatish va ishga tushirish muddatlari koʻrsatilgan boʻlishi lozim.

5. Shifratsiya va elektron imzo kalitlarini sozlash

5.1. Shifrlovchi va elektron imzo bilan tasdiqlovchi dasturiy majmua yopiq turdagi axborotni qayta ishlovchi yoki axborotni elektron toʻlov tizimi orqali uzatuvchi va qabul qiluvchi dastur tarkibida ishlashini banklarda dastur ishlab chiqaruvchilar tomonidan taʼminlanadi. Belgilangan davrda elektron imzo va shifratsiya kalitlari oʻzgartirilganda sozlash ishlarini amalga oshirish bank xodimlari (dasturchi, operator) tomonidan qoʻllanilayotgan tegishli dasturning yoʻriqnomasi boʻyicha amalga oshiriladi.

6. Elektron imzo va shifratsiya kalitlaridan foydalanish

6.1. Markaziy bank elektron toʻlov tizimi orqali amalga oshiriladigan yopiq turdagi elektron axborotlar elektron imzo bilan tasdiqlangan va shifrlangan boʻlishi shart.

6.2. Elektron imzo bilan tasdiqlanmagan yopiq turdagi elektron axborotlar ishlash uchun qabul qilinmaydi.

6.3. Elektron toʻlov tizimi ishtirokichisi oʻzidan joʻnatilgan yopiq turdagi elektron axborotning elektron imzosiz yoki elektron imzosi mos kelmaganligi toʻgʻrisida maʼlumot olganda, zudlik bilan muammoni hal etishi va yopiq turdagi elektron axborotni qaytadan joʻnatishi lozim.

6.4. Bosh muhosib elektron imzosi va zaxira elektron imzo seyfda saqlanishi shart.

6.5. Elektron arxivlar uchun javobgar xodim muddati tugagan yoki kuchini yoʻqotgan shifrlash kalitlarini tashqi saqlovchi qurilmaga koʻchirib, arxivlashtirish shart.

6.6. Bosh muhosiblar Markaziy bankdan olgan yangi elektron imzoning kuchga kirguniga qadar avvalgi elektron imzodan foydalanadilar.

6.7. Yopiq turdagi elektron axborotni tegishli elektron imzo bilan tasdiqlash imkoniyati boʻlmaganda ( masalan: elektron imzo buzilganda) bankning bosh muhosibi tomonidan Markaziy bank Hududiy Bosh boshqarmalarning vakolatiga ega boʻlgan boʻlimiga avval telefon orqali, soʻngra yozma ravishda maʼlumot beradi. Ushbu maʼlumotda elektron imzoning buzilishi sabablari aniq koʻrsatiladi va “zaxira disketasi” yoki “zaxira elektron identifikator” dan foydalanishga ruxsat soʻraladi.

6.8. Zaxira elektron imzodan uch kundan uzoq muddatda foydalanish taqiqlanadi.

6.9. Bank elektron imzoni (elektron imzo kaliti buzilganda, yoʻqotilganda va boshqa, shu kabi holatlarda) belgilangan davrdan tashqari yangilashi uchun Markaziy bank Hududiy Bosh boshqarmalarning Axborotni muhofaza qilish shuʼbasiga tushuntirish xati bilan yozma murojaat qiladi.

6.10. Elektron imzodan mazkur nizom asosida foydalanish va uning saqlanishi uchun global tarmoq ishtirokchisi rahbariyati javobgardirlar.

Markaziy bank raisi F. MULLAJONOV