Uzluksiz taʼlim tizimi uchun yaratilgan yangi oʻquv adabiyotlari va boshqa oʻquv vositalarini nashr etish tartibi toʻgʻrisida (986-son)

27.11.2000

Yoʻriqnoma

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2000-yil 27-noyabrda 986-son bilan davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan]

Ushbu Yoʻriqnoma Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1998-yil 5-yanvar 4-son “Uzluksiz taʼlim tizimini darsliklar va oʻquv adabiyotlar bilan taʼminlashni takomillashtirish toʻgʻrisida”gi qarori asosida ishlab chiqilgan.

1. Umumiy qoidalar

1.1. Respublikamizning oʻrta umumtaʼlim maktablari, akademik litseylar va kasb-hunar kollejlari, oliy oʻquv yurtlari uchun oʻquv darsliklari va boshqa oʻquv vositalarini nashr etish Xalq taʼlimi vazirligi, Oliy va oʻrta maxsus taʼlimi vazirligi tomonidan tasdiqlangan aniq yillik rejalar hamda nashriyotlar tomonidan qatʼiy belgilangan jadvallar asosida olib boriladi.

Uzluksiz taʼlim tizimi uchun oʻquv-uslubiy adabiyotlar va boshqa oʻquv vositalarini nashr etish va uning matbaa ijrosi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat standartlari talablari asosida amalga oshiriladi.

1.2. Oʻquv-uslubiy qoʻllanmalarning matbaa ijrosi nashriyot bilan matbaa korxonasi oʻrtasida tuziladigan shartnomaga binoan amalga oshiriladi. Nashriyot darsliklarning sifatli chiqarilishini taʼminlash va narxini arzonlashtirish, tayyorlanadigan oʻquv-uslubiy adabiyotlarining matbaa ijrosini yaxshilash maqsadida ularni bosmaxonalarga tender (tanlov) asosida berishi mumkin.

1.3. Oʻquv-uslubiy adabiyotlarni va boshqa oʻquv vositalarini nashr etishda sarflanadigan qogʻoz va boshqa matbaa xomashyosi nashriyotlarning ishlab chiqarish boʻlimlari tomonidan toʻldiriladigan va direktori tomonidan tasdiqlangan talabnomalarga binoan Davlat matbuot qoʻmitasining yetakchi mutaxassislari tomonidan koʻrib chiqilib, qoʻmita Raisi yoki uning oʻrinbosari tomonidan ruxsat etilgandan soʻng “Oʻzmatbaataʼminot” Respublika korxonasi hamda matbaa korxonalari tomonidan 10 kun muddat ichida taʼminlanadi.

1.4. Matbaa korxonalari oʻquv-uslubiy adabiyotlari va boshqa oʻquv vositalarini chop etish uchun sarflanadigan qogʻoz va boshqa matbaa xomashyosini bevocita oʻzlari shartnoma asosida sotib olishlari ham mumkin.

2. Matbaa korxonasiga topshiriladigan qoʻlyozmalarga qoʻyiladigan rasmiy talablar

2.1. Oʻquv-uslubiy adabiyotlarni va boshqa oʻquv vositalarini nashr etish uchun nashriyotlar, matbaa korxonalarining texnologik imkoniyatlarini hisobga olib va Respublika Davlat standartlari talablariga asosan matbaa korxonalariga buyurtma asosida beradilar.

2.2. Matbaa korxonasiga topshiriladigan qoʻlyozmaning asosiy matni ikki yarim oraliq masofa (interval) va A4 (210x297mm) bichimli qogʻozda yozuv mashinkasida yoki kompyuterda aniq va tiniq bosilgan boʻlishi kerak. Qoʻlyozmaning har bir varagʻi chap tomondan 25 mm. hoshiya ajratilgan boʻlishi lozim. Bir varaq 30 qatordan koʻp boʻlmasligi qatorning eni 57-58 belgini (oraliqlarni qoʻshib hisobga olganda) tashkil etishi kerak.

2.3. Qoʻlyozmalar bilan birgalikda yoki alohida (matbaa korxonasining imkoniyatiga qarab) matnlar orasiga qoʻyiladigan suratlar, chizmalarni, muqovaning oʻlchamlari, qoʻyiladigan betlari, rangi aniq koʻrsatilishi va nashriyot rahbariyati hamda ijrochi mutaxassislari tomonidan tasdiqlangan boʻlishi kerak.

2.4. Nashriyot tomonidan qoʻlyozmalarning matni kompyuter disketlarida berilganda, disketlar turi, kompyuterlar turi va dasturlariga qarab nashriyot matbaa korxonalari bilan oʻzaro kelishuvga binoan amalga oshiriladi. Nashriyot qoʻlyozma bilan birgalikda matn va suratlarni fotoplyonkalarni pozitiv slayd turida taqdim etganda ranglarning xili ajratilgan, sifati buzilmagan tartibda boʻlishi kerak.

3. Matbaa ijrosi

3.1. Oʻquv-uslubiy adabiyotlarni va boshqa oʻquv vositalarini nashr etish ishlari nashriyot va matbaa korxonalari bilan birgalikda tuzilgan jadval asosida amalga oshiriladi.

3.2. Qoʻlyozma nashriyot tomonidan qayta koʻrilib tayyorlangan matbaa korxonasiga texnologik tafsilot roʻyxati (texnologik spetsifikatsiya) bilan birgalikda topshiriladi.

3.3. Matbaa texnologik jarayonining birinchi bosqichida, nashrlar matnlarini terish, sahifalash, nashriyot tomonidan kiritilgan oʻzgartirishlar, xatolarni tuzatish, qoʻshimcha rasm, grafik chizmalarni yigʻish (montaj qilish), qoliplar (shakl) tayyorlash ishlari bajariladi. Hajmi 10,0 bosma taboq boʻlgan nashrlar uchun 40—50 ish kuni sarflanadi. Oʻquv adabiyotlar adadi koʻp nusxali boʻlgani uchun tayyorlangan qoliplar bir necha marta qayta tayyorlanadi.

3.4. Matbaa texnologik jarayonining ikkinchi bosqichida, tayyorlangan qoliplarni chop etish uskunalariga oʻrnatish, bosimini sozlash, boʻyoqlarni tanlash, qogʻozni uskunaga moslash, uskunani texnik sozlash ishlari bajariladi. Nashrning texnologik murakkabligi, adadi hisobiga olingan holda bosish uchun 50—60 ish kuni sarflanadi. Bu jarayonda chop etish bir necha qismga boʻlinishi sababli chop etuvchi uskunalarning qoliplari bir necha bor almashtiriladi.

3.5. Matbaa texnologik jarayonining uchinchi bosqichida, chop etilgan varaqlarni jamlash, tikish, texnologik ishlov berish, qirqish, muqovalarni tayyorlash, bezaklash, kitob toʻplamini (blokni) muqova ichiga joylash va joʻnatishga tayyorlash ishlari bajariladi.

Muqovalash uskunalaridagi yelimlarni eritish, ishdan soʻng uskunani yelimlardan tozalash va tayyorlash muqovalarni hamda tayyor holatga keltirilgan kitoblarni oʻz vaqtida quritish, tayyorlanayotgan kitoblarning adadini bir necha qism (zavod)ga boʻlinishi natijasida uskunalarni qayta sozlash ishlariga 50—60 ish kuni sarflanadi. Jami matbaa ijrosi uchun esa 150—170 ish kuni sarflanadi.

4. Tayyor oʻquv uslubiy adabiyotlarni va boshqa oʻquv vositalarini joylarga tarqatish

4.1 Darsliklar bilan taʼminlash pulli shaklga oʻtilgandan keyin ham barcha maktablarning 1-sinf oʻquvchilari, mehribonlik uylari, aqlan va jismonan zaif bolalar uchun ixtisoslashtirilgan maktablar va maktab-internat oʻquvchilari darsliklardan bepul taʼminlanishi munosabati bilan ushbu darsliklar Xalq taʼlimi vazirligi tasdiqlagan taqsimot asosida “Oʻzdavkitobsavdotaʼminot” uyushmasi va uning viloyatlardagi hissadorlik jamiyatlari tomonidan maktablarga yetkaziladi.

4.2. Respublikadagi oʻquv kutubxonalari jamgʻarmasiga darsliklar va oʻquv adabiyotlari Xalq taʼlimi vazirligi, Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi va boshqa oʻquv yurtlariga ega boʻlgan vazirlik hamda idoralar tomonidan berilgan taqsimot va toʻloviga binoan “Oʻzdavkitobsavdotaʼminot” uyushmasi tomonidan tarqatiladi.

4.3. Erkin sotuvda chiqarilgan darsliklar va oʻquv-uslubiy adabiyotlarni tarqatish nashriyotlar (buyurtmachi) tomonidan “Oʻzdavkitobsavdotaʼminot” aksiyadorlik uyushmasi hamda uning viloyatlardagi hissadorlik jamiyatlari va kitob savdosi bilan shugʻullanuvchi yuridik va jismoniy shaxslar (mulkchilik shakllaridan qatʼiy nazar) orqali ham amalga oshirilishi mumkin.

4.4. Viloyatlarga yetib borgan kitob mahsulotlari shu hududdagi oraliq masofalar hisobiga olingan holda 10—20 ish kuni mobaynida kitob doʻkonlariga va boshqa savdo shoxobchalariga yetkaziladi.