ShNQ 2.04.19-24 “Yerostidan oʻtkaziladigan kabel liniyalarini loyihalash” shaharsozlik normalari va qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida (01/2-16-son)

10.04.2026

Oʻzbekiston Respublikasi Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining

Buyrugʻi

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2026-yil 25-mayda hisobga olindi, hisob raqami 401]

Oʻzbekiston Respublikasining Shaharsozlik kodeksiga muvofiq buyuraman:

1. SHNQ 2.04.19-24 “Yer ostidan oʻtkaziladigan kabel tarmoqlarini loyihalash” shaharsozlik normalari va qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Energetika vazirligi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Raqamli texnologiyalar vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasi, Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi sohasida nazorat qilish inspeksiyasi hamda Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi bilan kelishilgan.

3. Mazkur buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Vazir SH. XIDOYATOV

Toshkent sh.,

2026-yil 10-aprel,

01/2-16-son

Kelishildi:

Energetika vaziri J. MIRZAMAHMUDOV

2026-yil 18-mart

Favqulodda vaziyatlar vaziri A. IKRAMOV

2026-yil 17-mart

Raqamli texnologiyalar vazirining birinchi o'rinbosari O. PEKOS

2026-yil 17-mart

Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasi boshlig'i D. ISAQULOV

2026-yil 12-mart

Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi sohasida nazorat qilish inspeksiyasi boshlig'ining birinchi o'rinbosari J. JABBOROV

2026-yil 5-mart

Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi raisi B. YUSUPALIYEV

2026-yil 25-fevral

Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining 2026-yil 10-apreldagi 01/2-16-son buyrugʻiga ILOVA

SHNQ 2.04.19-24 “Yer ostidan oʻtkaziladigan kabel tarmoqlarini loyihalash” shaharsozlik normalari va qoidalari

Mazkur shaharsozlik normalari va qoidalari (bundan buyon matnda SHNQ deb yuritiladi) yer ostidan oʻtkaziladigan nominal kuchlanishi 1 kV dan 500 kV gacha boʻlgan elektr uzatish kabel tarmoqlarini loyihalashga oid talablarni belgilaydi.

1-bob. Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga havolalar

1. Ushbu SHNQda quyidagi texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga havolalar keltirilgan:

GOST 14254-2015 (IEC 60529:2013) “Qobiqlar bilan taʼminlanadigan himoya darajalari (IP kod)” (rasmiy manba: Степени защиты, обеспечиваемые оболочками (Код IP);

GOST 28157-2018 “Plastmassalar. Yonishga chidamlilikni aniqlash usullari” (rasmiy manba: Пластмассы. Методы определения стойкости к горению);

Oʻz DSt IEC 60502-2:2020 “(IEC 60502-2:2014, IDT) 1 kV (Um = 1,2kV) dan 30 kV (Um = 36kV) gacha boʻlgan nominal kuchlanishli, ekstrudlangan izolyatsiyali kuch kabellari va ularning qismlari. 2-qism: 6 kV (Um = 7,2 kV) va 30 kV (Um = 36 kV) nominal kuchlanishli kabellar”;

Oʻz DSt IEC 60183:2019 (IEC 60183:2015, IDT) “Yuqori kuchlanishli oʻzgaruvchan tok kabel tizimlarini tanlash boʻyicha koʻrsatma”;

Oʻz DSt IEC 60840:2019 (IEC 60840:2011, IDT) “Ekstrudiya izolyatsiyali kuch kabellari va ularning 30 kV (Um=36 kV) dan 150 kV (Um=170 kV) gacha boʻlgan nominal kuchlanishga moʻljallangan armaturalari. Sinov usullari va ularga qoʻyiladigan talablar”;

Oʻz DSt IEC 62067:2019 (IEC 62067:2011, IDT) “Ekstruziya usuli bilan izolyatsiyalangan kuchli tok uzatuvchi kabel va ular uchun 150 kV (Um=170 kV) dan yuqori 500 kV (Um=550 kV) gacha boʻlgan nominal kuchlanishga chidamli armatura. Sinash usullari hamda ularga qoʻyiladigan talablar”.

2-bob. Atamalar va taʼriflar

2. Mazkur SHNQda quyidagi atamalar va ularning taʼriflari qoʻllanilgan:

kabellarning transpozitsiyasi — bir kabel tarmogʻi tarkibidagi uchta bir fazali kabelning oʻzaro joylashuvini davriy ravishda almashtirib ulash;

ekranlar transpozitsiyasi —bir kabel tarmogʻi tarkibidagi uchta bir fazali kabel metall ekranlarining oʻzaro ulanish sxemasini davriy ravishda almashtirish;

transpozitsiya qutisi — bir fazali kabel ekranlarining transpozitsiyasini amalga oshirish, shuningdek kabellarning tashqi qobigʻini impulsli kuchlanishlardan himoya qilish uchun moʻljallangan, tarkibida kuchlanishni cheklovchi chiziqli boʻlmagan qurilma mavjud boʻlgan elektrotexnik qurilma;

gorizontal yoʻnaltirilgan burgʻilash — koʻchma burgʻilash qurilmalari yordamida yer osti muhandislik kommunikatsiyalarini transheyasiz usulda yotqizishga moʻljallangan koʻp bosqichli texnologiya;

taqsimlash qurilmasi — elektr energiyasini qabul qilish va taqsimlash uchun moʻljallangan, tarkibida kommutatsiya apparatlari, yigʻma va ulovchi shinalar, yordamchi qurilmalar (kompressor va akkumulyator qurilmalari), shuningdek himoya, avtomatika, telemexanika, aloqa va oʻlchash vositalari mavjud boʻlgan elektr qurilma.

3-bob. Umumiy qoidalar

3. Kabel tarmoqlarini loyihalashda quyidagilar amalga oshirilishi kerak:

kabel tarmoqlari yoki kabel elektr uzatish tarmoqlarining boshlangʻich va yakuniy punktlarini aniqlash;

kabel tarmoqlarining taqsimlash qurilmalari, havo elektr uzatish tarmoqlari hamda asosiy elektr uskunalariga ulash usullarini asoslash;

hududning seysmik faolligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni hisobga olish;

hududning iqlimiy hududlashtirish xaritalari asosida tabiiy-iqlimiy sharoitlarni hisobga olish;

kabel tarmoqlarining oʻtkazish qobiliyatini hisoblash;

kabel tarmoqlarining qisqa tutashuv toklariga bardoshliligini aniqlash.

4. Kabel tarmoqlarini loyihalashda quyidagilar aniqlanishi lozim:

kabel tarmogʻi trassasi va uning uzunligi;

kabel tarmoqlarining parallel zanjirlari soni hamda ularning oʻzaro joylashuvi;

kabel tarmogʻining har bir zanjiri uchun bir fazali konstruksiyadagi kabellarning oʻzaro joylashuvi (agar kabel tarmoqlarini qurish uchun bir fazali kabellar tanlangan boʻlsa);

kabel tarmoqlarini yotqizish usuli va konstruktiv yechimlari;

polimer quvurlarda yotqiziladigan maydonlarning mavjudligi, quvurlar turi hamda ularning asosiy parametrlari;

kabel konstruksiyasi, oʻtkazgich materiali, oʻtkazgich va ekran kesimlari, tashqi qobiqning foydalanish xususiyatlari;

kabel ekranlarini yerga ulash sxemasi va uni bajarish usuli;

kabellarning uzunligi, biriktiruvchi hamda oxirgi muftalar soni, ularning trassada joylashtirilishi;

kabel uzatish tarmoqlarining joylashuvi va turi, shuningdek avtomatik qayta ulashni taʼminlash tamoyillari;

kabel tarmoqlarini kuchlanishlardan (momaqaldiroq va kommutatsiya) himoya qilish boʻyicha texnik yechimlar va himoya vositalari.

5. Uzunligi 25 km dan ortiq boʻlgan kabel tarmoqlarini loyihalash va qurishda quyidagilar hisobga olinishi zarur:

yuklanmagan (boʻsh rejimdagi) kabel tarmoqlarining sigʻim toki qiymati hamda ularning qizib ketish xavfi;

kabel tarmoqlarining yoki unga tutash tarmoqlarda reaktiv quvvatni kompensatsiya qilish vositalarini (shuntlovchi reaktorlar) jihozlash;

yuklamasiz kabel tarmoqlarining sigʻim toklarini uzgichlar bilan kommutatsiya qilish imkoniyati.

6. Kabel tarmogʻini loyihalashda har bir fazani bir vaqtning oʻzida bir nechta parallel kabel orqali bajarishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Texnik yechimdan foydalanishga loyiha hujjatlarida texnik-iqtisodiy va elektr hisob-kitoblar bilan asoslangan hollarda yoʻl qoʻyiladi. Bunda quyidagilar taʼminlanishi lozim:

parallel kabellar oʻrtasida tok yuklamalarining bir tekis taqsimlanishi;

kabel tarmogʻining umumiy elektr sigʻimi va sigʻim toklarining hisobga olinishi;

kabel ekranlarida induksiyalanadigan toklar va kuchlanishlarning ruxsat etilgan qiymatlardan oshmasligi;

kabel tarmogʻi tomonidan hosil qilinadigan magnit maydonning ruxsat etilgan darajada boʻlishi;

kabellarning oʻzaro joylashuvi tok taqsimoti, ekranlardagi yoʻqotishlar, sovutish sharoitlari va elektromagnit taʼsirlarni hisobga olgan holda optimallashtirilishi.

7. Yer osti kabel tarmoqlari uchun muhofaza zonasi belgilanishi, bunda muhofaza zonasining chegaralari kabel tarmogʻi trassasi boʻylab, kabellar ustidagi yer maydoni doirasida, chekka kabellardan har ikki tomonga kamida 1 m masofada boʻlishi lozim.

4-bob. Kabel tarmoqlarining trassasini tanlash va ularni yotqizish usullariga qoʻyiladigan talablar

1-§. Asosiy talablar

8. Kabel tarmoqlarini yotqizish trassasi va usullarini tanlashda quyidagilar hisobga olinishi lozim:

kabel tarmoqlari oʻtkazgichlarining materiali va kesimi;

kabel tarmoqlarining ekranlarini yerga ulash sxemasi (ekranlarda yoʻqotishlarning mavjudligi yoki mavjud emasligi);

kabel tarmoqlarining toʻgʻri va nol ketma-ketliklar boʻyicha boʻylama aktiv hamda induktiv qarshiliklari;

kabel tarmoqlari tomonidan hosil qilinadigan magnit maydoni;

bir nechta zanjirga ega kabel tarmoqlarining kabellariga xavfsiz xizmat koʻrsatish va taʼmirlash shartlari.

2-§. Kabel tarmoqlarining trassasini tanlashga qoʻyiladigan talablar

9. Kabel tarmoqlarining trassasi turli yoʻnalish variantlarini texnik-iqtisodiy jihatdan taqqoslash asosida tanlanishi lozim. Bunda quyidagilar hisobga olinishi kerak:

hududning tabiiy xususiyatlari (iqlim sharoiti, seysmik faolligi va xavfli geologik jarayonlarning mavjudligi);

tabiiy muhitning holati (grunt, yer osti suvlarining agressivligi);

hududning ahamiyati (tabiatni muhofaza qilish, moddiy madaniy meros, alohida muhofaza etiladigan tabiiy hududlar);

kabel tarmoqlarini yotqizish natijasida atrof tabiiy muhitga koʻrsatilishi mumkin boʻlgan taʼsirlar.

10. Kabel tarmoqlari trassasini tanlashda quyidagi hududlar va obyektlarni chetlab oʻtish nazarda tutilishi lozim:

foydali qazilmalar konlari, kon ajratmalari va yer osti kon ishlanmalari mavjud hududlar;

sanoat korxonalari hududlari;

sugʻoriladigan, zax qochirilgan va boshqa melioratsiyalangan yerlar massivlari;

koʻp yillik mevali daraxtzorlar, tokzorlar joylashgan hududlar;

tuproqning tabiiy unumdorligi yuqori boʻlgan yer maydonlari va ularga tenglashtirilgan boshqa yer maydonlari;

alohida muhofaza etiladigan tabiiy hududlar hamda ularning muhofaza zonalari;

moddiy madaniy meros obyektlari va ularning muhofaza zonalari;

kabel tashqi qobigʻiga yemiruvchi taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan kimyoviy moddalar, sanoat chiqindilari, shlak, qurilish chiqindilari, chiqindi poligonlari, koʻmilgan chiqindi joylari yoki agressiv gruntlar mavjud hududlar;

muhandislik-geologik sharoiti noqulay boʻlgan hududlar, shu jumladan botqoqliklar, choʻkuvchan, boʻrtuvchan, muzlagan yoki beqaror gruntlar mavjud joylar.

11. Kabel tarmoqlarini loyihalashda kabellarni mexanik shikastlanish, kimyoviy taʼsir, tebranish, qizish hamda qisqa tutashuv natijasida yuzaga keladigan elektr yoyining taʼsiridan himoya qilish choralari taʼminlanishi, bunda kabel sarfi texnik jihatdan asoslangan minimal miqdorda qabul qilinishi lozim.

12. Kabel tarmoqlari trassasini tanlashda kabel tarmoqlarining issiqlik manbalari va issiqlik nurlanishi manbalariga yaqin joylashtirilishiga yoʻl qoʻymaslik boʻyicha texnik yechimlar nazarda tutilishi lozim.

Bunday joylashtirishning oldini olish imkoniyati mavjud boʻlmaganda kabel tarmogʻi kabelning ruxsat etilgan harorat rejimi, tok oʻtkazish qobiliyati, issiqlik taʼsiridan himoyalash choralari hamda ekspluatatsiya sharoitlari hisobga olingan holda loyihalanishi kerak.

13. Aholi punktlarida kabel tarmoqlarining trassasini transport qatnovi mavjud boʻlmagan yoki cheklangan koʻchalar boʻylab, trotuarlar ostidan, hovlilar, texnik yoʻlaklar hamda maysazorlar boʻylab joylashtirish nazarda tutilishi lozim.

Kabel tarmoqlari trassasini koʻchalarning qatnov qismi boʻylab, kabellar polimer himoya quvurlari ichida joylashtirilgan holda loyihalashga yoʻl qoʻyiladi.

Kabellarni polimer himoya quvurlari ichiga joylashtirishda quyidagilar taʼminlanishi kerak:

kabel tarmoqlarini ochiq (transheya) yoki yopiq (gorizontal yoʻnaltirilgan burgʻilash) usullarda oʻtkazish imkoniyati;

kabel tarmoqlarini mexanik shikastlanishlardan (transport harakati natijasida yuzaga keladigan tebranish taʼsiri) himoya qilish;

kabel tarmoqlarini agressiv muhit taʼsiridan (yoʻllardan foydalanishda qoʻllaniladigan kimyoviy moddalar va reagentlar) himoya qilish;

yoʻl qoplamasini ochmasdan kabelni taʼmirlash yoki yangisiga almashtirish uchun uni himoya quvuridan chiqarib olish imkoniyati;

Biriktiruvchi muftalarni qatnov qismi ostida joylashtirishga muftalarni transport yuklamalaridan qoʻshimcha himoya qilish choralari nazarda tutilgan hollarda yoʻl qoʻyiladi.

14. Ekranlar transpozitsiyasi nazarda tutilgan kabel tarmoqlarida transpozitsiya quduqlari va ekranlarni yerga ulash quduqlarini avtomobil yoʻllarining qatnov qismida joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Mazkur quduqlar ularga tezkor kirish, xizmat koʻrsatish va taʼmirlash ishlarini xavfsiz bajarish imkoniyatini taʼminlaydigan joylarda, shu jumladan trotuar, maysazor yoki texnik yoʻlak hududida joylashtirilishi lozim;

Quduqlarga tezkor xizmat koʻrsatish imkoniyati esa ularning kirish qismlarini trotuar yoki maysazor hududiga chiqarish orqali taʼminlanishi lozim.

15. Kabel tarmoqlari trassasini tanlashda ularni boshqa yuqori va past kuchlanishli kabel tarmoqlari, shuningdek nazorat kabellari oʻtkazilishi moʻljallangan yoki oʻtkazilgan tunnellarda (metropoliten tunnellari) joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Loyihalanayotgan kabel tarmoqlarini mavjud ishlab turgan kabellar joylashgan tunnellardan oʻtkazish zarurati yuzaga kelganda trassani tanlash jarayonida elektromagnit taʼsirlar hisobga olinishi lozim.

Kabellarni tunnellarda yotqizishda mavjud kabellarga va ularning ishlash rejimiga salbiy taʼsir koʻrsatmaslik, kabellarga xizmat koʻrsatish va ularni taʼmirlash imkoniyatini cheklamaslik, shuningdek boshqa elektr tizimlarining normal ishlashiga xalaqit bermaslik taʼminlanishi zarur.

16. Kabel tarmoqlarini koʻpriklar, yoʻl oʻtkazgichlar boʻylab oʻtkazishga yoʻl qoʻyiladi.

Bunda kabel tarmoqlarining joylashuvi uning qizishi va sovushiga taʼsir qiluvchi omillar (tashqi muhit harorati, quyosh radiatsiyasi, himoya quvurlari yoki kanallarining materiali, kabelning ruxsat etilgan tok yuklamasi) hisobga olinishi kerak.

17. Elektr energiyasini uzatish uchun kabel tarmoqlarini yotqizishda amaldagi ehtiyojlar bilan birga, kelgusida elektr yuklamalarining ortishi hamda kabel tarmoqlarini kengaytirish imkoniyati loyiha yechimlarida hisobga olinishi lozim.

18. Energetika obyektlarining binolari ichida kabel tarmoqlari trassasi kabel konstruksiyalari boʻylab, shuningdek quvurlar, kanallar, tunnellar, shaxtalar va kabel qavatlarida yotqizilishi kerak.

19. Kabel konstruksiyalari kabel tarmoqlaridagi kabellarning massasini, shuningdek tarmoqda qisqa tutashuv toklari oʻtganda kabellarga taʼsir etuvchi elektrodinamik kuchlarni hisobga olgan holda loyihalanishi, bunda kabel konstruksiyalari olovbardosh materiallardan tayyorlanishi zarur.

20. Kabel tarmoqlari trassalari koʻchki, karst, soliflyuksiya, tosh qulash, sel oqimlari, suv havzalari qirgʻoqlarining yemirilishi va qayta shakllanishi, tektonik yoriqlar, agressiv gruntlar, beqaror qiyaliklar hamda yer osti kon ishlanmalari bilan bogʻliq xavfli geologik va muhandislik-geologik jarayonlar kuzatiladigan hududlarni chetlab oʻtgan holda tanlanishi lozim.

Shuningdek, kabel tarmoqlari trassalarini kul uyumlari, chiqindixonalar, keng daryo qayirlari, botqoqliklar, shoʻrlangan gruntlar, koʻchma qumlar, qiya togʻ hududlari va choʻkuvchan gruntli hududlardan oʻtkazishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Mazkur hududlarni chetlab oʻtish imkoniyati boʻlmaganda, kabel tarmoqlarini polimer himoya quvurlari ichida, germetik tarzda, gorizontal yoʻnaltirilgan burgʻilash usuli orqali yotqizishga yoʻl qoʻyiladi.

Gorizontal yoʻnaltirilgan burgʻilash usuli bilan oʻtkazilgan kabel tarmoqlari joylashgan hududlarda grunt koʻchishining oldini olish choralari amalga oshirilishi lozim.

Gorizontal yoʻnaltirilgan burgʻilash usuli orqali yotqiziladigan kabel tarmoqlari muftalarsiz va uzluksiz holda yotqizilishi kerak.

21. Togʻli hududlarda kabel tarmoqlari trassalarini qiyalik burchagi 30° dan ortiq boʻlgan uzun qiya maydonlarda serpantin (ilon izi yoʻli) shaklida yotqizish kerak.

Bunda trassalarda ulovchi va transpozitsiya muftalar tekis maydonchalarda joylashtirilishi zarur.

22. Kabel tarmoqlari trassalarini joylashtirishda ularning oʻzaro va quvurlar bilan kesishishiga yoʻl qoʻyilmaydi (bundan kabellarni nomagnit materialdan tayyorlangan polimer himoya quvurlari ichida yotqizilgan hollar mustasno).

23. Himoya quvurlari ichida yotqiziladigan kabel tarmoqlari trassasining qismlari (bundan gorizontal yoʻnaltirilgan burgʻilash usuli bilan bajariladigan qismlar mustasno) toʻgʻri chiziqli qilib loyihalanishi lozim.

24. Himoya quvurlari ichida yotqiziladigan kabel tarmoqlari trassalarining toʻsiqlar bilan kesishish qismlari, qoida tariqasida, kesib oʻtilayotgan toʻsiqqa nisbatan toʻgʻri burchak ostida loyihalashtirilishi lozim.

25. Kabel tarmoqlarini yotqizish trassalarida 90° burchak ostidagi egilishlar soni 8 tadan ortiq boʻlmasligi kerak.

3-§. Kabel tarmoqlarini yotqizish usullarini tanlashga qoʻyiladigan talablar

26. Kabel tarmoqlari loyihasida kabel tarmoqlari trassasining har bir qismi uchun kabellarni yotqizish usuli texnik-iqtisodiy jihatdan asoslangan holda tanlanishi lozim. Bunda quyidagi yotqizish usullaridan biri yoki ularning kombinatsiyasi qoʻllanilishiga yoʻl qoʻyiladi:

transheyalarda;

transheyalarga yotqizilgan polimer himoya quvurlarida;

yer ostida polimer himoya quvurlarida, gorizontal yoʻnaltirilgan burgʻilash yoki teshish usuli orqali;

kabel kanallari va lotoklarida;

kabel estakadalari va konstruksiyalari boʻylab;

kabel bloklarida;

kabel inshootlari va ishlab chiqarish binolari ichida;

suv ostida;

poʻlat arqonlarda;

maxsus inshootlarda (koʻpriklar, dambalar, toʻgʻonlar, prichallar va boshqa shunga oʻxshash inshootlar boʻylab);

issiqlik tarmoqlari, quvur oʻtkazgichlar, avtomobil yoʻllari, temir yoʻllar va boshqa muhandislik kommunikatsiyalari bilan kesishgan joylarda.

27. Kabellarni transheyalarda temir-beton lotoklar ichida yotqizishga yoʻl qoʻyiladi.

Kabellarni temir yoʻl yoʻllari boʻylab joylashgan maxsus lotoklarda (kanallar) yotqizishga yoʻl qoʻyiladi. Bunda lotoklar (kanallar) yer yuzasida yoki qisman chuqurlashtirilgan holda joylashtirilishi hamda ularning ichki boʻshligʻi grunt bilan toʻldirilmagan boʻlishi lozim.

28. Kabel tarmoqlarini transheyalarda yotqizish quyidagi hollarda amalga oshirilishi lozim:

ochiq yer qazish ishlarini bajarish imkoniyati mavjud boʻlganda;

kabel tarmoqlariga yuqori mexanik taʼsirlar mavjud boʻlmaganda (transport vositalaridan tushadigan ortiqcha bosim, transport harakati natijasida gruntning xavfli tebranishlari hamda seysmik taʼsir xavfi);

kabel tarmoqlari agressiv muhit taʼsiriga uchramaydigan sharoitlarda joylashtirilganda.

29. Kabel tarmoqlari transheya ichida muhandislik kommunikatsiyalari yoki boshqa kabel tarmoqlari bilan kesishgan hollarda, kesishish joylarida kabellar himoya quvurlari ichida yotqizilishi kerak.

30. Kabel tarmoqlarini polimer himoya quvurlari ichida yotqizish (transheyalarda yoki transheyasiz yopiq usulda hamda gorizontal yoʻnaltirilgan burgʻilash yoki teshish usuli orqali) amalga oshirilishiga yoʻl qoʻyiladi.

Mazkur usul quyidagi hollarda qoʻllanilishi lozim:

ochiq yer qazish ishlari hajmini kamaytirish zarur boʻlganda;

kabel tarmoqlarini mexanik shikastlanishdan himoya qilish talab etilganda;

kabel tarmoqlari avtomobil yoʻllari, temir yoʻllar, maydonlar, xiyobonlar va boshqa hududlar ostidan oʻtkazilganda;

kabel tarmoqlari tor sharoitlarda yoki mavjud muhandislik kommunikatsiyalari zich joylashgan hududlarda yotqizilganda;

kabel tarmoqlari muhandislik kommunikatsiyalari yoki boshqa kabel tarmoqlari bilan kesishgan joylarda;

kabellar suv havzasidan qirgʻoqqa chiqish hududlarida himoya qilinishi zarur boʻlganda;

kabellar xavfli moddalar, chiqindilar yoki agressiv muhit taʼsiridan himoya qilinishi zarur boʻlganda;

kabel tarmoqlarini taʼmirlash yoki almashtirish imkoniyatini taʼminlash zarur boʻlganda;

kabel tarmoqlarining elektr stansiyalari va podstansiyalari hududiga kirish hamda chiqish joylarida;

kengligi 500 m dan kam boʻlgan daryolar, kanallar va boshqa suv havzalarini kesib oʻtishda.

31. Kabel tarmoqlarini pichoqsimon kabel yotqizgichlar yordamida transheyasiz yotqizish usulini qoʻllashga yoʻl qoʻyilmaydi.

32. Elektr stansiyalari va podstansiyalar hududida kabel tarmoqlarini himoyalanmagan holda transheyalarda yotqizishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Bunday hududlarda kabellar himoya quvurlari, kabel lotoklari yoki boshqa kabel konstruksiyalari orqali mexanik shikastlanishdan himoyalangan holda yotqizilishi lozim.

33. Sanoat korxonalari hududida kabel tarmoqlarini yotqizish kabel estakadalari, himoya quvurlari, kabel konstruksiyalari yoki boshqa kabel inshootlari orqali, ochiq yoki himoyalangan usulda amalga oshirilishi lozim.

34. Transport harakati jadal boʻlgan koʻchalar, maydonlar va avtomobil yoʻllarini kesib oʻtishda kabel tarmoqlari poʻlat yoki polimer himoya quvurlari ichida yotqizilishi lozim.

Tor sharoitlarda, temir yoʻllar, daryolar, kanallar va boshqa suv havzalari, keng koʻchalar hamda transport harakati jadal boʻlgan koʻchalar bilan kesishish joylarida polimer himoya quvurlarini transheyasiz yopiq usulda (gorizontal yoʻnaltirilgan burgʻilash yoki teshish usuli orqali) yotqizishga yoʻl qoʻyiladi.

35. Kabel tarmoqlari trassasining quvurlar orqali bajariladigan kesishuv maydonlarida loyiha hujjatlarida zaxira quvurlar nazarda tutilishiga yoʻl qoʻyiladi.

Kesishuvlar gorizontal yoʻnaltirilgan burgʻilash yoki teshish usuli bilan bajarilganda, kabel tarmogʻini keyinchalik taʼmirlash yoki almashtirish imkoniyatini taʼminlash maqsadida zaxira quvurlar nazarda tutilishi lozim.

110 kV va undan yuqori kuchlanishli kabel tarmoqlarining har bir zanjiri uchun zavod sharoitida tayyorlangan, germetiklangan kamida bitta zaxira quvur nazarda tutilishi kerak.

Zaxira quvur uchlari germetik yopuvchi qopqoqlar bilan berkitilgan boʻlishi lozim.

36. Kesishish joylarida zaxira kabellarni nazarda tutish lozim.

Zaxira kabellar soni texnik-iqtisodiy asoslash orqali belgilanadi.

Zaxira kabellar himoya qobigʻiga ega boʻlishi hamda mavjud ishchi kabellarning har birini almashtirish imkonini beradigan tarzda yotqizilishi kerak.

Gorizontal yoʻnaltirilgan burgʻilash yoki teshish usuli orqali amalga oshirilgan yopiq oʻtish uzunligi 100 m dan ortiq boʻlganda, shuningdek texnik-iqtisodiy asoslash mavjud boʻlganda, zaxira kabeli joylashtirilgan zaxira quvurlar nazarda tutilishi lozim (bir fazali konstruksiyadagi kabellardan iborat kabel tarmoqlari uchun har bir zanjirga kamida bitta zaxira kabel nazarda tutilishi kerak).

37. Bir oqimda 10 ta va undan ortiq kabel tarmoqlari yotqizilganda, ularni kollektorlarda, kabel kanallarida yoki kabel tunnellarida joylashtirish lozim.

38. Seysmik hududlarda, agressiv iqlim sharoitlariga ega joylarda, shuningdek kabellarga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan boshqa sharoitlarda kabel tarmoqlari bir-biri bilan ketma-ket ulangan, yaxlit va germetik quvur kanallarida yer ostidan yotqizilishi lozim.

Bunda quvur kanallari quyidagi talablarga javob berishi kerak:

kabellarning ogʻirligi, quvurlarning oʻz ogʻirligi, shuningdek tashqi mexanik taʼsirlarga, (yuklamalar, tebranishlar va zarbalar) deformatsiyasiz hamda shikastlanmasdan bardosh beradigan darajada mustahkam boʻlishi (yotqiziladigan kabellarning turi, soni, kuchlanish darajasi hamda ekspluatatsiya sharoitlariga bogʻliq hisobiy yuklamalar inobatga olinishi kerak);

quvurlar suv, namlik, agressiv muhit, korroziya va boshqa salbiy taʼsirlarga chidamli materiallardan tayyorlangan boʻlishi;

quvurlarning geometrik oʻlchamlari, jumladan ichki diametri yoki kengligi, yotqizish chuqurligi, devor qalinligi va boshqa konstruktiv koʻrsatkichlari loyiha hujjatlariga muvofiq boʻlishi;

quvur kanallari, kabel tunnellari yoki kabel inshootlarining mustahkamligi va ishonchliligiga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan yoriqlar, choʻkishlar, boʻshliqlar, deformatsiyalar va boshqa nuqsonlarga ega boʻlmasligi;

quvurlarning tashqi yuzasi korroziya, agressiv muhit va boshqa salbiy taʼsirlardan himoya qiluvchi qoplama bilan qoplanishi.

39. Kabel tarmoqlarini yotqizishda bir fazali kabellarni uchburchak shaklida joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

Bir fazali kabellar quvurlarsiz yotqizilgan hollarda, har bir kabel tarmoqlari zanjirining bir fazali kabellari bir-biriga zich tutashtirilgan uchburchak shaklida mazkur SHNQning 1-ilovasi 1-rasmiga muvofiq joylashtirilishiga yoʻl qoʻyiladi.

110 — 500 kV kuchlanishli kabel tarmoqlari quvurlar ichida yotqizilganda har bir bir fazali kabel alohida quvurda joylashtirilishi lozim.

Har bir kabel tarmogʻi zanjiriga tegishli quvurlar bir-biriga zich tutashtirilgan uchburchak shaklida quvurlar dastasi koʻrinishida, mazkur SHNQning 1-ilovasi 2-rasmiga muvofiq joylashtirilishiga yoʻl qoʻyiladi.

40. Kabellarni yer ostiga yotqizish chuqurligi (kabelning muftalardan chiqadigan qismlari bundan mustasno) trassaning barcha qismida bir xil boʻlishi kerak.

Bunda kabellarni yotqizish chuqurligi mazkur SHNQning 259-bandiga muvofiq boʻlishi kerak.

Oʻzanlari va qirgʻoqlari yuvilishga moyil boʻlgan daryolar, kanallar va boshqa suv obyektlarini kesib oʻtishda kabel tarmoqlarini yotqizish usuli hamda chuqurligi mahalliy gidrologik, muhandislik-geologik va ekspluatatsiya sharoitlarini hisobga olgan holda loyiha hujjatlarida asoslanishi lozim.

4-§. Kabellarni mahkamlash hamda zaxira elementlarga qoʻyiladigan talablar

41. Kabel tarmoqlar montaj qilish va ekspluatatsiya qilish jarayonida mexanik zoʻriqishlar hamda shikastlanishlar yuzaga kelishining oldi olinadigan tarzda joylashtirilishi lozim. Bunda:

a) kabellar grunt siljishi, shuningdek kabellar yoki ular yotqizilgan konstruksiyalarning harorat taʼsirida deformatsiyalanishini hisobga olgan holda, yetarli uzunlikdagi zaxira bilan yotqizilishi hamda loyiha hujjatlarida 1 km trassa uchun quyidagi uzunlikdagi kabel nazarda tutilishi kerak:

kabel yerga yotqizilganda — 1 km trassa uchun 1,04 km kabel;

suv toʻsiqlari orqali yotqizilganda — 1 km trassa uchun 1,14 km kabel;

kabel kanalizatsiyasi orqali yotqizilganda — 1 km trassa uchun 1,057 km kabel;

b) kabellar konstruksiyalar, devorlar, yopmalar va boshqa shunga oʻxshash elementlar boʻylab gorizontal yotqizilganda, ular kabel uzunligi boʻylab belgilangan oraliqlarda, oxirgi nuqtalarda, muftalarda, burilish joylarining ikkala tomonida, shuningdek biriktiruvchi va transpozitsiya muftalar joylashgan hududlarda mustahkam hamda tekis mahkamlanishi;

d) kabellar konstruksiyalar va devorlar boʻylab vertikal yotqizilganda, ular qobiqlarning deformatsiyalanishiga hamda muftalardagi sim ulanishlarining buzilishiga yoʻl qoʻymaydigan tarzda mustahkam mahkamlanishi;

e) zirhlanmagan kabellar yotqiziladigan konstruksiyalar kabel qobiqlarini mexanik taʼsirlardan himoya qilishni taʼminlashi hamda kabellar qattiq mahkamlanadigan joylarda ham qobiqlar shikastlanish va korroziyadan himoyalanishi;

f) mexanik shikastlanishlar yuzaga kelishi mumkin boʻlgan joylarda joylashgan kabellar pol yoki yer sathidan 3 m dan 4 m gacha balandlikda hamda yer ostida 0,5 m dan 0,7 m gacha chuqurlikda yonmaydigan, bir fazali kabellar uchun esa magnitsiz materiallar bilan himoyalanishi;

g) ekspluatatsiya davomida kabellar boshqa kabellar bilan yonma-yon joylashtirilganda, ularning shikastlanishiga yoʻl qoʻymaslik uchun zarur choralar koʻrilishi;

h) kabellar qizib ketishining oldini olish uchun ular qiziydigan sirtlardan yetarli masofada yotqizilishi, shuningdek berkituvchi armatura (zadvijka) va flanesli birikmalar oʻrnatilgan joylarda issiq moddalarning sizib chiqishi yoki oqib ketishi ehtimoli mavjud boʻlsa, kabellarni himoya qilish choralari nazarda tutilishi lozim.

42. Kabel inshootlarida materiallar, asbob-uskunalarni saqlashga yoʻl qoʻyilmaydi.

5-§. Kabel tarmoqlarining muhofaza zonalariga qoʻyiladigan talablar

43. Yer osti va suv osti kabel tarmoqlari joylashgan hududlarda muhofaza zonalari quyidagi tartibda belgilanadi:

aloqa kabellari va optik tolali aloqa kabellari bilan birgalikda yotqizilmagan yer osti kabel tarmoqlari boʻylab ularning har ikki tomonida chekka kabellardan 1 m masofada joylashgan vertikal tekisliklar bilan chegaralangan yer uchastkasi koʻrinishida;

aloqa kabellari va optik tolali aloqa kabellari bilan birgalikda yotqizilgan yer osti kabel tarmoqlari boʻylab ularning har ikki tomonida chekka kabellardan 2 m masofada joylashgan vertikal tekisliklar bilan chegaralangan yer uchastkasi koʻrinishida;

suv osti elektr uzatish kabel tarmoqlari boʻylab suv yuzasidan suv tubigacha boʻlgan, kabel taqmoqlarining har ikki tomonida chekka kabellardan 100 m masofada joylashgan vertikal tekisliklar bilan chegaralangan suv maydoni koʻrinishida.

44. Kabel tarmoqlarining muhofaza zonalari axborot belgilari bilan belgilangan boʻlishi kerak.

45. Kabel tarmoqlari trassasi qurilishsiz hududlardan oʻtganda, shuningdek kuchlanishi 110 kV dan 500 kV gacha boʻlgan kabel tarmoqlari uchun va aholi punktlarida axborot belgilari oʻrnatilishi lozim.

Axborot belgilari kabel tarmoqlari trassasining burilish joylarida, birlashtiruvchi muftalar joylashgan hududlarda, yoʻllar va yer osti inshootlari bilan kesishish joylarining har ikki tomonida, binolarga kirish joylarida, shuningdek trassaning toʻgʻri qismlarida har 100 m oraliqda joylashtirilishi kerak.

Haydaladigan yerlarda axborot belgilari kamida har 500 m oraliqda oʻrnatilishi lozim.

46. 35 kV va undan yuqori kuchlanishli kabel tarmoqlarining trassasini aniqlash hamda ularni identifikatsiya qilish maqsadida kabel tarmoqlarining butun uzunligi boʻylab elektron markerlardan (antennani oʻz ichiga olgan maʼlum shakldagi germetik korpus, past chastotali passiv rezonans kontur, buyumlar, kabellar hamda kabel armaturalarini tamgʻalash uchun elektron belgi) foydalanish kerak.

47. Elektron markerlar bir-biridan 50 m dan ortiq boʻlmagan masofada, shuningdek trassa burilish burchaklarida, trassaning chuqurlashgan nuqtalarida, muftalar montaj qilinadigan joylarda, quvur orqali oʻtish qismlari chegaralarida, boshqa muhandislik kommunikatsiyalari bilan kesishish joylarida, suv toʻsiqlaridan oʻtish hududlari chegaralarida, kabel qobigʻi va oʻrnatilgan optik tolalarni taʼmirlash joylarida oʻrnatilishi lozim.

48. Kuchlanishi 6 kV dan 20 kV gacha boʻlgan kabellar transheyalarda yotqizilganda kabel trassasi signal tasmasi bilan belgilanishi lozim.

Signal tasmasi transheyada kabellar ustidan, ularning tashqi qoplamasidan 250 mm masofada yotqizilishi kerak.

Transheyada bitta kabel yotqizilganda, signal tasmasi kabel oʻqi boʻylab joylashtirilishi lozim.

Bir nechta kabel yotqizilganda, signal tasmasining chetlari chekka kabellardan kamida 50 mm tashqariga chiqib turishi kerak.

Transheya kengligi boʻylab bittadan ortiq signal tasmasi yotqizilganda, qoʻshni signal tasmalar kamida 50 mm kenglikda ustma-ust joylashtirilishi lozim.

5-bob. Kabellarni tanlash va ekranlarni yerga ulash sxemalariga qoʻyiladigan talablar

1-§. Asosiy qoidalar

49. Kabel markasi foydalanish sharoitlarida atrof-muhit taʼsiri, yotqizish va montaj qilish jarayonida yuzaga keladigan mexanik zoʻriqishlar hamda ekspluatatsiya sharoitlarini inobatga olgan holda tanlanishi lozim.

50. Kabel turi va konstruktiv yechimi quyidagi omillarni hisobga olgan holda qabul qilinishi lozim:

kabelning nominal kuchlanishi;

kabel tok oʻtkazuvchi simlarining soni (bir fazali, uch fazali kabel, simlarning shakli va konstruksiyasi);

kabel izolyatsiyasining turi;

kabelni germetiklash usuli;

kabel tashqi qobigʻining turi va himoya xususiyatlari;

optik tolani integratsiya qilish zarurati.

51. Kabelning turi va konstruktiv yechimi qabul qilingandan soʻng quyidagilar aniqlanishi lozim:

kabel ekranining materiali va kesimi;

kabel tarmogʻining kabellari ekranlarini yerga ulash sxemasi;

kabel tok oʻtkazuvchi simining materiali va kesimi.

Bunda quyidagilar amalga oshirilishi lozim:

tarmoqdagi qisqa tutashuv toklarining qiymati hamda ularni oʻchirish vaqtiga bogʻliq holda kabel ekranining materiali va kesimi aniqlanishi;

ekranlarni yerga ulash sxemasi (ekranlardagi quvvat yoʻqotishlari bilan yoki ularsiz), shuningdek kabellarni sovutish sharoitlariga taʼsir qiluvchi yotqizish sharoitlarini inobatga olgan holda kabel tok oʻtkazuvchi simining materiali va kesimi aniqlanishi;

dastlabki bosqichda ekranlarda quvvat yoʻqotishlarisiz ishlaydigan sxema qabul qilingan boʻlsa, hisob-kitoblar asosida ekranlarni yerga ulashning optimal sxemasi aniqlanishi, bunda ekranlarni bir tomonlama yerga ulash, ekranlarni transpozitsiyalash yoki ularning kombinatsiyasidan foydalanish imkoniyati koʻrib chiqilishi.

52. Kabellar va ularning ekranlarini yerga ulash sxemalarini tanlash quyidagi omillarni hisobga olgan holda amalga oshirilishi lozim:

tarmoqning qisqa tutashuv tokining qiymati va/yoki rele himoyasi bilan qisqa tutashuvni uzib qoʻyish vaqti;

kabel tarmogʻi boʻyicha uzoq muddatli normal rejimda yoki turli avariya va avariyadan keyingi rejimlarda uzatilishi rejalashtirilgan quvvat;

kabel tarmogʻi yukining xususiyati va uning sutkalik hamda yillik oʻzgarish grafiklari;

kabellarni yotqizish usuli va sharoitlari, atrof-muhit parametrlari (grunt, havo);

himoya quvurlarining tashqi diametri, devor qalinligi hamda quvur materiali solishtirma issiqlik qarshiligi;

parallel kabel va issiqlik tarmoqlari bilan yaqinlashish yoki kesishish holatlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar.

Mazkur maʼlumotlardan bittasi oʻzgargan taqdirda, kabellar hamda ularning ekranlarini yerga ulash sxemasi qayta tanlanishi lozim.

53. Elektr kabellarini tanlash hamda ularning ekranlarini yerga ulash sxemasini aniqlash uchun tarmoqning boʻylama aktiv va induktiv qarshiliklari toʻgʻri va nol ketma-ketliklar boʻyicha hisoblanishi kerak.

54. Nominal kuchlanishi 110 kV dan 500 kV gacha boʻlgan kabel tarmoqlarini loyihalashda ularning holatini monitoring qilish tizimlari nazarda tutilishi lozim.

Kabellarni haroratni nazorat qilish tizimi bilan jihozlashda kabel ekrani tarkibiga oʻrnatilgan optik tolalardan foydalanish kerak.

2-§. Kabel konstruksiyasi, uning izolyatsiyasi va tok oʻtkazuvchi simlarini tanlashga qoʻyiladigan talablar

55. Kabellar va kabel armaturalarining nominal kuchlanishi Oʻz DSt IEC 60183:2019 ga muvofiq tanlanishiga yoʻl qoʻyiladi.

Nominal kuchlanishi 6 kV dan 35 kV gacha boʻlgan plastmassa izolyatsiyali kabellar Oʻz DSt IEC 60502-2:2020 ga muvofiq boʻlishi tavsiya etiladi.

Nominal kuchlanishi 110 kV va undan yuqori boʻlgan kabellar esa Oʻz DSt IEC 60840 hamda Oʻz DSt IEC 62067:2019 larga muvofiq boʻlishi tavsiya etiladi.

56. 6 kV dan 35 kV gacha boʻlgan kabel tarmoqlari uchun kabelning nominal kuchlanishini tanlashda tarmoq neytralining yerga ulanish rejimi hamda bir fazali yerga tutashuv rejimining davomiyligi hisobga olinishi lozim.

6 kV dan 35 kV gacha boʻlgan kabel elektr uzatish tarmoqlarida kabellarning belgilangan nominal kuchlanishlari quyidagi 1-jadvalga muvofiq qabul qilinadi.

6 — 35 kV li kabel elektr uzatish tarmoqlardagi kabellarning belgilangan nominal kuchlanishlari

1-jadval

57. Kuchlanishi 6 kV dan 35 kV gacha boʻlgan kabel tarmoqlari uchun kabelning nominal kuchlanishini tanlashda tarmoq toifasi, tarmoq neytralining yerga ulanish rejimi hamda bir fazali yerga tutashuv davomiyligi hisobga olinishi lozim.

Bunda tarmoq neytralining quyidagi yerga ulanish rejimlari inobatga olinadi:

izolyatsiyalangan neytral;

yoyni soʻndiruvchi reaktor orqali yerga ulangan neytral (kompensatsiyalangan neytral);

rezistor orqali yerga ulangan neytral (rezistiv yerga ulangan neytral);

kombinatsiyalangan neytral.

58. Kuchlanishi 6 kV dan 35 kV gacha boʻlgan kabel tarmoqlari bir fazali yerga tutashuvdan himoya qurilmalari bilan jihozlanishi va shikastlangan kabel tarmoqlarini yoki taqsimlash qurilmasining tegishli shina seksiyasini avtomatik ravishda tezkor oʻchirishni taʼminlashi kerak.

59. Shikastlangan kabel tarmogʻining bir fazali yerga tutashuv holatida (beqaror (yoy) ega boʻlgan bir fazali yerga tutashuvda) avtomatik ravishda oʻchiruvchi himoya mavjud boʻlmaganda kabellarning nominal kuchlanishi mazkur SHNQning 1-jadvalida keltirilgan “C” toifasi boʻyicha tarmoqning nominal kuchlanishidan bir yuqori kuchlanish darajasiga mos qabul qilinishi lozim.

Nominal kuchlanishi 35 kV boʻlgan tarmoqlarda har qanday bir fazali yerga tutashuv oʻchirilishi, kabelning kuchlanish sinfi esa tarmoqning kuchlanish sinfiga mos boʻlishi kerak.

60. Kuchlanishi 6 kV dan 35 kV gacha boʻlgan tarmoqlarda kabellar va kabel armaturalarining nominal kuchlanishi tarmoq toifasi (“A”, “B” yoki “C”) hisobga olingan holda mazkur SHNQning 1-jadvaliga muvofiq tanlanishi lozim. Kabel va armaturalar uchun U0/U(Um) kuchlanish qiymatlari quyidagicha qabul qilinadi:

3,6/6 (7,2) kV;

6/10 (12) kV;

8,7/15 (17,5) kV;

12/20 (24) kV;

18/30 (36) kV.

61. Nominal kuchlanishi 110 kV dan 500 kV gacha boʻlgan, neytrali yerga ulangan hamda istalgan qisqa tutashuvni tezkor va selektiv oʻchirishni taʼminlaydigan tarmoqlarda qoʻllaniladigan kabellar va kabel armaturalarining nominal kuchlanishi tarmoqning nominal kuchlanishiga mos boʻlishi lozim.

110 dan 500 kV gacha boʻlgan tarmoqlar uchun kabellarning nominal kuchlanishlari

2-jadval

62. Kuchlanishi 110 dan 500 kV gacha boʻlgan tarmoqlarda kabellar va armaturalar uchun eng katta ishchi kuchlanishning yoʻl qoʻyiladigan qiymati Um quyidagicha boʻlishi kerak:

110 kV tarmoq uchun — 123 kV;

150 kV tarmoq uchun — 170 kV;

220 kV tarmoq uchun — 245 kV;

330 kV tarmoq uchun — 362 kV;

500 kV tarmoq uchun — 550 kV.

Kabellar va armaturaning uchta U0/U (Um) kuchlanishining yoʻl qoʻyiladigan qiymatlari quyidagicha boʻlishi lozim:

110 kV tarmoq uchun — 63/110 (123) kV;

150 kV tarmoq uchun — 86/150 (170) kV;

220 kV tarmoq uchun — 127/220 (245) kV;

330 kV tarmoq uchun — 190/330 (362) kV;

500 kV tarmoq uchun — 2 90/500 (550) kV.

63. Kabel konstruksiyasini (bir fazali yoki uch fazali) tanlashda kabellarni ishlab chiqarish, tashish, yotqizish, montaj qilish va ekspluatatsiya qilish sharoitlaridan kelib chiqadigan texnik cheklovlarni hisobga olish lozim.

Nominal kuchlanishi 35 kV gacha boʻlgan tarmoqlarda uch fazali kabellar qoʻllanilishiga yoʻl qoʻyiladi.

Bunda uch fazali kabellarning tok oʻtkazuvchi simlari kesimi, qoida tariqasida, 240 mm² gacha qabul qilinadi.

Nominal kuchlanishi 20 kV gacha boʻlgan uch fazali kabellarda sektor shaklidagi tok oʻtkazuvchi simlar qoʻllanilganda, tok oʻtkazuvchi simlar kesimini 400 mm² gacha qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.

Bir fazali kabellar nominal kuchlanishi 500 kV gacha boʻlgan tarmoqlarda qoʻllanilishiga yoʻl qoʻyiladi.

Bunda bir fazali kabellarning tok oʻtkazuvchi simlari kesimi, qoida tariqasida, 2500 mm² gacha qabul qilinadi.

64. Kabel konstruksiyasini (bir fazali yoki uch fazali) tanlash tarmoq neytralining yerga ulanish rejimini hisobga olgan holda amalga oshirilishi lozim.

Bir fazali kabellar faqat bir fazali yerga tutashuvdan himoya bilan jihozlangan, qisqa tutashuvda tarmoqni tezda uzib qoʻyishga taʼsir qiluvchi, shu jumladan oʻzgaruvchan tok xususiyatiga ega boʻlgan kabel tarmoqlarida foydalanilishga yoʻl qoʻyiladi. Bunday tarmoqlarga quyidagilar kiradi:

neytrali bevosita yerga ulangan tarmoqlar;

neytrali samarali yerga ulangan tarmoqlar;

neytrali past omli rezistor orqali yerga ulangan tarmoqlar;

neytrali kombinatsiyalangan usulda (rezistor va reaktor) yerga ulangan tarmoqlar.

Bir fazali yerga tutashuvda shikastlangan maydonni tezkor oʻchirish taʼminlanmagan tarmoqlarda, qoida tariqasida, uch fazali kabellardan foydalanish nazarda tutiladi. Bunda tarmoq neytrali izolyatsiyalangan, yoyni soʻndiruvchi reaktor orqali yerga ulangan yoki rezistor orqali yerga ulangan boʻlishi mumkin.

65. Nominal kuchlanishi 6 kV dan 20 kV gacha boʻlgan tarmoqlarda uch fazali kabellardan foydalanish nazarda tutilganda, kabelning tok oʻtkazuvchi simlari shakli kabel konstruksiyasi, yotqizish sharoitlari, tok yuklamasi, issiqlik rejimini hisobga olgan holda tanlanishi lozim.

Kuchlanishi 6 kV dan 20 kV gacha boʻlgan uch fazali kabellarda sektor shaklidagi uchta koʻp simli tok oʻtkazuvchi kesim qoʻllanilganda, kabelning tashqi diametri dumaloq kesimli kabellarga nisbatan kichikroq boʻlishi, bunda kabellarda har bir tok oʻtkazuvchi sim kesimini 400 mm² gacha qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.

Kuchlanishi 6 kV dan 20 kV gacha boʻlgan dumaloq shakldagi uchta koʻp simli tok oʻtkazuvchi jilaga ega uch fazali kabellar sektor shaklidagi jilalarga ega kabellarga nisbatan tashqi diametrining kattaligi bilan tavsiflanadi hamda har bir jilasining kesimi 240 mm² gacha boʻlishiga yoʻl qoʻyiladi.

6 kV dan 20 kV gacha boʻlgan kabellar uchun tok oʻtkazuvchi sim shakli talab etiladigan kesim, kabellarni tortish sharoitlari hamda muftalarni oʻrnatish sharoitlarini hisobga olgan holda aniqlanishi lozim.

66. Nominal kuchlanishi 6 kV dan 500 kV gacha boʻlgan tarmoqlarda bir fazali kabellar qoʻllanilganda, tok oʻtkazuvchi sim konstruksiyasi kabelning nominal kuchlanishi, tok yuklamasi, kesimi, issiqlik rejimini hisobga olgan holda tanlanishi, bunda quyidagi tok oʻtkazuvchi sim konstruksiyalaridan foydalanish mumkin:

dumaloq shakldagi koʻp tolali tok oʻtkazuvchi sim;

Milliken turidagi segmentlangan dumaloq tok oʻtkazuvchi sim.

Oʻtkazgichlarda yuzaki taʼsirni kamaytirish maqsadida Milliken turidagi segmentlangan tok oʻtkazuvchi simlardan quyidagi hollarda foydalanish kerak:

koʻndalang kesimi 1000 mm² va undan ortiq boʻlgan kabellarda;

koʻndalang kesimi 1200 mm² va undan ortiq boʻlgan alyuminiy tok oʻtkazuvchi simli kabellarda.

Segmentlangan tok oʻtkazuvchi simlardan kichikroq kesimli kabellarda ham loyiha hujjatlarida texnik jihatdan asoslangan hollarda foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

67. Kabel izolyatsiyasi materiali kabel tarmogʻini yotqizish, montaj qilish va ekspluatatsiya qilish sharoitlarini hisobga olgan holda tanlanishi lozim.

Nominal kuchlanishi 6 dan 500 kV gacha boʻlgan tarmoqlarda tikilgan polietilen izolyatsiyali kabellarni qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

Tikilgan polietilen izolyatsiyali kabellar tok oʻtkazuvchi simlarining harorati 90 °C gacha boʻlgan uzoq muddatli ish rejimida ishlashga moʻljallangan boʻlishi kerak.

Polipropilen izolyatsiyali kabellar 6 dan 500 kV gacha nominal kuchlanishli tarmoqlarda ham qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

68. Nominal kuchlanishi 10 kV gacha boʻlgan tarmoqlarda polivinilxlorid plastikat izolyatsiyali kabellardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

69. Nominal kuchlanishi 6 kV dan 35 kV gacha boʻlgan tarmoqlarda etilen-propilen rezina izolyatsiyali yoki unga tenglashtirilgan elastomer izolyatsiyali kabellardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

Mazkur kabellar yuqori moslashuvchanlik talab etiladigan quyidagi hollarda qoʻllanilishi lozim:

tikilgan polietilen va polivinilxlorid izolyatsiyali kabellar bilan taʼminlab boʻlmaydigan egilish radiuslari talab etiladigan tor sharoitlarda kabellarni montaj qilishda;

past harorat sharoitida kabellarni montaj qilishda.

3-§. Kabellarning tashqi qobigʻini tanlashga qoʻyiladigan talablar

70. Nominal kuchlanishi 6 kV dan 35 kV gacha boʻlgan bir fazali va uch fazali kabellar uchun tashqi qobiq qalinligi mazkur SHNQning 3-jadvalida belgilangan minimal qiymatlardan kam boʻlmasligi lozim.

6–35 kV kabellarning tashqi qobigʻining nominal qalinligi

3-jadval

71. Nominal kuchlanishi 110 dan 500 kV gacha boʻlgan kabellar uchun kabellarning tashqi qobigʻining qalinligi kamida 4 mm boʻlishi kerak.

72. Murakkab konstruktiv yechimlarga ega kabel tarmoqlari uchun kuchaytirilgan tashqi qobiqli kabellardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

73. Nominal kuchlanishi 35 kV va undan yuqori boʻlgan kabel tarmoqlarida kabellarning ichki qismiga namlik va suv kirishining oldini olish maqsadida quyidagi konstruktiv himoya choralarini nazarda tutish lozim:

tok oʻtkazuvchi sim boʻylab suv tarqalishini cheklovchi boʻylama germetiklash;

kabel ekrani boʻylab suv tarqalishini cheklovchi boʻylama germetiklash;

kabel ekranini alyuminiy-polimer tasma bilan qoplash orqali koʻndalang germetiklash.

74. Barcha nominal kuchlanishli kabellarda tashqi qobiq materiali kabel tarmogʻini yotqizish va ekspluatatsiya qilish sharoitlari, mexanik, kimyoviy, namlik va harorat taʼsirlari, shuningdek yongʻin xavfsizligi talablarini hisobga olgan holda tanlanishi lozim.

75. Kuchlanishi 6 dan 35 kV gacha boʻlgan tarmoqlarda quyidagilar qoʻllanilishi kerak:

yer ostiga yotqizishda polietilen qobiqli kabellar;

ochiq havoda yotqizilganda polivinilxlorid qobiqli kabellar;

ochiq havoda bir nechta kabellar yotqizilganda (guruhli yotqizishda) olovbardosh, past yonuvchanlikka ega polivinilxlorid qobiqli kabellar.

Polietilen qobiqli kabellarning kislorod kirishi mumkin boʻlgan chiqish joylari olovbardosh qoplama bilan qoplanishi lozim.

Polivinilxlorid tashqi qobiqli kabellarni bevosita gruntga yotqizishga yoʻl qoʻyilmaydi.

76. Kuchlanishi 110 — 500 kV boʻlgan kabel tarmoqlarida quyidagi turdagi kabellar qoʻllanilishi lozim:

yerga yotqizilganda — olovbardosh, past yonuvchanlikka ega polivinilxlorid qobiqli kabellar;

ochiq havoda yotqizilganda — tarkibida galogenlar boʻlmagan polimer kompozitsiyali qobiqli kabellar.

Polietilen qobiqli kabellarning kislorod kirishi mumkin boʻlgan chiqish joylari yotqizilgandan soʻng olovbardosh tarkib bilan qoplanishi lozim.

77. Grafit qoplamali tashqi qobigʻi boʻlgan kabellar quyidagicha qoʻllanishi lozim:

6 kV dan 35 kV gacha boʻlgan kabellar ochiq usulda yoki quvurlar ichida yotqizilishiga yoʻl qoʻyiladi;

110 kV dan 500 kV gacha boʻlgan kabellar ochiq usulda yoki quvurlar ichida yotqizilishi kerak.

4-§. Zirhlangan kabellarni qoʻllashga qoʻyiladigan talablar

78. Nominal kuchlanishi 6 kV dan 500 kV gacha boʻlgan kabel tarmoqlarini qurishda, qoida tariqasida, zirhlanmagan kabellardan foydalanish nazarda tutilishi lozim.

79. Simli zirh quyidagi hollarda qoʻllanilishiga yoʻl qoʻyiladi:

kabelni trassa boʻylab tortib yotqizishda (uzun trassalarda yoki burilishlari koʻp boʻlgan trassalarda);

gʻadir-budur gruntlar, gruntning siljishi, koʻchkilar, zilzilalarda kabellarni mexanik himoyalash uchun;

kabellarni uchinchi shaxslar tomonidan yetkazilishi mumkin boʻlgan mexanik taʼsirlardan himoya qilish uchun;

kabel shikastlanganda yerga ulanish yoyi yoki qisqa tutashuv toki xavfli oqibatlarga olib kelishi mumkin boʻlgan hollarda (kimyo korxonalari, portlash xavfi boʻlgan ishlab chiqarishlar).

80. Bir fazali simli zirhli kabellarda zirhni yerga ulash sxemasi zirhda yuzaga keladigan induksiyalangan toklar va kuchlanishlarni hisobga olgan holda tanlanishi lozim.

Bunda quyidagi sxemalardan biri qoʻllanilishi kerak:

ikki tomonlama yerga ulash, bunda kabel zirhi kabel tarmogʻining har ikki uchida yerga ulanadi;

bir tomonlama yerga ulash, bunda kabel zirhining bir uchi yerga ulanadi, ikkinchi uchi izolyatsiyalanadi va tasodifiy tegib ketishdan himoyalanadi.

81. Zirhni yerga ulash sxemasi kabel ekranlarini yerga ulash sxemasi bilan oʻzaro muvofiqlashtirilishi lozim.

Bir fazali zirhli kabellarda zirh transpozitsiyasi hamda ekran transpozitsiyasini birgalikda yoki alohida qoʻllashga yoʻl qoʻyilmaydi.

82. Bir fazali kabellarda magnit materiallardan tayyorlangan zirhdan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

5-§. Kabel tarmogʻining har bir fazasi uchun bir nechta kabellarni qoʻllashga qoʻyiladigan talablar

83. Barcha kuchlanish sinflaridagi kabel tarmoqlari isteʼmolchilarning elektr taʼminotiga ishonchini oshirish maqsadida ikki zanjirli qilib loyihalanishi lozim.

Kabel tarmoqlarining har bir zanjiri tegishli kuchlanish sinfiga mos boʻlgan alohida uzgich bilan jihozlanishi kerak.

Kuchlanishi 6 kV dan 35 kV gacha boʻlgan kabel tarmoqlarining har bir zanjiri quyidagi usullardan biri orqali bajarilishiga yoʻl qoʻyiladi:

bitta uch fazali kabel bilan;

bir fazali kabellarning uch fazali guruhi bilan (har bir fazaga bittadan bir fazali kabel).

Kuchlanishi 110 kV va undan yuqori boʻlgan kabel tarmoqlarining har bir zanjiri, qoida tariqasida har bir faza uchun bittadan bir fazali kabeldan iborat uch fazali guruh koʻrinishida bajariladi.

84. Kabel tarmoqlari yuqori quvvatni uzatish uchun moʻljallanganda 1 dan 6 tagacha bir fazali kabellardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

85. Har bir zanjiri bir vaqtning oʻzida bir nechta bir fazali kabellardan tashkil topgan kabel tarmoqlarini loyihalashda zanjirning umumiy elektr sigʻimi hamda uning 50 Hz sanoat chastotasidagi sigʻim toki (ushbu tokni kabel tarmoqlari oʻchirgichi orqali kommutatsiya qilish imkoniyati bilan birga) hisobga olinishi lozim.

86. Kabel tarmogʻining har bir zanjirida har bir faza uchun bir nechta bir fazali parallel kabellar qoʻllanilganda, ularni A, B va C fazalar boʻyicha alohida guruhlamasdan har bir uch fazali guruh tarkibida joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

Kabel tarmogʻining har bir zanjiri har bir fazada uchta bir fazali kabeldan iborat boʻlgan taqdirda (A faza — A1, A2, A3; B faza — B1, B2, B3; C faza — C1, C2, C3) ushbu kabellar quyidagi uchta alohida uch fazali uchburchak guruh koʻrinishida joylashtirilishi lozim:

birinchi guruh — A1, B1, C1;

ikkinchi guruh — A2, B2, C2;

uchinchi guruh — A3, B3, C3.

6-§. Kabel ekranining kesimini tanlashga qoʻyiladigan talablar

87. Kabel ekrani kabelning elektr maydonini ekranlash, qisqa tutashuv toklarini oʻtkazish, mexanik va elektr himoyasini taʼminlash vazifalarini bajarishi lozim.

Kabel ekrani materiali va kesimi kabel tok oʻtkazuvchi simining kesimini yakuniy tanlashdan oldin loyiha hujjatlarida aniqlanishi kerak.

88. Ekran sifatida qalinligi 0,5 mm gacha boʻlgan mis yoki alyuminiy folga qoʻllanilgan bir fazali va uch fazali kabellardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

89. Bir fazali kabellarni namlik va suv kirishidan himoya qilish darajasini oshirish maqsadida qalinligi 0,5 mm va undan ortiq boʻlgan yaxlit alyuminiy ekranlardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

90. Kabel ekranining kesimi izolyatsiyaning issiqlikka chidamliligi, qisqa tutashuv tokining qiymati va uning davomiyligi hisobga olingan holda tanlanishi lozim. Tikilgan polietilen hamda etilen-propilen rezina izolyatsiyali kabellar uchun qisqa tutashuv holatida ekran materialining ruxsat etilgan maksimal harorati 350 °C qilib qabul qilinishi lozim.

91. Ekran kesimini hisoblashda quyidagilar inobatga olinishi lozim:

110 — 500 kV kuchlanishli, neytrali yerga ulangan tarmoqlarda — bir fazali yerga qisqa tutashuv toki IK(1);

6 — 35 kV kuchlanishli, izolyatsiyalangan neytralli tarmoqlarda — ikki karrali yerga qisqa tutashuv toki Ik (1,1), ushbu tok qiymati uch fazali qisqa tutashuv toki Ik (3) ga nisbatan koeffitsiyent orqali quyidagi formulaga asosan aniqlanishi lozim:

6 — 35 kV kuchlanishli, past qarshilikli rezistor RN orqali yerga ulangan neytralli tarmoqlarda umumiy bir fazali yerga tutashuv toki IBFET sigʻim va aktiv tashkil etuvchi komponentlar vektorlari yigʻindisi sifatida quyidagi formulaga muvofiq aniqlanishi kerak:

bu yerda:

ω=2 π f — tarmoqning aylanma chastotasi, ꬵ=50 Hz;

Cus — butun koʻrib chiqilayotgan tarmoqning bitta fazasining umumiy sigʻimi;

Unk — koʻrilayotgan tarmoqning nominal kuchlanishi.

Iк(1) tokining qiymati sifatida loyihalanayotgan kabel tarmogʻining uchlarida joylashgan taqsimlash qurilmasi shinalaridagi bir fazali qisqa tutashuv toklarining eng katta qiymatlaridan foydalanish kerak.

Iк(3) toki qiymati sifatida loyihalanayotgan kabel tarmoqlarining uchlarida joylashgan taqsimlash qurilmasi shinalaridagi uch fazali qisqa tutashuv toklarining eng katta qiymatlaridan foydalanish kerak.

IBFET toki qiymati sifatida, faqat Cus tarmogʻining umumiy sigʻimi toʻgʻrisida ishonchli axborot mavjud boʻlmagan sharoitda dastlabki baholashni oʻtkazish uchun, IBFET = 500 ÷ 1000 A qiymatidan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

92. Bir fazali kabel ekranining kesimi va uch fazali kabel fazalari uchun har bir ekranning kesimi quyidagi formula boʻyicha tanlanishi kerak:

bu yerda:

FЕ — kesim mm²; tok IK (IK(1) yoki IK(1.1)) kA da;

tk — vaqt, s.

Kabelning A, B, C fazalarining uchta alohida ekrani kabel boʻylab bir-biriga tegib turgan hollarda, uchta ekranning har birining kesimi quyidagi formulaga muvofiq Ik tokning (tok Ik (1) yoki Ik (1,1)) uchdan bir qismi uchun tanlanishi kerak:

KЕ ning mutanosiblik koeffitsiyenti sifatida quyidagilardan foydalanish lozim:

mis ekran uchun — KE = 0,174;

alyuminiy ekran uchun — KE = 0,114.

Hisob-kitoblarda ekran kesimini tanlashda tK = 1 s vaqt qiymatini formulaga kiritishga yoʻl qoʻyilmaydi.

93. Mazkur SHNQning 92-bandida keltirilgan formula boʻyicha aniqlangan kabel ekranining hisobiy kesimi FE standart qatorning yaqin katta qiymatigacha yaxlitlanishi lozim: 16, 25, 35, 50, 70, 95, 120, 150, 185, 210, 240, 265, 300 mm².

7-§. Ekrandagi yoʻqotishlarni hisobga olgan holda tok oʻtkazuvchi sim kesimini tanlashga qoʻyiladigan talablar

94. Kabel tok oʻtkazuvchi simining kesimi kabel ekranining kesimi va uni yerga ulash sxemasi tanlanganidan soʻng aniqlanishi lozim.

Issiqlik hisob-kitoblarida kabelning qizishi va sovushiga taʼsir qiluvchi barcha omillar hisobga olinishi kerak.

95. Kabel tok oʻtkazuvchi simining kesimi kabel tarmoqlari zanjirlari soni hamda har bir fazaga toʻgʻri keladigan kabellar sonini hisobga olgan holda tanlanishi lozim.

96. Kabel tarmoqlarida koʻndalang kesimi 1000 mm² gacha boʻlgan alyuminiy tok oʻtkazuvchi simli kabellar qoʻllanilishi lozim.

Mis tok oʻtkazuvchi simli kabellardan foydalanish quyidagi omillar asosida texnik-iqtisodiy tahlil va taqqoslash natijalari bilan asoslangan hollarda yoʻl qoʻyiladi:

kabel tarmoqlarining hisobiy tok yuklamasini taʼminlovchi alyuminiy yoki mis tok oʻtkazuvchi simli kabellarning qiymati;

qoʻllanilayotgan nominal kuchlanish sinfiga muvofiq elektr tarmogʻidagi aktiv quvvat yoʻqotishlari qiymati;

kabel tarmoqlari trassasi boʻylab alyuminiy yoki mis tok oʻtkazuvchi simli kabellarni tortib yotqizishda qoʻllanishi mumkin boʻlgan tortish kuchi qiymati.

97. Ekranlarni yerga ulash sxemasi hisobga olingan holda kabel tok oʻtkazuvchi simining kesimini tanlash uchun quyidagilar taʼminlanishi zarur:

kabel tarmoqlarining trassasi haqidagi maʼlumotlar;

kabellarni gruntda yotqizish chuqurligi;

havo haroratining mavsumiy qiymatlari;

kabel tarmoqlarining yotqiziladigan chuqurlikdagi grunt haroratining mavsumiy qiymatlari;

gruntning issiqlik qarshiligi (grunt va qayta toʻldirish materiallari);

trassani tashkil etuvchi maydonlarda kabellar va kabel zanjirlarining oʻzaro joylashishi;

kabel oʻqlari va zanjirlar orasidagi masofalar;

kabellarni yotqizishda qoʻllaniladigan quvurlarning tavsiflari, jumladan ichki va tashqi diametri, devor materiali, ularning oʻzaro joylashuvi hamda yotqizish chuqurligi;

kabel tarmoqlari trassasi yaqinida issiqlik trassalarining mavjudligi va ularning tavsiflari;

yozgi va qishki maksimal yuklamalarda kabel tok oʻtkazuvchi simidagi normal ish rejimi toki;

yuklama koeffitsiyentini toʻgʻri hisobga olish uchun yuklamaning namunaviy sutkalik grafigi.

98. Tok oʻtkazuvchi simlarning materiali va kesimi kabel izolyatsiyasi uchun belgilangan ruxsat etilgan harorat qiymatlaridan oshmaydigan shartlarda tanlanishi lozim.

99. Tiklangan va etilen-propilen rezina izolyatsiyali kabellar uchun sim harorati quyidagi belgilangan qiymatdan oshmasligi kerak:

uzoq muddatli ish rejimida, kabelning butun xizmat muddati davomida — 90 °C;

qisqa muddatli yuklama rejimida, yiliga 100 h dan yoki butun xizmat muddati davomida jami 1000 h dan ortiq boʻlmagan hollarda — 105 °C.

Polivinilxlorid izolyatsiyali kabellar uchun tok oʻtkazuvchi sim harorati quyidagi qiymatlardan oshmasligi lozim:

uzoq muddatli ish rejimida kabelning butun xizmat muddati davomida — 70 °C;

qisqa muddatli yuklama rejimida — 90 °C.

100. Kabel tarmoqlarining issiqlik hisob-kitobini bajarishda hamda kabellar uchun tugun kesimini FJ tanlashda Oʻz DSt IEC 60287-1-1 va Oʻz DSt IEC 60287-3-1 talablariga muvofiq quyidagi taʼsir etuvchi omillarni hisobga olish lozim:

grunt harorati va grunt yuzasidagi havo harorati;

kabellarni gruntda yotqizish chuqurligi;

gruntning issiqlik qarshiligi (qum/qum-shagʻal aralashmasi va boshqa gruntlarning farqi);

kabel tarmoqlari kabellari oʻrtasidagi masofa (agar bir fazali kabellar boʻlsa);

kabel tarmoqlarning zanjirlar soni va ularning orasidagi masofa;

kabel tarmoqlari yoʻnalishidagi quvurlar, ularning oʻzaro joylashuvi va parametrlari;

kabellar ekranlaridagi yoʻqotishlar PE (ekranlarning kesimi FE va yerga tutashtirish sxemasiga bogʻliq);

kabeldan oʻtuvchi tokning vaqt boʻyicha oʻzgarishini koʻrsatuvchi grafik.

101. Bir fazali kabellardan iborat kabel tarmoqlari uchun issiqlik hisob-kitoblari va kabel kesimini (FJ) tanlash ekranlardagi yoʻqotishlarni hisobga olgan holda quyidagi holatlar boʻyicha bajarilishi lozim:

PE > 0 — ekranlar har ikki uchidan yerga ulangan va ekranlarda yoʻqotishlar mavjud boʻlgan holatda;

PE = 0 — ekranlar bir uchidan yerga ulangan yoki transpozitsiya qilingan hamda ekranlardagi yoʻqotishlar hisobga olinmaydigan holatda.

Kabellar ekranlaridagi yoʻqotishlar PE kabelning tok oʻtkazish qobiliyatidan foydalanish koeffitsiyenti K7 orqali amalga oshirilishi va quyidagi formula asosida aniqlanishi lozim:

Bu yerda, PЕ /PJ — ekranlardagi nisbiy yoʻqotishlar.

102. Bir fazali yoki uch fazali kabellardan iborat kabel tarmoqlari uchun issiqlik hisob-kitoblari (batafsil kompyuter hisoblari va tuzatish koeffitsiyentlari tizimi) orqali hisoblash, shuningdek kabel tok oʻtkazuvchi simining kesimi FJ ni tanlash kabellardagi tok yuklamasi hamda atrof-muhit haroratini hisobga olgan holda quyidagi ikki holat boʻyicha amalga oshirilishi lozim:

qishki maksimal yuklama toki boʻyicha, bunda grunt harorati va yer ustidagi havo harorati qishki davr uchun xos qiymatlarda qabul qilinadi;

yozgi maksimal yuklama toki boʻyicha, bunda grunt harorati va yer ustidagi havo harorati yozgi davr uchun xos qiymatlarda qabul qilinadi.

103. Issiqlik hisob-kitoblarini bajarishda va kabellar FJ kabel tok oʻtkazuvchi simining kesimini tanlashda yuklama grafigining notekisligini (kabel tarmoqlari kabellarining simlarida tokning davriy oʻzgarishi) hisobga olish kerak.

Yuklama grafigining notekisligini tuzatish koeffitsiyentlari tizimi orqali hisobga olishda K8>1 koeffitsiyentidan foydalanish kerak.

Dastlabki hisob-kitoblar uchun K8 = 1/Kn koeffitsiyenti qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi (bu yerda, Kn ≈ 0,8 — yuklama koeffitsiyenti).

104. Issiqlik hisob-kitoblarini bajarishda hamda kabel tok oʻtkazuvchi simining kesimini FJ tanlashda energiya tizimining istiqboldagi rivojlanishi va kabellardagi tok yuklamasining ortishi hisobga olinishi lozim. Bunda energiya tizimini rivojlantirishning 5 yoki 10 yillik rejalari inobatga olinishi mumkin.

8-§. Kabel ekranlarini yerga ulash sxemasini tanlashga qoʻyiladigan talablar

105. Uch fazali kabellardan tashkil topgan kabel tarmoqlarida kabel ekranlari tarmoqning har ikki uchida yerga ulangan boʻlishi lozim.

Bir fazali kabellar uchun kabel ekranlarini yerga ulash sxemasi quyidagi sxemalardan biri boʻyicha tanlanishi va hisob-kitoblarda inobatga olinishi lozim:

ekranlarni ikki tomonlama yerga ulash;

ekranlarni bir tomonlama yerga ulash (ekvivalent potensial shinasiz yoki shina bilan);

ekranlarni transpozitsiya qilish (bitta yoki bir nechta toʻliq transpozitsiya davrlari).

Kabel tarmogʻi ekranlarini ulash va yerga ulashning asosiy sxemalari SHNQning 2-ilovasi 1 — 4-rasmlariga muvofiq bajarilishi lozim.

Texnik-iqtisodiy asoslash mavjud boʻlgan hollarda, kabel ekranlarini yerga ulashning boshqa sxemalarini qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

106. Uchta bir fazali kabel (fazalar A, B, C) orasidagi oʻrtacha masofa quyidagicha hisoblanishi kerak:

bu yerda, S𝐴𝐵, S𝐵𝐶, S𝐴𝐶 — A , В, C fazalar orasidagi masofa.

d va D – kabel va polimer quvurning tashqi diametrlari boʻlib, yotqizilishiga koʻra quyidagicha boʻlishiga yoʻl qoʻyiladi:

kabellar yopiq uchburchak shaklida yotqizilganda (sAB = sBC = sAC = d) - s = d;

kabellar quvurlarda faza boʻyicha (sAB = sBC = sAC = D) oʻtkazilganda - s = D;

kabellar qator qilib yotqizilganda (sAB = sBC va sAC = 2sAB =2sBC) - s = 1,26 sAB.

Agar kabel tarmoqlari trassasi boʻylab bir fazali kabellarni yotqizishning turli usullari (kabellarning turli xil oʻzaro joylashuvi) mavjud boʻlsa, bunda trassa boʻylab kabellar orasidagi oʻrtacha masofa quyidagicha aniqlanishi kerak:

Bu yerda:

Si — uzunligi 𝑙𝑖 boʻlgan “i” uchastkada fazalar oʻqlari orasidagi oʻrtacha masofa;

lKL=l1+ l1+ l1....+ ln – kabel tarmoqlarining uzunligi.

107. Kabel tarmoqlarining ekranlarini ulash va yerga ulash sxemasini tanlashda kabel ekranining diametrini aniqlash lozim.

Ekran diametri 𝑑Е quyidagi formulaga muvofiq aniqlanishi kerak:

bu yerda:

𝑑 — kabelning tashqi diametri (kabel ishlab chiqaruvchisining katalogiga muvofiq);

∆O — kabel qobigʻining qalinligi (maʼlumotlar yoʻqligida 4 yoki 5 mm deb qabul qilinadi).

108. Kabel tarmoqlaridagi bir fazali kabellari ekranlarini ulash va yerga ulash sxemasini tanlashda yerdagi tokning ekvivalent chuqurligi DЗ quyidagi formulaga muvofiq aniqlanishi lozim:

bu yerda:

𝜌Z — tuproqning solishtirma qarshiligi (Om⋅m);

μ0 =4𝜋 10−7 — vakuumning absolyut magnit oʻtkazuvchanligi (Gn/m);

𝜔 = 2𝜋𝑓 — toʻgʻri chastota va tokning doira chastotasi (rad/s);

𝑓 — tarmoq chastotasi (Hz).

Ekvipotensial shinalar bir fazali kabel bilan bajarilishi, sim va ekran (agar mavjud boʻlsa) ikki tomonlama yerga ulanishi va simning kesimi kompyuter hisoblari orqali asoslanishi lozim.

Ekvipotensial shinalar mazkur SHNQning 2-ilovasidagi 2-3-rasmlarga muvofiq boʻlishi kerak.

109. Nominal kuchlanishi 110 kV va undan yuqori boʻlgan kabel tarmoqlarida bir fazali kabellar ekranlarini bir tomonlama yerga ulashga kabel tarmogʻi uzunligi 500 m gacha boʻlganda yoʻl qoʻyiladi.

Ekvipotensial shina yotqizilganda mazkur uzunlikni 1000 m gacha oshirish mumkin.

Nominal kuchlanishi 6 kV dan 35 kV gacha boʻlgan kabel tarmoqlarida ekranlarni bir tomonlama yerga ulashga kabel tarmogʻi uzunligi 2000 m gacha boʻlganda yoʻl qoʻyiladi.

Bunda 6 kV dan 35 kV gacha boʻlgan kabel tarmoqlarida ekvipotensial shinani qoʻllashga yoʻl qoʻyilmaydi.

110. Bir fazali kabellar ekranlarini transpozitsiya qilishga yoʻl qoʻyilishi hamda transpozitsiya davrlarining yetarli soni quyidagi hisob-kitoblar asosida aniqlanishi lozim:

mazkur SHNQning 2-ilovasining 6-rasmi yordamida UЕ RIS kuchlanishi aniqlanadi;

kabel tarmoqlarining uzoq muddatli ish rejimida hosil qilingan kuchlanish quyidagi formulaga asosan hisoblanadi:

bu yerda:

IJ — kabel tarmogʻidagi tok ( normal rejimdagi tok);

N — ekranlar transpozitsiyasining toʻliq davrlari soni;

Lkabel tarmoq — kabel tarmoqlarining uzunligi (m).

Qisqa tutashuvga nisbatan tashqi uch fazali kabel tarmogʻida keltirilgan kuchlanish quyidagicha hisoblanishi kerak:

bu yerda, IJ — kabel tarmoqlarining boshi yoki oxiridagi shinalarda uch fazali qisqa tutashuv paytida kabel tarmogʻidagi tok.

Uch fazali qisqa tutashuv 6 kV va undan yuqori boʻlgan barcha kabel tarmoqlarning nominal kuchlanishlari hisoblab chiqilishi kerak.

Ekranlar transpozitsiyasini hisoblashda bir fazali qisqa tutashuvdan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Quyidagi shartlar bajarilganda ekranlarni transpozitsiya qilishga yoʻl qoʻyiladi:

UЕ ≤ 100 V uzoq ish rejimida;

uch fazali qisqa tutashuv rejimida UЕ ≤ 5 ÷ 7 kV.

Koʻrsatilgan shartlarni bajarish uchun kerakli sondagi N davrlarni tanlash lozim.

111. Kabel tarmoqlarining maydonlari uzunliklari yoki kabellar orasidagi masofalar 20 foizdan ortiq farq qilsa kabel ekranlarining mukammal boʻlmagan transpozitsiyasi boʻyicha hisob-kitoblar bajarilishi lozim.

112. Kabel tarmoqlarida alyuminiy yoki alyuminiy qotishmasidan tayyorlangan simli zirhli bir fazali kabellar qoʻllanilganda, loyiha hujjatlarida kabel ekranlarini yerga ulash sxemasi bilan birga kabel zirhini yerga ulash sxemasi ham asoslanishi lozim.

Mazkur turdagi zirhni oddiy ikki tomonlama yerga ulashga yoʻl qoʻyilmaydi.

6-bob. Kesishmalar va parallel yotqizishga qoʻyiladigan talablar

1-§. Mavjud kabel tarmoq bilan kesishish va parallel yotqizish

113. Foydalanishda boʻlgan mavjud kabel tarmoqlarining yaqinida yangi kabel tarmoqlarini yotqizishda mavjud kabellarning shikastlanishining oldini olish boʻyicha zarur choralar koʻrilishi lozim.

Yangi qurilayotgan kabel tarmoqlari foydalanishda boʻlgan kabellar bilan kesishganda yoki ular bilan yonma-yon yotqizilganda, mavjud kabellarni himoya qilish maqsadida yangi kabel tarmoqlarini polimer himoya quvurlari ichida yotqizish nazarda tutilishi lozim.

114. Kabel tarmoqlari uchun quvurlarni yer ostiga yotqizishni loyihalashda quvurlar bilan boshqa kabellar, shu jumladan yuqori kuchlanishli, past kuchlanishli, nazorat va aloqa kabellari orasidagi ochiq masofa kamida 0,5 m boʻlishi lozim.

Yuqori kuchlanishli kabel tarmoqlarini nazorat va aloqa kabellari bilan parallel yotqizishda kabel tarmoqlarining magnit maydoni ushbu kabellarga koʻrsatishi mumkin boʻlgan taʼsiri hisob-kitoblar asosida baholanishi zarur.

115. Kabel tarmoqlari boshqa kabellar bilan kesishgan joylarda mavjud kabellardan kamida 0,5 m masofada yotqizilishi kerak.

116. Kesishma joylarida kabel tarmoqlari butun kesishma boʻylab quvurlar ichida yotqizilishi va har tomondan qoʻshimcha 1 m himoyalangan boʻlishi lozim.

117. Kabel tarmoqlari oʻzaro kesishganda yuqori kuchlanishli kabellar past kuchlanishli kabellar ostiga joylashtirilishi lozim.

118. Kabel tarmoqlari trassasi boshqa kabellarning uzun maydonini kesib oʻtsa, yer qazish ishlari vaqtida mavjud kabellarning shikastlanishining oldini olish maqsadida kabel tarmoqlari polimer quvurlarda yopiq usulda (gorizontal yoʻnaltirilgan burgʻilash usuli bilan) yotqizilishiga yoʻl qoʻyiladi.

Bunda himoya quvuri sirtidan kesib oʻtiladigan mavjud kabellargacha boʻlgan masofa gorizontal yoʻnaltirilgan burgʻilash ishlarini xavfsiz bajarish va mavjud kabellarning shikastlanishiga yoʻl qoʻymaslik shartlarini hisobga olgan holda loyiha hujjatlarida belgilanadi.

119. Kabel tarmoqlarining boshqa kabellar bilan kesishishi ushbu SHNQning 3-ilovasidagi 1 — 3-rasmlarga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

2-§. Quvur oʻtkazgichlar bilan kesishish va parallel yotqizishga qoʻyiladigan talablar

120. Kabel tarmoqlari suv, neft va gaz quvurlari bilan kesishganda, kabellar polimer himoya quvurlari ichida yotqizilishi lozim

121. Kabel tarmoqlari quvur oʻtkazgichlar (neft va gaz quvurlari) bilan tor sharoitlarda kesishganda, ichiga kabel yotqizilgan himoya quvuri bilan quvur oʻtkazgich orasidagi ochiq masofa kamida 0,25 m boʻlishi kerak.

Bunda kabellar kesishish joyidan har ikki tomonga kamida 2 m masofada himoya quvurlari ichida yotqizilishi zarur.

122. Quvurlar ichida yotqizilgan kabel tarmoqlari quvur oʻtkazgichlar, suv taʼminoti, oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimlari va drenaj tarmoqlari bilan parallel yotqizilganda, ular orasidagi gorizontal ochiq masofa kamida 1 m boʻlishi lozim.

123. Kabel tarmoqlari quvur oʻtkazgichlar bilan parallel yotqizilganda, ular orasidagi gorizontal ochiq masofa quyidagicha qabul qilinishi lozim:

a) quvurlarga yotqizilgan 35 kV gacha kuchlanishli kabel tarmoqlari uchun:

quvur oʻtkazgichlar, suv taʼminoti, oqova suvlarini chiqarib yuborish tizimi va drenaj quvurlari kamida 1 m;

past (0,0049 MPa), oʻrta (0,294 MPa), yuqori (0,294 dan 0,588 MPa gacha) bosimli gaz quvurlarigacha kamida 1 m;

yuqori bosimli gaz quvurlarigacha (0,588 dan 1,176 MPa gacha) kamida 2 m;

b) quvurlarga yotqizilgan 110 kV kuchlanishli kabel tarmoqlari uchun:

quvur oʻtkazgichlar, suv taʼminoti, oqova suvlarini chiqarib yuborish tizimi va drenajgacha kamida 1,5 m;

past (0,0049 MPa), oʻrtacha (0,294 MPa), yuqori bosimli (0,294 dan 0,588 MPa gacha) gaz quvurlarigacha kamida 1,5 m;

yuqori bosimli gaz quvurlarigacha (0,588 dan 1,176 MPa gacha) kamida 2 m;

d) quvurlarga yotqizilgan 220 dan 500 kV gacha kuchlanishli kabel tarmoqlari uchun:

quvur oʻtkazgichlar, suv taʼminoti, oqova suvlarini chiqarib yuborish tizimi va drenajgacha kamida 2 m;

past (0,0049 MPa), oʻrta (0,294 MPa), yuqori (0,294 dan 0,588 MPa gacha) bosimli gaz quvurlarigacha kamida 2 m;

yuqori bosimli gaz quvurlarigacha kamida 3 m (0,588 dan 1,176 MPa gacha).

Tor sharoitlarda 35 kV gacha kuchlanishli kabel tarmoqlari uchun koʻrsatilgan masofalarni quyidagicha kamaytirishga yoʻl qoʻyiladi (biroq, yonuvchi suyuqliklar va gaz quvurlari bilan boʻlgan masofalar bundan mustasno):

kabellarni maxsus himoya qilmasdan 0,5 m gacha;

kabellar polimer quvurlarda yotqizilganda 0,25 m gacha.

110 dan 220 kV gacha kuchlanishli kabel tarmoqlari uchun, 50 m dan oshmagan yaqinlashuv maydonida quvur oʻtkazgichlar bilan gorizontal ochiq masofani kamaytirishga quyidagi holatda yoʻl qoʻyiladi (biroq, yonuvchi suyuqliklar va gaz quvurlari bundan mustasno):

110 dan 220 kV gacha kuchlanishli boʻlgan kabel tarmoqlari va quvur oʻrtasida mexanik shikastlanishning oldini oluvchi himoya devori qurilmasi oʻrnatilgan boʻlsa, 0,5 m gacha.

124. Quvur oʻtkazgichlar ustida va ostida kabel tarmoqlarini parallel yotqizishga yoʻl qoʻyilmaydi.

125. Kabel tarmoqlarining turli xil quvurlar bilan kesishishi va yaqinlashuvi ushbu SHNQning 3-ilovasidagi 4 — 7-rasmlariga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

3-§. Issiqlik quvuri bilan kesishish va parallel yotqizish

126. Kabel tarmoqni issiqlik quvur oʻtkazgichi yaqinida parallel yotqizilganda hamda yaqinlashuv uchastkasi uzunligi 10 m dan ortiq boʻlganda, kabel tok oʻtkazuvchi simining kesimini tanlash va uzoq muddatli yoʻl qoʻyilgan tok yuklamasini hisoblashda issiqlik quvur oʻtkazgichining taʼsiri hisobga olinishi lozim.

127. Kabel tarmogʻi issiqlik quvur oʻtkazgichi bilan parallel yotqizilganda, kabel bilan issiqlik quvur oʻtkazgichi devori orasidagi masofa kamida 2 m boʻlishi lozim.

Ushbu masofani taʼminlash imkoniyati boʻlmaganda, issiqlik quvur oʻtkazgichi kabelga yaqin joylashgan butun uchastka boʻylab issiqlik izolyatsiyasi bilan taʼminlanishi lozim.

Bunda kabel yotqizilgan joyda issiqlik quvur oʻtkazgichi taʼsirida gruntning yil davomidagi qoʻshimcha qizishi 10 kV gacha boʻlgan kabel tarmoqlari uchun 10 °C dan, 20 kV dan 500 kV gacha boʻlgan kabel tarmoqlari uchun esa 5 °C dan oshmasligi lozim.

128. Kabel tarmogʻi issiqlik quvur oʻtkazgichi bilan kesishgan joylarda kabellar bilan issiqlik quvur oʻtkazgichining tashqi yuzasi orasidagi masofa kamida 1 m, tor sharoitlarda esa kamida 0,5 m boʻlishi lozim.

Bunda kesishish uchastkasida issiqlik quvur oʻtkazgichi chekka kabellardan har ikki tomonga kamida 3 m masofada issiqlik izolyatsiyasi bilan taʼminlanishi kerak.

Grunt haroratining yilning istalgan davrida issiqlik quvur oʻtkazgichi taʼsirida 5 °C dan ortiq koʻtarilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

129. Kabel tarmogʻini issiqlik quvur oʻtkazgichi ustidan oʻtkazish imkoniyati boʻlmaganda, kabellarni issiqlik quvur oʻtkazgichining ostidan, undan kamida 0,5 m masofada yotqizishga yoʻl qoʻyiladi.

130. Kabel tarmoqlari issiqlik quvur oʻtkazgichi bilan kesishgan joylarda kabellar himoya quvurlari ichida yotqizilishi hamda kesishish chegarasidan har ikki tomonga kamida 2 m masofada himoyalanishi lozim.

131. Kabel tarmogʻining issiqlik simlari bilan kesishishi va parallel yotqizilishi ushbu SHNQning 3-ilovasidagi 8 — 11-rasmlariga muvofiq qabul qilinishi lozim.

4-§. Temir yoʻllar va avtomobil yoʻllari bilan kesishish va parallel yotqizish

132. Kabel tarmoqlari temir yoʻllar va avtomobil yoʻllari bilan kesishgan joylarda kabellar polimer himoya quvurlari ichida yotqizilishi lozim. Bunda xavfli hududlar boʻylab bloklar yoki tunnellarda yotqiziladigan kabellar yoʻl qoplamasi yuzasidan kamida 2 m, suv chiqarish ariqlari tubidan esa kamida 1,5 m chuqurlikda joylashtirilishi kerak.

Xavfli hududlar mavjud boʻlmaganda, mazkur yotqizish shartlari faqat kesishish uchastkasida hamda yoʻl qatlamlarining har ikki tomonidan kamida 2 m masofada joylashtirilishi lozim.

133. Avtotransport vositalari uchun hovlilar, garajlar va boshqa shunga oʻxshash obyektlarga kirish yoʻllari bilan kesishadigan kabel tarmoqlari polimer himoya quvurlari ichida yotqizilishi lozim.

134. Temir yoʻllar va avtomobil yoʻllari ostida kabel tarmoqlarini yotqizish chuqurligi yoʻl qoʻyiladigan minimal chuqurliklar, grunt xususiyatlari, mexanik taʼsirlar, transport yuklamalari va tebranishlarni hisobga olgan holda loyiha hujjatlarida belgilanadi.

135. Avtomobil yoʻllari, temir yoʻllar, mustahkam qoplamaga ega koʻchalar va maydonlar bilan kesishish joylarida kabellarni transheyasiz usullar orqali, shu jumladan gorizontal yoʻnaltirilgan burgʻilash yoki teshish usuli bilan yotqizishga yoʻl qoʻyiladi.

136. Kabel tarmogʻini temir yoʻllar va avtomobil yoʻllari bilan kesishgan joylarda ishonchlilikni oshirish maqsadida kabellar joylashtirilgan himoya quvurlarini beton bilan toʻldirilgan poʻlat yoki polimer quvurlardan tashkil topgan himoya qoplamasi ichida joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

137. Himoya quvurlari uchastkasi uzunligini qisqartirish maqsadida kabel yoki himoya quvuri kesib oʻtilayotgan inshootga nisbatan perpendikulyar tarzda joylashtirilishi lozim.

138. Yirik gabaritli transport vositalari (zanjirli yoki harbiy texnika) harakatlanadigan yoʻllar bilan kesishish joylarida himoya quvurlari beton plitalar bilan qoʻshimcha himoyalanishi lozim.

Beton plitalar vertikal mexanik yuklamalar taʼsirini hisobga olgan holda tanlanishi kerak.

139. Kabel tarmoqlari elektrlashtirilgan yoki elektrlashtirilishi nazarda tutilgan temir yoʻllarning oʻzgarmas tokli uchastkalari bilan kesishganda, kesishish joyi strelkalar, krestovinalar hamda soʻruvchi kabellarning relslarga ulanish joylaridan kamida 10 m masofada joylashtirilishi lozim.

Kabellarning elektrlashtirilgan relsli transport yoʻllari bilan kesishishi yoʻl oʻqiga nisbatan 75° dan 90° gacha burchak ostida amalga oshirilishiga yoʻl qoʻyiladi.

140. Kabel tarmogʻini temir yoʻllar bilan parallel yotqizilganda, kabellar temir yoʻlning xavfli hududidan tashqarida joylashtirilishi lozim.

Kabeldan temir yoʻl oʻqigacha boʻlgan masofa kamida 3,25 m boʻlishi, bunda kabellarni yaxlit germetik kanal hosil qiluvchi polimer himoya quvurlari ichida yotqizishga yoʻl qoʻyiladi.

141. Kabel tarmogʻi tramvay yoʻllari bilan parallel yotqizilganda, kabeldan tramvay yoʻli oʻqigacha boʻlgan masofa kamida 2,75 m boʻlishi lozim.

Tor sharoitlarda kabellar butun yaqinlashuv uchastkasi boʻylab izolyatsiyalovchi bloklar yoki polimer himoya quvurlari ichida yotqizilganda, mazkur masofani kamaytirishga yoʻl qoʻyiladi.

142. Kabel tarmoqlari I va II toifadagi avtomobil yoʻllariga parallel yotqizilganda, kabellar yoʻl chetidagi suv chiqarish arigʻining yoki yoʻl koʻtarmasi asosining tashqi tomonida joylashtirilishi lozim.

Bunda kabeldan yoʻl yoqasi qirrasigacha boʻlgan masofa kamida 1 m, bordyur toshigacha boʻlgan masofa esa kamida 1,5 m boʻlishi kerak.

143. Kabel tarmoqlarining temir yoʻllar, tramvay yoʻllari va avtomobil yoʻllari bilan kesishishi hamda parallel yotqizilishi mazkur SHNQning 3-ilovasi 12 — 24-rasmlariga muvofiq qabul qilinishi kerak.

5-§. Kabel tarmoqlarining suv havzalari va botqoqlik hududlari bilan kesishishiga qoʻyiladigan talablar

144. Ariqlar va kichik suv oqimlari bilan kesishish joylarida kabellar polimer himoya quvurlari ichida yotqizilishi lozim.

Suvli va botqoqlik hududlarda suv ostida yotqizish uchun moʻljallanmagan kabellar polimer himoya quvurlari ichida, mexanik va namlik taʼsiridan himoyalangan holda yotqizilishi lozim.

145. Kabel quvurining chuqurligi va joylashtirish tartibini geologik sharoitlar va texnologik imkoniyatlarni hisobga olib tanlash lozim.

146. Kabellar transheyasiz usulda yotqizilganda, kabel trassasining yoʻnalishi va uzunligini aniqlashda bitta qurilish uchastkasida talab etiladigan kabelning umumiy uzunligi hisobga olinishi lozim.

147. Gorizontal yoʻnaltirilgan burgʻilash yoki teshish usuli bilan bajariladigan kesishish joylarida zaxira quvurlar nazarda tutilishi lozim.

Bunda zaxira quvurlar shikastlangan quvurlarni almashtirish yoki yangi kabelni yotqizish imkoniyatini taʼminlashi kerak.

Har bir kabel tarmogʻi zanjiri uchun uchlari germetik yopuvchi qopqoqlar bilan berkitilgan kamida bitta zaxira quvur nazarda tutilishi lozim.

148. Suv havzalari ostidan yotqizilgan kabel tarmogʻining ruxsat etilgan tok yuklamasini hisoblashda suv sathi emas, balki kabelning suv havzasi tubiga nisbatan yotqizilish chuqurligi hisobga olinishi lozim.

149. Kabel tarmoqlarining suv havzalari va botqoqlik hududlari bilan kesishishlari mazkur SHNQning 3-ilovasi 25-26-rasmlariga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

6-§. Kabel tarmoqlarining binolarga kirishi va kabel yoʻlaklariga qoʻyiladigan talablar

150. Ishlab chiqarish binolari va kabel inshootlarida kabellarning devorlar, pardevorlar, toʻsiqlar va orayopmalar orqali oʻtishi polimer himoya quvurlari yordamida amalga oshirilishiga yoʻl qoʻyiladi.

151. Kabellar oʻtkazilgandan soʻng quvurlar kesimidagi boʻshliqlar devor, pardevor, toʻsiq yoki orayopmaning butun qalinligi boʻyicha yonmaydigan materiallar bilan zich berkitilishi lozim.

152. Devorda yongʻinga qarshi toʻsiqlar boʻlmasa, devorlardan oʻtish joylaridagi tirqishlarni berkitmaslikka yoʻl qoʻyiladi.

153. Kabellarni oʻtkazish uchun qoʻllaniladigan himoya quvurlarining uchlari devor yuzasidan kamida 50 mm chiqib turishi lozim.

154. Kabellarni binolarga, kabel inshootlariga va boshqa xonalarga kiritish polimer himoya quvurlari ichida amalga oshirilishiga yoʻl qoʻyiladi.

Bunda quvurlarning uchlari bino yoki poydevor devoridan transheya tomonga kamida 0,6 m chiqib turishi hamda transheya tomonga qiyalik bilan joylashtirilishi lozim.

155. Polimer himoya quvurlari ichida yotqizilgan kabellarni binoga kiritishda, trassa uchastkasi uzunligi 5 m gacha boʻlganda, kabellarni yer ostiga yotqizish uchun belgilangan chuqurlikni 0,5 m gacha kamaytirishga yoʻl qoʻyiladi.

156. Quvurlarni binolarga va yertoʻlalarga kiritish quyidagi usullardan biri orqali amalga oshirilishi lozim:

quvurlarni bevosita binoga yoki yertoʻlaga kiritish;

binolar ichida kabel quduqlarini tashkil etish;

yertoʻla yoki uning tashqi devorlari yonida kabel kameralarini qurish orqali.

Kabel tarmoqlarining bir boʻlim (xona)dan boshqa boʻlim (xona)ga oʻtishi faqat germetik olovbardosh himoyalovchi tiqinlar (zadelka) orqali amalga oshirilishi kerak.

157. Quvursiz kabellarni bino va kabel inshootlariga kiritish, qurilish poydevori, yoki boshqa asoslardan oʻtkazishga yoʻl qoʻyilmaydi.

158. Bino, kabel inshootlari va boshqa xonalarga kabel tarmoqlarining kirish joylarida transheyalar orqali suv hamda mayda hayvonlar kirib kelishini bartaraf etishga qaratilgan choralar nazarda tutilishi lozim.

Zarur germetizatsiya darajasini taʼminlash uchun halqasimon zichlovchilarni qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

159. Quvurlarni kabel inshooti yoki binoga kiritilgandan soʻng, devorlarning gidroizolyatsiyasini tiklash kerak.

160. Kabel tarmoqlarini bino yoki kabel inshootlariga kirish joylari mazkur SHNQning 3-ilovasidagi 27-28-rasmlariga asosan qabul qilinishi kerak.

7-§. Havo elektr uzatish tarmoqlari bilan kesishish va parallel yotqizishga qoʻyiladigan talablar

161. Kabel tarmoqlaridan nominal kuchlanishi 1 kV gacha boʻlgan havo elektr uzatish tarmoqlari tayanchigacha boʻlgan ochiq masofa kamida 1 m boʻlishi, bunda kabel yaqinlashuv uchastkasida polimer himoya quvuri ichida yotqizilganda, mazkur masofani 0,5 m gacha kamaytirishga yoʻl qoʻyiladi.

162. Kabel tarmoqlaridan nominal kuchlanishi 1 kV dan yuqori boʻlgan havo elektr uzatish tarmoqlari tayanchlarining yerga ulangan qismlari va yerga ulash qurilmalarigacha boʻlgan ochiq masofa quyidagicha qabul qilinishi lozim:

35 kV gacha boʻlgan havo elektr uzatish tarmoqlari uchun — kamida 5 m;

110 kV va undan yuqori kuchlanishli havo elektr uzatish tarmoqlari uchun — kamida 10 m.

Tor sharoitlarda, nominal kuchlanishi 1 kV dan yuqori boʻlgan havo elektr uzatish tarmoqlari tayanchlarining yer osti qismlari va alohida tayanchlarning yerga ulash qurilmalarigacha boʻlgan masofani kabel yaqinlashuv uchastkasida polimer himoya quvuri ichida yotqizilganda kamida 2 m qilib qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.

163. Elektr stansiyalari va podstansiyalar hududida havo elektr uzatish tarmoqlari tayanchlarining yerga ulash qurilmalari podstansiyaning umumiy yerga ulash konturiga ulangan boʻlsa, nominal kuchlanishi 1 kV dan yuqori boʻlgan havo elektr uzatish tarmoqlari tayanchlarining yer osti qismlaridan kamida 0,5 m masofada kabel tarmoqlarini yotqizishga yoʻl qoʻyiladi.

164. Kabel estakadalari va galereyalarning havo elektr uzatish tarmoqlari bilan kesishishi kamida 30° burchak ostida amalga oshirilishi lozim.

165. Nominal kuchlanishi 110 kV va undan yuqori boʻlgan havo elektr uzatish tarmoqlari bilan kabel tarmogʻi parallel yotqizilganda, kabel tarmogʻi bilan havo elektr uzatish tarmoqlarining chekka tok oʻtkazuvchi simi orasidagi masofa kamida 10 m boʻlishi lozim.

166. Kabel tarmoqlari bilan parallel yotqiziladigan optik tolali aloqa kabellari, aloqa kabellari va nazorat kabellari transheya chetidan kamida 250 mm masofada, reja sathidan kamida 700 mm chuqurlikda joylashtirilishi hamda ustidan temir-beton yoki unga teng mustahkamlikdagi kompozit plitalar bilan himoyalanishi lozim.

Optik tolali, aloqa va nazorat kabellarini kuchlanish kabellari ustida yoki ostida bir transheyada joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

7-bob. Kabel tarmoqlarining oʻtish punktlariga qoʻyiladigan talablar

1-§. Umumiy talablar

167. Kabel elektr uzatish tarmogʻi kabel va havo maydonlarining oʻzaro tutashgan joylarida oʻtish punktlari jihozlanishi lozim. Oʻtish punktlari quyidagi turlarga boʻlinadi:

yerda joylashgan ochiq turdagi oʻtish punkti — ochiq kabel elektr uzatish tarmoqlarining havo elektr uzatish tarmoqlari bilan tutashish joylarida;

yerda joylashgan yopiq turdagi oʻtish punkti — yopiq kabel elektr uzatish tarmoqlarining havo elektr uzatish tarmoqlari bilan tutashish joylarida;

havo elektr uzatish tarmogʻi tayanchidagi ochiq turdagi oʻtish punkti — kabel elektr uzatish tarmogʻining havo elektr uzatish tarmogʻi tayanchida ulanish joylarida.

168. Kabel elektr uzatish tarmogʻining oʻtish punkti turini tanlash va uni joylashtirishda quyidagi omillar hisobga olinishi lozim:

koʻrib chiqilayotgan kuchlanish darajasidagi kabellar va kabel muftalarini balandlikda oʻrnatish imkoniyati;

oʻtish punkti joylashtiriladigan hududning tashqi muhit sharoitlari, shu jumladan iqlim omillari, tashqi izolyatsiyaning ifloslanish darajasi, seysmik sharoitlar va boshqa taʼsir etuvchi omillar;

zich shahar qurilishi sharoitida oʻtish punktlarini joylashtirish talablari, shu jumladan avariya holatlarida odamlarni himoya qilish hamda uskunalarni vandalizm taʼsiridan himoyalash zarurati;

kabel elektr uzatish tarmogʻi tarkibidagi havo elektr uzatish tarmogʻi simlari va troslarida muzlamani eritish zarurati hamda uni amalga oshirish usullari;

texnik-iqtisodiy maqsadga muvofiqlik;

ekspluatatsiya qilish va texnik xizmat koʻrsatish qulayligi;

tizimning ishonchliligi.

169. Havo elektr uzatish tarmogʻini taqsimlash qurilmasiga kabel orqali ulash, shuningdek kabel tarmogʻi bilan havo tarmogʻi tutashadigan joylarda qoʻshimcha kommutatsiya apparatlari (oʻchirgich, ajratgich va boshqalar) qoʻllanilmasdan bajarilishi lozim.

170. Kabellarni havo elektr uzatish tarmogʻidan ajratish kommutatsiya apparatlari yordamida amalga oshirilishi lozim. Bunda quyidagi kommutatsiya apparatlari qoʻllanilishi kerak:

a) kuchlanishi 6 kV dan 35 kV gacha boʻlgan havo elektr uzatish tarmoqlari uchun:

ajratuvchilar;

tok uzilishidan soʻng avtomatik qayta faollashuvchi qurilma;

b) kuchlanishi 110 kV dan 500 kV gacha boʻlgan kabel tarmoqlari uchun:

ajratuvchilar;

yuklama ostida ishlaydigan oʻchirgichlar;

yuqori kuchlanishli oʻchirgichlar.

Avtomatik qayta ulash qurilmalari va oʻchirgichlar tarmoq ish rejimlarini avtomatik boshqarish hamda tarmoqning shikastlangan qismini avtomatik oʻchirish tizimlari nazarda tutilgan hollarda qoʻllanilishi lozim.

171. Ajratuvchilar tarmoq ish rejimlarini avtomatik boshqarish va tarmoqning shikastlangan qismini avtomatik oʻchirish tizimlari nazarda tutilmagan hollarda qoʻllanilishi mumkin.

172. Kabel elektr uzatish tarmogʻining oʻtish punktida tok transformatorlari va kuchlanish transformatorlari nazarda tutilishi lozim.

Optik transformatorlardan foydalanilganda, ularning konstruksiyasi va oʻrnatish joyi quyidagi joylashtirish variantlarini hisobga olgan holda loyiha hujjatlarida asoslanishi lozim:

yuqori potensial qismda, kabel muftasining yuqori flanesida oʻrnatish;

muftaga ulangan kabelga kiydirilgan holda, kabel muftasining pastki flanesida oʻrnatish.

173. Kommutatsiya apparatlari, tok uzatish tarmogʻini himoya qiluvchi avtomatika vositalari, aloqa vositalari, yoritish, isitish hamda qoʻriqlash signalizatsiyasi tizimlarining boshqaruv zanjirlarini elektr bilan taʼminlash uchun kabel elektr uzatish tarmogʻining oʻtish punkti hududida ikkita mustaqil taʼminot manbai nazarda tutilishi lozim.

Mustaqil taʼminot manbalari sifatida quyidagi manbalardan alohida yoki oʻzaro (kombinatsiyada) foydalanishga yoʻl qoʻyiladi:

barcha turdagi yuklamalarni elektr bilan taʼminlashni hisobga olgan holda tanlangan quvvat olish qurilmasi (bir fazali elektromagnit kuchlanish transformatori);

0,4 kV kuchlanishli taqsimlash elektr tarmogʻining eng yaqin taqsimlash punktidan kabel elektr uzatish tarmoqlarining oʻtish punktiga ulangan mustaqil kabel yoki havo elektr uzatish tarmogʻi;

asosiy taʼminot manbai yoʻqolganda avtomatik ravishda ishga tushiriladigan, zarur quvvatga ega dizel generatori;

asosiy taʼminot manbai uzilganda avtomatik ravishda ishga tushiriladigan, zarur quvvatga ega quyosh elektr taʼminoti qurilmasi;

asosiy taʼminot manbai uzilgandan soʻng taʼmirlash xizmati yetib kelguniga qadar boshqaruv va yordamchi zanjirlardagi kuchlanishni qisqa muddat saqlab turish hamda birinchi taʼminot manbai bilan bogʻliq nosozlikni bartaraf etish uchun yetarli sigʻimga ega akkumulyator batareyasi.

Mustaqil taʼminot manbai sifatida dizel generatori va akkumulyator batareyasidan bir vaqtning oʻzida foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Dizel generatori va akkumulyator batareyasidan foydalanilganda, taʼminot zanjirlarida kuchlanishni saqlab turish vaqti kabel elektr uzatish tarmogʻining oʻtish punktini loyihalash boʻyicha texnik shartlarda belgilanadi.

174. Kabel elektr uzatish tarmoqlarining oʻtish punkti hududida akkumulyator batareyasi joylashtirilganda, oʻtish punkti tarkibida akkumulyator batareyasini zaryadlash uchun avtomatik boshqaruv tizimiga ega zaryadlash qurilmasi nazarda tutilishi lozim.

175. Barcha turdagi kabel elektr uzatish tarmoqlarining oʻtish punktlarida kabel tarmogʻi izolyatsiyasi va uskunalarni impulsli oʻta kuchlanishlardan (momaqaldiroq va kommutatsiya) himoya qilish nazarda tutilishi lozim.

Bunda kabel elektr uzatish tarmogʻining har bir oxirgi kabel muftasiga parallel ravishda, muftaga bevosita yaqin joyda, tegishli kuchlanish sinfiga mos keluvchi chiziqli boʻlmagan oʻta kuchlanish cheklagichi oʻrnatilishi lozim.

176. Kabel elektr uzatish tarmogʻida shuntlovchi reaktorlarni oʻrnatish zarurati loyiha topshirigʻiga muvofiq belgilanadi. Shuntlovchi reaktorlar, qoida tariqasida, taqsimlash qurilmasining oxirgi shinalarida oʻrnatilishi lozim.

Shuntlovchi reaktorlar kabel elektr uzatish tarmogʻiga bevosita ulanishi kerak.

Ularning umumiy reaktiv quvvati kabel elektr uzatish tarmogʻining zaryad quvvatiga nisbatan 50 — 60 foizdan oshmasligi lozim.

Kabel elektr uzatish tarmogʻining zaryad quvvatining 60 foizidan ortigʻi shuntlovchi reaktorlar bilan kompensatsiya qilingan hollarda loyiha hujjatlarida quyidagi himoya choralari nazarda tutilishi lozim:

kabel elektr uzatish tarmogʻining uchlarida oʻrnatilgan oʻchirgichlar qisqa muddatli katta toklar taʼsiridan himoyalanishi;

kabel tarmogʻi va unga ulangan uskunalar rezonansli kuchlanishlardan izolyatsiyalanishi.

177. Kabel elektr uzatish tarmoqlarining oʻtish punktida uning havo va kabel uchastkalarida qoʻllaniladigan optik tolali aloqa tarmoqlarining oʻzaro ulanishi nazarda tutilishi lozim.

Kabel elektr uzatish tarmogʻi havo maydonida (momaqaldiroqdan himoyalovchi trosga oʻrnatilgan optik tola) optik tolali aloqa tarmogʻidan foydalanganda, havo maydonida ushbu tarmoqni oʻrnatishning quyidagi usullaridan birini tanlash kerak:

kabel ekrani tarkibiga integratsiya qilingan optik toladan foydalanish;

optik tolali aloqa kabelini kuch kabeliga parallel ravishda, alohida polimer himoya quvuri ichida yotqizish.

178. Tok oʻtkazuvchi qismlar bilan yerga ulangan qismlar (oxirgi kabel muftasi, optik-kabelli shleyflar) orasidagi izolyatsiya masofa shleyflarning shamol taʼsirida siljishi va xizmat koʻrsatuvchi xodimlarning tayanch konstruksiyalarga chiqish ehtimolini hisobga olgan holda belgilanishi kerak.

179. Kabel uzatish tarmoqlarining oʻtish joylari chaqmoqdan himoyalovchi moslama bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

180. Kabel uzatish tarmoqlarining oʻtish joylarida yerga ulash qurilmasi orqali yerga ulangan qarshilik quyidagicha boʻlishi kerak:

6 dan 35 kV gacha nominal kuchlanishdagi kabel elektr uzatish tarmogʻi uchun — koʻpi bilan 2 Ω;

110 dan 500 kV gacha nominal kuchlanishdagi kabel elektr uzatish tarmogʻi uchun — koʻpi bilan 0,5 Ω.

181. Kabel elektr uzatish tarmoqlarining oʻtish punkti va uning atrofidagi xizmat koʻrsatish maydonlarida yer usti suvlarini chiqarib yuborish tizimi nazarda tutilishi lozim.

Bunda hududning botqoqlanishi va suv bosishining oldini olish, yer maydonlarining rejalashtirilishi, drenaj tizimi hamda suv chiqarish ariqlarining samarali ishlashi taʼminlanishi kerak.

2-§. Yer ustida joylashgan ochiq turdagi oʻtish punktlariga qoʻyiladigan talablar

182. Yer ustida joylashgan ochiq turdagi oʻtish punktlari (bundan buyon matnda ochiq turdagi oʻtish punktlari deb yuritiladi) nominal kuchlanishi 220 kV dan 500 kV gacha boʻlgan kabel elektr uzatish tarmoqlari uchun nazarda tutilishi lozim.

Ochiq turdagi oʻtish punktlarini quyidagi joylarda joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi:

220 kV dan 500 kV gacha kuchlanishli elektr stansiyalari va podstansiyalarining ochiq taqsimlash qurilmalari hududida;

aholi punktlari hududidan tashqaridagi kabel elektr uzatish tarmogʻi trassasida.

183. Yer ustida joylashgan ochiq turdagi kabel elektr uzatish tarmoqlarining ochiq turdagi oʻtish punktlarining hududi elektr uskunalarini, ichki xizmat va tashqi kirish yoʻllarini joylashtirishni hisobga olgan holda loyihalashtirilishi lozim.

Ochiq turdagi oʻtish punktlari ochiq taqsimlash qurilmasi hududidan tashqarida joylashtirilganda, uning hududi toʻsiq bilan oʻralishi kerak.

Bunda quyidagilar nazarda tutilishi lozim:

transport vositalarining ochiq turdagi oʻtish punkti hududi boʻylab harakatlanish imkoniyati;

oʻtish punkti hududida yoki unga tutash hududda kranlar, koʻtargichlar, koʻchma sinov laboratoriyalari hamda yuk avtomobillarining kirib-chiqishi;

ochiq turdagi oʻtish punkti hududida yoki unga tutash hududda transport vositalarining, shu jumladan maxsus transport vositalarining burilish imkoniyati;

transport vositalari va xodimlar kirib-chiqishi uchun ikkita darvoza hamda ikkita eshikcha;

ochiq turdagi oʻtish punktiga olib boruvchi kirish yoʻli.

184. Kabel uzatish tarmoqlarining oʻtish joyi va ochiq taqsimlash qurilmasi hududlari yopiq boʻlishi kerak.

Ochiq taqsimlash qurilmasi hududidan tashqarida joylashgan ochiq turdagi oʻtish punkti hududi balandligi kamida 3 m boʻlgan temir-beton, metall, toʻrli yoki panjarasimon toʻsiq bilan oʻralishi lozim.

Ochiq turdagi oʻtish punkti hududida kabellarni grunt choʻkishi, yuvilishi yoki boshqa mexanik taʼsirlar oqibatida shikastlanishdan himoya qilish uchun metall yoki beton plitalar, shuningdek boshqa himoya konstruksiyalari nazarda tutilishi lozim.

Ochiq turdagi oʻtish punkti hududiga transport vositalari va shaxslarning nazorat ostida kirishini taʼminlash uchun darvozalar va eshiklar oʻrnatilishi kerak.

185. 220 kV dan 500 kV gacha kuchlanishli kabel elektr uzatish tarmoqlari uchun ochiq turdagi oʻtish punkti energiya korxonasining dispetcherlik punkti va qoʻriqlash pultiga ogohlantirish signalini uzatish imkoniyatiga ega qoʻriqlash signalizatsiyasi tizimi bilan jihozlanishi lozim.

186. Kabel elektr uzatish tarmogʻi ochiq turdagi oʻtish punkti hududi boʻylab transheyalar, himoya quvurlari yoki lotoklar ichida yotqizilishi lozim.

187. Kabellar yer yuzasiga chiqadigan joylarda mexanik shikastlanishlardan himoyalanishi lozim.

Himoya konstruksiyalari yer yuzasidan yuqoriga 2,0 m dan 3,0 m gacha boʻlgan balandlikda hamda yer ostida 0,5 m dan 0,7 m gacha boʻlgan chuqurlikda nazarda tutilishi kerak.

Bunda yonmaydigan materiallardan tayyorlangan polimer, kompozit yoki metall hamda bir fazali kabellar uchun nomagnit metall himoya konstruksiyalari, quvurlar yoki qobiqlar qoʻllanilishi lozim.

Kabellarning quvur yoki himoya qobigʻidan yer yuzasiga chiqish joylari germetiklangan boʻlishi kerak.

Bunda halqasimon zichlagichlar, issiqlik taʼsirida qisqaruvchi materiallar va boshqa germetiklovchi vositalardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

Montaj koʻpigi bilan germetiklashga yoʻl qoʻyilmaydi.

188. Kabel elektr uzatish tarmoqlarining ochiq turdagi oʻtish punkti maydonchasida sutkaning qorongʻi vaqtida avtomatik yoqiladigan, shuningdek yorugʻ vaqtda esa avtomatik oʻchiriladigan tashqi yoritish tizimi nazarda tutilishi lozim.

189. Nominal kuchlanishi 220 kV dan 500 kV gacha boʻlgan kabel elektr uzatish tarmoqlarining ochiq turdagi oʻtish punktlari tarkibidagi elektr uskunalar alohida poydevorlarga oʻrnatilishi lozim.

190. Kabel elektr uzatish tarmogʻining havo qismini ochiq turdagi oʻtish punkti hududiga kiritish yagona portal orqali (umumiy metall/temir-beton konstruksiya) yoki ishga tushirilayotgan havo elektr uzatish tarmogʻining oxirgi tayanchlaridan bevosita amalga oshirilishiga yoʻl qoʻyiladi.

191. Kabel elektr uzatish tarmoqlarining ochiq turdagi oʻtish punkti hududida yer maydoni rekultivatsiya qilinishi hamda kabel yotqizish va xizmat koʻrsatish maydonchalari kamida 30 cm qalinlikdagi shagʻal aralashmasi bilan qoplanishi lozim.

3-§. Yer ustida joylashgan yopiq turdagi oʻtish punktlariga qoʻyiladigan talablar

192. Yer ustida joylashgan yopiq turdagi oʻtish punktlari (bundan buyon matnda yopiq turdagi oʻtish punktlari deb yuritiladi) qurilish zichligi yuqori boʻlgan, begona shaxslarning ruxsatsiz kirishidan himoya qilish alohida ahamiyatga ega boʻlgan shahar hududlarida, shuningdek tashqi havo harorati minus 55 °C va undan past boʻlgan hududlarda loyihalanishi lozim.

193. Yopiq turdagi oʻtish punktlari nominal kuchlanishi 110 kV gacha boʻlgan kabel elektr uzatish tarmoqlari uchun nazarda tutilishi lozim.

194. Begona shaxslarning ruxsatsiz kirishining oldini olish maqsadida barcha elektr uskunalari yopiq turdagi oʻtish punktlari binosi ichida joylashtirilishi lozim.

195. Kabel elektr uzatish tarmoqlarining yopiq turdagi oʻtish punktlarida elektr uskunalari, xizmat yoʻlaklari va transport harakati quyidagi talablarni hisobga olgan holda joylashtirilishi lozim:

transport vositalarining yopiq oʻtish punkti hududi boʻylab harakatlanishi, burilishi hamda kirish yoʻliga ega boʻlishi taʼminlanishi;

ishlab chiqarish yoki sanoat korxonasi hududida joylashgan ixtisoslashtirilgan elektr podstansiyasi tarkibidagi elektr uskunalariga xizmat koʻrsatish uchun erkin kirish imkoniyati taʼminlanishi.

Agar yopiq turdagi oʻtish punktlari hududida yoki ishlab chiqarish va sanoat korxonasi hududida transport vositalarining elektr uskunalarini tashish, joyidan koʻchirish yoki burilish imkoniyati mavjud boʻlmasa, uskunalarni koʻtarish va koʻchirish uchun kran-balka yoki boshqa yuk koʻtarish qurilmalari nazarda tutilishi lozim.

196. Qish mavsumida yopiq turdagi oʻtish punktlaridan uzluksiz foydalanishni taʼminlash uchun unda isitish tizimi nazarda tutilishi lozim. Isitish tizimining quvvati yopiq turdagi oʻtish punktlari ichida oʻrnatilgan elektr uskunalari va apparatning normada ishlashi uchun zarur harorat rejimini taʼminlashi kerak.

197. Yilning iliq davrida yopiq turdagi oʻtish punktlaridan foydalanish uchun shamollatish (ventilyatsiya) tizimi nazarda tutilishi lozim.

198. Energiya korxonasining dispetcherlik punktida shamollatish (ventilyatsiya) tizimini avtomatik boshqarish, shuningdek uning nosozligi toʻgʻrisida signal beruvchi tizim nazarda tutilishi lozim.

199. Kabel tarmoqlari yopiq turdagi oʻtish punktlariga qurilish-montaj ishlari davomida nazarda tutilgan himoya quvurlari yoki kirish gʻilzalari orqali kiritilishi lozim.

Kabellar himoya quvurlari orqali oʻtkazilgandan soʻng quvurlardagi boʻshliqlar olovbardosh va yonmaydigan germetiklovchi materiallar bilan zich berkitilishi kerak.

Bunda kabel zichlagichlari, issiqlik taʼsirida qisqaruvchi quvurlar yoki yonmaydigan manjetlardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

Himoya quvurlarini montaj koʻpigi bilan germetiklashga yoʻl qoʻyilmaydi.

200. Kabel uzatish tarmoqlarining yopiq turdagi oʻtish punktlari ichidagi kabel tarmogʻini kabel kanallariga yotqizish kerak. Bunda ular yopiq holda boʻlishi kerak.

201. Kabel elektr uzatish tarmoqlarining yopiq turdagi oʻtish punktlariga kemiruvchilar, qushlar va boshqa hayvonlarning kirishining oldini olish boʻyicha choralar nazarda tutilishi lozim.

202. Kabel elektr uzatish tarmoqlarining yopiq turdagi oʻtish punktlariga xizmat koʻrsatuvchi xodimlar uchun avariya yoki zaxira yoritish vositalari, shu jumladan qoʻl chiroqlari nazarda tutilishi lozim.

203. Kabel elektr uzatish tarmogʻining havo qismidan yopiq turdagi oʻtish punktlariga kirishi tunnel, himoya qutisi, kabel tarmogʻining oxirgi tayanchlari, shuningdek yopiq turdagi oʻtish punkti binosining devori yoki tomida nazarda tutilgan kirish gʻilzalari orqali amalga oshirilishiga yoʻl qoʻyiladi.

Kabel elektr uzatish tarmogʻining havo qismidan kabel qismiga bevosita oʻtishini taʼminlash uchun ixtisoslashtirilgan oxirgi kabel muftalarini qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

204. Kabel uzatish tarmoqlarining yopiq turdagi oʻtish punktlarida joylashgan kabel holatini monitoring qilish tizimlari harorat rejimiga muvofiq ishlashi yoki isitiladigan shkaflarda joylashtirilishi kerak.

205. Kabel elektr uzatish tarmogʻining yopiq turdagi oʻtish punktlarida yongʻin signalizatsiyasi tizimi nazarda tutilishi lozim. Mazkur tizim yongʻin yoki tutunlanish holati toʻgʻrisidagi signalni energiya korxonasining dispetcherlik punktiga hamda yongʻindan saqlash xizmati pultiga uzatish imkoniyatiga ega boʻlishi kerak.

206. Kabel elektr uzatish tarmoqlarining yopiq turdagi oʻtish punktlarida qoʻllaniladigan kabellar va kabel armaturalari yongʻin xavfsizligi talablariga muvofiq tanlanishi hamda yonishni tarqatmaydigan xususiyatlarga ega boʻlishi lozim.

207. Yonishni tarqatmaydigan xususiyatlarga ega boʻlmagan kabellar qoʻllanilgan hollarda, ular olovbardosh qoplama bilan qoplanishi kerak.

208. Yopiq turdagi oʻtish punktlari inshootlari va tashqi toʻsiq orasidagi hududda qurilish-montaj ishlari yakunlangandan soʻng yer maydoni rekultivatsiya qilinishi lozim.

Mazkur hudud past boʻyli oʻtlar bilan koʻkalamzorlashtirilishi yoki kamida 30 cm qalinlikdagi shagʻal aralashmasi bilan qoplanishi kerak.

4-§. Havo elektr uzatish tarmogʻi tayanchlarida joylashtiriladigan ochiq turdagi oʻtish punktlariga qoʻyiladigan talablar

209. Havo elektr uzatish tarmogʻi tayanchlarida joylashtiriladigan ochiq turdagi oʻtish punktlari nominal kuchlanishi 330 kV gacha boʻlgan kabel elektr uzatish tarmoqlari uchun quyidagi hollarda qurilishi lozim:

aholi punktlarida;

aholi punktlaridan tashqarida, kabel tarmogʻi trassasi boʻylab;

havo elektr uzatish tarmogʻi tayanchlarida joylashtiriladigan ochiq turdagi oʻtish punktlarida kommutatsiya uskunalari, nazorat-oʻlchov asboblari va avtomatika shkaflarini oʻrnatishda.

210. Havo elektr uzatish tarmogʻi tayanchlarida joylashtiriladigan ochiq turdagi oʻtish punktlarini qurish uchun tanlangan havo elektr uzatish tarmogʻi tayanchi qoʻshimcha mexanik yuklamalarga, shu jumladan statik, dinamik va shamol taʼsirlariga moʻljallangan boʻlishi lozim.

Bunda tayanchda quyidagi qoʻshimcha uskunalarni joylashtirish imkoniyati hisobga olinishi kerak:

montaj va xizmat koʻrsatish maydonchalari;

kabellar, oxirgi kabel muftalari hamda kabel ekranlarini ulash/yerga ulash qutilari;

oʻta kuchlanish cheklagichlari;

optik tolali aloqa tarmogʻining oʻtish muftalari;

vandalizmga qarshi toʻsiqlar;

qoʻriqlash signalizatsiyasi tizimi.

211. Tayanchda xodimlarning xavfsizligini taʼminlash, tayanchga oʻrnatilgan elektr uskunalarini montaj qilish, taʼmirlash va ularga texnik xizmat koʻrsatish qulayligini yaratish maqsadida vaqtinchalik, montaj davrida foydalaniladigan yoki doimiy montaj maydonchalari nazarda tutilishi lozim.

Mazkur maydonchalar toʻsiqlar va boshqa himoya qurilmalari bilan jihozlanishi kerak.

212. Oxirgi kabel muftalari uchun tayanch konstruksiyalari, oʻta kuchlanish cheklagichlari va kabellarni tayanchga mahkamlash qurilmalari kabel oʻrnatilgandan soʻng mufta boʻyin qismida yuzaga keladigan boʻylama va koʻndalang mexanik yuklamalarni mufta uchun xavfsiz darajagacha kamaytirishni taʼminlashi lozim.

213. Havo elektr uzatish tarmogʻi tayanchlarida joylashtiriladigan ochiq turdagi oʻtish punktlarining tayanchiga oʻrnatiladigan oxirgi kabel muftalarini tanlashda izolyatsiya suyuqlik bilan toʻldirilmaydigan “quruq” turdagi oxirgi kabel muftalaridan foydalanish lozim. Bunda muftalarni toʻgʻri vertikal holatga nisbatan burchak ostida joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

214. Havo elektr uzatish tarmogʻi tayanchlarida joylashtiriladigan ochiq turdagi oʻtish punktlarining tayanchida izolyatsiya suyuqlik bilan toʻldirilgan oxirgi kabel muftalari qoʻllanilganda, ular qoʻzgʻalmas va toʻgʻri vertikal holatda oʻrnatilishi lozim.

Tor sharoitlarda bunday muftalarni vertikal holatga nisbatan 30° dan oshmaydigan qiyalik ostida oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi.

215. Kabel oxirgi kabel muftalariga toʻgʻri yoʻnalishda, ortiqcha egilish va burilishlarsiz mahkamlanishi hamda shamol taʼsirida tebranishiga yoʻl qoʻyilmasligi lozim.

Havo elektr uzatish tarmogʻi tayanchlarida joylashtiriladigan ochiq turdagi oʻtish punktlarida oxirgi kabel muftalarining pastki flaneslari uchun qoʻshimcha tayanch yoki mahkamlash konstruktiv elementlari nazarda tutilishi lozim.

Havo elektr uzatish tarmogʻi tayanchlarida joylashtiriladigan ochiq turdagi oʻtish punktlarning tayanch konstruksiyalarida kabelni mahkamlash nuqtalari orasidagi masofa 1 m dan oshmasligi kerak.

216. Tayanch va mahkamlash konstruksiyalari elementlari hosil qilgan kabel tarmogʻining bitta fazasi atrofida yopiq metall konturlar hosil boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

217. Kabellarning yer yuzasiga chiqish joylari shikastlanishning oldini olish maqsadida mazkur SHNQning 231-bandiga muvofiq mexanik shikastlanishlardan himoya qilinishi lozim.

218. Oʻtish punkti tayanchida joylashtiriladigan releli himoya tizimlari tanlanganda, elektr taʼminotini tashkil etishni talab qilmaydigan passiv qurilmalardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

219. Kabelning turli fazalari ekranlarini ulash va yerga ulash qutilari hamda rele himoyasi (elektr tarmoqlari va uskunalarda signal berish, himoya qilish yoki avtomatik uzilishni taʼminlaydigan qurilma) va avtomatika passiv datchiklarini (atrof-muhitdagi oʻzgarishlarni sezib, signal beruvchi datchik) joylashtirish qutilari tayanchning pastki qismiga, yer yuzasidan 3-4 m balandlikda joylashtirilishi kerak.

220. Kabel ekranlarini va oʻta kuchlanish cheklagichlarini yerga ulashni bir fazali kabellar ekranlarida oʻrnatilgan ulash va yerga ulash qutilari orqali bevosita havo elektr uzatish tarmogʻi tayanchlarida joylashtiriladigan ochiq turdagi oʻtish punktlarining tayanchi korpusiga ulashga yoʻl qoʻyiladi.

221. Havo elektr uzatish tarmogʻi tayanchlarida joylashtiriladigan ochiq turdagi oʻtish punktlariga xizmat koʻrsatish uchun kirish yoʻli hamda ixtisoslashtirilgan texnika, shu jumladan kranlar, koʻtargichlar, sinov laboratoriyalari va boshqa maxsus texnika uchun zarur maydonlar oʻtish punkti atrofida nazarda tutilishi lozim.

222. Havo elektr uzatish tarmogʻi tayanchlarida joylashtiriladigan ochiq turdagi oʻtish punktlari tayanchi yaqinidagi yer maydonlari qurilish-montaj ishlari yakunlangandan soʻng qishloq xoʻjaligi maqsadlarida yoki koʻkalamzorlashtirish uchun foydalanish imkoniyatini hisobga olgan holda rekultivatsiya qilinishi kerak.

8-bob. Kabel tarmogʻini yotqizishga qoʻyiladigan talablar

1-§. Umumiy qoidalar

223. Turli nominal kuchlanishli kabellarni yotqizish trassasi, yotqizish chuqurligi, kabellar orasidagi masofa hamda mexanik himoya qilish usuli kabel tarmogʻi loyihasida tok yuklamalari, iqtisodiy samaradorlik va ishonchlilik omillari hisobga olingan holda aniqlanishi lozim.

Mazkur parametrlar loyiha hujjatlarida asoslangan holda koʻrsatilishi kerak.

224. Kabel tarmogʻi kabellarini yer ostida (transheyalarda, himoya quvurlari yoki temir-beton lotoklarda) quvurli oʻtish joylarida, kabel inshootlarida (tunnellar, galereyalar, estakadalar va boshqa inshootlarda), shuningdek ishlab chiqarish xonalarida yotqizishga yoʻl qoʻyiladi.

225. Yer qazish ishlarini boshlashdan oldin (transheyalar va kotlovanlar qazish, gruntni burgʻilash yoki teshish) mavjud muhandislik kommunikatsiyalari va kabel tarmoqlarining aniq joylashuvi hamda yotqizish chuqurligini aniqlash maqsadida zarur hajmda muhandislik izlanishlari va aniqlashtirish ishlari bajarilishi lozim.

226. Transheyalar va kotlovanlar qazilganda, ular toʻsiqlar bilan oʻralishi, ogohlantiruvchi belgilar va yoritish chiroqlari oʻrnatilishi, shuningdek aylanma va vaqtinchalik oʻtish yoʻllari tashkil etilishi kerak.

227. Kabel tarmogʻi kabellarini yotqizishda kabellar ostida va ustida issiqlik tarqalishi uchun qulay sharoit yaratish hamda kabellarni mexanik shikastlanishlardan himoya qilish maqsadida qum-shagʻal aralashmasidan foydalanish lozim. Qum-shagʻal aralashmasi, qoida tariqasida, 50/50 nisbatda qabul qilinadi.

Bunda kabel tagida kamida 10 cm qalinlikdagi toʻshama qatlami, kabel ustida esa kamida 20 cm qalinlikdagi dastlabki himoya-toʻldirish qatlami nazarda tutilishi lozim.

Faqat qumdan foydalanishga kabel tarmogʻining issiqlik hisob-kitobi bajarilganda hamda belgilangan yuklama quvvatida kabelning ruxsat etilgan haroratdan ortiq qizib ketmasdan ishlashi tasdiqlangan hollarda yoʻl qoʻyiladi.

228. Transheyalarda kabel tarmogʻi kabellari polimer himoya quvurlari ichida yoki transheya yoxud temir-beton lotok tubida yotqizilishi lozim.

Transheya yoki lotok tubiga yotqiziladigan kabellar ostida kamida 100 mm qalinlikdagi qum-shagʻal aralashmasi yoki elangan qum toʻshama qatlami boʻlishi kerak.

Kabellar ustidan esa kamida 100 mm qalinlikda qum-shagʻal aralashmasi, elangan qum yoki qum-sement aralashmasidan iborat dastlabki himoya-toʻldirish qatlami taʼminlanishi lozim.

Transheyani tarkibida toshlar, qurilish chiqindilari, shlak, muzlagan grunt boʻlaklari va kabel qobigʻiga zarar yetkazishi mumkin boʻlgan boshqa qoʻshimchalar boʻlmagan mahalliy grunt bilan qayta koʻmishga yoʻl qoʻyiladi.

229. Yerga yotqiziladigan kabel tarmoqlari kabellarining yotqizish chuqurligi quyidagicha qabul qilinishi lozim:

20 kV gacha kuchlanishli kabel tarmoqlari uchun — 0,7 m, haydaladigan yerlarda, koʻchalar va maydonlar bilan kesishish joylarida — 1,0 m;

20 kV dan yuqori va 35 kV gacha kuchlanishli kabel tarmoqlari uchun — 1,0 m;

110 kV dan 500 kV gacha kuchlanishli kabel tarmoqlari uchun — 1,5 m.

Kabellarni binolarga kiritish joylarida hamda yer osti inshootlari bilan kesishish qismlarida kabellarni mexanik himoya qilish va elektromagnit xavfsizlik talablarini taʼminlash choralarini nazarda tutish lozim.

Mazkur hollarda, uzunligi 5 m gacha boʻlgan hududlarda kabellarni yotqizish chuqurligini 0,5 m gacha kamaytirishga yoʻl qoʻyiladi.

230. Kabel tarmoqlari parallel yotqizilganda ular orasidagi gorizontal masofa quyidagicha qabul qilinishi lozim:

turli tashkilotlarga tegishli kabellar, shuningdek kuch kabellari va aloqa kabellari orasida — kamida 500 mm;

bir fazali yoki uch fazali kabellar tekis joylashuvda parallel yotqizilganda — yotqizilayotgan kabelning tashqi diametridan kam boʻlmagan masofada;

10 kV gacha kuchlanishli kabellar orasida — kamida 100 mm;

20 kV dan 35 kV gacha kuchlanishli kabellar orasida, shuningdek ular bilan 1000 V dan yuqori kuchlanishli boshqa kabellar orasida — kamida 250 mm;

110 kV kuchlanishli kabellar orasida, shuningdek ular bilan 1000 V dan yuqori kuchlanishli boshqa kabellar orasida — kamida 500 mm;

220 kV dan 330 kV gacha kuchlanishli kabellar orasida, shuningdek ular bilan 1000 V dan yuqori kuchlanishli boshqa kabellar orasida — kamida 700 mm;

500 kV kuchlanishli kabellar orasida, shuningdek ular bilan 1000 V dan yuqori kuchlanishli boshqa kabellar orasida — kamida 1000 mm.

110 kV va undan yuqori kuchlanishli tikilgan polietilen izolyatsiyali kabel tarmoqlarida parallel kabel tarmoqlari oʻzaro hamda boshqa kabellardan polimer himoya quvurlari yoki temir-beton lotoklar orqali ajratilgan holda yotqizilishi lozim.

231. Kabel tarmoqlari kabellari butun uzunligi boʻylab mexanik shikastlanishlardan himoya qilinishi lozim.

Mexanik himoya usuli kabel tarmogʻining kuchlanish sinfi, yotqizish sharoiti, ekspluatatsiya xavfsizligi va loyiha yechimlarini hisobga olgan holda belgilanadi.

6 kV dan 20 kV gacha kuchlanishli kabellar temir-beton plitalar yoki kamida shunga teng mustahkamlikka ega polimer himoya plitalari bilan himoyalanishi lozim. Bunda oddiy yoki teshikli gʻishtlardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

35 kV kuchlanishli kabellar qalinligi kamida 50 mm boʻlgan temir-beton plitalar yoki mexanik xususiyatlari temir-beton plitalarnikidan kam boʻlmagan polimer materiallardan tayyorlangan himoya plitalari bilan qoplanishi lozim.

110 kV kuchlanishli kabellarni yotqizishda har bir kabel tarmogʻi zanjiri orasida hamda transheyaning yon tomonlarida balandligi kamida 500 mm boʻlgan temir-beton yoki polimer vertikal himoya devorlari nazarda tutilishi lozim.

Mazkur himoya devorlari qalinligi kamida 50 mm boʻlgan temir-beton plitalar yoki ularga teng mustahkamlikka ega polimer himoya plitalari bilan yopilishi kerak.

Loyiha hujjatlarida vertikal va gorizontal himoya plitalarining mexanik mahkamlanishi hisobga olinishi lozim.

220 kV dan 500 kV gacha kuchlanishli kabellar kabel tarmogʻi trassasining butun uzunligi boʻylab transheyada temir-beton lotoklar ichida yotqizilishi lozim.

Lotoklar qalinligi kamida 50 mm boʻlgan temir-beton himoya plitalari yoki mexanik xususiyatlari temir-beton plitalarnikidan kam boʻlmagan polimer materiallardan tayyorlangan himoya plitalari bilan yopilishi kerak.

Texnik jihatdan asoslangan hollarda 35 kV va 110 kV kuchlanishli kabellarni 220 kV dan 500 kV gacha kuchlanishli kabellar uchun transheyaga yotqizilgan lotoklar ichida joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

110 kV va undan yuqori kuchlanishli kabel tarmoqlari uchun transheyaning butun uzunligi boʻylab kabellardan 500 mm masofada ogohlantiruvchi signal tasmasi yoki plastmassa himoya plitalari yotqizilishi lozim.

232. Biriktiruvchi muftalarni montaj qilish uchun kotlovanlarda joylashtiriladigan 35 kV va undan yuqori kuchlanishli kabellar hamda muftalar tekis va qattiq asosga (temir-beton plita) yotqizilishi lozim.

Ular yuqori va yon tomonlardan temir-beton plitalar yoki ularga teng mustahkamlikka ega himoya konstruksiyalari bilan mexanik shikastlanishlardan himoya qilinishi kerak.

233. Mexanik shikastlanishlar (avtotransport, yuklar va mexanizmlarning harakatlanishi) boʻlishi mumkin boʻlgan joylardagi xonalar ichi va tashqarisidagi kabellar xavfsiz balandlikkacha, biroq yer yoki pol sathidan kamida 2 m gacha hamda yer ostida 0,3 m chuqurlikda himoyalangan boʻlishi kerak.

234. Bir fazali kabellar parallel yotqizilishi hamda bir tekislikda yoki uchburchak shaklida bir-biriga yaqin joylashtirilishi lozim.

Bir fazali kabellar bir tekislikda parallel yotqizilganda, alohida kabel tarmogʻi zanjiri kabellari orasidagi yorugʻlikdagi gorizontal masofa bitta kabelning tashqi diametridan kam boʻlmasligi kerak.

235. Bir fazali kabel tarmogʻi kabellari tutash uchburchak shaklida joylashtirilganda, ularni oʻzaro mahkamlashga yoʻl qoʻyiladi.

Mahkamlash uchun nomagnit materiallardan tayyorlangan lentalar, qisqichlar, xomutlar yoki skobalardan foydalanish lozim.

Yerga yotqizilgan kabellarni mahkamlash qadami tanlanganda, uchburchak shaklida mahkamlangan kabellar transheya qayta koʻmilgandan soʻng oʻz joylashuv holatini saqlab qolishi hisobga olinishi kerak.

35 kV va undan past kuchlanishli bir fazali kabellar tutash uchburchak shaklida joylashtirilganda, ular har 1,5 m da mahkamlanishi lozim (110 kV va undan yuqori kuchlanishli kabellar bundan mustasno).

236. Alohida yotqiziladigan bir fazali kabellar (uchburchak shaklida bogʻlanmagan) har bir kabel atrofida magnit materiallardan tayyorlangan yopiq metall konturlar hosil boʻlmaydigan tarzda yotqizilishi lozim.

Kabelni yopiq kontur boʻylab oʻrab turuvchi bandajlar, mahkamlash elementlaridan (skobalar, xomutlar, manjetlar va ekranlar uchun magnit materiallar) foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Kabellar kapron, plastmassa iplar yoki nomagnit metallardan (zanglamaydigan poʻlat yoki mis) tayyorlangan simlar bilan mahkamlanishi lozim.

237. Kabel tarmogʻini yerga yotqizishda bitta transheyaga koʻpi bilan oltita kuchlanish kabelini yotqizishga yoʻl qoʻyiladi. Bir fazali kabellardan foydalanilganda esa koʻpi bilan ikkita kabel tarmoq zanjirini yotqizishga yoʻl qoʻyiladi.

Agar kabellar soni koʻp boʻlsa, ularni kabel guruhlari orasidagi masofa 0,9 m dan kam boʻlmagan alohida transheyalarda yoki kanallar, tunnellar, estakadalar va galereyalarda yotqizilishi lozim.

Kabel guruhlari yoki kabel tarmogʻi orasidagi masofani tanlashda ularning oʻtkazuvchanlik qobiliyatiga oʻzaro taʼsiri hisobga olinishi kerak.

238. Ishlab chiqarish binolari va kabel inshootlarida kabellar devorlar, toʻsiqlar va orayopmalar orqali loyiha hujjatlarida nazarda tutilgan nometall quvurlar, kirish gʻilzalari yoki temir-beton konstruksiyalarda maxsus tayyorlangan teshiklar orqali oʻtkazilishi lozim.

Kabellar oʻtkazilgandan soʻng, quvurlar, kirish gʻilzalari, kabel oʻtish joylari va ulardagi boʻshliqlar yonmaydigan materiallar bilan zich berkitilishi kerak.

Yongʻinga qarshi toʻsiqlar orqali oʻtish joylarida boʻshliqlar tegishli yongʻinga chidamlilik darajasini taʼminlaydigan olovbardosh materiallar bilan germetiklanishi lozim.

239. Kabellarni binoga kiritish loyiha hujjatlarida nazarda tutilgan nometall himoya quvurlari, kirish gʻilzalari yoki temir-beton konstruksiyalarda kabel oʻtishi uchun tayyorlangan maxsus teshiklar orqali amalga oshirilishi lozim.

Himoya quvurlarining uchlari bino devoridan transheya tomonga kamida 0,6 m chiqib turishi, transheya tomonga qiya holatda joylashtirilishi va kabel kirish elementlari bilan yakunlanishi kerak.

Himoya quvurlari, kirish gʻilzalari yoki kabel oʻtish joylari orqali suv, namlik hamda mayda hayvonlarning binolar, tunnellar va boshqa kabel inshootlariga kirishining oldini olish boʻyicha germetiklash va himoya choralari nazarda tutilishi lozim.

240. Kabellarni bino yoki inshoot poydevori yoxud boshqa qurilish konstruksiyalari orqali himoya quvurisiz oʻtkazishga yoʻl qoʻyilmaydi.

241. Kabellar oxirgi nuqtalarida, muftalar yaqinida, egilish joylarida hamda toʻgʻri maydonlarda har 1 m dan oshmagan masofada mahkamlanishi lozim.

242. Konstruksiyalar va devorlar boʻylab vertikal yotqizilgan kabellar fazalar boʻyicha mahkamlanishi, bunda kabellar va muftalarda ularning deformatsiyalanishiga olib keluvchi mexanik zoʻriqishlar yuzaga kelmasligi taʼminlanishi kerak.

243. Zirhlanmagan kabellar oʻrnatiladigan konstruksiyalar kabel qobigʻining mexanik shikastlanishiga yoʻl qoʻymaydigan tarzda loyihalanishi lozim.

Qattiq mahkamlash joylarida kabel qobigʻi elastik qistirmalar bilan himoyalanishi kerak.

244. Kabel tarmogʻi kabellarini guruhlab yotqizish va himoya qilish uchun moʻljallangan qurilmalar hamda quvurlar orqali kabellarni binolar, tunnellar va yertoʻlalarga kiritish quyidagi usullardan biri bilan amalga oshirilishi lozim:

kabellarni bloklar va quvurlar orqali bevosita binolar, tunnellar va yertoʻlalarga kiritish;

binolar ichida kabel oʻtishi uchun quduqlar yoki chuqurliklar qurish;

binolarning tashqi devorlari yonida kabel oʻtishi uchun maxsus kameralar tashkil etish.

245. Kabellarni guruhlab yotqizish va himoya qilish uchun moʻljallangan konstruksiyalar, quvurlar, ularning chiqish qismlari va birikmalari silliq, ishlov berilgan hamda tozalangan yuzaga ega boʻlishi lozim.

Kabellarni tortish jarayonida kabel qobigʻining mexanik shikastlanishining oldini olish uchun quvurlar uchlariga kabel kirish voronkalari, himoya vtulkasi yoki boshqa himoya elementlari oʻrnatilishi kerak.

Kabellar chiqish joylarida kabel qobigʻining ishqalanishi va yorilishining oldini olish uchun elastik zichlagichlar qoʻllanilishi, shuningdek zarur egilish radiuslari taʼminlanishi lozim. Kabel oʻtkazilgan quvurlar uchlari mustahkam germetiklangan boʻlishi kerak.

Kabel quvurlarining uchlarini germetiklash uchun zavodda tayyorlangan maxsus buyumlardan foydalanish lozim. Bunda montaj koʻpigidan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Kabellarni tortishda ularning tashqi qobigʻiga zarar yetkazmaydigan va atrof-muhitni ifloslantirmaydigan kabel tortish uchun moʻljallangan maxsus moylovchi tarkiblardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

246. Bitta quvurga yoki uchta bir fazali kabel uchun moʻljallangan blok kanaliga kabellarni poʻlat tros yordamida alohida-alohida, ketma-ket tortib oʻtkazishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Quvur uzunligi 20 m gacha boʻlganda, alohida bir fazali kabellarni qoʻlda, arqon yordamida ketma-ket tortib oʻtkazishga yoʻl qoʻyiladi.

247. Kuchlanishi 6 kV dan 500 kV gacha boʻlgan kabel tarmoqlari yotqizilganda, uzunligi 100 m dan ortiq boʻlgan gorizontal yoʻnaltirilgan burgʻilash maydonlarida kamida bitta zaxira quvur nazarda tutilishi lozim.

Zaxira quvurlarning uchlari suv va grunt kirishining oldini oluvchi germetik tiqinlar bilan berkitilishi kerak.

2-§. Transheyaga kabel tarmoqlarini yotqizishga qoʻyiladigan talablar

248. Kabel tarmoqlarini transheyalarda yotqizishda kabellar mustahkam va suvni yaxshi oʻtkazuvchi gruntlar, shu jumladan shagʻalli, shagʻal-toshli, shagʻal-qumli va yirik qumli gruntlar ustiga joylashtirilishi lozim.

Boʻrtma va choʻkuvchan tuproqlarda kabel tarmoqni yotqizishga yoʻl qoʻyilmaydi.

249. Kabel tarmogʻi transheyada muhandislik tarmoqlari yoki boshqa kabel tarmoqlari bilan kesishgan joylarda yotqizilganda kabellar himoya quvurlari ichida oʻtkazilishi lozim.

250. Bir transheyada bir nechta kabel tarmoqlari zanjirlari yotqizilganda, qoʻshni zanjirlar orasidagi yorugʻlikdagi masofa kamida 0,5 m boʻlishi lozim.

Agar qoʻshni zanjirlar himoya plitalari, toʻsiqlar yoki boshqa ajratuvchi konstruksiyalar bilan ajratilgan boʻlsa, mazkur masofani loyiha hujjatlarida asoslangan holda kamaytirishga yoʻl qoʻyiladi.

251. Kabel tarmogʻi bir fazali kabellar bilan bajarilganda, bir fazali kabellar transheyada yoki transheyaga joylashtirilgan lotokda, oldindan bajarilgan qum-shagʻal aralashmasi qatlami ustida tutash uchburchak shaklida yoki gorizontal tekislikda parallel ravishda yotqizilishiga yoʻl qoʻyiladi.

Har bir zanjirdagi kabellarning oʻzaro joylashuvi quyidagi omillarni hisobga olgan holda loyiha hujjatlarida belgilanadi:

kabel tarmogʻi tomonidan hosil qilinadigan magnit maydon kattaligi;

kabellarni sovutish sharoitlari va ularning tok yuklamasi;

trassaning kengligi va yotqizish sharoitlari.

Bir fazali kabellar tutash uchburchak shaklida joylashtirilganda, bitta zanjir tarkibidagi uchta faza kabellari bir guruhda joylashtirilishi lozim.

Bir fazali kabellarni tutash uchburchak shaklida mahkamlash nomagnit materiallardan tayyorlangan lentalar, tortqilar, xomutlar yoki qisqichlar yordamida amalga oshirilishi kerak.

Transheya qayta koʻmilgandan soʻng tutash uchburchak shaklida joylashtirilgan kabellarning loyihaviy holati oʻzgarmasligi taʼminlanishi lozim.

Kabellarni mahkamlash qadami 1,0 m dan 1,5 m gacha qabul qilinadi.

110 kV dan 500 kV gacha kuchlanishli kabellar qum-shagʻal aralashmasi qatlami ustida tutash uchburchak shaklida zich joylashtirilganda, ustidan qum-shagʻal aralashmasi bilan yopilganda va mexanik himoya qatlami bilan himoyalanganda, toʻgʻri maydonlarda ularni lenta yoki xomutlar bilan qoʻshimcha mahkamlash talab etilmaydi. Bunda kabellarning tutash uchburchak shaklidagi holati qum-shagʻal aralashmasi va qayta koʻmilgan grunt bosimi hisobiga saqlanishi kerak.

252. Transheya tubining kengligi kabellarning loyiha hujjatlarida qabul qilingan joylashish usuliga muvofiq toʻsiqsiz yotqizilishi lozim.

Transheya kengligi kabellarni qabul qilingan joylashish sxemasi boʻyicha yotqizish uchun talab etiladigan kenglikdan kamida 40 cm ortiq boʻlishiga yoʻl qoʻyiladi.

253. Transheya chuqurligi oldindan tayyorlangan tubga (kamida 10 cm qalinlikdagi toʻshama qatlami ustiga) yotqizilgan kabellar uchun yetarli boʻlishi lozim. Bunda kabelning yuqori sathidan yer yuzasigacha boʻlgan masofa quyidagicha taʼminlanishi kerak:

6 — 20 kV kuchlanishli kabel tarmoqlari uchun — kamida 0,7 m;

35 kV kuchlanishli kabel tarmoqlari uchun — kamida 1,0 m;

110 — 500 kV kuchlanishli kabel tarmoqlari uchun — kamida 1,5 m.

254. Transheyaga yotqizilgan kabellar gruntga toʻldirilayotganda oʻz holatini oʻzgartirmasligi kerak.

Kabellarning loyihaviy holatini saqlash uchun zarur mahkamlash chora-tadbirlari loyiha hujjatlarida belgilanadi.

255. Kabellar transheyaga yotqizilgandan soʻng kabel tarmogʻidan foydalanish jarayonida gruntning choʻkishi xavfini kamaytirish maqsadida transheya qatlamma-qavat qayta koʻmilishi va mexanik usulda zichlanishi lozim.

256. Kabellarni transheyaga yotqizish mazkur SHNQning 4-ilovasi 1-rasmiga muvofiq amalga oshirilishi kerak.

3-§. Kabel tarmoqlarini gorizontal yoʻnaltirilgan burgʻilash usuli bilan himoya quvurlari ichida yotqizishga qoʻyiladigan talablar

257. Gorizontal yoʻnaltirilgan burgʻilash usuli burgʻilash eritmasi (bentonit yoki boshqa mos eritmalar yordamida burgʻilangan quduq devorlarining barqarorligi taʼminlanadigan qoyasimon boʻlmagan gruntlarda (qum, qumloq, qumoq va gil) qoʻllanilishi lozim.

258. Gorizontal yoʻnaltirilgan burgʻilash usuli bilan himoya quvurlariga kabel tarmogʻini yotqizishda quyidagi ishlar bajarilishi lozim:

ishga tushirish va qabul qilish kotlovanlarini qazish;

alohida himoya quvurlarini bir-biriga ketma-ket ulash yoʻli bilan ularni tutash payvandlash hisobiga kerakli miqdordagi himoya quvurlarini tayyorlash (gorizontal yoʻnaltirilgan burgʻilashda elektrmuftalarni qoʻllash taqiqlangan);

pilotli burgʻilangan quduq tayyorlash, uni kengaytirish va devorlarini zichlash;

burgʻilangan quduqqa (burgʻilash kanaliga) himoya quvurini yoki quvurlar dastasini tortib qoʻyish;

himoya quvurining uchlariga kabelni himoyalash uchun voronka oʻrnatish;

himoya quvurlaridan kabellar chiqadigan joylarda quvurlarning uchlari boʻylab qum-shagʻal aralashmasi (yoki qum)dan toʻshama tayyorlash;

himoya quvurlarini ichidan tozalash va nazorat kalibrini tortish;

quvurlarning aniq joylashuvini aniqlash hamda ularni shaharsozlik hujjatlariga kiritish maqsadida quvurlar yer osti trassirovkasi (geolokatsiyasi)dan oʻtkazish;

kabellarni quvurlarga tortish;

himoya quvurlarining uchlariga germetiklovchi zichlagichlarni oʻrnatish;

boshlangʻich va qabul qilish kotlovanlarini dastlab toʻldirish (yoki qum bilan), shuningdek uni zichlash;

kotlovanlarni grunt bilan qayta toʻldirish.

259. Gorizontal yoʻnaltirilgan burgʻilash trassasi hamda ishga tushirish va qabul qilish kotlovanlari chuqurligi quvurlarga joylashtirilgan barcha kabellarni belgilangan chuqurlikda yotqizishni taʼminlaydigan tarzda tanlanishi lozim:

6 — 20 kV nominal kuchlanishli kabel tarmoqlari uchun — kamida 0,7 m;

35 kV nominal kuchlanishli kabel tarmoqlari uchun — kamida 1,0 m;

110 — 500 kV nominal kuchlanishli kabel tarmoqlari uchun — kamida 1,5 m.

260. Bir nechta kabel tarmogʻi yoki bir nechta kabel tarmoqlari zanjirlarini gorizontal yoʻnaltirilgan burgʻilash usuli bilan yotqizishda burgʻilangan quduqlar orasidagi masofa burgʻilash uskunasining texnologik imkoniyatlari, grunt sharoitlari hamda kabel tarmoqlarining oʻzaro taʼsiri hisobga olingan holda tanlanishi lozim.

261. Kabel tarmogʻi gorizontal yoʻnaltirilgan burgʻilash usulida yotqizilishi tugallangandan soʻng boshlangʻich va qabul qilish kotlovanlari qayta koʻmilishi hamda kabel tarmogʻidan foydalanish davrida grunt choʻkishi xavfini kamaytirish maqsadida grunt mexanik usulda zichlanishi lozim.

262. Gorizontal yoʻnaltirilgan burgʻilash usulida quvurlarda kabellarni yotqizish mazkur SHNQning 4-ilovasi 3 — 5-rasmlariga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

263. Quvurdagi kabel tarmoqlari maydonining uzunligi gorizontal yoʻnaltirilgan burgʻilash uskunalarining texnologik imkoniyatlaridan ortiq boʻlsa, kabel tarmogʻini bir nechta ketma-ket gorizontal yoʻnaltirilgan burgʻilash maydonlari orqali yotqizishga yoʻl qoʻyiladi.

Bunda bir gorizontal yoʻnaltirilgan burgʻilash maydonidan keyingi maydonga oʻtish joyi mazkur SHNQning 4-ilovasi 6-rasmiga muvofiq kabellarni quvurlarsiz yotqizishga yoʻl qoʻyiladigan hududda joylashtirilishi lozim.

4-§. Kabel tarmoqlarini teshish usuli bilan quvurga yotqizishga qoʻyiladigan talablar

264. Kabel tarmogʻini gruntni teshish usuli bilan himoya quvurlari ichida yotqizish mazkur SHNQning 4-ilovasi 7-rasmiga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

265. Gruntni teshish usuli bilan bajariladigan oʻtishlar, qoida tariqasida, diametri 1220 mm gacha va uzunligi 50 m dan 100 m gacha boʻlgan maydonlarda qoʻllanilishi lozim.

5-§. Kabellarning yer ostidan yer yuzasiga chiqish joylariga qoʻyiladigan talablar

266. Kabellarni himoya qilish uchun silliq devorli quvurlar oʻrniga yuqori kuchlanishli kabel tarmoqlari uchun moʻljallangan maxsus gofrlangan himoya quvurlaridan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi. Bunda gofrlangan himoya quvurlari quyidagi talablarga javob berishi lozim:

uzoq muddatli ish harorati kamida 90 °C boʻlgan issiqlikka chidamli boʻlishi;

yonishni tarqatmaydigan xususiyatga ega boʻlishi;

ultrabinafsha nurlar taʼsiriga chidamli boʻlishi;

mexanik mustahkam, halqasimon qattiqligi SN 6 dan kam boʻlmasligi;

qayishqoq boʻlishi.

Oddiy gofrlangan quvurlardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi (bundan kabel yer ostida joylashgan silliq devorli polimer quvurdan yoki temir-beton lotokdan qattiq vertikal himoya konstruksiyasiga oʻtadigan qisqa oʻtish hududlari mustasno).

267. Kabelning gofrlangan himoya quvuridan chiqish joyida kabel markazlashtirilgan holda joylashtirilishi va zichlagich yordamida germetiklanishi lozim.

Zichlagich sirtida namlik toʻplanishi va uning muzlab qolishining oldini olish uchun qoʻshimcha ravishda issiqlik taʼsirida qisqaruvchi manjet oʻrnatilishi kerak.

6-§. Kabel tarmogʻini kabel bloklari va temir-beton lotoklarda yotqizish

268. Kabellarni bir joyda toʻplab oʻtkazish va himoya qilish uchun moʻljallangan kabel oʻtkazish konstruksiyalari koʻp sonli kabellarni birgalikda yoki parallel yotqizish zarur boʻlgan hollarda qoʻllanilishi lozim. Bunday konstruksiyalar, qoida tariqasida, 35 kV gacha kuchlanishli kabel tarmoqlari uchun qoʻllaniladi.

Kabellarni bir joyda toʻplab oʻtkazish va himoya qilish konstruksiyalari kabel tarmoqlari soni 20 tagacha boʻlgan hollarda qoʻllanilishi mumkin.

Mazkur konstruksiyalarning oʻlchamlari, joylashtirish tartibi va yotqizish shartlari loyiha hujjatlarida belgilanadi hamda ularda joylashtiriladigan kabellarning uzoq muddatli ruxsat etilgan tok yuklamasi issiqlik hisob-kitoblari bilan tasdiqlanishi lozim.

269. Har bir kabel bloki 15 foizgacha zaxira kanallarga, biroq kamida bitta zaxira kanalga ega boʻlishi lozim.

270. Kabel bloklari, temir-beton lotoklar va himoya quvurlarining yerga yotqizish chuqurligi mahalliy sharoitlar, kabelning nominal kuchlanishi, mexanik taʼsirlar va loyiha yechimlari hisobga olingan holda belgilanadi. Bunda yuqori kabel sathidan yer yuzasigacha boʻlgan masofa mazkur SHNQda belgilangan minimal yotqizish chuqurligidan kam boʻlmasligi lozim.

271. Kabel bloklari va temir-beton lotoklarda yotqizilgan kabellarni tortish, almashtirish va taʼmirlash imkoniyatini taʼminlash uchun kabel quduqlari nazarda tutilishi lozim.

Kabel quduqlari kabel trassasining yoʻnalishi oʻzgaradigan joylarda, kabel bloklari yoki lotoklardan kabellarning yerga chiqish joylarida, shuningdek kabellarni tortish va xizmat koʻrsatish uchun zarur boʻlgan boshqa joylarda joylashtiriladi.

Kabellar soni 10 tadan oshmaganda, kabel bloklari yoki himoya konstruksiyalaridan yerga chiqish joylarini kabel quduqlarisiz bajarishga yoʻl qoʻyiladi. Bunda kabellarning chiqish joylari kabel zichlagichlari yordamida germetiklangan boʻlishi kerak.

Kabel quduqlari trassaning toʻgʻri maydonlarida kabellarning yoʻl qoʻyiladigan maksimal tortish kuchi va qurilish uzunligi hisobga olingan holda belgilanadigan masofalarda loyihalanishi lozim.

272. Kabel bloklari, temir-beton lotoklar va himoya quvurlari kabel quduqlari tomonga kamida 0,2 foiz qiyalik bilan yotqizilishi lozim.

273. Kabel bloki quvurlari bevosita yerga yotqizilganda quvurlar orasidagi, shuningdek quvurlar bilan boshqa kabellar va inshootlar orasidagi eng kichik ochiq masofalar quvursiz yotqizilgan kabellar uchun belgilangan masofalar kabi qabul qilinishi lozim.

Kabel bloki quvurlari xona polida yotqizilganda ular orasidagi masofalar yerga yotqizishdagi kabi qabul qilinishi kerak.

274. Kabel tarmoqlarini lotoklarda yotqizish elektr stansiyalari, podstansiyalar hamda ularning taqsimlash qurilmalari hududida nazarda tutilishi lozim.

Lotoklarni oʻrnatish chuqurligi loyiha hujjatlarida belgilanadi. Bunda yuqori kabelning yuqori sathidan yer yuzasigacha boʻlgan masofa kamida 1,5 m boʻlishi lozim.

Loyiha hujjatlarida lotoklar va gorizontal himoya plitalarining mexanik mahkamlanishi nazarda tutilishi kerak.

Lotoklarda joylashtirilgan kabellar qum-shagʻal aralashmasi bilan toʻldirilgan holda yotqizilishi lozim.

275. Kabel tarmoqlarining himoya quvurlaridan temir yoʻl lotoklariga oʻtish joylari himoya qoplamasi bilan bajarilishi lozim.

Quvurlar lotok asosiga kamida 150 mm kirib turishi kerak.

Agar quvur oʻqi lotok tekisligi bilan mos kelmasa, quvurning chiqish joyida kabelning zarur egilish radiusini va mexanik himoyasini taʼminlash uchun qumli qoplar, qum-shagʻal aralashmasi yoki boshqa himoya materiali yotqizilishi lozim.

7-§. Kabel tarmoqlarini kabel inshootlarida yotqizishga qoʻyiladigan talablar

276. Barcha turdagi kabel inshootlari (kabel qavatlari, tunnellar, galereyalar, estakadalar va shaxtalar) loyiha hujjatlarida nazarda tutilgan kabellar soniga nisbatan kamida 15 foiz miqdorida qoʻshimcha kabel yotqizish imkoniyatini hisobga olgan holda loyihalanishi lozim.

277. Kabel inshootlarida kabellar butun uzunligi boʻyicha ortiqcha kesish va uzilishlarsiz, shuningdek eng kam miqdordagi muftalar bilan yotqizilishi lozim.

Kabellarni kabel inshootlarida joylashtirishda quyidagi talablarga rioya qilinishi kerak:

nazorat kabellari va aloqa kabellari kuch kabellaridan alohida, ularning faqat ustki yoki pastki sathida joylashtirilishi, bunda ular olovbardoshlik chegarasi kamida EI 45 boʻlgan yonmaydigan toʻsiqlar bilan ajratilishi hamda kesishish va tarmoqlanish joylarida nazorat kabellari hamda aloqa kabellarini kuch kabellari ustidan yoki ostidan oʻtkazilishi;

kuchlanishi 1 kV gacha boʻlgan kuch kabellari 1 kV dan yuqori kuchlanishli kabellar ustida joylashtirilishi, bunda ular olovbardoshlik chegarasi kamida EI 45 boʻlgan yonmaydigan toʻsiqlar bilan ajratilishi;

turli guruhdagi kabellar, shu jumladan I toifadagi elektr qabul qilgichlarni taʼminlovchi 1 kV dan yuqori kuchlanishli ishchi va zaxira kabellar, generatorlar, transformatorlar va boshqa elektr uskunalariga tegishli kabellar turli gorizontal darajalarda yotqizilishi hamda olovbardoshlik chegarasi kamida EI 45 boʻlgan yonmaydigan toʻsiqlar bilan ajratilishi.

Kabel inshootlarida 110 kV dan 500 kV gacha kuchlanishli kabellarni 6 kV dan 35 kV gacha kuchlanishli kabellar bilan birgalikda yotqizishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Kabel inshootlarida biriktiruvchi, transpozitsiya, stoporli va boshqa maqsadlarga moʻljallangan kabel muftalarini oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi.

278. Kuch kabellarini bir joyga zich toʻplangan dasta shaklida yoki koʻp qatlamli tarzda yotqizishga yoʻl qoʻyilmaydi.

279. Kabel inshootlari boshqa xonalar va qoʻshni kabel inshootlaridan yongʻinga qarshi toʻsiqlar bilan ajratilishi lozim.

Mazkur toʻsiqlarning olovbardoshlik chegarasi kamida EI 45 boʻlishi kerak.

Uzun kabel tunnellari yongʻinga qarshi toʻsiqlar bilan uzunligi 150 m dan oshmaydigan boʻlinmalarga ajratilishi kerak.

Ikki qavatli polning har bir boʻlimi maydoni 600 m² dan ortiq boʻlmasligi kerak.

Oʻzaro zaxiralovchi kuch kabel tarmoqlari (I toifali maxsus guruh elektr qabul qilgichlariga ulangan kabel tarmoqlari bundan mustasno) estakadalarda oraliq yuk koʻtaruvchi konstruksiyaning har ikki tomonida yoki galereyalarda oʻtish yoʻlagining har ikki tomonida joylashtirilishi, bunda ular orasidagi gorizontal masofa kamida 600 mm boʻlishi kerak.

Tashqi kabel estakadalari va galereyalarining asosiy yuk koʻtaruvchi qurilish konstruksiyalari, shu jumladan ustunlar va toʻsinlar, olovbardoshlik chegarasi kamida EI 45 boʻlgan temir-beton yoki yongʻindan himoyalangan poʻlat konstruksiyalardan tayyorlanishi lozim.

Tashqi kabel estakadalari va galereyalarida kabellar guruhlari yonganda xavfli deformatsiyalanishi yoki mexanik mustahkamligi pasayishi mumkin boʻlgan bino va inshootlarning yuk koʻtaruvchi konstruksiyalari olovbardoshlik chegarasi kamida EI 45 boʻlishini taʼminlaydigan yongʻindan himoya qoplamasi yoki boshqa himoya vositalari bilan himoyalanishi kerak.

280. Kabel kanallari, taqsimlash qurilmalaridagi ikki qavatli pollar va xonalardagi kabel oʻtish joylari olinadigan yonmaydigan plitalar bilan yopilishi lozim.

Kanallarda kabellarni yotqizish usuli foydalanish jarayonida kabel tarmoqlarini tekshirish, taʼmirlash, shuningdek yer qazish ishlarisiz yangi kabellarni yotqizish yoki mavjud kabellarni almashtirish imkoniyatini taʼminlashi kerak.

Kanallarga yotqizilgan kuch kabellarini grunt yoki boshqa toʻldiruvchi materiallar bilan toʻldirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

281. Kirish joyi, lyuklar va shamollatish (ventilyatsiya) shaxtalari yaqinida (25 m dan ortiq boʻlmagan radiusda) yongʻin oʻchirish kranlari oʻrnatilishi kerak.

Yongʻin oʻchirish gidrantlari estakada va galereya trassasi oʻqining istalgan nuqtasidan eng yaqin gidrantgacha boʻlgan masofa 100 m dan oshmasligi lozim.

282. Kabel inshootlari, estakadalar, tunnellar, kanallar va kameralar tabiiy yoki sunʼiy shamollatish (ventilyatsiya) tizimi bilan taʼminlanishi lozim (kabelni ulash muftalari uchun quduqlar bundan mustasno).

Har bir boʻlimning shamollatish (ventilyatsiya) tizimi mustaqil boʻlishi kerak.

Shamollatish (ventilyatsiya) tizimi qurilmalari yongʻin sodir boʻlganda havo kirishini toʻxtatish, shuningdek qish mavsumida tunnel muzlab qolishining oldini olish uchun shiberlar bilan jihozlanishi lozim.

283. Tunnellar va kanallarda grunt hamda yomgʻir suvlarini chetlatish boʻyicha choralar koʻrilishi lozim.

Ulardagi pollar suv toʻplagichlar yoki yomgʻir suvi oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimi tomonga kamida 0,5 foizli nishab bilan bajarilishi lozim.

284. Binolardan tashqaridagi yer osti tunnellari toʻsiqlar ustidan qalinligi 0,5 m dan kam boʻlmagan grunt qatlamiga ega boʻlishi kerak.

285. Kabel tunnellari lyuklarining boʻgʻzi diametri 600 mm dan kam boʻlmasligi va ikki qavatli metall qopqoqlar bilan yopilishi kerak.

286. Kabel tarmoqlari, kanallar, kameralar va ochiq estakadalarda koʻchma yoritgichlar hamda elektr asboblarini ulash uchun elektr yoritish va rozetka tarmogʻi nazarda tutilishi lozim.

Kabel muftalari uchun quduqlarda bunday tarmoqlarni nazarda tutish talab etilmaydi.

287. Kuchlanishi 35 dan 500 kV gacha boʻlgan kabellar, kabel estakadalari va galereyalari boʻylab yotqizilganda kabellarning tashqi qobigʻining butunligini sinash va tekshirish uchun elektr oʻtkazuvchi tashqi qatlamga ega boʻlishi kerak.

288. Kabellarni ochiq havoda yotqizishda, kengligidan qatʼi nazar, kabellarni ultrabinafsha nurlanishdan himoya qilish uchun ultrabinafsha nurlanishga chidamli kabellardan foydalanish zarur.

289. 65° dan kichik geografik kengliklarda boʻlgan hududlarda kabellar yotqizilganda, ularni ultrabinafsha nurlanish va qoʻshimcha qizish taʼsiridan himoyalash uchun quyoshdan himoyalovchi soyabonlar qoʻllanilishi lozim.

Bunday himoya nazarda tutilmagan hollarda yozgi ekspluatatsiya sharoitlari uchun uzoq muddatli ruxsat etilgan yuklama toklariga tuzatish kiritilishi zarur.

290. Kabel tarmoqlarining elektrotexnik xonalarga kirish joylari devor teshiklari orqali, nomagnit materiallardan tayyorlangan himoya quvurlari yoki kirish gilzalari ichida amalga oshirilishi lozim.

Kabel kirish joylari maxsus zichlovchi qistirmalar yoki germetiklovchi vositalar yordamida zichlanishi kerak.

291. Sanoat korxonasi hududining transport qatnovi mavjud boʻlmagan qismida joylashtiriladigan kabel estakadalari va galereyalarining eng kichik balandligi kabellarning pastki qatorini yer sathining rejalashtirilgan belgisi sathidan kamida 2,5 m balandlikda oʻtkazish imkoniyatini taʼminlaydigan tarzda qabul qilinishi lozim.

292. Kabel estakadalari va galereyalarida harorat taʼsirida yuzaga keladigan kengayish va qisqarishlarni kompensatsiya qilish uchun harorat choklari nazarda tutilishi lozim.

8-§. Kabel tarmogʻini maxsus inshootlar boʻylab yotqizishga qoʻyiladigan talablar

293. Tosh, temir-beton va metall koʻpriklar boʻylab kabel tarmoqlarini yotqizish koʻprikning piyodalar qismi ostida, kabel kanallarida yoki har bir kabel uchun yonishni tarqatmaydigan alohida himoya quvurlarida bajarilishi lozim.

Mazkur quvurlar orqali jala suvlari oqib kirishi yoki oqib oʻtishining oldini olish choralari nazarda tutilishi kerak.

Metall va temir-beton koʻpriklar boʻylab hamda ularga yaqinlashish qismlarida kabellar yonishni tarqatmaydigan polimer yoki boshqa yonmaydigan himoya quvurlarida yotqizilishi lozim.

Koʻprik konstruksiyalaridan gruntga oʻtish joylarida kabellar polimer himoya quvurlari ichida yotqizilishi kerak.

294. Temir yoʻl koʻpriklari va transport harakati jadal boʻlgan boshqa koʻpriklar boʻylab kabellar yotqizilganda, tebranish va mexanik taʼsirlarga yuqori chidamlilikka ega zirhli kabellardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

295. Kabellarda, koʻpriklarning harorat choklari va koʻprik konstruksiyalaridan ustunlarga oʻtish joylarida, koʻprik konstruksiyalarining harorat deformatsiyasi natijasida mexanik kuchlardan shikastlanishning oldini olish uchun kabellarda yarim aylana koʻrinishidagi kompensatorlar hisobga olinishi lozim.

296. Metall va temir-beton koʻpriklar boʻylab kabellar oʻtkazilganda, kabellar koʻprikning metall qismlaridan elektr jihatdan izolyatsiyalangan boʻlishi kerak.

297. Yogʻoch inshootlar (koʻpriklar va suv boʻyida qurilgan platformalar) boʻylab kabel tarmoqlarini yotqizish himoya quvurlarida bajarilishi lozim. Uch fazali kabellar uchun poʻlat quvurlardan, bir fazali kabellar uchun esa nomagnit materiallardan tayyorlangan himoya quvurlaridan foydalanish kerak. Bunda quvur va koʻprik konstruksiyalari orasidagi masofa kamida 50 mm boʻlishi lozim.

298. Kabellarni mahkamlash koʻpriklarning yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarining mexanik mustahkamligini pasaytirmasligi kerak.

299. Toʻgʻonlar, dambalar va suv boʻyida qurilgan platformalar boʻylab kabel tarmoqlarini bevosita yer transheyasida yotqizishga kabel ustidagi yer qatlamining qalinligi kamida 1 m boʻlgan hollarda yoʻl qoʻyiladi.

9-§. Kabel tarmoqlarini suv ostida yotqizishga qoʻyiladigan talablar

300. Daryolar, kanallar va boshqa suv toʻsiqlarini kesib oʻtishda kabellar, qoida tariqasida, suv tubi va qirgʻoqlari kam yuviladigan maydonlarda yotqizilishi lozim.

Oʻzani beqaror va qirgʻoqlari yuvilishga moyil boʻlgan daryolar orqali kabellarni oʻtkazishda, kabellarni suv tubiga chuqurlashtirib yotqizish mahalliy sharoitlar, shu jumladan daryo oqimi, qirgʻoqlarning yuviluvchanligi va suv sathi hisobga olingan holda amalga oshirilishi kerak.

301. Daryolar, kanallar va boshqa suv toʻsiqlari orqali kabel tarmoqlarini suv ostida yotqizishda oʻtish joyidagi suv chuqurligi, oqim tezligi va oqim rejimi, shamol taʼsiri, suv tubining profili, tub gruntlarining tarkibi va kimyoviy xususiyatlari, shuningdek suvning kimyoviy tarkibi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar hisobga olinishi lozim.

302. Kabel tarmogʻi suv tubi boʻylab kabellar notekis joylarda osilib qolmasligi hamda oʻtkir chiqib turgan jinslar, toshlar va boshqa elementlar taʼsirida shikastlanmasligi kerak.

Trassa boʻylab joylashgan sayozliklar, toshli toʻsiqlar va boshqa suv osti toʻsiqlari aylanib oʻtilishi lozim.

Ularni aylanib oʻtish imkoniyati mavjud boʻlmaganda, suv tubida transheyalar yoki maxsus himoyalangan oʻtish maydonlari tashkil etilishi nazarda tutilishi kerak.

303. Daryolar, kanallar va boshqa suv toʻsiqlarini kesib oʻtishda kabellar suv tubiga yotqizilishi lozim. Qirgʻoqboʻyi, sayoz suvli hamda kema qatnovi yoki yuk tashish amalga oshiriladigan suv yoʻllarida kabellar suv tubidan kamida 1 m chuqurlikda yotqizilishi kerak.

Daryolar va kanallarda 35 kV hamda undan yuqori kuchlanishli kabel tarmoqlari yotqizilganda, ularni mexanik shikastlanishlardan himoya qilish maqsadida transheyalar qumli qoplar bilan toʻldirilishi hamda ustidan tosh materiallar bilan himoyalanishi lozim.

304. Kengligi 100 m gacha boʻlgan daryolar, kanallar va boshqa suv havzalari tubiga yotqiziladigan parallel kabellar orasidagi yorugʻlikdagi masofa kamida 0,25 m boʻlishi lozim.

Yangi qurilayotgan suv osti kabel tarmoqlari mavjud suv osti kabel tarmoqlaridan koʻp yillik oʻrtacha suv sathi boʻyicha hisoblangan suv havzasi chuqurligining kamida 1,25 baravari miqdoridagi masofada joylashtirilishi kerak.

35 kV gacha kuchlanishli kabel tarmoqlari suv ostida parallel yotqizilganda, ular orasidagi yorugʻlikdagi gorizontal masofa koʻp yillik oʻrtacha suv sathi boʻyicha hisoblangan suv havzasi chuqurligining kamida 1,25 baravariga teng boʻlishi, biroq 20 m dan kam boʻlmasligi lozim.

110 kV dan 500 kV gacha kuchlanishli kabel tarmoqlari suv ostida parallel yotqizilganda, ular orasidagi yorugʻlikdagi gorizontal masofa kabel ishlab chiqaruvchi tashkilotlarning texnik talablari, suv havzasining xususiyatlari, tub gruntlarining muhandislik-geologik sharoitlari hamda kabellarni yotqizish sharoitlarini hisobga olgan holda loyiha hujjatlarida belgilanadi.

Daryolar, kanallar va boshqa suv havzalari tubiga yotqiziladigan kabellardan neft quvurlari, gaz quvurlari va boshqa quvur oʻtkazgichlargacha boʻlgan gorizontal masofa quvurlar va kabellarni yotqizishda bajariladigan tubni chuqurlashtirish ishlarining turiga koʻra loyiha hujjatlarida belgilanadi, biroq 50 m dan kam boʻlmasligi kerak.

Kabellar suv tubiga mahkamlanmagan holda, 5 m dan 15 m gacha chuqurlikda va oqim tezligi 1 m/s dan oshmagan sharoitda yotqizilganda, parallel kabellar orasidagi masofa kamida 5 m boʻlishi lozim.

Suv ostida 60 m gacha chuqurlikda, shuningdek oqim tezligi 3 m/s va undan yuqori boʻlgan sharoitda kabellar orasidagi masofa loyiha hujjatlarida belgilanadi, biroq 20 m dan kam boʻlmasligi kerak.

Suv ostida yotqiziladigan kabel tarmoqlarining oʻzaro kesishishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Kesishish holatini chetlab oʻtish imkoniyati mavjud boʻlmaganda, texnik yechim loyiha hujjatlarida alohida asoslanishi hamda kabel tarmoqlarining mexanik va elektr xavfsizligi taʼminlanishi lozim.

305. Qirgʻoq qismlarida himoya quvurlarini yotqizish uchun suv havzasi tubida hamda qirgʻoq kotlovanlarida transheyalar qazish ishlari mexanizatsiyalashtirilgan usulda bajarilishi lozim. Mazkur ishlarni bajarish usullari loyiha hujjatlarida belgilanadi.

306. Mustahkamlanmagan qirgʻoqlarda suv osti kabel tarmoqlarining qirgʻoqqa chiqish qismlari daryolar uchun kamida 10 m, dengiz va yirik suv havzalari uchun kamida 30 m uzunlikda himoyalangan holda bajarilishi lozim.

Mustahkamlangan qirgʻoqlarda kabellar himoya quvurlari ichida yotqizilishi kerak. Kabellarning qirgʻoqqa chiqish joylarida kabel quduqlari nazarda tutilishi lozim.

Himoya quvurining yuqori uchi qirgʻoqdagi kabel qudugʻiga kiritilishi, pastki uchi esa eng past suv sathidan kamida 1 m pastda joylashishi kerak.

Qirgʻoq qismlaridagi himoya quvurlarining uchlari germetik tarzda berkitilishi lozim.

307. Kabellarni suv havzalari orqali mexanizatsiyalashtirilgan usulda yotqizish quyidagi usullardan biri orqali amalga oshirilishiga yoʻl qoʻyiladi:

qirgʻoqqa oʻrnatilgan chigʻirlar yordamida arqon tortish orqali;

suv havzasi boʻylab chigʻir yordamida harakatlanadigan barjadan;

shatakka olingan yoki oʻzi yurar barjadan yoxud oʻzi yurar kemadan;

qish sharoitida muz ustidan.

Kabellarni yotqizish usuli loyiha hujjatlarida belgilanadi. Kabelni mexanizatsiyalashtirilgan usulda yotqizish tezligi minutiga 12 m dan oshmasligi lozim.

308. Suv ostida 35 kV gacha kuchlanishli uch fazali kabellar yotqizilganda, har uchta ishchi kabel uchun bitta zaxira kabel nazarda tutilishi lozim.

Suv ostida bir fazali kabellardan iborat kabel tarmoqlari yotqizilganda, zaxira fazalar quyidagi tartibda nazarda tutilishi kerak:

bitta kabel tarmogʻi uchun — bitta zaxira faza;

ikkita kabel tarmogʻi uchun — ikkita zaxira faza;

uchta va undan ortiq kabel tarmogʻi uchun — loyiha hujjatlarida belgilanadi, biroq kamida ikkita zaxira faza.

Zaxira fazalar mavjud ishchi fazalarning istalgan birini almashtirish imkonini beradigan tarzda yotqizilishi lozim.

309. Suv osti kabel oʻtish joyining har ikki tomonida kabellar ekranlari loyiha hujjatlarida qabul qilingan ekranlarni yerga ulash sxemasiga muvofiq yerga ulanishi lozim.

310. Kabel tarmogʻini quvurlarsiz suv ostida yotqizish uchun tashqi himoya korroziyaga qarshi qoplamali yassi yoki dumaloq simdan yasalgan zirhli qoʻrgʻoshin qobiqli kabel qoʻllanilishi kerak. Suv osti kabellariga biriktiruvchi muftalar oʻrnatilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

Kuchli oqimli yoki qirgʻoqlari yuvilib ketadigan daryolardan oʻtishda qoʻshaloq dumaloq simli zirhli kabel qoʻllanilishi lozim.

Kichik oqmaydigan daryolar kesishgan joylarda kabel oʻtkazishda tasmali zirhli kabeldan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

Suv ostida polivinilxlorid qobiqli rezina va plastmassa izolyatsiyali kabellarni yotqizishga yoʻl qoʻyilmaydi.

311. Qirgʻoq qismlaridagi kotlovanlarni qayta koʻmish himoya quvurlari ularning yuqori uchlari sathigacha yotqizilgandan hamda kabellar quvurlar ichidan oʻtkazilgandan soʻng amalga oshirilishi lozim.

312. Oʻzan va qirgʻoq yuvilishiga moyil boʻlgan joylarda, shuningdek muz koʻchishi va suv toshqinlari taʼsiri mavjud hududlarda kabellarning ochilib qolishining oldini olish uchun qirgʻoqlarni mustahkamlash choralari nazarda tutilishi lozim. Bunda choralar tindirgichlar, suvni chetlatish dambalari, qoziqlar, shpuntlar, plitalar yoki boshqa muhandislik himoya inshootlari orqali amalga oshirilishiga yoʻl qoʻyiladi.

313. Kabellar yotqizilgandan soʻng ularning suv ostida loyiha yechimlariga muvofiq toʻgʻri yotqizilganligi tekshirilishi lozim.

314. Suv osti kabel oʻtish joylari qirgʻoq qismlarida, ichki kema qatnovi yoʻllarida hamda dengiz qirgʻoqlarida signal belgilari bilan belgilanishi lozim.

10-§. Biriktiruvchi va transpozitsiya muftalarni joylashtirishga qoʻyiladigan talablar

315. Yangidan qurilayotgan kabel tarmogʻining har 1 km uzunligida biriktiruvchi muftalar soni quyidagilardan oshmasligi lozim:

koʻndalang kesimi 3×95 mm² gacha boʻlgan 6 kV dan 10 kV gacha kuchlanishli uch fazali kabellar uchun — 4 dona;

koʻndalang kesimi 3×120 mm² dan 3×240 mm² gacha boʻlgan 6 kV dan 10 kV gacha kuchlanishli uch fazali kabellar uchun — 5 dona;

20 kV dan 35 kV gacha kuchlanishli uch fazali kabellar uchun — 6 dona;

6 kV dan 35 kV gacha kuchlanishli bir fazali kabellar uchun — har bir faza boʻyicha 2 dona.

6 kV dan 500 kV gacha kuchlanishli bir fazali kabellardan iborat kabel tarmoqlarida kabel ekranlari transpozitsiyasi nazarda tutilganda, biriktiruvchi va transpozitsiya biriktiruvchi muftalar soni ekranlar transpozitsiyasining talab etiladigan toʻliq sikllari sonidan kelib chiqib loyiha hujjatlarida aniqlanishi lozim.

316. Biriktiruvchi muftalar kabellarning qurilish uzunligi, yotqizish sharoitlari va kabel tarmogʻi trassasining konstruktiv xususiyatlari hisobga olgan holda kabel tarmogʻi trassasi boʻylab joylashtirilishi lozim.

317. Bir oraliqda yotqiziladigan bir fazali kabellarning qurilish uzunliklari bitta transheyada joylashtirilgan barcha faza kabellari uchun bir xil boʻlishi lozim.

Bunda biriktiruvchi muftalarning bir joyda toʻplanib qolmasligi uchun ularning pogʻonali joylashtirilishi hisobga olinishi kerak.

318. Bir nechta kabel tarmoqlari yoki bir nechta kabel tarmoqlari zanjirlari yer ostida yotqizilganda, biriktiruvchi muftalarni keyinchalik montaj qilish uchun qoldiriladigan kabel uchlari qoʻshni kabellardagi ulanish joylariga nisbatan siljitib joylashtirilishi lozim.

Muftani montaj qilish va kompensatsiya yoyini hosil qilish uchun zarur boʻlgan uzunlikdagi kabel zaxirasi qoldirilishi kerak.

Kabel zaxirasini halqa yoki oʻram koʻrinishida joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

319. Biriktiruvchi muftalarni joylashtirish uchun, qoida tariqasida, kabel tarmogʻi trassasining gorizontal maydonlari tanlanishi lozim.

Kabel muftalarini qiyaliklarda oʻrnatish zarur boʻlganda, mufta va kabelni oʻrnatish hamda himoya qilish uchun moʻljallangan maxsus quti, konteyner yoki boshqa tayyor himoya konstruksiyalaridan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

320. Loyiha hujjatlarida biriktiruvchi muftalar va kabellarni mexanik shikastlanishlardan himoya qilish choralari nazarda tutilishi lozim.

Yer ostiga joylashtirilganda, kabel va muftalar ostiga qum yoki shagʻal-qum aralashmasidan toʻshama qatlami qoʻyilishi, mufta maydonchalari yoki quduqlar temir-beton plitalar bilan yopilishi hamda zarur hollarda boshqa himoya choralari qoʻllanilishi kerak.

321. Kabel tarmogʻini yerga yotqizilganda, biriktiruvchi muftalarning joylashish chuqurligi kabellarning transheyaga yotqizish chuqurligidan kelib chiqib belgilanadi.

Mufta maydonchalari yoki quduqlarning oʻlchamlari muftalarning joylashish xususiyatlari, montaj qilish sharoitlari hamda bir fazali konstruksiyadagi kabellar ekranlarini transpozitsiya qilish zarurati hisobga olingan holda loyiha hujjatlarida belgilanadi.

322. Kabel tarmogʻi yerga yotqizilganda, 35 kV va undan past kuchlanishli biriktiruvchi muftalar bevosita gruntda joylashtirilishi, bunda muftalar kamida 10 cm qalinlikdagi qum yoki shagʻal-qum aralashmasidan tayyorlangan tekis asosga joylashtirilishi lozim.

110 kV va 220 kV kuchlanishli biriktiruvchi muftalar maxsus tayyorlangan tekis va qattiq temir-beton asosga joylashtirilishi kerak. Muftalar va ularga tutash kabellar qumli qoplar yoki qum-shagʻal aralashmasi bilan mahkamlanishi, transheya qayta toʻldirilgandan soʻng esa muftalar ustidan temir-beton himoya plitalari bilan yopilishi lozim.

323. 110 kV va undan yuqori kuchlanishli biriktiruvchi muftalarni quyidagi usullarda joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi:

temir-beton lotoklarda — qum yoki qum-shagʻal aralashmasi solingan qoplar bilan mahkamlangan va ustidan grunt bilan qayta toʻldirilgan holda;

mufta kameralarida — qoida tariqasida, toʻldirilgan holda;

kabel quduqlarida — qoida tariqasida, toʻldirilmagan holda.

Muftaning joylashtirish turidan qatʼi nazar, kabellar muftadan kamida 1 m masofada mufta korpusiga tegmaydigan hamda kabel oʻqiga parallel holatda joylashtirilishi lozim.

324. 6 kV dan 35 kV gacha kuchlanishli kabellar transheyaga yotqizilganda, muftani montaj qilish va qayta montaj qilish uchun zarur boʻlgan kabel zaxirasi nazarda tutilishi lozim.

Bunda har bir kabel uchida kompensatsiya yoyi quyidagi uzunlikda qoldirilishi kerak:

15 kV gacha kuchlanishli kabellar uchun — kamida 350 mm;

20 kV va 35 kV kuchlanishli kabellar uchun — kamida 400 mm.

Kabellar muftaning har ikki tomonida mufta shikastlanganda uni montaj qilish yoki almashtirish uchun yetarli zaxira bilan joylashtirilishi lozim.

Kabel zaxirasini halqa yoki oʻram koʻrinishida joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Tor sharoitlarda yoki kabellar soni koʻp boʻlgan hollarda kompensatsiya yoylarini vertikal tekislikda, kabellar yotqizish sathidan pastroqda joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

325. Kabel zaxirasini gorizontal yoʻnalishda joylashtirish imkoniyati mavjud boʻlmaganda, muftalar montaj qilingandan soʻng kotlovanning ikki tomonidan transheya ichida kabellarning yotqizish sathidan taxminan 0,5 m pastroqda maxsus oʻyiqlar tashkil etishga yoʻl qoʻyiladi.

Mazkur oʻyiqlar kabel zaxirasi va kompensatsiya yoyini joylashtirish, shuningdek kabelning zarur egilish radiusini taʼminlash uchun moʻljallangan boʻlishi lozim.

326. 110 kV va undan yuqori kuchlanishli biriktiruvchi muftalarni oʻrnatish uchun moʻljallangan kamera va quduqlarning konstruksiyasi hamda chuqurligi, ularni montaj qilish texnologiyasini hisobga olgan holda loyihada belgilanishi kerak.

Kamera va quduqlarda muftalar qum yoki shagʻal-qum aralashmasi solingan qoplarga yotqiziladi yoki kabel va muftani oʻrnatish hamda himoya qilish uchun moʻljallangan maxsus quti, konteyner yoki boshqa maxsus tayyorlangan konstruksiyalarga oʻrnatilishi lozim.

Kabellar muftaning ikki tomonidan qumli qoplarga yoki qum-shagʻal aralashmasiga yoki transheyaga yotqizilgan kabellar kameraga qanday darajada kelgan boʻlsa, xuddi shu darajada konteyner yoki boshqa maxsus tayyorlangan konstruksiyalarga yotqizilishi lozim.

Mufta qayerga oʻrnatilishidan qaʼtiy nazar kabellar muftadan kamida 1 m masofada, muftaga tegmasdan va muftaga parallel tarzda joylashtirilishi kerak.

Kabel kamerasi yoki quduq devori bilan eng yaqin kabel yoki mufta orasidagi yorugʻlik masofasi 250 mm dan kam boʻlmasligi lozim.

Pastki mufta bilan quduq tubi yoki ustki mufta bilan shift (yopish plitalari) orasidagi yorugʻlik masofasi kamida 300 mm qabul qilinishi kerak.

Kabel muftasi tashqi taʼsirlardan himoya qiluvchi qattiq qoplamaga ega boʻlishi va kabellar orasidagi yorugʻlikdagi masofa muftalarni almashtirish ishlarini bajarish imkonini berishi, muftalar konstruksiyasiga bogʻliq boʻlishi va 250 mm dan kam boʻlmasligi kerak.

327. Kabel tarmogʻining 110 kV va undan yuqori kuchlanishli biriktiruvchi muftalarini yerga joylashtirish uchun qurilish konstruksiyalari, shuningdek biriktiruvchi muftalarni oʻrnatish usullari quyidagi talablarga muvofiq nazarda tutilishi lozim:

quduq oʻz joyida qoʻyilishi yoki bir-biriga mahkamlangan standart betonlangan yigʻma konstruksiyalardan tayyorlanishi yoki ishlab chiqaruvchi zavod sharoitida tegishli markalardagi betondan butunicha tayyorlangan boʻlishi;

monolit shishaplastik yoki polimer quduqlardan foydalanishga yoʻl qoʻyilishi;

xizmat koʻrsatiladigan quduqlar ishchi kamerasining balandligi (poldan plitagacha) kamida 1,8 m boʻlishi;

suv osti oʻtish joylarida qirgʻoq quduqlari zaxira kabellari joylashtirilishini taʼminlaydigan oʻlchamlarga ega boʻlishi;

quduqning tubida sizot va jala suvlarini yigʻish uchun moslama boʻlishi, shuningdek suv chiqarish qurilmasi hisobga olinishi;

kabel quduqlari metall zinapoyalar yoki polimer materiallardan tayyorlangan quduqlar uchun izolyatsiya materiallardan tayyorlangan zinapoyalar bilan taʼminlanishi;

kabel quduqlarida kabellar va biriktiruvchi muftalar konstruksiyalarga, lotoklarga yoki toʻsiqlarga, kabel va muftani oʻrnatish hamda himoya qilish uchun moʻljallangan maxsus qutiga yotqizilgan boʻlishi;

kabel quduqlarining lyuklari tuynuk diametri mazkur ShNQning 285-bandiga muvofiq boʻlishi;

temir-beton quduq yuqoridan quduq devorlariga tiralgan temir-beton qoplama (toʻsiq) plitalari bilan yopilgan boʻlishi;

mufta boʻynidan 1 m uzunlikdagi kabel gorizontal joylashgan va mahkamlangan boʻlishi (toʻldirish paytida (quduqda va quduqdan tashqarida) va foydalanishda sinmasligi uchun — bunga maxsus konstruksiyalar bilan yoki qum-shagʻal aralashmasi yoki qumli qoplarni yotqizish orqali erishiladi);

kabel quduqdan tashqariga polimer quvurlar kesmalari orqali chiqishi, ular germetik yopilishi;

quduqdan tashqarida muftalar (kompensator) qayta montaj qilinishini taʼminlaydigan uzunlikdagi kabel zaxirasini egilish radiuslarini hisobga olgan holda yotqizish;

biriktiruvchi muftalar uchun quduqni toʻldirish, agar u loyihada koʻrsatilgan boʻlsa, qoʻlda bajarilishi kerak, shundan soʻng plitalar quduq devorlariga oʻrnatiladi va ularning siljishiga yoʻl qoʻymaslik uchun mahkamlanishi;

quduq oʻtkazuvchi materiallardan va biriktiruvchi muftadan (ichki va tashqi) bajarilganda quduqni yerga ulash konturlari hisobga olinishi;

quduqqa yer osti va yer usti suvlarining kirishiga yoʻl qoʻymaslik uchun quduqni germetizatsiya qilish (gidroizolyatsiya qilish) choralari inobatga olinishi;

toshqin davrida yer osti suvlari bilan kabel quduqlarining yer yuzasiga chiqib ketishiga yoʻl qoʻymaslik choralari hisobga olinishi.

328. Transpozitsiya joylarida kabel tarmoqlarining uch fazasi ekranlarini ulash mufta ishlab chiqaruvchisining texnik tavsiyalari va loyiha hujjatlarida qabul qilingan transpozitsiya sxemasiga muvofiq quyidagi ulovchi elementlardan biri yordamida bajarilishi kerak:

oltita egiluvchan izolyatsiyalangan bir simli kabel (sim);

uchta egiluvchan izolyatsiyalangan koaksial kabel.

Bir fazali ulovchi simlar yoki kabellarning kesimi transpozitsiya qilinadigan kabel ekrani kesimidan kam boʻlmasligi lozim. Ushbu talab koaksial kabelning simlari va ekranlariga ham tatbiq etiladi.

Bir fazali ulovchi sim yoki kabelning izolyatsiyasi va qobigʻi, shuningdek koaksial ulovchi kabelning izolyatsiyasi va qobigʻi sinov kuchlanishlariga bir fazali kabelning tashqi qobigʻi uchun belgilangan qiymatlardan kam boʻlmagan darajada bardosh berishi kerak.

Agar transpozitsiya qutilari muftalar joylashtirilgan kabel qudugʻi chegarasidan tashqarida joylashtirilsa, kabel ekranlarini ulash uchun moʻljallangan simlar quduqdan suv oʻtkazmaydigan materiallar bilan germetiklangan polimer himoya quvurlari orqali chiqarilishi lozim.

Montaj koʻpigidan germetiklash materiali sifatida foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

329. Bir fazali kabel tarmoqlari ekranlarining transpozitsiya qutilarini joylashtirish uchun moʻljallangan quduqlar quyidagi talablarga muvofiq boʻlishi lozim:

polimer materiallardan yoki temir-betondan tayyorlangan yaxlit germetik boʻlishi (oqova suvlarni chiqarib yuborish quduqlarini ishlatishga yoʻl qoʻyilmaydi);

quduq ogʻzi va lyuk oʻlchamlari xizmat koʻrsatuvchi xodimlarning kabel tarmogʻi elementlarini ekspluatatsiya qilish va taʼmirlash uchun quduqqa toʻsiqsiz kirishini taʼminlashi;

quduq ikki qopqoqli boʻlishi, tashqi qopqoq sharnirli va qulflash mexanizmiga ega boʻlishi;

pastki qopqoq quduqning germetikligini taʼminlashi hamda tashqi qopqoqda qulflash mexanizmi mavjud boʻlmagan hollarda qulflanishi;

quduq suv oʻtkazmaydigan boʻlishi va GOST 14254-2015 boʻyicha IP68 himoya darajasini taʼminlashi;

quduq 6 kV dan 35 kV gacha kuchlanishli kabel tarmoqlari uchun koʻpi bilan 2 Om, 110 kV dan 500 kV gacha kuchlanishli kabel tarmoqlari uchun koʻpi bilan 0,5 Om qarshilikka ega yerga ulash konturi bilan jihozlanishi;

polimer materiallardan tayyorlangan quduqlar transpozitsiya qutilarini joylashtirish uchun montaj maydonchasiga, shuningdek quduqdagi elektr uskunalar va elektr oʻtkazuvchi elementlarni yerga ulash konturiga ulash uchun ichki va tashqi yerga ulash elementlariga ega boʻlishi;

polimer materiallardan tayyorlangan quduqlar GOST 28157-18 boʻyicha PV-0 toifasi boʻyicha yonishga chidamli ichki qatlamga ega boʻlishi;

polimer materiallardan tayyorlangan quduqlar uchun yer osti suvlari taʼsirida quduqning koʻzda tutilgan montaj joyidan siljishini istisno qiluvchi konstruktiv yechimlar inobatga olinishi (quduq ostidagi gruntda joylashgan temir-beton plitaga mahkamlangan boʻlishi kerak).

Transpozitsiya qutilari va ekranlarni yerga ulash qutilari transpozitsiya muftalari joylashtirilgan mufta maydonchasi yaqinida, mufta maydonchasining yon tomonida yoki zanjirlar orasida joylashtirilishi mumkin.

35 kV dan 500 kV gacha kuchlanishli kabel tarmoqlari ekranlarini transpozitsiya qilish va yerga ulash qutilari, xizmat koʻrsatiladigan kabel qudugʻi hajmi imkon bergan hollarda, biriktiruvchi transpozitsiya muftalari mavjud kabel quduqlari ichida joylashtirilishi lozim.

Ekranlarni transpozitsiya qutisiga ulash uchun bir fazali ulovchi kabellar yoki koaksial kabellarning uzunligi hisob-kitob asosida loyiha hujjatlarida belgilanadi. Bunda ularning uzunligi, qoida tariqasida, 10 m dan oshmasligi, texnik asoslangan hollarda esa 15 m gacha qabul qilinishi mumkin.

Ulovchi kabellarni transpozitsiya qudugʻiga, transpozitsiya qutisiga va ekranlarni yerga ulash qutisiga kiritish joylari suv oʻtkazmaydigan boʻlishi hamda GOST 14254-2015 boʻyicha IP68 himoya darajasini taʼminlashi kerak.

Kabel quduqlari lyuklarini avtomobil yoʻllarining qatnov qismida joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi, bunda kabel quduqlariga doimiy va toʻsiqsiz tezkor kirish imkoniyati taʼminlanishi lozim.

Yerga ulash qutilari va ekranlar transpozitsiyasi qutilarini joylashtirish uchun loyiha hujjatlarida asoslangan hollarda kichik chuqurlikda joylashtiriladigan beton, polimer yoki metall yacheykalar, shuningdek kabelli beton yoki metall kioskalardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

Ikki zanjirli kabel tarmoqlarida qoʻshni zanjirlarning transpozitsiya qutilarini bitta umumiy transpozitsiya qudugʻiga yoki xizmat koʻrsatish xavfsizligini oshirish maqsadida ikkita alohida quduqqa joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

9-bob. Kabellar va armaturaga qoʻyiladigan talablar 1-§. Kabellarga qoʻyiladigan talablar

330. Kabellar konstruktiv bajarilishi, texnik tavsiflari va foydalanish parametrlariga koʻra quyidagi talablarga muvofiq boʻlishi lozim:

6 dan 35 kV gacha kuchlanishli kabellar uchun — Oʻz DSt IEC 60502-2:2020;

110 kV kuchlanishli kabellar uchun — Oʻz DSt IEC 60840:2019;

220 dan 500 kV gacha kuchlanishli kabellar uchun — Oʻz DSt IEC 62067:2019.

331. Kabel tarmogʻi loyihasida kabelning quyidagi konstruktiv va foydalanish koʻrsatkichlari texnik hisob-kitoblar asosida asoslantirilishi lozim:

kabelning nominal faza kuchlanishi (U0) va chiziqli kuchlanishi (U);

kabelning eng katta ishchi chiziqli kuchlanishi (Um);

kabelning izolyatsiya turi (polivinilxlorid, tikilgan polietilen, etilen-propilen rezinasi);

kabelning tok oʻtkazuvchi simlari soni (bir fazali, uch fazali);

uch fazali kabelning (dumaloq yoki sektor shaklidagi) simli konstruksiyasi;

bir fazali kabelning simli konstruksiyasi (koʻp simli yoki segmentlangan);

kabel ekranining konstruksiyasi (simli yoki yaxlit);

ekranning materiali va kesimi (tarmoqning neytralligini hisobga olib tarmoqning qisqa tutashuv toklari asosida hisob-kitoblar);

simlar kesimlarini ekranlarni yerga ulash sxemasi bilan birgalikda (ekranlarda yoʻqotishlar bor/yoʻq);

bir fazali kabellar ekranlarini yerga ulashning aniq sxemasi (ekranlarni ikki tomondan yerga ulash, ekranlarni bir tomondan yerga ulash, ekranlarni transpozitsiyalash);

kabelni germetizatsiyalash (qoʻshaloq germetizatsiyalash talab etiladi yoki talab etilmaydi);

kabelning tashqi qobiq turi (polivinilxlorid, polietilen, polimer kompozitsiya va boshqalar);

kabel tashqi qobigʻining qalinligi (oddiy yoki kuchaytirilgan);

izolyatsiya ustida yarim oʻtkazgich (grafit) qatlamning mavjudligi/yoʻqligi;

tashqi qobiqning yonish tarqalishiga chidamlilik toifasi;

zirhga boʻlgan ehtiyoj va zirh konstruksiyasi (simli, lentali, sintetik);

simli zirh qoʻllanilganda zirhni yerga ulash sxemasi (ikki tomonlama yoki bir tomonlama yerga ulash);

kabellarning aloqasi va/yoki harorat monitoringi uchun zarur boʻlgan kabel ekraniga oʻrnatilgan optik tola mavjudligi/yoʻqligi.

332. Kabellarni yotqizishda boʻylama tortish kuchlari quyidagi qiymatlardan oshmasligi lozim:

mis simli kabellar uchun — kamida 50 N/mm²;

alyumin simli kabellar uchun — koʻpi bilan 30 N/mm².

Mazkur qiymatlardan oshib ketish xavfi mavjud boʻlganda, loyiha hujjatlarida quyidagi choralardan biri yoki bir nechtasi nazarda tutilishi lozim:

kabel tarmogʻi trassasining burilishlar sonini kamaytirish;

kabelning qurilish uzunligini kamaytirish;

kabellarni polimer himoya quvurlarida yotqizish;

kabellarni tortishda polimer quvurlarga kirish joylarida kabel qobigʻiga zarar yetkazmaydigan moylovchi tarkiblardan foydalanish;

kabellarni tortishda oraliq itaruvchi chigʻirlardan foydalanish.

Zirhli kabel qoʻllanilganda kabelning issiqlik hisob-kitobi, zirhdagi quvvat yoʻqotishlari, zirhni yerga ulash sxemasi, shuningdek zirhning materiali va kesimi hisobga olinishi lozim.

Bir fazali zirhli kabellar qoʻllanilganda sintetik zirhli kabellardan foydalanish tavsiya etiladi.

Ferromagnit materiallardan tayyorlangan zirhni qoʻllash faqat elektromagnit yoʻqotishlar, qizish va yerga ulash sxemasi loyiha hisob-kitoblari bilan asoslangan hollarda yoʻl qoʻyiladi.

Alyuminiy yoki uning qorishmasidan (splav) yoki poʻlatdan yasalgan zirhli kabellardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

333. Tikilgan polietilen izolyatsiyali kabellarni yotqizishda minimal egilish radiusi quyidagicha qabul qilinishi lozim:

6 kV dan 35 kV gacha kuchlanishli kabellar uchun — kamida 15 d;

110 kV dan 220 kV gacha kuchlanishli kabellar uchun — kamida 20 d;

330 kV dan 500 kV gacha kuchlanishli kabellar uchun — kamida 25 d.

Polivinilxlorid izolyatsiyali 6 kV va 10 kV kabellar uchun minimal egilish radiusi kamida 10 d boʻlishi lozim (bunda d — kabelning tashqi diametri).

334. Kabellar quyidagi harorat koʻrsatkichlariga ega boʻlishi lozim:

kabelni yotqizishda minimal havo harorati — minus 10 °C minus (10 °C dan past haroratlarda kabellarni yotqizishga faqat ularni oldindan qizdirish va ishlarni bajarish loyihasida nazarda tutilgan chora-tadbirlar bajarilgan holda yoʻl qoʻyiladi);

havoda foydalanish sharoitida atrof-muhit haroratining yuqori chegaraviy ishchi qiymati — +45°C;

havoda foydalanish sharoitida atrof-muhit haroratining eng past chegaraviy ishchi qiymati — minus 50 °C.

Kabel tok oʻtkazuvchi simning uzoq muddat yoʻl qoʻyiladigan harorati quyidagicha qabul qilinadi:

tikilgan polietilen yoki etilen-propilen rezinasi izolyatsiyali kabellar uchun — 90 °C;

10 kV gacha kuchlanishli polivinilxlorid izolyatsiyali kabellar uchun — 70 °C.

Qisqa muddatli yuklamalarda tok oʻtkazuvchi simlarning maksimal harorati quyidagicha qabul qilinadi. Bunda qisqa muddatli yuklama davomiyligi yiliga 100 h dan va kabelning xizmat muddati davomida jami 1000 h dan oshmasligi lozim:

35 kV gacha kuchlanishli tikilgan polietilen va etilen-propilen rezinasi izolyatsiyali kabellar uchun — 130 °C;

110 kV dan 500 kV gacha kuchlanishli tikilgan polietilen va etilen-propilen rezinasi izolyatsiyali kabellar uchun — 105 °C;

10 kV gacha kuchlanishli polivinilxlorid izolyatsiyali kabellar uchun — 90 °C.

Qisqa tutashuv toki oʻtganda tok oʻtkazuvchi simlarning maksimal harorati quyidagicha qabul qilinadi:

tikilgan polietilen va etilenpropilen rezinasi izolyatsiyali kabellar uchun — 250 °C;

tok oʻtkazuvchi sim kesimi 300 mm² va undan kam boʻlgan 10 kV gacha kuchlanishli polivinilxlorid izolyatsiyali kabellar uchun — 160 °C;

koʻndalang kesimi 300 mm² dan yuqori boʻlgan 10 kV gacha kabellarni polivinilxlorid izolyatsiyasi uchun — 140 °С;

Qisqa tutashuv toki oʻtganda ekranlarning maksimal harorati quyidagicha qabul qilinadi:

tikilgan polietilen va etilen-propilen rezinasi izolyatsiyali kabellar uchun — 350 °C;

10 kV gacha kuchlanishli polivinilxlorid izolyatsiyali kabellar uchun — 160 °C.

2-§. Kabel muftlariga qoʻyiladigan talablar

335. Kabel tarmoqlarida quyidagi turdagi kabel muftalari qoʻllanilishi lozim:

a) tashqi qurilmalar uchun oxirgi kabel muftalari;

b) kabelli kiritmalar, shu jumladan kabel adapterlari:

35 kV gacha kuchlanishli komplekt taqsimlash qurilmalariga ulash uchun;

110 kV va undan yuqori kuchlanishli komplekt taqsimlash qurilmalariga ulash uchun;

kuchlanish transformatorlariga ulash uchun;

d) biriktiruvchi kabel muftalari, shu jumladan biriktiruvchi transpozitsiya kabel muftalar.

336. Kabel muftalari konstruktiv bajarilishi, texnik tavsiflari va foydalanish parametrlariga koʻra quyidagi talablarga muvofiq boʻlishi lozim:

6 kV dan 35 kV gacha kuchlanishli kabel muftalari uchun — Oʻz DSt IEC 60502-2:2020;

110 kV kuchlanishli kabel muftalari uchun — Oʻz DSt IEC 60840:2019;

220 kV dan 500 kV gacha kuchlanishli kabel muftalari uchun — Oʻz DSt IEC 62067:2019.

337. Kabel tarmogʻi kabellarini ulashda va elektr uskunalariga biriktirishda ularning ish sharoitlari, kuchlanish sinfi, kabel konstruksiyasi, yotqizish muhiti hamda atrof-muhit taʼsirlariga mos keladigan kabel muftalarining konstruksiyalari va markalari qoʻllanilishi lozim.

338. Kabel tarmogʻi uchun qoʻllaniladigan kabel muftalari montaj jarayonida inson omili taʼsirini, shuningdek tashish va montaj qilish vaqtida mufta konstruksiyasi elementlarining shikastlanish ehtimolini kamaytiradigan tarzda tayyorlangan boʻlishi lozim.

Kabel muftalari montaj qilish uchun zarur boʻlgan barcha materiallar va butlovchi qismlar toʻplami bilan yetkazib berilishi kerak.

Yerga ulash tizimi elementlari, ulovchi simlar, ulagichlar, kabel uchliklari va montaj uchun zarur boshqa butlovchi qismlar mazkur toʻplam tarkibiga kiritilishi lozim.

339. Kabellarni kabel armaturasiga ulash joylarida kabel va armatura elementlarining bir-biriga nisbatan siljishiga yoʻl qoʻymaslik choralari nazarda tutilishi lozim.

Kabel armaturaga tutashgan joyda kamida 1 m masofada toʻgʻri yoʻnalishda, armatura oʻqiga parallel va armatura korpusiga mexanik zoʻriqish bermaydigan holatda joylashtirilishi kerak.

340. Kabel armaturasiga ulanish joylarida kabel haroratining oʻzgarishi hamda grunt siljishi taʼsirida kabel uzunligining oʻzgarishi natijasida armaturaga xavfli mexanik zoʻriqishlar uzatilishining oldini olish uchun kabel zaxirasi nazarda tutilishi lozim.

Bunda kabel zaxirasini halqa yoki oʻram koʻrinishida joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

341. 6 kV dan 35 kV gacha kuchlanishli kabel tarmoqlari uchun qoʻllaniladigan kabel muftalari, shu jumladan oxirgi va biriktiruvchi muftalar, quruq turdagi (tarkibida suyuq yoki gazsimon dielektriklar boʻlmagan) konstruksiyadan boʻlishi lozim. Bunda quyidagi turdagi kabel muftalarini qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi:

termik kirishish muftalari;

sovuq kirishish muftalari.

Ochiq alanga bilan ishlash xavfli boʻlgan obyektlarda sovuq kirishish muftalaridan foydalanish lozim.

342. 110 kV dan 500 kV gacha kuchlanishli kabel tarmoqlarida qoʻllaniladigan biriktiruvchi muftalar quruq turdagi konstruksiyadan boʻlishi lozim.

Tashqi oʻrnatish uchun moʻljallangan oxirgi muftalar quyidagi konstruktiv bajarilishlarda qoʻllanilishiga yoʻl qoʻyiladi:

110 kV dan 500 kV gacha kuchlanishli kabel tarmoqlari uchun — moy bilan toʻldirilgan oxirgi muftalar;

110 kV dan 220 kV gacha kuchlanishli kabel tarmoqlari uchun — quruq turdagi oxirgi muftalar;

330 kV dan 500 kV gacha kuchlanishli kabel tarmoqlari uchun — gaz bilan toʻldirilgan oxirgi muftalar.

343. 110 kV va undan yuqori kuchlanishli kabel tarmoqlarida tashqi oʻrnatish uchun qoʻllaniladigan oxirgi muftalar kompozit polimer izolyatorli moy bilan toʻldirilgan boʻlishi lozim.

110 kV dan 220 kV gacha kuchlanishli kabel tarmoqlarida loyiha hujjatlarida asoslangan hollarda suyuq yoki gazsimon dielektriklarsiz quruq turdagi tashqi oxirgi muftalardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

Quruq turdagi tashqi oxirgi muftalarni kabel elektr uzatish tarmoqlarining havo tarmogʻidan kabel tarmogʻiga oʻtish punktlarida, shu jumladan oʻtish tayanchlarida qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

Kompozit polimer izolyatorlar obyekt joylashgan hududdagi atmosferaning ifloslanish darajasi, iqlimiy sharoitlar va ekspluatatsiya talablari hisobga olingan holda zarur sizib oʻtish yoʻli uzunligiga ega boʻlishi lozim.

344. Oxirgi muftalarni oʻrnatish va mahkamlash uchun korroziyaga qarshi himoya qoplamasiga ega boʻlgan, zavod sharoitida issiq ruxlash yoki termodiffuzion ruxlash usuli bilan ishlov berilgan ishonchli metall konstruksiyalardan foydalanilishi lozim.

Bitta oxirgi muftani bir vaqtning oʻzida oʻzaro konstruktiv bogʻlanmagan bir nechta asos yoki konstruksiyalarga mahkamlashga yoʻl qoʻyilmaydi.

Bitta oxirgi muftani oʻzaro mahkamlanmagan alohida beton ustunlarga bir vaqtning oʻzida oʻrnatishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Oxirgi muftalar oʻrnatiladigan konstruksiyalarning poydevorlari choʻkish, siljish hamda gruntning mavsumiy koʻtarilishi taʼsirida deformatsiyalanishga yoʻl qoʻymaydigan tarzda loyihalanishi lozim.

345. 110 kV dan 500 kV gacha kuchlanishli kabel tarmoqlarida tashqi oʻrnatish uchun moʻljallangan oxirgi muftalarni oʻrnatish joylari va ularning vertikal joylashuvi loyiha hujjatlarida koʻrsatilishi lozim.

346. Kabelni tayanch yoki koʻtarib turuvchi konstruksiyalarga mahkamlashda oxirgi muftaning pastki flanesi ostida kabelning xomutlarda sirpanib ketishiga hamda kabel ogʻirligidan yuzaga keladigan mexanik yuklamalarning oxirgi muftaga uzatilishiga yoʻl qoʻymaydigan qoʻshimcha xomutlar nazarda tutilishi lozim.

Xomutlar nomagnit materiallardan tayyorlangan boʻlishi kerak.

347. 110 kV dan 500 kV gacha kuchlanishli kabel tarmoqlari uchun oxirgi muftalarni tanlashda quyidagi imkoniyatlarga ega boʻlgan muftalarga ustuvorlik berilishi lozim:

koʻchma oʻlchash qurilmalari yordamida qisman razryadlanish darajasini davriy nazorat qilish uchun maxsus adapterlarning mavjudligi;

qisman razryadlanishni doimiy (statsionar) nazorat qilish datchiklarini oʻrnatish imkoniyati;

kabel ekranlaridagi toklarni nazorat qilish va oʻlchash imkoniyati.

348. 110 kV dan 500 kV gacha kuchlanishli kabel tarmoqlari uchun qoʻllaniladigan biriktiruvchi va transpozitsiya muftalar quyidagi talablarga javob berishi lozim:

quruq turdagi konstruksiyada bajarilgan boʻlishi;

yer ostida, grunt sharoitida va kabel inshootlarida oʻrnatishga mos boʻlishi;

namlik kirishidan germetik himoyalangan boʻlishi;

montaj qilish, tekshirish va almashtirish uchun qulay boʻlishi;

kabel ekraniga oʻrnatilgan optik tolalarni ulash imkonini berishi;

ekspluatatsiya davrida doimiy texnik xizmat koʻrsatishni talab qilmaydigan konstruksiyada bajarilgan boʻlishi.

349. Har qanday kuchlanishli biriktiruvchi muftalar konstruksiyasi quyidagilarni taʼminlashi lozim:

mufta gruntda joylashtirilganda mexanik shikastlanishlardan himoyalangan boʻlishi;

suv va chang kirishidan germetik himoyalangan boʻlishi;

texnik xizmat koʻrsatmasdan foydalanish;

35 kV va undan yuqori kuchlanishli muftalarda kabel ekraniga oʻrnatilgan optik tolalarni mufta himoya qoplamasi ichida ulash imkonini berishi.

Kabelning mis ekranini tiklovchi biriktiruvchi mufta elementlari qisqa tutashuv toklarining termik taʼsiriga bardoshli boʻlishi hamda kabel ekrani bilan ishonchli elektr kontaktni taʼminlashi kerak.

Qisqichlar va ulagichlar materialining elektr qarshiligi kabel ekrani materiali elektr qarshiligidan yuqori boʻlmasligi lozim.

350. Biriktiruvchi muftalar soni va turi kabel konstruksiyasi (bir fazali yoki uch fazali) kabel tarmogʻining kuchlanish sinfi, tok oʻtkazuvchi simlar kesimi, kabelni yotqizishda yuzaga keladigan boʻylama zoʻriqishlar hamda ekranlarni yerga ulash sxemasi hisobga olingan holda loyiha hujjatlarida belgilanadi.

Kabel tarmogʻini loyihalashda biriktiruvchi muftalar sonini kamaytirish, shuningdek qoʻllaniladigan kabel armaturasi va uskunalarini unifikatsiyalash tamoyiliga rioya etilishi lozim.

351. Bitta transheyada bir nechta kabel tarmogʻi yoki kabel tarmogʻi zanjirlari yotqizilganda, biriktiruvchi muftalarni keyinchalik montaj qilish va almashtirish imkoniyatini taʼminlash uchun kabel uchlari qoʻshni kabellardagi ulanish joylariga nisbatan siljitib joylashtirilishi lozim.

Bunda ulanish joylari orasidagi siljish masofasi, qoida tariqasida, qoʻllaniladigan mufta uzunligidan kam boʻlmasligi kerak.

352. Kabel tarmoqlari tik qiya trassalarda loyihalanganda, bunday maydonlarda biriktiruvchi, transpozitsiya va boshqa turdagi muftalarni joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Tik qiya maydonlarda 110 kV va undan yuqori kuchlanishli kabel tarmogʻi muftalarini oʻrnatish zarurati loyiha hujjatlarida asoslangan hollarda, muftalar uchun barqaror gorizontal temir-beton monolit asos nazarda tutilishi lozim.

Bunda mazkur asos mufta, kabel zaxirasi va kompensatsiya elementlarini joylashtirish, ularga xizmat koʻrsatish hamda kabelga taʼsir etuvchi boʻylama zoʻriqishlarning muftaga uzatilishini oldini olish choralari taʼminlashi kerak.

353. Kuchlanishi 6 kV va undan yuqori boʻlgan kabel tarmogʻining ulash muftalarini gorizontal ravishda tayyorlangan qattiq yuzalarga joylashtirish lozim.

Kuchlanishi 110 kV va undan yuqori boʻlgan kabel tarmogʻi uchun biriktiruvchi muftalar tekis beton konstruksiya va plitalarga, beton lotoklarga, kamera hamda quduqlarga joylashtirilishi lozim.

Biriktiruvchi muftalarni bevosita yerga yotqizishga yoʻl qoʻyilmaydi. Kabellar mufta boʻynidan kamida 1 m masofada gorizontal holatda boʻlishi kerak. Bunda maxsus konstruksiyalar, qumli qoplar yoki qum-shagʻal aralashmalardan foydalanish kerak.

354. Muftalarni montaj qilish ishlari tugagandan soʻng ularning joylashish sharoiti va kuchlanish sinfiga qarab quyidagi himoya choralari amalga oshirilishi lozim:

gruntda joylashtirilgan 35 kV gacha kuchlanishli muftalar qum yoki qum-shagʻal aralashmasi bilan toʻldirilishi;

gruntda joylashtirilgan 110 kV va undan yuqori kuchlanishli muftalar qum yoki qum-shagʻal aralashmasi bilan toʻldirilishi hamda ustidan temir-beton himoya plitalari bilan yopilishi;

110 kV va undan yuqori kuchlanishli muftalar joylashtirilgan temir-beton lotoklar qum yoki qum-shagʻal aralashmasi bilan toʻldirilishi va lotok qopqoqlari bilan yopilishi;

110 kV va undan yuqori kuchlanishli muftalar joylashtirilgan kameralar qum yoki qum-shagʻal aralashmasi bilan toʻldirilishi hamda temir-beton plitalar yoki mexanik xususiyatlari temir-beton plitalarnikidan kam boʻlmagan polimer plitalar bilan yopilishi;

110 kV va undan yuqori kuchlanishli muftalar joylashtirilgan quduqlar temir-beton plitalar bilan yopilishi, germetiklanishi hamda lyuklari qoʻshaloq qopqoqlar bilan jihozlanishi.

Himoya konstruksiyalari, shu jumladan lotok qopqoqlari, temir-beton plitalar va polimer himoya plitalari muftalarga tegmasligi hamda mufta konstruksiyalariga yoʻl qoʻyib boʻlmaydigan mexanik yuklama uzatmasligi lozim.

3-§. Kabel tarmogʻi ekranlarining yerga ulash sxemalariga qoʻyiladigan talablar

355. 6 kV dan 35 kV gacha kuchlanishli uch fazali konstruksiyadagi kabellar, kabel tarmogʻi trassasining har ikki uchida ekranlarni yerga ulash sxemasi bilan loyihalanishi lozim.

6 kV dan 500 kV gacha kuchlanishli bir fazali konstruksiyadagi kabellar uchun ekranlarni yerga ulash sxemasi texnik hisob-kitoblar asosida tanlanishi va loyiha hujjatlarida asoslantirilishi lozim. Bunda quyidagi asosiy sxemalardan biri qoʻllaniladi:

kabel ekranlarini ikki tomonlama yerga ulash;

kabel ekranlarini bir tomonlama yerga ulash;

kabel ekranlarini transpozitsiyalash.

356. Bir fazali kabel tarmoqlari ekranlarini ikki tomonlama yerga ulash sxemasini qoʻllash imkoniyati quyidagi koʻrsatkichlar boʻyicha texnik hisob-kitoblar asosida tekshirilishi hamda hisob-kitob natijalari belgilangan ruxsat etilgan qiymatlar bilan taqqoslanishi lozim:

ekranlarda Iэ yoʻnaltirilgan toklar;

har bir ekranda (uchta 3PЕ ekranida) РЕ aktiv quvvatining absolyut yoʻqotilishi;

aktiv quvvatning nisbiy yoʻqotishlari PЕ/PJ ekrandagi simga nisbatan;

kabel tarmogʻini oʻtkazish qobiliyatidan foydalanish koeffitsiyenti;

kabel tarmogʻini ekranlaridagi aktiv quvvat yoʻqotilishining yillik qiymati.

Ekranlarni ikki tomonlama yerga ulashga quyidagi hollarda yoʻl qoʻyiladi:

ekranlardagi nisbiy yoʻqotishlar 𝑃Е/𝑃J ≤ 0,2;

foydalanish koeffitsiyenti 𝐾I ≥ 0,9;

har bir fazaning ekranidagi yoʻqotishlari 𝑃Е≤5 kVt (uch fazali ekranda 15 kVt).

357. 110 kV va undan yuqori kuchlanishli bir fazali kabel tarmoqlari ekranlarini bir tomonlama yerga ulash sxemasini qoʻllashga ekran bilan yer orasidagi 50 Hz chastotali oʻzgaruvchan kuchlanishning amaldagi qiymati quyidagi shartlarga muvofiq boʻlganda yoʻl qoʻyiladi:

normal rejimda — UЕ ≤ 100 V;

bir fazali qisqa tutashuvda, tashqi kabel tarmogʻiga nisbatan — UЕ ≤ 5÷7 kV.

Kuchlanishi 110 kV va undan yuqori boʻlgan bir fazali kabel tarmogʻi ekranlarini bir tomonlama yerga ulash imkoniyatini kuchlanishni hisoblash yoʻli bilan asoslash lozim:

tarmoqning normal ishlash rejimida;

bir fazali qisqa tutashuvda, tashqi kabel tarmogʻiga nisbatan.

358. 35 kV va undan past kuchlanishli bir fazali kabel tarmoqlari ekranlarini bir tomonlama yerga ulash sxemasini qoʻllashga ekran bilan yer orasidagi 50 Hz chastotali oʻzgaruvchan kuchlanishning amaldagi qiymati quyidagi shartlarga muvofiq boʻlganda yoʻl qoʻyiladi:

normal rejimda: UЕ ≤ 100 V;

uch fazali qisqa tutashuvda, tashqi kabel tarmoqqa nisbatan: UЕ ≤ 5 kV.

35 kV va undan past kuchlanishli kabel tarmoqlarida ekranlarni bir tomonlama yerga ulash sxemasi qoʻllanilganda, ekvipotensial shinadan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

359. 110 kV va undan yuqori kuchlanishli bir fazali kabel tarmoqlarida ekranlar transpozitsiyasi sxemasi qoʻllanilganda, transpozitsiya sikllari soni kabel tarmogʻining uzunligi, fazalar orasidagi masofa, normal ish rejimidagi toklar, qisqa tutashuv toklari hamda ekranlarda induksiyalanadigan kuchlanishlar hisobga olingan holda loyiha hujjatlarida asoslantirilishi lozim.

Kabel tarmogʻining uzunligi 5000 m dan ortiq boʻlganda, loyiha hisob-kitoblari asosida, kamida ikkita toʻliq transpozitsiya sikli nazarda tutiladi.

Bunda ikkita qoʻshni toʻliq transpozitsiya siklining ulanish tugunida kabel ekranlarini yerga ulash choralari koʻrilishi lozim.

Bir fazali kabel tarmoqlari ekranlarining transpozitsiya sikllari sonini aniqlash uchun ekran bilan yer orasidagi kuchlanish hisoblanishi kerak.

Hisob-kitoblar quyidagi rejimlar uchun bajariladi:

kabel tarmogʻining normal ish rejimida;

qisqa tutashuv rejimida.

360. Kabel ekranlarini transpozitsiyalash sxemasini qoʻllashga ekran bilan yer orasidagi 50 Hz chastotali oʻzgaruvchan kuchlanishning amaldagi qiymati quyidagi shartlarga muvofiq boʻlganda yoʻl qoʻyiladi:

normal ish rejimida — UE ≤ 100 V;

qisqa tutashuv rejimida — UE ≤ 5÷7 kV (35 kV va undan past sinfdagi kabel tarmoqda chegaraviy kuchlanishni UE ≤ 5 kV darajasi bilan cheklashga yoʻl qoʻyiladi).

Agar ekran bilan yer orasidagi kuchlanish mazkur bandda belgilangan qiymatlardan oshsa, kabel ekranlari transpozitsiyasining toʻliq sikllari soni oshirilishi yoki ekranlarni yerga ulashning boshqa texnik jihatdan asoslangan sxemasi loyiha hujjatlarida nazarda tutilishi lozim.

4-§. Kabel ekranlarini yerga ulash elementlariga qoʻyiladigan talablar

361. 6 kV dan 35 kV gacha kuchlanishli uch fazali konstruksiyadagi kabellar ekranlarini yerga ulash yetarli koʻndalang kesimga ega boʻlgan mis oʻtkazgichlar yordamida bajarilishi lozim.

Bunda yerga ulash oʻtkazgichlari qoplanmagan yoki izolyatsiya qatlami bilan qoplanishi, ularning koʻndalang kesimi esa kamida 16 mm² boʻlishi kerak.

6 kV dan 35 kV gacha kuchlanishli uch fazali kabellar ekranlarini yerga ulashda, agar loyiha hujjatlarida boshqacha texnik yechim asoslanmagan boʻlsa, alohida elektromontaj qutilaridan foydalanish talab etilmaydi.

362. Bir fazali kabellar ekranlarini yerga ulash, himoyalash va transpozitsiyalash sxemalarini amalga oshirish uchun loyiha hujjatlarida quyidagi turdagi elektromontaj qutilari nazarda tutilishi lozim:

kabel ekranlarini yerga ulash qutilari;

bir fazali kabellar tashqi qobiqlarini impulsli ortiqcha kuchlanishlardan himoya qilish uchun “ekran-yer” zanjiriga ulanadigan ortiqcha kuchlanishni cheklovchi qurilmalar joylashtiriladigan qutilar;

kabel ekranlarini transpozitsiyalash qutilari;

qoʻshni transpozitsiya sikllari tutashgan joylarda kabel ekranlarini yerga ulash uchun moʻljallangan transpozitsiya va yerga ulash qutilari.

363. 35 kV gacha kuchlanishli bir fazali kabellar ekranlarini yerga ulashda quyidagi hollarda ekranlarni yerga ulash qutilaridan foydalanmaslikka yoʻl qoʻyiladi:

tor sharoitlarda, shu jumladan komplekt taqsimlash qurilmasi katkachalarida (yacheyka);

bir faza uchun bir nechta bir fazali kabel parallel yotqizilganda.

Ekranlarni yerga ulash qutilaridan foydalanilmagan hollarda, kabel ekranlari oxirgi muftalardan chiqarilib, bevosita umumiy yerga ulash nuqtasiga ulanishi lozim.

A, B va C fazalar ekranlarini yerga ulash konturining turli nuqtalariga alohida-alohida ulashga yoʻl qoʻyilmaydi.

364. 110 kV gacha kuchlanishli kabel tarmoqlarida texnik jihatdan asoslangan hollarda “ekran-yer” zanjiriga ulanadigan ortiqcha kuchlanishni cheklovchi qurilmalarni himoya qutilarisiz ochiq holda oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi.

Bunda xizmat koʻrsatuvchi xodimlar va begona shaxslarning xavfsizligi taʼminlanishi, kabel ekranlari potensialida boʻlishi mumkin boʻlgan ochiq tok oʻtkazuvchi qismlarga tasodifiy tegib ketmasligi lozim.

Ochiq holda oʻrnatiladigan ortiqcha kuchlanishni cheklovchi qurilmalar tasodifiy tegib ketish imkoniyatini istisno qiladigan joylarda yer sathidan kamida 2,5 m balandlikda, oxirgi kabel muftalarining pastki flaneslari yaqinida joylashtirilishi kerak.

6 kV va 10 kV kuchlanishli kabel tarmoqlarida ekranlarni impulsli ortiqcha kuchlanishlardan himoya qiluvchi ortiqcha kuchlanishni cheklovchi qurilmalarni qutilarda yoki qutilarsiz qoʻllamaslikka yoʻl qoʻyiladi.

Bunda oxirgi muftalardan chiqarilgan kabel ekranlari issiqlik taʼsirida qisqaruvchi izolyatsiya naylar yordamida ishonchli izolyatsiyalanishi lozim.

365. Barcha kuchlanish sinflaridagi bir fazali kabel tarmoqlarida ekranlarni yerga ulash va transpozitsiyalash sxemalarini amalga oshirishda quyidagilarga yoʻl qoʻyilmaydi:

kabel ekranlari bir tomonlama yerga ulanadigan hollarda ekranlarni yerga ulash joylarida ularni oxirgi mufta ichida uzib qoʻyish va yerga ulash uchun muftadan tashqariga chiqarilmasdan qoldirish;

kabel ekranlarini transpozitsiyalashda bir faza ekranini muftadan chiqarib, boshqa faza muftasiga bevosita kiritish orqali transpozitsiya qutilarisiz boʻlinmaydigan transpozitsiya sxemasini bajarish.

5-§. Bir fazali kabellarni yerga ulash sxemalaridagi qutilarga qoʻyiladigan talablar

366. Kabel tarmogʻi trassasining oxirgi uchastkalarida bir fazali kabellar ekranlarini yerga ulash va himoyalash uchun oxirgi qutilar nazarda tutilishi lozim.

367. Oxirgi qutilar quyidagi talablarga javob berishi zarur:

yer ustida joylashtirilishi;

korpusining germetiklik darajasi IP 65 dan kam boʻlmasligi;

bir fazali yoki uch fazali bajarilishda boʻlishi;

korpusi alyuminiy, shishaplastik yoki polimer materiallardan tayyorlangan boʻlishi;

korpus hamda uning ichida joylashgan barcha konstruktiv elementlar korroziyaga chidamli boʻlishi;

korpus va konstruktiv elementlar agressiv muhit taʼsiriga chidamli boʻlishi;

korpus ultrabinafsha nurlanish taʼsiriga chidamli boʻlishi;

tok oʻtkazuvchi qismlar kabel tarmogʻida yuzaga kelishi mumkin boʻlgan qisqa tutashuv toklariga termik va elektrodinamik jihatdan bardoshli boʻlishi;

kabel ekranlarini ulash va yerga ulash imkoniyatini taʼminlashi;

kabel tashqi qobigʻini 10 kV oʻzgarmas sinov kuchlanishi bilan sinovdan oʻtkazish imkoniyatini taʼminlashi;

quti ichida ortiqcha kuchlanishni cheklovchi qurilmalar mavjud boʻlganda, ularni sinov vaqtida xavfsiz ajratish va qayta ulash imkoniyatini taʼminlashi.

368. Oxirgi qutilarni kabel tarmoqlarining oxirgi muftalariga ulash uchun qoʻllaniladigan ulovchi simlar egiluvchan, bir simli, metall ekransiz va alohida tashqi qobiqsiz konstruksiyada bajarilishi lozim.

Bunda ulovchi simlarning koʻndalang kesimi kabel ekrani kesimidan kam boʻlmasligi, materiali kabel ekrani materiali bilan mos boʻlishi, izolyatsiya qalinligi kamida 4 mm va izolyatsiya sinfi kamida 6/10 kV boʻlishi kerak.

Ulanish joylari germetik boʻlishi, ulovchi simlar esa agressiv muhit va ultrabinafsha nurlanish taʼsiriga chidamli boʻlishi lozim.

369. Transpozitsiya qutilaridan quyidagi maqsadlarda foydalanilishi lozim:

kabel tarmogʻi ekranlarini transpozitsiya qilish tugunlarida ekranlarni belgilangan sxemaga muvofiq qayta ulash hamda kabel qobiqlarini impulsli kuchlanishlardan himoya qilish uchun ortiqcha kuchlanishni cheklovchi nochiziqli qurilmalarni joylashtirish;

kabel tarmogʻida ikki yoki undan ortiq toʻliq transpozitsiya sikli nazarda tutilganda, ekranlarni yerga ulash qoʻshni toʻliq transpozitsiya sikllarining ulanish tugunlarida amalga oshirilishi.

370. Transpozitsiya qutilari quyidagi talablarga javob berishi lozim:

yer ostida, polimer yoki beton transpozitsiya qudugʻida joylashtirilishi;

korpusining germetiklik darajasi IP 68 dan kam boʻlmasligi;

bir fazali yoki uch fazali bajarilishda boʻlishi;

korpusi alyuminiy, shishaplastik yoki polimer materiallardan tayyorlangan boʻlishi;

korpus hamda uning ichida joylashgan barcha konstruktiv elementlar korroziyaga chidamli boʻlishi;

korpus va konstruktiv elementlar agressiv muhit taʼsiriga chidamli boʻlishi;

tok oʻtkazuvchi qismlar kabel tarmogʻida yuzaga kelishi mumkin boʻlgan qisqa tutashuv toklariga termik va elektrodinamik jihatdan bardoshli boʻlishi;

kabel ekranlarini qutini ochmasdan ulash uchun oʻtish izolyatorlari tizimiga ega boʻlishi;

kabel tashqi qobiqlarini 10 kV oʻzgarmas sinov kuchlanishi bilan transpozitsiya qutisini ochmasdan hamda quti ichida joylashtirilgan nochiziqli ortiqcha kuchlanishni cheklovchi qurilmalarni uzmasdan sinovdan oʻtkazish imkoniyatini taʼminlashi.

371. Oxirgi va transpozitsiya qutilarida oʻrnatiladigan chiziqli boʻlmagan ortiqcha kuchlanishni cheklovchi qurilmalar quyidagi talablarga javob berishi lozim:

6 kV kuchlanish sinfiga ega boʻlishi;

eng katta ish kuchlanishi 7,2 — 8,5 kV oraligʻida boʻlishi;

2 ms davomiylikdagi toʻgʻri burchakli impulsda oʻtkazish toki kamida 400 A boʻlishi;

10 kV oʻzgarmas kuchlanishda tok qiymati 0,1 mA dan kam boʻlishi;

tashqi izolyatsiyasi va quti izolyatorlari moʻtadil yoki sovuq iqlim sharoitida foydalanishga mos, 1 yoki 2-toifaga mansub boʻlishi.

6 — 10 kV nominal kuchlanishli kabel tarmoqlarida yengillashtirilgan chiziqli boʻlmagan ortiqcha kuchlanishni cheklovchi qurilmalardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi. Bunda qurilmalar quyidagi talablarga javob berishi lozim:

3 kV kuchlanish sinfiga ega boʻlishi;

eng katta ish kuchlanishi 3,0 — 3,6 kV oraligʻida boʻlishi;

2 ms davomiylikdagi toʻgʻri burchakli impulsda oʻtkazish toki kamida 300 A boʻlishi;

tashqi izolyatsiyasi va quti izolyatorlari moʻtadil yoki sovuq iqlim sharoitida foydalanishga mos, 1 yoki 2-toifaga mansub boʻlishi.

372. Ulovchi kabellarning umumiy uzunligi oxirgi muftadan oxirgi qutisigacha va oxirgi qutidan yerga ulash qurilmasigacha 30 m dan oshmasligi kerak.

373. Oxirgi va transpozitsiya qutilarining metall korpuslari ekranlaridan alohida, kesimi kamida 16 mm² boʻlgan ochiq mis oʻtkazgich yordamida yerga ulash lozim.

6-§. Transpozitsiya qutilarini joylashtirishga qoʻyiladigan talablar

374. Kabel tarmogʻi ekranlarining transpozitsiya qutilari quyidagi joylarda oʻrnatilishi lozim:

alohida transpozitsiya quduqlarida;

kabel tarmogʻi muftalari quduqlarda joylashtirilganda, muftalar bilan birgalikda ushbu quduqlarda.

Kabel tarmogʻi ekranlarining transpozitsiya qutilarini bevosita yerga joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Biriktiruvchi transpozitsiya muftalardan quduqdagi transpozitsiya qutilarigacha boʻlgan masofa 10 — 15 m dan oshmasligi lozim.

Ikki zanjirli kabel tarmogʻi ekranlarining transpozitsiya ulanish nuqtasida ikkala zanjirga tegishli transpozitsiya qutilarini bitta quduqda joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

Transpozitsiya qutilari quduq ichida montaj qilinganda, ular quduqning yuqori qismida joylashtirilishi lozim.

Asoslangan hollarda transpozitsiya qutilarini yer ustida maxsus qulflanadigan shkaflarda joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi. Bunda ular uchinchi shaxslarning kirishidan, vandalizmdan hamda transport vositalari, shu jumladan yuk mashinalari va qishloq xoʻjaligi texnikasi urilishidan ishonchli mexanik himoyalangan boʻlishi lozim.

375. Transpozitsiya qudugʻi konstruksiyasi quyidagilarni taʼminlashi lozim:

grunt va transport yuklari taʼsirida mexanik mustahkamlikni;

yomgʻir va yerosti suvlari, loy, balchiq, qum va boshqalarning kirishidan himoyalanganlikni;

xodimlar va boshqa shaxslar uchun elektr xavfsizligini;

agressiv muhit va yoʻl reagentlari taʼsiriga chidamlilikni;

kabel tarmogʻining xizmat muddati davomida foydalanish xossalarining saqlanishini;

quduq polimer materiallardan tayyorlangan hollarda, GOST 28157-2018 boʻyicha PV-0 yonuvchanlik toifasiga muvofiqlikni.

376. Transpozitsiya qudugʻi va lyuklarning oʻlchamlari xizmat koʻrsatuvchi xodimlarning quduqqa erkin tushishi va undan chiqishini taʼminlashi lozim.

Quduq devorlaridan tashqariga chiqarilgan kabellar kirish joylarida ishonchli tarzda germetik yopilishi kerak.

Polimer quduqlar montaj qilinganda, quduq kotlovanga oʻrnatilgandan soʻng uning butun balandligi boʻylab qum, qum-shagʻal aralashmasi yoki zarracha oʻlchami 20 mm dan oshmaydigan elangan grunt bilan qayta toʻldirilishi hamda qatlamma-qatlam zichlanishi lozim.

Quduqning asos qismi zichlantirilmasdan qayta toʻldirilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

377. Transpozitsiya quduqlari joylashgan hududda, ulanish nuqtasi yaqinida belgilangan yerga ulash qarshiligini taʼminlovchi yerga ulash qurilmasi oʻrnatilishi lozim.

7-§. Kabel tarmogʻini yotqizish uchun quvurlarga qoʻyiladigan talablar

378. Kuchlanishi 6 — 20 kV boʻlgan bir fazali kabellardan iborat kabel tarmogʻida A, B va C fazalariga tegishli uchta bir fazali kabel bitta polimer quvurga joylashtirilishi lozim.

Kuchlanishi 35 kV va undan yuqori boʻlgan kabel tarmogʻida har bir bir fazali kabel alohida polimer quvurga joylashtirilishi kerak.

379. Kuchlanishi 110 kV va undan yuqori boʻlgan kabel tarmoqlarida kesishuv uchastkasi uzunligi 30 m dan ortiq boʻlsa hamda kabellar polimer quvurlar orqali oʻtkazilsa, zaxira quvurlar nazarda tutilishi lozim.

380. Kesishuvlar gorizontal yoʻnaltirilgan burgʻilash yoki teshik ochish usuli bilan bajarilganda, har bir kabel tarmogʻi zanjiri uchun bitta zaxira quvur nazarda tutilishi lozim.

Zaxira quvurning har ikki uchi tiqinlar bilan germetik yopilishi kerak.

Kabel tarmogʻi quvurlar orqali yotqizilganda, asosiy va zaxira quvurlarga qoʻshimcha ravishda aloqa kabellarini joylashtirish uchun alohida quvur nazarda tutilishiga yoʻl qoʻyiladi.

381. Kabel tarmogʻini yotqizishda shikastlanish joyini aniqlash funksiyasiga ega boʻlgan hamda PV-0 toifasi boʻyicha ochiq alanga taʼsiriga chidamli ichki qatlamli maxsus issiqqa chidamli polimer quvurlardan foydalanish lozim.

6 kV dan 500 kV gacha kuchlanishli kabel tarmoqlarini yotqizishda quyidagi quvurlardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi:

sovuq yoki issiq suv taʼminoti quvurlari;

gaz taʼminoti quvurlari;

1 kV gacha kuchlanishli past kuchlanishli kabellar uchun moʻljallangan quvurlar;

ikkilamchi xomashyodan tayyorlangan quvurlar;

metall quvurlar.

Metall quvurlardan polimer quvurlarni yotqizish uchun himoya gʻilofi sifatida foydalanishga yoʻl qoʻyiladi. Bunda metall gʻilof ichidan kabel tarmogʻining barcha uchta faza kabeli oʻtkazilgan boʻlishi lozim.

Bino va xonalarning devorlaridan oʻtish joylarida metall va nometall quvurlardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

382. Polimer quvurning ichki diametri kabelni toʻsiqsiz uzatish yoki uni almashtirish imkoniyatini taʼminlash shartini qanoatlantirishi kerak:

Dv ≥ 1,5∙d, quvurda bitta d diametrli kabel mavjud boʻlganda;

Dv ≥ 2,15∙d, quvurda har birining diametri d boʻlgan uchta bir fazali kabel mavjud boʻlsa.

Dv, SN, Fmax ga qoʻyilgan talablar asosida polimer quvur tashqi diametrining minimal qiymatini quyidagi formulaga asosan hisoblash kerak:

bu yerda:

D va Dv — quvurning tashqi va ichki diametri;

e — quvur devorining qalinligi.

Diametrning topilgan qiymatini eng yaqin katta standart qiymatgacha yaxlitlash kerak.

383. Kabel tarmoqlarini yotqizish uchun qoʻllaniladigan polimer himoya quvurlari uch qatlamli konstruksiyada bajarilishi lozim.

Polimer himoya quvurlarining qatlamlari quyidagi talablarga javob berishi kerak:

ichki qatlam — qora rangda boʻlishi hamda ochiq alanga taʼsiriga chidamlilik boʻyicha PV-0 toifasiga muvofiq boʻlishi;

asosiy qatlam — tabiiy, boʻyalmagan yoki oq rangda boʻlishi;

tashqi qatlam — qizil rangda boʻlishi.

384. Polimer himoya quvurlari montaj qilinishidan oldin ularning butunligi, geometrik oʻlchamlari, ichki yuzasining holati, qatlamlarining yaxlitligi, shuningdek kabelni tortish va keyinchalik almashtirishga toʻsqinlik qilishi mumkin boʻlgan shikastlanishlar mavjud emasligi boʻyicha kirish nazoratidan oʻtkazilishi lozim.

Loyiha hujjatlarida nazarda tutilgan hollarda polimer quvurlarda shikastlanish joyini aniqlash imkonini beruvchi konstruktiv yoki texnologik yechimlar hisobga olinishi kerak.

385. Polimer himoya quvurlari uzun uzluksiz quvur uchastkalarini hosil qilish uchun ketma-ket ulanishi lozim.

Quvurlarni ulash usuli quvur materiali, yotqizish usuli va loyiha hujjatlarida belgilangan texnik talablarga muvofiq tanlanadi.

Quvurlar payvandlab ulanganda, kabelni tortish jarayonida kabel tashqi qobigʻining shikastlanishiga yoʻl qoʻymaslik uchun quvur ichki yuzasidagi payvand chokining balandligi 5 mm dan oshmasligi lozim.

Quvurlar transheyaga yotqizilganda ularni elektr payvand muftalari yordamida ulashga yoʻl qoʻyiladi.

Gorizontal yoʻnaltirilgan burgʻilash usulida, shuningdek burgʻilangan yoki teshilgan maydonlarda yotqiziladigan quvurlarni elektr payvand muftalari yordamida ulashga yoʻl qoʻyilmaydi.

Bunda quvurlar butun uzunligi boʻyicha tortish kuchlariga bardosh beradigan payvand choklari orqali ulanishi kerak.

386. Quvurlarning uchlarini jihozlashda quyidagi talablarga rioya qilinishi lozim:

kabellarni yotqizish jarayonida ularning tashqi qobigʻi shikastlanishiga yoʻl qoʻymaslik uchun quvurlarning uchlariga maxsus kengaytiruvchi voronkalar oʻrnatilishi hamda uzunligi 10 m dan kam boʻlgan quvur uchastkalarida voronkalardan foydalanmaslikka yoʻl qoʻyilishi;

quvur ichiga qum, qum-shagʻal aralashmasi va grunt tushishining, shuningdek kabellar yotqizilgan quvurlarda loy tiqilib qolishining oldini olish uchun quvurlarning uchlarida maxsus halqasimon kabel zichlagichlari oʻrnatilishi;

Tor sharoitlarda tutash payvandlashdan foydalanish imkoniyati mavjud boʻlmagan hollarda, tiqinlarni oʻrnatish uchun elektr payvand muftalaridan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

387. Voronkalar polimer himoya quvurlarining uchlariga kabellarni tortish ishlari boshlangunga qadar oʻrnatilishi lozim.

Qoʻshni quvurlarning uchlari orasida voronkalarni montaj qilish, kabelni tortish va zarur hollarda kabel zichlagichlarini oʻrnatish uchun yetarli masofa oldindan nazarda tutilishi kerak.

388. Kabelli quvurlarni germetizatsiyalash quvurning ichki diametri Dv, kabelning tashqi diametri d, kabellar soni (bir yoki uchta) hisobga olingan holda tanlangan halqali zichlagichlar bilan bajarilishi kerak.

Maxsus issiqlik taʼsirida qisqaruvchi naylar yoki manjetlardan foydalanilganda quvur uchlarini germetiklashga yoʻl qoʻyiladi. Bunda naylar yoki manjetlar kabellarni tortish ishlari boshlangunga qadar quvurga oʻrnatilishi, kabellar esa quvur ichida oldindan markazlashtirilgan boʻlishi kerak.

Grunt yoki suv bilan bevosita aloqada boʻlmagan, devorlar va yopmalarda kabel oʻtish joylari sifatida ishlatiladigan quvurlarni germetiklash uchun loyiha hujjatlarida asoslangan hollarda maxsus yonmaydigan montaj koʻpiklaridan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi. Bunda kabellar quvur ichida oldindan markazlashtirilgan boʻlishi lozim.

389. Kabel tortilganda quvur ichiga qum va qum-shagʻal aralashmasi tushishining oldini olish uchun quvurlarning uchlari yonida transheya tubi quvurlardan 10 cm dan 15 cm gacha boʻlishi kerak.

390. Kabel tarmogʻi trassasining burilish maydonlarida, shuningdek kabellarning yer yuzasiga chiqish joylarida ularni mexanik shikastlanishlardan himoya qilish uchun maxsus polimer gofrlangan himoya quvurlaridan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

Bunda gofrlangan himoya quvurlari mazkur SHNQning 266-bandida belgilangan talablarga muvofiq boʻlishi lozim.

8-§. Kabellarni mahkamlash xomutlariga qoʻyiladigan talablar

391. Kabel xomutlari kabellarni ochiq usulda yotqizishda ularni koʻtarib turuvchi konstruksiyalarga mahkamlash uchun qoʻllanilishi lozim.

Kabel xomutlari, jumladan, oxirgi muftalar yaqinida, kabel estakadalari boʻylab, kabel galereyalari va kabel tunnellarida yotqiziladigan kabellarni mahkamlash uchun nazarda tutiladi.

392. Kabel xomutlari quyidagi materiallardan tayyorlanishiga yoʻl qoʻyiladi:

poliamid;

alyuminiy;

zanglamaydigan poʻlat yoki boshqa metall materiallar.

Bir fazali kabellarni fazalar boʻyicha alohida mahkamlashda magnit xususiyatga ega poʻlatdan tayyorlangan xomutlardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

393. Kabel xomutlari minus 60 °C dan plus 120 °C gacha boʻlgan harorat oraligʻida ishlashga yaroqli boʻlishi, atmosfera taʼsiriga, moylar va boshqa neft mahsulotlariga, ozon hamda ultrabinafsha nurlanish taʼsiriga chidamli boʻlishi lozim.

Kabel xomutlari yonishni davom ettirmaydigan materiallardan tayyorlangan boʻlishi kerak.

9-§. Avtomatik qayta ulashga qoʻyiladigan talablar

394. Kabel elektr uzatish tarmoqlarida avtomatik qayta ulashni qoʻllash loyiha hujjatlarida texnik jihatdan asoslantirilishi lozim. Kabel maydonida shikastlanish mavjud boʻlganda kabel tarmogʻiga avtomatik tarzda qayta kuchlanish berilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

395. Kabel-havo elektr uzatish tarmogʻida avtomatik qayta ulash qoʻllanilganda, qisqa tutashuv joyi kabel maydonida boʻlganda kabel tarmogʻiga qayta kuchlanish berish ehtimoli minimal darajaga keltirilishi lozim. Bunda quyidagilar taʼminlanishi kerak:

Kabel-havo elektr uzatish tarmoqlarining kabel maydoni, qoida tariqasida, biriktiruvchi muftalarsiz va bitta qurilish uzunligida bajarilishi lozim. Mazkur talab kabel maydonining uzunligi 500 m gacha boʻlgan hollarda qoʻllaniladi.

Kabel-havo elektr uzatish tarmoqlarining kabel maydonida uchinchi shaxslar harakatlari natijasida kabellarning shikastlanish ehtimolini minimal darajaga kamaytirish boʻyicha himoya choralari nazarda tutilishi lozim.

396. Kabel-havo elektr uzatish tarmogʻi loyihasida avtomatik qayta ulash natijasida kabel maydoniga qayta kuchlanish berilish ehtimoli oʻrganilishi lozim.

Kabel ekranlarining kesimi avtomatik qayta ulash sikllari, qisqa tutashuv toklari va ularning takroriy taʼsiri hisobga olingan holda tanlanishi kerak.

397. Kabel-havo elektr uzatish tarmogʻida kabel maydonining shikastlanish ehtimoli havo qismining shikastlanish ehtimoliga nisbatan sezilarli boʻlgan hamda havo qismi uchun avtomatik qayta ulash zarurati mavjudligi sababli avtomatik qayta ulashdan toʻliq voz kechish imkoniyati boʻlmagan hollarda selektiv avtomatik qayta ulash nazarda tutilishi lozim.

Selektiv avtomatik qayta ulash quyidagi shartlarni taʼminlashi kerak:

kabel-havo elektr uzatish tarmogʻining havo qismida qisqa tutashuv yuzaga kelganda avtomatik qayta ulashga ruxsat berilishi;

kabel-havo elektr uzatish tarmogʻining havo qismida qisqa tutashuv yuzaga kelganda avtomatik qayta ulashga yoʻl qoʻyilmasligi.

https://neolex.uz/uz/laws/law-8237364