Markaziy bank tomonidan tijorat banklarining ichki qoidalariga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisida (916-son)

05.04.2000

nizom

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2000-yil 5-aprelda 916-son bilan davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan]

I. Umumiy qoidalar

1.1. Mazkur Nizom tijorat banklarining ichki qoidalariga Markaziy bank tomonidan qoʻyiladigan talablarni belgilab beradi.

1.2. Tijorat banklarining ichki qoidalari bank amaliyotlarini qonunchilik hujjatlari doirasida amalga oshirishning batafsil, aniq tartibini oʻrnatib, mazkur bank rahbarlari va xodimlari uchun ijro etilishi majburiy boʻlgan qoʻllanma vazifasini bajaradi.

1.3. Tijorat banklari va ularning mijozlari oʻrtasidagi munosabatlar shartnomalar asosida amalga oshiriladi.

1.4. Tijorat banklarining ichki qoidalari banklarda samarali ichki nazorat tizimini yaratish, bank faoliyatiga xos boʻlgan tavakkalchiliklarni boshqarish (tavakkalchiliklarni aniqlash, baholash, monitoring qilish, nazorat qilish, kamaytirish va ular haqida xabardor etish), xavfsiz va sogʻlom bank faoliyatini yuritishni, bank qonunchiligiga toʻliq rioya etilishini taʼminlash, bank faoliyatini boshqarish va bank operatsiyalarini amalga oshirishni qulaylashtirish maqsadida ishlab chiqiladi va qabul qilinadi.

1.5. Tijorat banklari oʻz vakolatlari doirasida faqat mazkur bank uchun majburiy xarakterga ega boʻlgan ichki qoidalarini strategiya, nizom, tartib, qoidalar yoki siyosat shaklida qabul qiladilar.

1.6. Tijorat banklarining ichki qoidalari bank kuzatuv kengashi (bundan buyon matnda kengash deb yuritiladi) yoki bank boshqaruvi (bundan buyon matnda boshqaruv deb yuritiladi) tomonidan tasdiqlanadi.

1.8. Bank ichki qoidalarining qonunchilik hujjatlariga mos kelishi boʻyicha javobgarlik kengash va boshqaruv zimmasiga yuklanadi.

II. Tijorat banklari ichki qoidalari matni bayoniga qoʻyiladigan talablar

2.1. Tijorat banklari ishlab chiqqan ichki qoidalar qonunchilik hujjatlariga muvofiq boʻlishi lozim.

Tijorat banklari ichki qoidalarida fuqarolarning qonun bilan himoyalangan huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlariga zid normalar belgilanishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

2.2. Ichki qoidada mazkur hujjat qaysi qonunchilik hujjati (uning moddalari yoki bandlari) ijrosi yuzasidan qabul qilinayotganligi koʻrsatilishi shart.

2.3. Ichki qoidaning tuzilishi huquqiy tartibga solish mavzusining mantiqan rivojlanib borishini, shuningdek, boʻlajak hujjatning bir xil mazmunda tushunilishi va amalda qoʻllanilishini taʼminlashi lozim.

2.4. Ichki qoida, uning mazmuniga mos keluvchi qisqacha nomga ega boʻlishi, mazmuni va hajmidan kelib chiqqan holda, ushbu hujjat alohida sarlavhali bob, boʻlim va bandlarga boʻlinishi hamda raqamlanishi lozim.

2.5. Ichki qoidalar rasmiy tilda aniq va ravshan bayon qilingan boʻlishi lozim. Turlicha sharhlash imkoniyatlarini istisno qilish maqsadida ichki qoidada ishlatilayotgan tushuncha va iboralar ularning qonunchilik hujjatlarida qabul etilgan maʼnolari bilan bir xil shaklda qoʻllaniladi.

2.6. Ichki qoidada qonunchilik hujjatlarida belgilangan normalarning soʻzma-soʻz qaytarilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Ichki qoidalarning matnida amaldagi qonunchilik hujjatlariga havola etishga istisno tariqasidagina ruxsat etiladi.

Mazkur ichki qoidaning boshqa bandlariga, shuningdek Markaziy bank va boshqa vazirlik, idoralar tomonidan avval qabul qilingan meʼyoriy hujjatlarga havola qilishga faqatgina ularning oʻzaro bogʻliqligini koʻrsatish yoki takrorlashlarga yoʻl qoʻymaslik maqsadidagina yoʻl qoʻyiladi.

2.7. Ichki qoidaning har bir bandi bitta meʼyoriy qoidadan iborat boʻlishi hamda har bir alohida band toʻla va tugallangan mazmunni oʻz ichiga olgan boʻlishi kerak.

2.8. Agar ichki qoidada roʻyxatlar, jadvallar, grafiklar, sxemalar, hujjat va blanklar namunalarini keltirish zarurati boʻlsa, ular, qoidaga koʻra, ilovalarda joylashtiriladi. Zarur hollarda, ichki qoidaning tegishli bandlarida ularga havola etiladi.

2.9. Ichki qoida quyidagi rekvizitlarga ega boʻlishi lozim:

hujjatning tartibga solish predmetini yorituvchi qisqacha nomi va hujjatning turi;

hujjatni qabul qilgan bank boshqaruv organi qarori raqami va sanasi;

hujjatning roʻyxat raqami;

mazkur bankning muhri bilan tasdiqlangan hamda kengash va (yoki) boshqaruv aʼzolarining imzolari.

III. Tijorat banklarining ichki qoidalarini ishlab chiqish, tasdiqlash, unga oʻzgartirish kiritish va bekor qilish

3.1. Ichki qoidalar bankning tegishli tarkibiy boʻlinmasida ishlab chiqilganidan soʻng, bankning yuridik xizmati tomonidan, ushbu hujjatning qonunchilik hujjatlariga muvofiqligini taʼminlash maqsadida huquqiy ekspertizadan oʻtkaziladi va bu borada yuridik xulosa tayyorlanib, tegishli yigʻmajildlarga tikib qoʻyiladi.

Yuridik xulosada ichki qoidaning qonunchilik hujjatlariga muvofiqligi aks ettirilishi lozim.

Tijorat banklarining ichki qoidalarining, ularning qonunchilik hujjatlariga muvofiqligi toʻgʻrisida yuridik xizmatning xulosasi va rozilik imzosi (vizasi) boʻlmasa, qabul qilinishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

3.2. Ichki qoida, agar unda boshqa muddat koʻrsatilgan boʻlmasa, kengash yoki boshqaruv tomonidan tasdiqlangan kunning ertasidan kuchga kiradi.

3.3. Tijorat banklari ichki qoidalariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar bankning tegishli boshqaruv organlarining qarori asosida kiritiladi. Ushbu oʻzgartirish va qoʻshimchalar asosiy ichki qoida rasmiylashtirilgan tartibda rasmiylashtirilishi lozim.

3.4. Tijorat banki ichki qoidasiga taalluqli qonunchilik hujjatlarida oʻzgarishlar yuz bersa va unda muddat belgilanmagan boʻlsa, bank, bir hafta muddat ichida oʻzining qoidasiga tegishli oʻzgartirish kiritishi shart.

3.5. Markaziy bank tomonidan bank nazoratini amalga oshirish jarayonida tijorat banklari ichki qoidalari qonunchilik hujjatlariga zid boʻlgan yoxud ularning talablariga toʻliq javob bermaslik hollari aniqlangan taqdirda, Markaziy bank ushbu ichki qoidalarga tegishli oʻzgartirishlar kiritish yoki ularni bekor qilish toʻgʻrisida kengash va (yoki) boshqaruvga ijro etilishi majburiy boʻlgan koʻrsatma beradi.

3.6. Tijorat banklarining ichki qoidalari bankning qaysi boshqaruv organi tomonidan tasdiqlangan boʻlsa, mazkur boshqaruv organining tegishli qarori bilan bekor qilinadi.

3.7. Tijorat banklari ular tomonidan qabul qilingan ichki qoidalarning, shuningdek ularga kiritilgan oʻzgartirish va qoʻshimchalarning reyestrini yuritib borishi lozim.

Markaziy bankning normativ-huquqiy hujjatlarida ishlab chiqilishi belgilangan ichki qoidalar, shuningdek ularga kiritiladigan oʻzgartirish va qoʻshimchalar tijorat banklari tomonidan tasdiqlangandan soʻng 15 kun ichida Markaziy bankka taqdim etilishi kerak.

V. Yakuniy qoidalar

5.1. Tijorat banklarining qoidalari Markaziy bank tomonidan tasdiqlanmaydi yoki kelishilmaydi va roʻyxatga olinmaydi.

5.11. Mazkur Nizom talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlariga muvofiq javobgar boʻladilar.

5.2. Mazkur Nizomning amalga kiritilishi munosabati bilan Markaziy bankning 1997-yil 28-fevraldagi 315-sonli “Oʻzbekiston Respublikasi banklari tomonidan ishlab chiqiladigan meʼyoriy hujjatlarni kelishish, hisobga olish va amalga kiritish tartibi” oʻz kuchini yoʻqotadi.

Markaziy bank raisining oʻrinbosari A.Q. QODIROV