Soliq bazasini tovarlarning bozor narxlaridan kelib chiqqan holda aniqlash orqali teng raqobat muhitini yaratish toʻgʻrisida (253-son)

18.05.2026

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining

qarori

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekiston — 2030” strategiyasini “Yoshlar va biznesni qoʻllab-quvvatlash yili”da amalga oshirishga oid davlat dasturi toʻgʻrisida” 2024-yil 21-fevraldagi PF-37-son va “Naqdsiz hisob-kitoblarni ommalashtirish va yashirin iqtisodiyot ulushini qisqartirishga qaratilgan qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2025-yil 10-dekabrdagi PF-246-son farmonlari ijrosini taʼminlash hamda Oʻzbekiston Respublikasining Soliq kodeksi talablariga muvofiq soliq bazasini bozor tamoyillari asosida aniqlash, shuningdek, teng raqobat muhitini yaratish orqali insofli soliq toʻlovchilar va isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Oʻzbekiston Respublikasi Soliq kodeksining 248-moddasi toʻrtinchi qismiga muvofiq, agar bitimning narxi tovarlarning (xizmatlarning) bozor qiymatidan past yoki yuqori boʻlsa, soliq organlari soliq bazasiga tuzatish kiritishga haqli ekanligi maʼlumot uchun qabul qilinsin.

2. Quyidagilarni nazarda tutuvchi Soliq bazasini ayrim tovarlarning bozor narxidan kelib chiqqan holda aniqlash tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin:

tovarlarning bozor narxini aniqlash tartibi;

soliq bazasini tovarlarning bozor narxidan kelib chiqqan holda aniqlash.

3. Belgilansinki, soliq bazasini tovarlarning bozor narxidan kelib chiqqan holda aniqlash tartibi ushbu qaror kuchga kirgan sanadan keyin tuzilgan bitimlarga nisbatan tatbiq etiladi.

4. Soliq qoʻmitasi:

a) Iqtisodiyot va moliya vazirligi, Davlat aktivlarini boshqarish agentligi, “Oʻzbekiston respublika tovar-xomashyo birjasi” AJ va “Elektron onlayn-auksionlarni tashkil etish” AJ bilan birgalikda 2026-yil 1-iyulga qadar davlat xaridlari, birja va auksion savdolari ishtirokchilari tomonidan tuzilgan shartnomalar hamda ularning ijrosi boʻyicha elektron hisobvaraq-faktura maʼlumotlarini (har bir lot va tovarlar nomenklaturasi kesimida) real vaqt rejimida oʻzaro almashish boʻyicha axborot tizimlarini integratsiya qilishni;

b) tovarlarning bozor narxlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar har oy yakuni boʻyicha keyingi oyning 10-sanasigacha oʻz rasmiy veb-saytida eʼlon qilib borilishini;

v) “Soliq-servis” aksiyadorlik jamiyati tomonidan soliq solish maqsadida soliq toʻlovchilarga bozor narxini aniqlash boʻyicha bepul xizmatlar koʻrsatish tizimi joriy qilinishini;

g) Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi va Oʻzbekiston Milliy axborot agentligi bilan birgalikda qarorning mazmun-mohiyati ommaviy axborot vositalarida keng yoritilishini taʼminlasin.

5. Ushbu qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari — iqtisodiyot va moliya vaziri J.A. Qoʻchqorov hamda Soliq qoʻmitasi raisi F.J. Pulatov zimmasiga yuklansin.

Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A. ARIPOV

Toshkent sh.,

2026-yil 18-may,

253-son

Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 18-maydagi 253-son qaroriga ILOVA

Soliq bazasini ayrim tovarlarning bozor narxidan kelib chiqqan holda aniqlash tartibi toʻgʻrisida

NIZOM

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Ushbu Nizom Oʻzbekiston Respublikasining Soliq kodeksiga (keyingi oʻrinlarda — Soliq kodeksi) muvofiq soliq bazasini koʻchmas mulk obyektlari hamda yogʻoch mahsulotlarining (keyingi oʻrinlarda — tovarlar) bozor qiymatidan kelib chiqqan holda aniqlash tartibini belgilaydi.

2. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalanadi:

aynan oʻxshash tovarlar — bir xil xususiyatli asosiy belgilarga ega boʻlgan tovarlar soliq solish maqsadida aynan oʻxshash tovarlar deb eʼtirof etiladi;

bitim narxi — shartnoma, elektron hisobvaraq-faktura, onlayn nazorat-kassa texnikasi cheklari yoki boshqa hisob hujjatlarida aks ettirilgan narx;

bir xil turdagi tovarlar — aynan oʻxshash boʻlmagan holda, bir xil xususiyatlarga ega boʻlgan hamda ayni bir vazifani bajarish imkoniyatini beradigan oʻxshash tarkibiy qismlardan iborat boʻlgan va (yoki) tijorat jihatidan bir-birining oʻrnini bosa oladigan tovarlar;

taqqoslanadigan bozor narxlari usuli — tovarlarni aynan oʻxshash yoki bir xil turdagi tovarlar boʻyicha tuzilgan bitimlar toʻgʻrisida axborot mavjud boʻlganda, shunday tovarlar bilan qiyoslashga asoslangan baholash usuli;

tovarlarning bozor narxi — soliq organlari tomonidan soliq bazasini aniqlashda qoʻllanadigan va erkin bozorda mustaqil tomonlar oʻrtasida shakllanadigan narx;

hisob hujjatlari — tovarlarni sotish narxini tasdiqlovchi shartnoma, elektron hisobvaraq-faktura, dalolatnoma, onlayn nazorat-kassa texnikasi cheki va boshqa hisob hujjatlari.

3. Ushbu Nizom talablari quyidagilarga nisbatan tatbiq etilmaydi:

Soliq kodeksiga muvofiq transfert narxni belgilash doirasida nazorat qilinadigan bitimlarga;

narxlari davlat organlari tomonidan tartibga solinadigan tabiiy monopoliya korxonalarining tovarlariga;

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti va Vazirlar Mahkamasining hujjatlariga asosan arzonlashtirilgan narxlarda sotilgan tovarlarga;

Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligi yoki chet davlat qonunchiligiga muvofiq oʻtkazilgan birja savdolari natijalari boʻyicha tuzilgan bitimlarga;

davlat tomonidan qatʼiy narx belgilangan bitimlarga.

4. Ushbu Nizom talablari soliq toʻlovchilar tomonidan sotilgan tovarlarning hisob hujjatlarida aks ettirilgan narxi shunday tovarlar boʻyicha aniqlangan bozor narxidan 20 foizdan past yoki yuqori boʻlgan holatda qoʻllanadi.

5. Ushbu Nizom talablari faqat soliq solish maqsadlarida qoʻllanadi, tovarlarni haqiqatda sotilgan narxi esa buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda hisobga olinadi.

2-bob. Soliq bazasini tovarlarning bozor narxidan kelib chiqqan holda aniqlash uchun foydalanadigan usul va uni qoʻllash tartibi

6. Soliq bazasini bozor narxidan kelib chiqqan holda aniqlash ushbu Nizomga 1-ilovada keltirilgan yogʻoch mahsulotlariga nisbatan tatbiq etiladi.

7. Soliq organlari soliq bazasini tovarlarning bozor narxidan kelib chiqqan holda aniqlashda taqqoslanadigan bozor narxlari usulidan foydalanadi.

8. Koʻchmas mulk obyektlarining bozor narxi koʻchmas mulkni ommaviy baholash sohasida maxsus vakolatli organ tomonidan qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda aniqlanadi.

Koʻchmas mulkni ommaviy baholash sohasida maxsus vakolatli organ tomonidan bozor narxi aniqlanmagan koʻchmas mulk obyektlarining bozor narxi soliq organlari tomonidan ushbu Nizomning 7-bandida nazarda tutilgan tartibda aniqlanadi.

9. Taqqoslanadigan bozor narxlari usulida aynan oʻxshash yoki bir xil turdagi tovarlarni sotish (xarid qilish) narxlari ularni sotish boʻyicha tuzilgan shartnomalarning, shuningdek, haqiqatda tovarlarni yetkazib berishning oʻziga xos xususiyatlarini, hududlarni (tuman/shahar) hamda soliq organlariga maʼlum boʻlgan boshqa axborotlarni inobatga olgan holda qiyoslanadi.

10. Tovarlarning aynan oʻxshashligini aniqlashda bunday tovarlarning tashqi koʻrinishidagi arzimas farqlar hisobga olinmasligi mumkin hamda ularning fizik xususiyatlari, sifati, moʻljallangan vazifasi, kelib chiqqan mamlakati va ishlab chiqaruvchisi, uning bozordagi ishbilarmonlik obroʻsi, foydalaniladigan tovar belgisi, shuningdek, Mahsulotlar (tovar va xizmatlar) yagona elektron milliy katalogidagi identifikatsiya kodlari hisobga olinadi.

11. Tovarlarning bir turdaligini aniqlashda, ularning sifati, bozordagi mavqeyi, tovar belgisi, kelib chiqqan mamlakati, shuningdek, Mahsulotlar (tovar va xizmatlar) yagona elektron milliy katalogidagi pozitsiyalari hisobga olinadi.

12. Ushbu Nizomning 7-bandida nazarda tutilgan usul orqali soliq bazasini tovarlarning bozor narxidan kelib chiqqan holda aniqlash uchun soliq organlarida mavjud elektron-hisobvaraq faktura va onlayn nazorat-kassa texnikasi cheklari maʼlumotlaridan foydalaniladi.

13. Soliq organlari soliq bazasini bozor narxidan kelib chiqqan holda aniqlashda quyidagi maʼlumotlardan ham foydalanishi mumkin:

notariatning yagona avtomatlashtirilgan axborot tizimi maʼlumotlari;

bojxona toʻlovlarini hisoblash maqsadida foydalanilgan tovarlar qiymati haqidagi maʼlumotlar;

birja narxlari va kotirovkalari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

auksion va davlat xaridlari platformalari maʼlumotlari;

sotuvchilarning narxnomalari (preyskurant)dagi maʼlumotlari;

ommaviy axborot vositalaridan va internet resurslaridan olingan narx toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan hollarda narxlarni belgilovchi vakolatli organlarning maʼlumotlari;

tijorat banklari tomonidan garovga olingan tovarlarni qayta baholash maʼlumotlari;

baholash faoliyati toʻgʻrisidagi Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligiga yoki xorijiy davlatlar qonunchiligiga muvofiq aniqlangan obyektlarning bozor narxi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar.

14. Agar tovarlarning narxi koʻrsatib oʻtilgan manbalarda turlicha boʻlsa, soliq solish maqsadlarida ularning oʻrtacha bozor narxi inobatga olinadi.

Tovarlarning oʻrtacha bozor narxi quyidagi formula asosida aniqlanadi:

oʻrtacha bozor narxi = (X1*Y1+X2*Y2+...+ Xn*Yn) / (X1+X2+...+Xn), bunda:

X1,2...n — kun (hafta, oy) davomida har bir bitim boʻyicha realizatsiya qilingan tovarlar hajmi;

Y1,2....n — kun (hafta, oy) davomida har bir bitim uchun sotilgan tovarlarning narxi.

3-bob. Birja va boshqa elektron platformalar orqali sotilgan tovarlarning bozor narxini aniqlash tartibi

15. Tovarlarning bozor narxi birja savdolarida sotilayotgan aynan oʻxshash (ular mavjud boʻlmaganda, bir turdagi) tovarlar narxlaridan kelib chiqib aniqlanadi.

16. Toʻgʻridan-toʻgʻri tuzilgan shartnomalar boʻyicha sotilgan tovarlar narxi sotish sanasidagi birja savdolarida aynan oʻxshash (ular mavjud boʻlmaganda, bir turdagi) tovarlar narxidan farq qilsa, soliq bazasini aniqlashda birja savdosida sotilgan tovarlarning narxi (kotirovkasi) qoʻllanadi.

17. Tovarlarni sotish sanasida birja savdolarida aynan oʻxshash (ular mavjud boʻlmaganda, bir turdagi) tovarlar sotilgan taqdirda, soliq bazasini aniqlashda birja savdolarida hafta mobaynida sotilgan tovarlarning oʻrtacha narxi, haftalik maʼlumot mavjud boʻlmagan hollarda, oylik sotilgan tovarlarning oʻrtacha narxi (kotirovkasi) qoʻllanadi.

18. Toʻgʻridan-toʻgʻri tuzilgan shartnomalar boʻyicha sotilgan tovarlarning bozor narxini birja maʼlumotlari asosida aniqlashning imkoni mavjud boʻlmagan taqdirda, davlat xaridlari boʻyicha maxsus axborot portalida tuzilgan bitimlarning narxidan kelib chiqib, ushbu Nizomning 17-bandida nazarda tutilgan tartibda aniqlanadi.

19. Birja yoki davlat xaridlari boʻyicha maxsus axborot portalida tuzilgan bitimlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar asosida tovarlarning bozor narxini aniqlashning imkoni boʻlmagan hollarda, ushbu Nizomning 13-bandida nazarda tutilgan manbalar maʼlumotlaridan foydalanilgan holda aniqlanadi.

20. Soliq organlari tovarlarning bozor narxlarini baholash faoliyati toʻgʻrisidagi Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligidan hamda baholash milliy standartlari qoidalaridan foydalangan holda ham aniqlashi mumkin.

4-bob. Soliq bazasini tovarlarning bozor narxidan kelib chiqqan holda aniqlash tartibi

21. Tovarlarni sotish narxi soliq solish maqsadida qoʻllanadigan bozor narxidan past ekanligi aniqlansa, soliq organlari tomonidan qoʻllanadigan bozor narxi va soliq toʻlovchining sotish narxi oʻrtasidagi ijobiy farq bozor narxidan past sotilgan tovarlar hajmiga koʻpaytiriladi hamda hosil boʻlgan summa soliq bazasiga kiritiladi.

Bunda qoʻshimcha hisoblangan qoʻshilgan qiymat soligʻi summasi chegiriladigan xarajat sifatida eʼtirof etiladi, Soliq kodeksining 317-moddasiga muvofiq soliq tekshiruvlari natijalari boʻyicha qoʻshimcha hisoblangan soliqlar bundan mustasno.

22. Tovarlarni xarid qilish narxi soliq organlari tomonidan qoʻllanadigan bozor narxidan yuqori ekanligi aniqlansa, soliq toʻlovchining xarid qilish narxi va soliq organlari tomonidan aniqlanadigan bozor narxi oʻrtasidagi ijobiy farq summasi boʻyicha hisobga olingan qoʻshilgan qiymat soligʻi summasiga tuzatish kiritiladi.

23. Tovarlarning ushbu Nizomda belgilangan tartibda aniqlangan bozor narxidan kelib chiqib, Soliq kodeksiga muvofiq foyda soligʻining bazasiga tuzatish kiritiladi.

24. Agar bozor narxining belgilanishi qoʻshilgan qiymat soligʻi summasi va foyda soligʻi boʻnak toʻlovi summalarining kamaytirilishiga olib kelgan boʻlsa, soliq toʻlovchi qoʻshilgan qiymat soligʻi hisoboti va foyda soligʻi boʻyicha boʻnak toʻlovlarini hisoblash uchun maʼlumotnomaga mustaqil ravishda tuzatishlar kiritishga haqli.

25. Ushbu Nizomda belgilangan tartibda aniqlangan qoʻshimcha soliq bazasi va soliq summasiga nisbatan Soliq kodeksida belgilangan moliyaviy jarimalar qoʻllanilmaydi.

26. Soliq bazasini ayrim tovarlarning bozor narxidan kelib chiqqan holda aniqlash va soliqlarni hisoblash ushbu Nizomga 2-ilovaga muvofiq shartli misollar asosida amalga oshiriladi.

5-bob. Yakunlovchi qoidalar

27. Soliq toʻlovchi soliq organlari tomonidan soliq solish maqsadida aniqlangan tovarlarning bozor narxidan norozi boʻlgan taqdirda, tovarlarning bozor narxini aniqlash boʻyicha boshqa mustaqil baholovchini jalb qilish huquqiga ega.

28. Soliq toʻlovchi bitimning narxi bozor narxlariga muvofiqligini va soliq toʻlashdan boʻyin tovlashga qaratilmaganining asoslarini taqdim etish orqali soliq organlarining soliq bazasiga tuzatish kiritish toʻgʻrisidagi qarori yuzasidan nizolashishga haqli.

29. Soliq organlari sayyor soliq tekshiruvini oʻtkazishda tovarlarning bozor narxini aniqlash uchun belgilangan tartibda nazorat xaridini amalga oshirishga haqli.

30. Ushbu Nizom talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlariga muvofiq javob beradilar.

Soliq bazasini ayrim tovarlarning bozor narxidan kelib chiqqan holda aniqlash tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 1-ILOVA

Soliq bazasi bozor narxidan kelib chiqqan holda aniqlanadigan yogʻoch mahsulotlarining

ROʻYXATI

T/rGuruhSinfSinf tavsifiMahsulotning identifikatsiya kodi1.04404403Xom yogʻoch044030010022.044030030023.044030040014.044030050015.044030060016.04406Shpallar044060010017.044060020018.044060040019.04407Yogʻoch0440700100110.0440700100211.0440700100312.0440700100413.0440700100514.0440700100615.0440700101116.0440700101217.0440700101318.0440700101419.0440700101520.0440700101621.0440700101722.0440700101823.0440700101924.0440700102025.0440700200126.0440700200227.0440700200328.0440700200429.0440700200530.0440700200631.0440700200732.0440700200833.0440700201034.0440700201135.0440700201236.0440700201337.0440700201438.0440700201539.0440700201640.0440700210141.0440700210242.0440700210343.0440700210444.0440700210545.0440700210646.0440700210747.04408Yopish choyshablari0440800100148.04409Yogʻoch0440900100249.0440900400250.0440900400351.04410Zarrachalar taxtasi0441000100152.0441000100253.0441000200154.04411Elyaf plitalari0441100100155.0441100100356.0441100100457.0441100100558.0441100100659.0441100200160.0441100200261.04412Yelimlangan faner0441200100162.0441200100563.0441200100664.04413Siqilgan yogʻoch0441300100165.04418Duradgorlik va duradgorlik mahsulotlari0441800100266.0441800100367.0441800100568.0441800100669.0441800300170.04421Boshqa yogʻoch buyumlar0442100100671.04421001026

Soliq bazasini ayrim tovarlarning bozor narxidan kelib chiqqan holda aniqlash tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 2-ILOVA

Soliq bazasini ayrim tovarlarning bozor narxidan kelib chiqqan holda aniqlash va soliqlarni hisoblashga doir

SHARTLI MISOLLAR

1-misol. Koʻchmas mulkni sotish boʻyicha bozor narxi asosida soliqni hisoblash (taqqoslanadigan bozor narxi usuli).

2025-yilmln soʻmTovar nomiOʻlchov birligiMiqdoriElektron hisobvaraq-faktura boʻyicha sotish narxiOʻrtacha bozor narxiKamaytirib koʻrsatilgan soliq bazasi(QQSsiz)QQSFoyda soligʻinarxsoliq bazasinarxsoliq bazasiKoʻchmas mulkm2216,041,07231,26,11 317,8970,2116,4128,1

Toshkent shahri Mirzo Ulugʻbek tumanida joylashgan “A” MCHJ tomonidan 2025-yil 5-aprelda tuzilgan shartnomaga asosan 3-qavatda joylashgan, maydoni 216,04 m2dan iborat boʻlgan turar joy fuqaro “N.X”ga 1 m2 uchun 1,07 mln soʻmdan — jami 231,2 mln soʻmga sotilgani toʻgʻrisida notarial idoralar tomonidan shartnoma tasdiqlangan (elektron hisobvaraq-faktura rasmiylashtirilgan).

Soliq bazasini tovarlarning bozor narxidan kelib chiqqan holda aniqlash tartibi toʻgʻrisidagi nizomning 14-bandida nazarda tutilgan formula asosida Toshkent shahri Mirzo Ulugʻbek tumanida joylashgan yangi qurilgan koʻchmas mulk obyektlarining 1 m2 uchun oʻrtacha bozor narxi 2025-yil aprel oyida shakllantirilgan elektron hisobvaraq-fakturalardan foydalanib aniqlanganda, 1 m2 uchun 6,1 mln soʻmni tashkil etadi.

Koʻchmas mulkning oʻrtacha bozor narxi va sotish narxi oʻrtasidagi farq 20 foizlik ogʻishdan koʻp (6,1 — 1,07=4,7 (5,03/1,07)*100=470,1 foiz > 20 foiz).

Shundan kelib chiqib, soliq bazasi tovarlarning bozor narxi asosida hisoblanganda:

6,1 mln soʻm * 216,04 m2 = 1 317,8 mln soʻmni tashkil qiladi.

Korxona tomonidan hisobotda koʻrsatilgan soliq bazasi:

1,07 mln soʻm (EHF boʻyicha) * 216,04 m2 = 231,2 mln soʻmni tashkil qiladi.

Bunda kamaytirib koʻrsatilgan soliq bazasi:

1 317,8 mln soʻm — 231,2 mln soʻm = 1 086,6 mln soʻmni yoki QQSsiz 970,2 mln soʻmni tashkil qiladi.

Kamaytirib koʻrsatilgan tushumdan soliqlar qoʻshimcha hisoblanishi lozim:

QQS = 970,2 mln soʻm * 12 foiz stavka = 116,4 mln soʻm;

foyda soligʻi = 853,8 mln soʻm (970,2-116,4)*15 foiz stavka = 128,1 mln soʻm.

Jami 244,5 mln soʻm qoʻshimcha soliq hisoblanishi lozim.

2-misol. Yogʻoch mahsulotini sotish boʻyicha bozor narxi asosida soliqni hisoblash (taqqoslanadigan bozor narxi usuli).

Realizatsiya qilingan tovarning nomiTovar-xomashyo birja maʼlumoti boʻyicha tovarning bozor narxi Tovarning EHFdagi narxiSotilgan tovar hajmi(kub metr)Soliq bazasi(bozor narxi boʻyicha, mln soʻm)Soliq bazasi(korxona hisoboti boʻyicha, mln soʻm)Kamaytirib koʻrsatilgan soliq bazasi,mln soʻmQoʻshilgan qiymat soligʻi,mln soʻmFoyda soligʻi,mln soʻmYogʻoch4 2002 0001 0004 2002 0001 964,3235,7259,3

Soliq organlari maʼlumotlar bazasida “A” korxona tomonidan 1 000 kub metr yogʻoch mahsulotini “V” korxona bilan toʻgʻridan-toʻgʻri shartnoma tuzib, bir kub metrini QQS bilan 2 000 ming soʻmdan — jami 2 mlrd soʻmga sotilgani boʻyicha 2025-yil 10-aprel kuni elektron hisobvaraq-faktura rasmiylashtirilgan.

Tovar-xomashyo birjasi maʼlumotlari oʻrganilganda, 2025-yil 2-aprel kuni “S” korxona tomonidan yogʻoch mahsulotining bir kub metrini 4 200 ming soʻmdan (QQS bilan) 500 kub metr yogʻoch mahsulotini sotish boʻyicha bitim tuzilgani maʼlum boʻldi (bunda agar xuddi shu turdagi tovarni sotish boʻyicha shu sanada bir qancha bitim tuzilgan boʻlsa, bozor narxi sifatida ushbu tovarning oʻrtacha narxi olinadi). Yogʻoch mahsulotining bozor narxi va sotish narxi oʻrtasidagi farq 20 foizlik ogʻishdan koʻp (4200-2000=2200, (2200/1000)*100=220 foiz>20 foiz).

Yuqoridagilarga asosan, “A” korxona tomonidan bir kub metr yogʻochni sotishdan tushgan tushum hisob hujjatlarida 2 200 ming soʻmga (birja narxi 4 200 ming soʻm — EHF narxi 2 000 ming soʻm) kamaytirib koʻrsatilgan.

Shundan kelib chiqib, soliq bazasi tovarlarning bozor narxi (birja narxi) asosida hisoblanganda:

4 200 ming soʻm (QQS bilan birja narxi) * 1 000 kub metr = 4,2 mlrd soʻmni tashkil qiladi.

Korxona tomonidan hisobotda koʻrsatilgan soliq bazasi:

2 000 ming soʻm (QQQS bilan EHF narxi) * 1 000 kub metr = 2 mlrd soʻmni tashkil qiladi.

Bundan kamaytirib koʻrsatilgan soliq bazasi:

4,2 mlrd soʻm — 2 mlrd soʻm = 2,2 mlrd soʻmni yoki QQSsiz 1,9 mlrd soʻmni tashkil qiladi.

Kamaytirib koʻrsatilgan tushumdan soliqlar qoʻshimcha hisoblandi:

QQS = 1,9 mlrd soʻm * 12 foiz = 235,7 mln soʻm;

foyda soligʻi = (1,9 mlrd soʻm — 235,7 mln soʻm) * 15 foiz = 259,3 mln soʻm.

Jami 495 mln soʻm qoʻshimcha soliq hisoblanishi lozim.

Soliq bazasini bitim narxi bozor narxidan yuqori boʻlgan holatlarda taqqoslanadigan bozor narxi usulini qoʻllagan holda aniqlash boʻyicha

3-misol. Yogʻoch mahsuloti xaridi boʻyicha

Tovar nomiTovarning qiymati(ming soʻmda)Xarid qilingan tovar hajmi, kub metrKorxona hisoboti boʻyicha xarajatda hisobga olingan summa,mln soʻm)Tashqi manba maʼlumotlari (bozor narxi) boʻyicha xarajatda hisobga olinishi lozim,(mln soʻm)Tovarning shartnomadagi narxi, 1 kub metr uchun Tashqi manbalardan olingan maʼlumot boʻyicha narx, 1 kub metr uchunOshirib koʻrsatilgan soliq bazasiHisobdan chiqariladigan QQS,(mln soʻm)Yogʻoch6 0004 2001 0006 0004 2001 800192,8

Soliq organlarida mavjud maʼlumotga asosan “A” korxona tomonidan 2025-yil 6-noyabrda “V” korxona bilan tuzilgan shartnomaga asosan Rossiya Federatsiyasining “Rossles” jamiyatida ishlab chiqarilgan “Yogʻoch” mahsulotini 1 kub metr uchun 6,0 mln soʻmdan (QQS bilan) kelishilib, 1000 kub metr tovar jami 6 mlrd soʻmga xarid qilingan.

Tovar-xomashyo birjasida (davlat xaridlari yoki boshqa manbalar) 2025-yil 7-noyabrda tuzilgan bitimga asosan “Rossles” jamiyatida ishlab chiqarilgan “Yogʻoch” mahsulotining narxi 1 kub metr uchun 4,2 mln soʻm (QQS bilan) ekanligi toʻgʻrisida maʼlumotlar mavjud.

Yuqoridagilarga asosan “A” korxona tomonidan 1000 kub metr yogʻoch 1,8 mln soʻmdan (6 mln soʻm — 4,2 mln soʻm) — jami 1,8 mlrd soʻmga oshirilgan narxda xarid qilingan. Ushbu holatda “A” korxona hisobga olingan QQS summasiga tuzatish kiritishi va 192,8 mln soʻm (1,8 mlrd soʻm * 12/112) QQSni hisobdan chiqarishi lozim boʻladi.