Biologik faol qoʻshimchalarni ishlab chiqarish korxonalariga, shuningdek biologik faol qoʻshimchalarning ishlab chiqarilishi, xavfsizligi va muomalasiga doir sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlarini (0110-26-son SanQvaN) tasdiqlash toʻgʻrisida (4-son)

10.03.2026

OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI SOGʻLIQNI SAQLASH VAZIRLIGI HUZURIDAGI SANITARIYA-EPIDEMIOLOGIK OSOYISHTALIK VA JAMOAT SALOMATLIGI QOʻMITASINING

QARORI

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2026-yil 31-martda hisobga olindi, hisob raqami 394]

Oʻzbekiston Respublikasining “Aholining sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi toʻgʻrisida”gi Qonuni, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 14-iyuldagi PF-111-son “Davlat boshqaruvi tizimida samaradorlik, proaktivlik va natijadorlikni oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi, 2025-yil 19-avgustdagi PF-137-son “Dori vositalari va tibbiy jihozlar muomalasini tartibga solishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi farmonlari hamda 2023-yil 2-iyundagi PQ-181-son “Oʻzbekiston Respublikasining Jahon savdo tashkilotiga aʼzo boʻlish jarayonini jadallashtirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi qaror qiladi:

1. Biologik faol qoʻshimchalarni ishlab chiqarish korxonalariga, shuningdek biologik faol qoʻshimchalarning ishlab chiqarilishi, xavfsizligi va muomalasiga doir sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari (0110-26-son SanQvaN) ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Oʻzbekiston Respublikasi Bosh davlat sanitariya vrachi tomonidan 2016-yil 20-dekabrda tasdiqlangan “Biologik faol qoʻshimchalarning ishlab chiqarilishi va ularning aylanmasiga qoʻyiladigan gigiyenik talablar” (0338-16-son SanQvaN) oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin.

3. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi, Qishloq xoʻjaligi vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil va Oʻzbekiston Savdo-sanoat palatasi bilan kelishilgan.

4. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran 6 oy oʻtgach kuchga kiradi.

Rais B. YUSUPALIYEV

Toshkent sh.,

2026-yil 10-mart,

4-son

Kelishildi:

Qishloq xoʻjaligi vaziri I. ABDURAXMONOV

2026-yil 26-fevral

Sogʻliqni saqlash vaziri A. XUDAYAROV

2026-yil 23-fevral

Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil A. BURIYEV

2026-yil 24-yanvar

Savdo-sanoat palatasi raisi D. VAXABOV

2026-yil 22-yanvar

Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasining 2026-yil 10-martdagi 4-son qaroriga ILOVA

Biologik faol qoʻshimchalarni ishlab chiqarish korxonalariga, shuningdek biologik faol qoʻshimchalarning ishlab chiqarilishi, xavfsizligi va muomalasiga doir sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari (0110-26-son SanQvaN)

Mazkur sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari (bundan buyon matnda sanitariya qoidalari deb yuritiladi) biologik faol qoʻshimchalarni ishlab chiqarish korxonalariga, shuningdek biologik faol qoʻshimchalarni ishlab chiqarilishiga, xavfsizligiga va muomalasiga qoʻyiladigan talablarni belgilaydi.

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Ushbu sanitariya qoidalarida quyidagi tushunchalardan foydalaniladi:

ovqatga qoʻshiladigan biologik faol qoʻshimchalar (bundan buyon matnda BFQ deb yuritiladi) — oziq-ovqat xomashyosini qayta ishlash yoʻli bilan yoki sunʼiy usulda hosil qilingan hamda bevosita ovqat bilan birga isteʼmol qilishga yoki oziq-ovqat mahsulotlari tarkibiga qoʻshishga moʻljallangan tabiiy yoxud tabiiyga aynan oʻxshaydigan biologik faol moddalarning konsentratlari;

vakolatli organ — Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi;

ingrediyent — BFQ ishlab chiqarishda foydalaniladigan har qanday tabiiy, qayta ishlangan yoki sunʼiy moddalar;

nutriyentlar — vitaminlar, minerallar, aminokislotalar, yogʻlar va boshqa ozuqaviy moddalar;

probiotik — ilmiy jihatdan asoslangan hamda isteʼmol qilinganda inson salomatligiga ijobiy taʼsir koʻrsatadigan, xavfsiz taksonomik birliklarning xalqaro roʻyxatlariga kiritilgan tirik mikroorganizmlar;

nutriyentlarning referens qiymatlari (bundan buyon matnda NRQ deb yuritiladi) — sogʻlom aholining umumiy guruhlari uchun oziq-ovqat mahsulotlarini tamgʻalashda qoʻllaniladigan, energiya va ozuqa moddalarining kunlik oʻrtacha ehtiyojini ifodalovchi ilmiy jihatdan asoslangan miqdoriy koʻrsatkichlar;

ruxsat etilgan yuqori isteʼmol darajasi (bundan buyon matnda UL deb yuritiladi) — barcha manbalardan, shu jumladan oziq-ovqat mahsulotlari va BFQ orqali inson organizmiga tushadigan, uzoq muddat isteʼmol qilinganda inson salomatligiga salbiy taʼsir koʻrsatmaydigan BFQning eng yuqori kunlik isteʼmol darajasi.

2. BFQning sifati, xavfsizligi va samaradorligini taʼminlash maqsadida sifatsiz yoki qalbaki hamda vakolatli organdan roʻyxatdan oʻtkazilmagan BFQlarni ishlab chiqarish, import qilish, saqlash, realizatsiya qilish hamda reklama qilishga yoʻl qoʻyilmaydi.

3. BFQlarni ishlab chiqaruvchi biznes operatorlar “Xatarlar tahlili va kritik nazorat nuqtalari tizimi tamoyillariga asoslangan doimiy tartib-qoidalarni ishlab chiqish, joriy etish va qoʻllashga doir sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari” 0108-26-son SanQvaN (hisob raqami 389, 2026-yil 7-mart) talablariga muvofiq tartib-qoidalarni ishlab chiqishi, joriy etishi va qoʻllashi (qoʻllaniladigan texnologiyalar, xomashyo, uskunalar, ishlab chiqarish jarayonlari va mahsulot xususiyatlarini hisobga olgan holda) lozim.

2-bob. BFQni ishlab chiqarish korxonalarining joylashuvi va hududiga qoʻyiladigan talablar

4. BFQni ishlab chiqarish korxonalari quyidagi hududlarga joylashtirilmasligi kerak:

sanoat ishlab chiqarish korxonalarining hududlarida va ekologik jihatdan ifloslangan hududlarda;

suv toshqini xavfi mavjud boʻlgan hududlarda;

zararkunandalar tarqalishiga moyil boʻlgan hududlarda;

qattiq va suyuq chiqindilar toʻplangan hududlarda.

5. BFQni ishlab chiqarish korxonalarining sanitariya-himoya mintaqasi “Sanitariya-muhofaza zonasiga doir sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari”ga (0103-25-son SanQvaN) (hisob raqami 373, 2025-yil 29-sentabr) muvofiq boʻlishi lozim.

6. Xavf-xatarlarning oldini olish maqsadida BFQni ishlab chiqarish korxonalarining hududi alohidalashtirilgan boʻlishi kerak.

BFQni ishlab chiqarish korxonalari hududi va unga tutash hududlarda xodimlar, piyodalar hamda avtotransport vositalari harakati uchun moʻljallangan yoʻllar (yoʻlaklar) qattiq qoplamali boʻlishi va toza holatda saqlanishi lozim.

BFQni ishlab chiqarish korxonalari yogʻingarchilik suvlarining oʻz oqimi bilan chiqib ketishini taʼminlaydigan nishablikka ega boʻlishi, shuningdek ishlab chiqarish hududiga suv kirishidan himoyalangan boʻlishi kerak.

7. Epidemiologik xavfsizlikni taʼminlash maqsadida BFQni ishlab chiqarish korxonalari hududi quyidagilarga boʻlinishi lozim:

ishlab chiqarish hududi;

kommunal-xoʻjalik hududi;

dezinfeksiya, dezinseksiya va deratizatsiya oʻtkazish uchun alohida belgilangan idishlar bilan jihozlangan omborxonalar hududi.

sanitariya muhofazasiga ega boʻlgan suv taʼminoti manbalari joylashgan hududi.

8. BFQni ishlab chiqarish korxonalarining oqova suv inshootlari va ishlab chiqarish binolari oraligʻida sanitariya muhofaza zonasiga rioya qilinishi zarur.

9. BFQni ishlab chiqarish korxonalari hududida binolar va inshootlarni joylashtirishda xavf-xatarlarning oldini olish maqsadida xomashyo va tayyor BFQ mahsulotlarining harakat yoʻnalishlari oʻzaro kesishishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

10. BFQni ishlab chiqarish korxonalari hududidagi ishlab chiqarish, yordamchi va maishiy binolarning kirish eshiklari oldida qopqogʻi zich yopiladigan, pedal orqali ochiladigan qattiq maishiy chiqindilar uchun moʻljallangan chiqindi qutilari oʻrnatilishi lozim.

Mazkur chiqindi qutilari hajmining yarmi toʻlganda boʻshatilishi va chiqindilardan tozalanishi kerak.

Kirish eshiklari oldiga oyoq kiyimlarni tozalash uchun moʻljallangan uskunalar boʻlishi lozim.

11. Maxsus idishlar (tara), qurilish materiallari va xoʻjalik buyumlari omborxonalarda saqlanishi lozim.

Idishlar yerga bevosita qoʻyilmasdan, stellajlar yoki tagliklarda (poddon) joylashtirilishi kerak.

Idishlarni usti yopiq boʻlgan, asfalt yoki boshqa qattiq qoplamali maydonlarda vaqtincha saqlashga yoʻl qoʻyiladi.

12. Xavf-xatarlarning oldini olish maqsadida BFQni ishlab chiqarish korxonalari hududi oldida ishlab chiqarish uzluksizligini hisobga olgan holda xomashyoni olib keluvchi hamda tayyor mahsulotlarni olib ketuvchi avtotransport vositalari uchun alohida sanitariya ishlov berish maydoni boʻlishi kerak.

13. BFQni ishlab chiqarish korxonalari binolarining tuzilishi va joylashuvi uskunalarga texnik xizmat koʻrsatish, ularni tozalash hamda taʼmirlash ishlarini amalga oshirish imkonini taʼminlashi lozim.

3-bob. BFQni ishlab chiqarish korxonalarining suv taʼminoti va oqova suv tarmogʻiga qoʻyiladigan talablar

14. BFQni ishlab chiqarish korxonalarini ichimlik suvi bilan taʼminlash OʻzMSt 134:2024 “Markazlashtirilgan xoʻjalik-ichimlik suvi bilan taʼminlash manbalari. Gigiyenik, texnikaviy talablar va tanlash qoidalari”ga muvofiq markazlashtirilgan suv taʼminoti tizimiga ulanish yoʻli bilan amalga oshirilishi kerak.

Markazlashtirilgan suv taʼminoti tizimi mavjud boʻlmaganda, ichki suv taʼminoti tizimi artezian qudugʻidan, boshqa suv quduqlaridan yoki kaptajlardan foydalanish orqali tashkil etilishi mumkin. Bunda ichimlik suvining sifat koʻrsatkichlari OʻzMSt 133:2024 “Ichimlik suvi. Gigiyenik talablar va sifatini nazorat qilish” talablariga muvofiq boʻlishi lozim.

15. Ichimlik suvi taʼminoti tarmoqlari texnik (ichish uchun moʻljallanmagan) suv taʼminoti tarmoqlari bilan kesishmasligi, shuningdek ular bir-biridan farqlanadigan ranglarda belgilangan boʻlishi kerak.

Mazkur suv taʼminoti tizimlarining suv olish nuqtalariga tegishlicha “Ichimlik suvi” va “Texnik suv” degan yozuvlar qoʻyilishi zarur.

16. BFQni ishlab chiqarish korxonalarining suv taʼminoti tizimi har bir taʼmirlash ishlaridan keyin unga suv berish boshlanishidan oldin yuvilishi va ruxsat etilgan zararsizlantiruvchi vositalar yordamida ishlov berilishi lozim.

Epidemiologik jihatdan eng xavfli nuqtalarda (suvda, suv saqlash uchun moʻljallangan katta hajmli idishlarda, ishlab chiqarish xonalarida, yuvish xonalarida) laboratoriya tadqiqotlari oʻtkazilishi kerak.

17. Xavf-xatarlarning oldini olish maqsadida laboratoriya tadqiqotlari uchun namunalar olish vaqtida suvning polda toʻplanib qolishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

Bunda suvning erkin oqib ketishi uchun traplar (oqova suvlarni yigʻish va drenaj tizimiga toʻkish uchun polga oʻrnatilgan sanitar-texnik uskuna) qiya holatda boʻlishi lozim.

18. BFQni ishlab chiqarish texnologiyasida, ishlab chiqarish jihozlari hamda xonalariga sanitariya ishlov berishda markaziy isitish tizimi suvidan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

19. Ishlab chiqarish texnologiyasida qoʻllaniladigan bugʻ tarkibida inson salomatligi uchun xavf tugʻdiruvchi yoki BFQ mahsulotlarining ifloslanishiga olib kelishi mumkin boʻlgan moddalar boʻlmasligi lozim.

20. Drenaj kanallarini loyihalashtirishda chiqindi va oqova suvlarning ifloslangan hududdan toza hududga, shu jumladan xomashyo va tayyor mahsulotlar joylashgan hududlarga oqib oʻtishiga yoʻl qoʻyilmasligi taʼminlanishi kerak.

21. BFQni ishlab chiqarish korxonalaridagi oqova suv tizimining zinalari, ariqlari (lotok) va osma quvurlarini doimiy ish joylari hamda jihozlar ustida joylashtirilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

22. Xavf-xatarlarning oldini olish maqsadida maishiy oqova suv quvurlarini BFQni ishlab chiqarish korxonalarining xomashyoni qayta ishlash va tayyor mahsulotni saqlash xonalari orqali oʻtkazilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

23. Oqova suv tarmogʻi mavjud boʻlgan BFQni ishlab chiqarish korxonalarining oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimlari SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” (hisob raqami 299, 2024-yil 2-oktabr) hamda QMQ 2.04.03-19 “Kanalizatsiya. Tashqi tarmoqlar va inshootlar” talablariga muvofiq tashqi oqova suv tarmoqlariga ulangan boʻlishi zarur.

24. BFQni ishlab chiqarish korxonalarida oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimi mavjud boʻlmaganda, hosil boʻladigan oqova suvlar atrof-muhitga zarar yetkazilishining oldini olish maqsadida maxsus ajratilgan septik oʻralarda yigʻilishi, toʻplanishi va zararsizlantirilganidan keyin maxsus avtotransportlarda tashilishi lozim.

25. BFQni ishlab chiqarish korxonalarining xoʻjalik-maishiy, ishlab chiqarish va yomgʻir oqova suvlari umumiy oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimlariga faqat tozalangan holda chiqarilishiga yoʻl qoʻyiladi.

Sanoat va maishiy oqova suvlarni tozalash va zararsizlantirish choralari koʻrilmasdan umumiy oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimlariga chiqarishga yoʻl qoʻyilmaydi.

26. BFQni ishlab chiqarish korxonalarining qoʻl yuvish uchun issiq va sovuq suv bilan taʼminlangan qoʻl yuvgichlari suyuq sovun, qoʻllarni dezinfeksiya qilish vositalari, bir martalik qogʻoz sochiqlar yoki qoʻl quritish uskunalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

4-bob. BFQni ishlab chiqarish korxonalarining shamollatish tizimi (ventilyatsiya), isitish va yoritilishiga qoʻyiladigan talablar

27. BFQni ishlab chiqarish korxonalari SHNQ 2.01.05-24 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” (hisob raqami 309, 2024-yil 25-oktabr) talablariga muvofiq tabiiy va sunʼiy yoritilishi kerak.

28. Maxsus texnologik jarayonlar (vakuum ostida yoki modifikatsiyalangan gaz muhitida qadoqlash) amalga oshiriladigan BFQni ishlab chiqarish korxonalarining ishlab chiqarish binolari havo muhitidagi mikrobiologik ifloslanishning oldini olish va uni qabul qilinadigan darajagacha kamaytirishni taʼminlovchi shamollatish (ventilyatsiya), havoni tozalash hamda zararsizlantirish tizimlari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

29. Ishlab chiqarish jarayonining xavfsizligini taʼminlash maqsadida yoritish uskunalari himoyalanmagan jihozlar ustiga joylashtirilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

30. BFQni ishlab chiqarish korxonalarida xomashyolarni saqlash, ishlab chiqarish, idish va qadoq vositalarini tayyorlash hamda tayyor mahsulotlarni saqlash va realizatsiya qilish binolarning sunʼiy yoritish tizimlari shisha yoki boshqa moʻrt materiallar sinishi natijasida mahsulotga tushishi mumkin boʻlgan qismlarning oldini oluvchi konstruksiyalardan (himoya plafonlari, sinmaydigan yoritgichlar yoki boshqa samarali vositalar) foydalanilishi lozim.

Yoritish uskunalari har chorakda kamida bir marta tozalanishi kerak.

31. Yorugʻlik tushish tirqishlarini BFQni ishlab chiqarish korxonalari binolarining ichki va tashqi tomonidan toʻsilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

32. BFQni ishlab chiqarish korxonalarining ishlab chiqarish, yordamchi va maishiy binolarning mikroiqlim koʻrsatkichlari “Ishlab chiqarish xonalari mikroiqlimining sanitariya-gigiyena normativlari”ga 0324-16-son SanQvaN muvofiq boʻlishi zarur.

33. BFQni ishlab chiqarish korxonalarining binolarini isitish uchun changdan oson tozalanadigan konstruksiyaga ega isitish uskunalari oʻrnatilishi lozim.

34. Xodimlar ish vaqtining yarmidan ortiq qismini yordamchi BFQni ishlab chiqarish korxonalarining binolarida oʻtkazganda, ushbu binolarning isitish tizimi changdan oson tozalanadigan konstruksiyali isitish tizimi bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

35. BFQni ishlab chiqarish korxonalarining ishlab chiqarish, yordamchi va maishiy binolari ishlab chiqarish jarayoni xususiyatiga mos hamda havodagi ifloslanish, ortiqcha namlik, bugʻ, chang va hidlarni bartaraf etishni taʼminlovchi tabiiy va (yoki) mexanik shamollatish (ventilyatsiya) tizimlari bilan jihozlangan boʻlishi, bunda havo oqimi ifloslangan hududdan toza hududga yoʻnalishiga yoʻl qoʻyilmasligi lozim.

36. Shamollatish tizimlari (ventilyatsiya) oson tozalanadigan konstruksiyaga ega boʻlishi kerak.

37. Laboratoriyalar, yuvish xonalari, maishiy xonalar va hojatxonalar mustaqil umumalmashuv va mahalliy shamollatish (ventilyatsiya) tizimlari yoki konditsionerlash tizimlari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

38. Shamollatish (ventilyatsiya) tizimining havo kanallari ichki yuzasi ifloslanish darajasiga koʻra tozalanishi lozim.

39. Issiqlik, namlik, chang va zararli moddalar ajratuvchi jihozlar mahalliy tortuvchi shamollatish (ventilyatsiya) tizimi va tozalash tizimlari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

40. Shamollatish (ventilyatsiya) tizimi filtrlari boʻshliqlarsiz, germetik ravishda oʻrnatilishi va filtrlanmagan havoning kirishiga yoʻl qoʻymasligi lozim.

41. Shamollatish (ventilyatsiya) tizimining tashqi qurilmalari ifloslanish manbalari (qozonxona, chiqindi joylari) yaqinida joylashtirilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

42. Shamollatish tizimi (ventilyatsiya) qurilmalaridan foydalanishda yuzaga keladigan shovqin va tebranishlar “Ish joylarida ruxsat etilgan shovqin darajasi boʻyicha sanitariya meʼyorlari” 0325-16-son SanQvaN hamda “Ish joylarida umumiy va mahalliy tebranish boʻyicha sanitariya meʼyorlari” 0326-16-son SanQvaN talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

5-bob. BFQni ishlab chiqarish korxonalarining xonalariga qoʻyiladigan talablar

43. Xavf-xatarlarning oldini olish maqsadida BFQni ishlab chiqarish korxonalarining barcha binolari va xonalarida ularning funksional vazifasiga muvofiq nomlanishi yoki qanday maqsadga moʻljallanganligini koʻrsatuvchi koʻrsatkichlar (belgilar) oʻrnatilgan boʻlishi lozim.

44. Ishlab chiqarish, omborxona va sanitariya-maishiy zonalar boʻyicha biznes operator tomonidan tozalash va dezinfeksiya qilish boʻyicha dasturlar, rejalar va jadvallar ishlab chiqilishi hamda tasdiqlanishi kerak.

Ushbu hujjatlarda tozalash davriyligi, usullari, qoʻllaniladigan yuvish va dezinfeksiya vositalari, ularning konsentratsiyasi, qoʻllash tartibi hamda masʼul shaxslar koʻrsatilishi lozim.

45. Biznes operatorlar kemiruvchilar, hasharotlar, qushlar va boshqa zararkunandalarga qarshi kurashish boʻyicha masʼul shaxslar, nazorat obyektlari, qoʻllaniladigan usullar va tadbirlarning davriyligi belgilangan dasturni ishlab chiqishi hamda joriy etishi zarur.

Pest-nazorat natijalari tegishli jurnallar va sxemalarda tuzoqlar hamda nazorat nuqtalarining joylashuvi, tekshiruv sanasi, aniqlangan holatlar va koʻrilgan chora-tadbirlar koʻrsatilgan holda qayd etilishi lozim.

46. Xavf-xatarlarning oldini olish maqsadida BFQni ishlab chiqarish binolariga kirish joylarida poyabzalni loydan tozalash uchun kurakcha, panjara yoki metall toʻrlar oʻrnatilishi, bino ichidagi ishlab chiqarish sexlari va maishiy xonalarga kirishda tamburlar nazarda tutilgan boʻlishi hamda ularga dezinfeksiyalovchi gilamchalar toʻshalishi kerak.

47. Xavf-xatarlarni baholash maqsadida BFQ mahsulotlarini ishlab chiqarish bilan bogʻliq ishlab chiqarish, yordamchi binolar va omborlar harorat hamda nisbiy namlikni nazorat qilish uchun kalibrlangan nazorat-oʻlchov vositalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

Nazorat-oʻlchov vositalari xonaning pol sathidan taxminan 1,5 — 1,7 m balandlikda va issiqlik, sovutish, havo kirishi yoki toʻgʻridan-toʻgʻri tashqi taʼsir manbalaridan chetroq joylashtirilishi lozim.

48. BFQni ishlab chiqarish korxonalari binolarining pollari:

soz holda saqlanishi;

ishlab chiqarish texnologiyasiga konstruktiv mos keladigan, sanitariya ishlov berish va dezinfeksiya qilish uchun qulay, namga chidamli, absorbsiyalanmaydigan, yuviluvchi va zaharli boʻlmagan materiallardan boʻlishi;

traplar (oqava suvlarni yigʻish va drenaj tizimiga toʻkish uchun polga oʻrnatilgan sanitar-texnik uskuna) qiya holatda boʻlishi lozim.

49. BFQni ishlab chiqarish korxonalari binolarining devorlari silliq yuzaga ega, suv oʻtkazmaydigan, namlikni singdirmaydigan, yuviladigan, sanitariya ishlovlarini oʻtkazish uchun qulay, zaharli boʻlmagan materiallardan tayyorlangan xomashyo va tayyor mahsulotlarni ifloslanish xavfini keltirib chiqarmaydigan boʻlishi kerak.

50. Shiftlar, ular mavjud boʻlmaganda esa tomning ichki yuzasi toza holatda saqlanishi lozim.

Shiftlarda, devorlarda va jihozlarda mogʻor paydo boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

51. Hasharotlardan himoya qilish uchun derazalar oson tozalanadigan toʻrlar bilan jihozlanishi lozim.

52. Qoʻshimcha xomashyo va tarkibiy qismlardan foydalanilganda BFQni ishlab chiqarish korxonalarining binolari SHNQ 2.09.02-23 “Korxonalarning ishlab chiqarish hamda maʼmuriy-maishiy bino va inshootlari. Loyihalash talablari” shaharsozlik normalari va qoidalariga (hisob raqami 301, 2024-yil 2-oktabr) muvofiq jihozlangan boʻlishi kerak.

53. BFQni ishlab chiqarish korxonalarining eshiklari mustahkam, zich va oʻzi yopiladigan boʻlishi lozim.

Eshiklar suv oʻtkazmaydigan, oson yuviladigan va dezinfeksiyalanadigan, zaharli boʻlmagan materiallardan ishlangan boʻlishi zarur.

Eshiklar ishlab chiqarish binolaridan tashqariga ochilishi kerak.

54. BFQga tegib turadigan yuzalar soz holatda oson yuviluvchi, dezinfeksiyalanuvchi, zanglashga chidamli, silliq, zaharli boʻlmagan materiallardan tayyorlangan boʻlishi kerak.

55. Bolalar uchun moʻljallangan BFQlarni ishlab chiqarish maxsus binoda yoki sexlarda, maxsus texnologik liniyalarda amalga oshirilishi lozim.

56. Turli maqsadlarga moʻljallangan tozalash inventarlari alohida, vazifasi belgilangan, boshqa inventardan ranglar boʻyicha ajratilgan boʻlishi va alohida xonalarda yoki maxsus ajratilgan joylarda saqlanishi kerak.

57. BFQni ishlab chiqarish korxonalarida yigʻishtirish ishlari tugagandan soʻng barcha tozalash inventarlarni qoʻllashga ruxsat etilgan yuvish vositalari qoʻshilgan suvda yuvish va dezinfeksiya vositalari bilan ishlov berish zarur.

58. Dezinfeksiya, yuvish va tozalash vositalarini xomashyo va tayyor mahsulotlar bilan birgalikda saqlashga yoʻl qoʻyilmaydi.

59. Xomashyo va tayyor mahsulotlarning ifloslanish ehtimoli yuqori boʻlgan joyda texnologik jarayonlarining xavfsizligini taʼminlash maqsadida ishlab chiqarish maydonlariga kirish sanitariya-nazorat punkti orqali amalga oshirilishi lozim.

60. Ishlab chiqarish jarayonida bevosita qatnashadigan xodimlar uchun quyidagi maishiy xonalar boʻlishi kerak:

ustki va uy kiyimi, maxsus ish kiyimi, sanitariya kiyimi va poyabzal uchun kiyim saqlash xonasi;

toza va iflos sanitariya kiyimlar uchun alohida javonlar (shkaflar);

dushxonalar, hojatxona, ayollar shaxsiy gigiyenasi uchun xonalar yoki dushli maxsus kabina;

qoʻl yuvish uchun rakovinali yuvinish xonasi;

tibbiyot xonasi;

tozalash inventarini saqlash va sanitar ishlov berish xonasi boʻlishi kerak.

61. Koʻp sonli smenada ishlaydigan ayollar soni 15 kishidan ortiq boʻlganda ayollar uchun dush va hojatxona, ayollar shaxsiy gigiyena xonasi boʻlishi lozim.

Ishchi ayollar soni 15 kishidan kamroq boʻlsa, ayollar hojatxonasida tamburdan kiriladigan dushli kabina koʻzda tutilishi kerak.

Dushxonalardagi dush kabinalari uchta tomondan toʻsilgan hamda kabinalar orasida ochiq oʻtish joyi mavjud boʻlishi kerak.

62. Dushxonalar rezinali yoki plastik gilamchalar va gigiyenik vositalar uchun tokchalar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

Dushxonalarda yogʻoch tagliklar va panjaralardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

63. Yuvinish xonalari sanitariya kiyimlarini saqlash xonalari bilan yonma-yon joylashishi kerak.

Qoʻl yuvish uchun guruhli rakovinalar korxonaning eng koʻp sonli smenasidagi xodimlarning sonidan kelib chiqib oʻrnatiladi.

64. Hojatxonalar, dushlar, ayollar shaxsiy gigiyena va yuvinish xonalarini BFQni ishlab chiqarish korxonalarining ishlab chiqarish, omborxonalari, maʼmuriyat xonalari, ovqatlanish joylari, tibbiyot xonalari ustida vertikal joylashishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

65. Hojatxonalar:

isitilgan va oqova suv tizimiga ega boʻlishi;

statsionar aralashtirgich orqali keladigan issiq va sovuq suvli rakovinalar bilan jihozlanishi;

suyuq sovunli dozator va qoʻllarga ishlov berish uchun antiseptik, shuningdek bir martalik sochiq yoki elektr sochiqlar bilan taʼminlanishi kerak.

66. BFQni ishlab chiqarish korxonalarining maishiy xonalari har kuni ishdan keyin tozalanishi, pollar va inventarlar sovunli-ishqorli eritma va issiq suv bilan yuvilishi, kiyim saqlash xonalaridagi javonlar (shkaflar) har kuni nam usul bilan tozalanishi va haftada kamida bir marta dezinfeksiya vositalari bilan ishlov berilishi kerak.

67. Hojatxonalarni yigʻishtirish va dezinfeksiyalash uchun tegishli belgilari yoki ajralib turuvchi tamgʻalari bor maxsus inventar va maxsus kiyim ajratilgan boʻlishi zarur.

68. Ovqatlanish joylari maishiy binolar tarkibida yoki alohida binolarda joylashtirilishi mumkin.

Ovqatlanish joylaridagi oʻrindiqlar soni BFQni ishlab chiqarish korxonasining eng koʻp sonli smenasidagi xodimlar soniga muvofiq boʻlishi lozim.

69. Ovqatlanish joylarining kirish qismida:

xodimlarning sanitariya kiyimlari uchun kiyim ilgichlar (ovqatlanish joylaridagi oʻrindiqlar soniga mos ravishda);

qoʻl yuvish uchun issiq va sovuq suvli rakovinalar;

suyuq sovunli dozator;

bir marotabalik sochiqlar yoki elektr sochiqlar boʻlishi kerak.

70. BFQni ishlab chiqarish korxonalarida oshxona mavjud boʻlmaganda, xodimlar taom tanovul qiladigan alohida xona tashkil etilishi lozim.

6-bob. BFQni ishlab chiqarish korxonalarining asbob-uskuna va jihozlariga hamda texnologik jarayoniga qoʻyiladigan talablar

71. Uskunalar, idishlar va qadoqlash materiallari maxsus belgilangan xonalarda saqlanishi kerak.

72. Uskunalarni joylashtirishda quyidagilar amalga oshirilishi lozim:

BFQni ishlab chiqarish korxonalarining uskunalar oʻrnatiladigan binolarini tozalash, uskunalarni yuvish va dezinfeksiya qilish;

uskunalar ishlab chiqarish jarayonlari ketma-ketligida joylashgan boʻlishi va bir-biriga xalaqit bermasligi, shuningdek taʼmirlash ishlarini olib borishda boshqa uskunalarga salbiy taʼsir koʻrsatmaslik choralarini koʻrish.

73. Ishlab chiqarishning texnologik jarayonini amalga oshirishda quyidagilarni taʼminlash zarur:

texnologik jarayonning oqimida ishlab chiqarishning turli bosqichlarida olinadigan BFQning bir-biri bilan kesishmasligini;

BFQni ishlab chiqarishning barcha bosqichlarida ularning ifloslanmasligini;

texnologik uskunalarning avariyasiz ishlashini.

BFQning tayyor mahsulotlari, xomashyosi, ishlab chiqarish chiqindilaridan alohida boʻlishi kerak.

74. BFQ ishlab chiqarishda ishlatiladigan uskunalar, inventarlar, taralar xavfsiz materiallardan tayyorlanishi kerak.

BFQni ishlab chiqarishda emali shikastlangan sirlangan idishlardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

75. Fermentyorlar, avtoklavlar, termostatlar va boshqa asbob-uskunalar BFQ-probiotiklar ishlab chiqarishda qayd etuvchi qurilmalar bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.

Uskunalar, taralar va inventarlar maqsadiga koʻra tamgʻalangan va toza boʻlishi lozim.

76. BFQni ishlab chiqarish korxonalarining binolaridagi taralar va tashuvchi uskunalar har bir xomashyo turlariga koʻra turli ranglarda tamgʻalanishi kerak.

77. Xavf-xatarlarning oldini olish maqsadida qadoqlash materiallari BFQni ifloslanish xavfini yuzaga keltirmaydigan holda saqlanishi kerak.

78. Avtoklavlar, uzluksiz sterilizatorlar va boshqa sterillovchi qurilmalar zararsizlantirish rejimlarini tartibga solish va boshqarish haroratini belgilovchi qurilmalar yoki avtomatik tizimlar bilan jihozlanishi lozim.

79. BFQni ishlab chiqarishda texnologik jarayonning barcha bosqichlarida xomashyo, materiallar va yarim tayyor mahsulotlarni saqlash uchun yogʻoch idishlardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

80. Suyuq shakldagi BFQ va sirop mahsulotlarini oʻtkazish uchun moʻljallangan shlanglar ifloslanish, namlanish va mexanik shikastlanishning oldini oluvchi sharoitda, pol sathidan baland joylashtirilgan maxsus tutqichlar, ilgaklar yoki boshqa moslamalarda saqlanishi lozim.

Ularning mahsulot bilan aloqa qiluvchi uchlari germetik yopiladigan himoya vositalari bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.

Bunda shlanglarni xodimlar harakatlanadigan, transport yoki jihozlar olib oʻtiladigan joylarda polga qoʻyishga yoʻl qoʻyilmaydi.

81. Sanitariya ishlovi berilgandan soʻng uskunalarning yechib olinadigan qismlari (detallari), inventarlar, idishlar quritilishi va poldan 0,5 — 0,7 m dan kam boʻlmagan tokchalarda saqlanishi kerak.

82. Yuvish va dezinfeksiyalovchi eritmalarni tayyorlash maxsus belgilangan xonada (xonalarda) markazlashgan holda amalga oshirilishi kerak.

Dezinfeksiyalovchi moddalarning miqdori ishlab chiqarish obyektlariga smena ehtiyojidan oshmaydigan darajada yetkazib berilishi lozim.

83. Yuvish va dezinfeksiyalash vositalari maxsus belgilangan xonada yoki maxsus javonlarda (shkaflar) saqlanishi kerak.

84. Gidrotransportyorlar kuniga kamida bir marta xomashyo qoldiqlaridan tozalanishi va suv bilan yuvilishi lozim.

85. Transportyor lentalarining taxtasi, stol yuzalari ifloslanish darajasiga koʻra qaynoq suv, qoʻllash uchun ruxsat berilgan va ularni qoʻllash boʻyicha yoʻriqnomaga asosan yuvish vositalari bilan doimiy mexanik ravishda tozalanishi va yuvilishi kerak.

86. BFQ ishlab chiqarish korxonasi uskunalariga sanitariya ishlov berishda xodimlar maxsus kiyim-bosh, shaxsiy himoya vositalari, shuningdek jarohatlanish holatlarida birinchi yordam koʻrsatish uchun zarur vositalar bilan taʼminlangan boʻlishi lozim.

Ish yakunida maxsus kiyimlarni yuvish kerak.

87. Texnologik katta sigʻimli idishlarga qoʻlda sanitariya ishlov berishda xodimlar alohida maxsus kiyim-bosh, maxsus inventar va rezina gilamchalar bilan taʼminlanishi zarur. Ushbu buyumlar maxsus ajratilgan javonlarda (shkaflar) saqlanishi lozim. Ish tugagach, ular yuvilishi, dezinfeksiya qilinishi va quritilishi kerak.

88. Xavf-xatarlarning oldini olish maqsadida uskunani taʼmirlashda begona buyumlar yoki zararli moddalarning BFQga tushishiga yoʻl qoʻymaslik kerak.

89. Taʼmirlash ishlari yakunlanganidan soʻng asbob-uskunalarni foydalanishga topshirishga faqat ularga sanitariya ishlovi berilganidan keyin ruxsat etiladi.

7-bob. BFQni ishlab chiqarishga qoʻyiladigan talablar

1-§. BFQ ishlab chiqarishda xodimlarning shaxsiy gigiyenasiga qoʻyiladigan talablar

90. BFQni ishlab chiqarish korxonalarining xodimlari quyidagilarga rioya qilishi lozim:

toza va soz holatdagi maxsus kiyim hamda shaxsiy himoya vositalaridan belgilangan maqsadga muvofiq foydalanish;

qoʻllarni yuvish, dezinfeksiya qilish va zarurat boʻlganda qoʻlqoplardan foydalanish;

sochlarni toʻliq yopib turadigan bosh kiyim kiyish, zarurat boʻlganda esa soqol va moʻylov uchun moʻljallangan toʻrlardan foydalanish.

91. BFQni ishlab chiqarish korxonalarining xodimlariga quyidagilar taqiqlanadi:

ifloslangan, shikastlangan maxsus kiyimda ishlab chiqarish zonalariga kirish va ishlash;

jismoniy ifloslantirish manbai boʻlishi yoki shaxsiy gigiyena talablariga rioya etishga toʻsqinlik qilishi mumkin boʻlgan taqinchoqlar, soatlar, pirsinglar va boshqa buyumlarni taqib yurish;

shaxsiy buyumlarni ishlab chiqarish xonalari va omborxonalarda saqlash;

ishlab chiqarish sigʻimlari, inventarlar va asbob-uskunalardan belgilangan vazifasidan tashqari maqsadlarda foydalanish;

ishlab chiqarish zonalarida ovqatlanish, chekish, ichimlik isteʼmol qilish hamda texnologik jarayonga aloqador boʻlmagan boshqa harakatlarni amalga oshirish.

92. Yuqumli kasalliklar, terining yiringli shikastlanishlari, oshqozon-ichak kasalliklari, shuningdek mahsulotlarni ifloslantirishi mumkin boʻlgan boshqa holatlar belgilari mavjud boʻlgan shaxslarni ochiq mahsulot muomalasi zonalarida ishlashga jalb etishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Ularni ishga kiritish va ishdan chetlatish tartibi tibbiy xulosalar, tibbiy tavsiyalar hamda operatorning ichki tartib-qoidalari asosida belgilanadi.

93. BFQni ishlab chiqarish korxonalarining xodimlari Xodimlar tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga (roʻyxat raqami 2387, 2012-yil 29-avgust) muvofiq tibbiy koʻrikdan oʻtishlari kerak.

2-§. Chiqindilarni boshqarishga qoʻyiladigan talablar

94. Ishlab chiqarish va maishiy chiqindilar ishlab chiqarish xonalari hamda omborxonalardan oʻz vaqtida chiqarib tashlanishi lozim.

Chiqindilarning ochiq mahsulot muomalasi amalga oshiriladigan zonalarda toʻplanishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

95. Chiqindilarni toʻplash uchun qopqogʻi zich yopiladigan, oson yuviladigan, zarurat boʻlganda dezinfeksiya qilinadigan va chiqindi turlari boʻyicha aniq tamgʻalangan konteynerlar qoʻllanilishi lozim.

96. Chiqindilarni vaqtincha saqlash joylari ishlab chiqarish zonalaridan alohidalashtirilishi hamda zararkunandalarni jalb etmaydigan, shuningdek qayta ifloslanish xavfini keltirib chiqarmaydigan tarzda tashkil etilishi lozim.

3-§. BFQ xomashyosi va ingrediyentlariga hamda ularni qabul qilishga qoʻyiladigan talablar

97. BFQ tarkibida faqat Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq oziq-ovqat mahsulotlarida va (yoki) BFQda qoʻllanilishiga ruxsat etilgan ingrediyentlardan foydalanilishiga yoʻl qoʻyiladi. Bunda ingrediyentlar identifikatsiya, tozalik, faollik (zarur boʻlganda), aralashmalar darajasi, UL hamda mazkur sanitariya qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi zarur.

98. BFQ ishlab chiqarishda qoʻllaniladigan xomashyo va ingrediyentlar quyidagi toifalarga boʻlinadi:

nutriyentlar, shu jumladan vitaminlar, mineral moddalar, aminokislotalar, yogʻ kislotalari va boshqa oziqaviy moddalar;

oʻsimlik, hayvonot, dengiz, qoʻziqorin va mikrobiologik kelib chiqishga ega ingrediyentlar, shu jumladan probiotiklar, fermentlar va boshqa biologik faol komponentlar;

funksional ingrediyentlar, shu jumladan ekstraktlar, konsentratlar, bioflavonoidlar, karotinoidlar va boshqa biologik faol birikmalar;

yordamchi moddalar, shu jumladan tashuvchilar, toʻldiruvchilar, stabilizatorlar, antiqotish (antislejivayushiye) moddalar va boshqa texnologik qoʻshimchalar.

99. Vitaminlar boʻyicha ularning tarkibi, barqarorligi, shuningdek sintetik va tabiiy shakllarga, bunday shakllar mavjud boʻlganda, xos talablarga muvofiqligi nazorat qilinishi lozim.

100. Oʻsimlik ingrediyentlari botanik identifikatsiyasi, shu jumladan xom ashyoning nomi, oʻsimlikning ishlatiladigan qismi va lotincha nomi tasdiqlangan boʻlishi, tozaligi taʼminlangan boʻlishi hamda tarkibida taqiqlangan oʻsimliklar, alkaloidlar va boshqa taqiqlangan moddalar mavjud boʻlmasligi kerak.

101. Fermentlar mikrobiologik, oʻsimlik yoki hayvonot manbasidan olinganligi tasdiqlangan, shuningdek faolligi va tozaligi boʻyicha ixtisosligiga ega boʻlishi lozim.

102. Yordamchi moddalardan faqat ularni oziq-ovqat mahsulotlarida qoʻllash normativ-huquqiy hujjatlarga muvofiq ruxsat etilganda foydalanilishiga yoʻl qoʻyiladi.

4-§. BFQning tayyor mahsulotiga qoʻyiladigan mikrobiologik talablar

103. BFQlarning mikrobiologik koʻrsatkichlari “Oziq-ovqat mahsulotlarining mikrobiologik koʻrsatkichlari boʻyicha sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari”ga (hisob raqami 386, 2026-yil 4-fevral) muvofiq boʻlishi lozim.

104. Tarkibida probiotiklar boʻlgan BFQda quyidagi koʻrsatkichlar boʻyicha nazorat oʻtkazilishi lozim:

probiotik mikroorganizmlarning shtamm darajasida toʻgʻri identifikatsiya qilinganligi va ularning miqdori eʼlon qilingan koʻrsatkichlarga muvofiqligi;

begona mikroflora miqdorining belgilangan ruxsat etilgan darajadan oshmasligi;

patogen mikroorganizmlar, shu jumladan Salmonella spp. va mahsulot xususiyatiga koʻra nazorat qilinishi lozim boʻlgan boshqa patogenlar mavjud emasligi;

toksin hosil qilish xususiyatlari, antibiotiklarga chidamlilik hamda nomaqbul chidamlilik genlari mavjud emasligi.

5-§. Xomashyo va ingrediyentlarga qoʻyiladigan mikrobiologik talablar

105. BFQ tarkibida foydalanish taqiqlangan va cheklangan moddalar roʻyxati mazkur sanitariya qoidalarining 1-ilovasida keltirilgan.

106. BFQ uchun foydalanilishiga yoʻl qoʻyiladigan (ruxsat etilishi mumkin boʻlgan) vitamin va minerallar manbalari roʻyxati mazkur sanitariya qoidalarining 2-ilovasida keltirilgan.

107. Oziq moddalarning mos yozuvlar qiymatlari va yuqori tolerantlik darajalari mazkur sanitariya qoidalarining 3-ilovasida keltirilgan.

8-bob. Kontaminantlar, pestitsidlar qoldiq miqdorlari va veterinariya preparatlari tarkibiga qoʻyiladigan talablar

108. BFQ tarkibidagi kontaminantlar miqdori “Oziq-ovqat mahsulotlari va ozuqani ifloslantiruvchi ayrim moddalarning ruxsat etilgan maksimal darajalariga doir sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlariga (0095-25-son SanQvaN)” (hisob raqami 365, 2025-yil 4-avgust) muvofiq boʻlishi kerak.

109. Oʻsimliklardan olingan BFQda pestitsidlarning qoldiq miqdorlari “Oziq-ovqat mahsulotlari va ozuqalarda pestitsidlarning qoldiq miqdorlari boʻyicha sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlariga (0094-25-son SanQvaN)” (hisob raqami 357, 2025-yil 1-iyul) muvofiq boʻlishi lozim.

110. Hayvonot manbasidan olingan BFQda veterinariya preparatlarining qoldiq miqdorlari “Kelib chiqishi hayvonot dunyosiga mansub oziq-ovqat mahsulotlarida veterinariya dori vositalari qoldiq miqdorlarining ruxsat etilgan maksimal darajalariga doir sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlariga (0099-25-son SanQvaN)” (hisob raqami 363, 2025-yil 30-iyul) muvofiq boʻlishi zarur.

9-bob. Alohida toifadagi BFQlarga qoʻyiladigan maxsus talablar

111. Oʻsimlik xomashyosidan (botanik) tayyorlangan BFQ uchun oʻsimlikning lotincha nomi hamda tarkibida qoʻllanilgan oʻsimlik qismi koʻrsatilishi lozim.

112. Alohida maqsadli foydalaniladigan BFQ guruhlariga nisbatan (masalan, “tana vaznini nazorat qilish uchun”, “boʻgʻimlarni qoʻllab-quvvatlash uchun”) ishlatiladigan taʼriflarda davolash xususiyatini anglatuvchi yoki shunday mazmunda talqin qilinishi mumkin boʻlgan iboralarga yoʻl qoʻyilmaydi.

113. BFQ tarkibi, shu jumladan barcha ingrediyentlar roʻyxati, ularning miqdori kamayib borish tartibida koʻrsatilishi lozim.

Nutriyentlar boʻyicha tarkib sutkalik dozaga nisbatan, zarurat boʻlganda esa qabul qilish birligiga nisbatan ham koʻrsatilishi lozim.

10-bob. BFQlarni tashish va saqlashga qoʻyiladigan talablar

114. BFQni tashish va saqlash sharoitlari mahsulotning butun yaroqlilik muddati davomida uning xavfsizligi, sifati va barqarorligi saqlanishini taʼminlashi zarur.

115. BFQni saqlash va tashish shartlari quyidagilar asosida belgilanishi va ularga muvofiq boʻlishi lozim:

mahsulotni ishlab chiqaruvchi va ishlab chiquvchi tomonidan tasdiqlangan spetsifikatsiyalarga;

barqarorlik boʻyicha oʻtkazilgan tadqiqot maʼlumotlariga, shu jumladan mavjud boʻlgan taqdirda stress-test natijalariga;

Oʻzbekiston Respublikasining oziq-ovqat mahsulotlarini tashish va saqlash xavfsizligiga doir qonunchilik hujjatlariga.

116. BFQlarni ishlab chiqaruvchi biznes operatori quyidagilarga rioya qilishi lozim:

omborxonalarda va transport vositalarida harorat hamda nisbiy namlik koʻrsatkichlarini nazorat qilish;

harorat koʻrsatkichlari jurnali, namlikni nazorat qilish jurnali (zarur hollarda), shuningdek sovutish qurilmalari, termometrlar va loggerlarga texnik xizmat koʻrsatish hamda ularni kalibrlash jurnallarini yuritish;

oʻlchash vositalarini davriy kalibrlash va kalibrlash natijalarini rasmiylashtirish.

117. BFQlarni ishlab chiqaruvchi biznes operatorlari omborxonalar va transport vositalarining zarur sanitariya holatini taʼminlashi lozim. Bunda quyidagilarni amalga oshirishi zarur:

transport vositalarini tozalash va dezinfeksiya qilish;

tozalash va dezinfeksiya qilish ishlari boʻyicha jurnallarni yuritish;

zararkunandalarga qarshi kurash dasturini (pest-nazorat) rasmiylashtirish;

begona jihozlar, chiqindilar, ochiq kimyoviy moddalar, toʻkilmalar va oqishlar mavjud boʻlishiga yoʻl qoʻymaslik.

118. BFQni tashish uchun foydalaniladigan transport vositalarini avvalgi yukdan qolgan hid va qoldiqlar mavjud emasligi yuzasidan koʻzdan kechirilishi lozim.

11-bob. BFQni tamgʻalashga qoʻyiladigan talablar

119. BFQ tamgʻalanishi quyidagi talablarga javob berishi lozim:

BFQning yaroqlilik muddati davomida aniq oʻqiladigan, tushunarli va saqlanib qoladigan holatda boʻlishi;

isteʼmolchi uchun tushunarli shaklda ifodalangan boʻlishi;

yuvilishga va mahsulot muomalasi uchun odatiy boʻlgan boshqa taʼsirlarga chidamli;

yuvilishga, mahsulot muomalasi jarayonida taʼsirlarga chidamli boʻlishi.

BFQ tamgʻalanishi davlat tilida amalga oshirilishi, bunda axborot mazmuni buzilmagan va majburiy maʼlumotlarga zid kelmaganda uni boshqa tillarda takrorlashga yoʻl qoʻyiladi.

BFQ tamgʻalanishi isteʼmolchini mahsulotning tabiati, tarkibi, ozuqaviy qiymati, xossalari, qoʻllanish maqsadi, qoʻllash shartlari va kutilayotgan taʼsiri xususida chalgʻitmasligi lozim.

120. BFQning tamgʻasida uni bolalar, homilador ayollar, muayyan kasalliklarga chalingan shaxslar uchun moʻljallanmagani aniq koʻrsatilishi zarur.

121. Qadoqda QR-kodlar, internet saytlariga havolalar va boshqa elektron axborot vositalari mavjud boʻlganda, ular orqali taqdim etilgan qoʻshimcha maʼlumotlar tamgʻada koʻrsatilgan maʼlumotlarga zid boʻlmasligi kerak.

122. BFQ tamgʻalanishida isteʼmolchi uchun zarur boʻlgan barcha majburiy maʼlumotlar, shu jumladan ogohlantirishlar va qoʻllashga doir cheklovlar koʻrsatilishi lozim. Bunda quyidagi maʼlumotlar aks ettiriladi:

“dori vositasi hisoblanmaydi”;

bolalarning qoʻli yetmaydigan joyda saqlash zarurligi toʻgʻrisida ogohlantirish;

zarur hollarda individual qabul qilish mumkin emasligi yoki qoʻllash xususiyatlari toʻgʻrisida ogohlantirish (homiladorlik, laktatsiya davri, surunkali kasalliklar mavjud boʻlgan holatlarda);

mahsulotni uzoq muddat qabul qilishda, yuqori dozalarda qoʻllashda yoki maxsus ingrediyentlar mavjud boʻlganda ehtimoliy xavflar mavjud boʻlsa, xavfni va mavjud ilmiy maʼlumotlarni baholash natijalariga asoslangan qoʻshimcha ogohlantirishlar.

Biologik faol qoʻshimchalarni ishlab chiqarish korxonalariga, shuningdek biologik faol qoʻshimchalarning ishlab chiqarilishi, xavfsizligi va muomalasiga doir sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlarini (0110-26-son SanQvaN) 1-ILOVA

Biologik faol qoʻshimchalar tarkibida foydalanish taqiqlangan va cheklangan moddalar

ROʻYXATI

1. Dori vositalari va faol farmatsevtik substansiyalar:

gormonal preparatlar (estrogenlar, androgenlar, ularning hosilalari va boshqalar);

stereoid gormonlar va ularning analoglari;

markaziy asab tizimi stimulyatorlari va dorivor anorektiklar;

fosfodiyesteraza-5 ingibitorlari (PDE5);

kardiotrop dori moddalari;

analgetiklar va nosteroid yalligʻlanishga qarshi vositalar;

antibiotiklar va mikroblarga qarshi dori preparatlari;

antidepressantlar, anksiolitiklar, sedativ dori vositalari;

oziq-ovqat komponentlariga mansub boʻlmagan har qanday boshqa dori moddalari.

2. Giyohvandlik va psixotrop moddalar:

Oʻzbekiston Respublikasining giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalar rasmiy roʻyxatlariga kiritilgan moddalar;

sunʼiy kannabinoidlar.

3. Δ9-tetragidrokannabinol (THS) va narkotik taʼsirga ega mahsulotlar:

Δ9-tetragidrokannabinol (THS) har qanday shaklda;

kannabis (kanoplya) va uning smolalari (oziq-ovqat maqsadlarida qoʻllanilishiga toʻgʻridan-toʻgʻri ruxsat etilgan hollar bundan mustasno);

tarkibida THS miqdori oziq-ovqat mahsulotlari uchun milliy belgilangan chegaraviy qiymatlardan yuqori boʻlgan ekstraktlar, moylar va boshqa mahsulotlar.

4. Zaharli moddalar va sanoat kimyoviy moddalari:

oziq-ovqat mahsulotlari uchun moʻljallanmagan sanoat kimyoviy moddalari va texnologik reagentlar;

oziq-ovqat mahsulotlarida qoʻllash taqiqlangan yoki cheklangan roʻyxatlarga kiritilgan zaharli moddalar;

kanserogen, mutagen yoki reprotoksik faolligi aniqlangan, oziq-ovqat mahsulotlarida qoʻllash ruxsat etilmagan moddalar.

5. Identifikatsiya qilinmagan yoki zaharli kelib chiqishi oʻsimlikka mansub boʻlgan qismlari:

oʻsimlikning botanik turi va foydalanilgan qismi aniq koʻrsatilmagan oʻsimlik aralashmalari va ekstraktlari;

odatdagi isteʼmol sharoitida inson uchun zaharli yoki toksik deb eʼtirof etilgan oʻsimlik komponentlari;

oziq-ovqat mahsuloti yoki BFQ tarkibida qoʻllanilishi milliy roʻyxatlar bilan taqiqlangan oʻsimlik ingrediyentlari.

6. Xavfsiz deb tan olinmagan tirik mikroorganizmlar:

oziq-ovqat mahsulotlarida qoʻllash uchun ruxsat etilmagan genetik modifikatsiyalangan mikroorganizmlar;

patogen mikroorganizmlar va ularning toksigen variantlari, shu jumladan toksin ishlab chiqaradigan yoki patogenlik omillariga ega boʻlgan shtammlar.

Izoh:

vitaminlar, minerallar, aminokislotalar hamda dori vositalari tarkibida ham qoʻllanilishi mumkin boʻlgan boshqa ozuqa moddalaridan faqat quyidagi shartlar bir vaqtning oʻzida bajarilganda, foydalanilishiga yoʻl qoʻyiladi:

ingrediyent oziq-ovqat mahsuloti sifatida tan olingan boʻlishi va oziq-ovqat mahsulotlari hamda (yoki) BFQ tarkibida xavfsiz qoʻllanish tarixiga ega boʻlishi;

qoʻllaniladigan dozalar va qabul qilish tartibi BFQ uchun belgilangan xavfsizlik talablariga muvofiq boʻlishi;

mahsulot tamgʻasi va reklamasida kasalliklarni davolash, oldini olish yoki tuzatishga oid bayonotlar mavjud boʻlmasligi.

Biologik faol qoʻshimchalarni ishlab chiqarish korxonalariga, shuningdek biologik faol qoʻshimchalarning ishlab chiqarilishi, xavfsizligi va muomalasiga doir sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlarini (0110-26-son SanQvaN) 2-ILOVA

BFQ uchun foydalanilishiga yoʻl qoʻyiladigan (ruxsat etilishi mumkin boʻlgan) vitamin va minerallar manbalari

Vitaminlar shakllari:

vitamin A: retinol, retinil atsetat, retinil palmitat, β-karotin;

vitamin D: xolekalsiferol (vitamin D3), ergokalsiferol (vitamin D2), kalsidiol monogidrat;

vitamin E: D-α-tokoferol, DL-α-tokoferol, D-α-tokoferil atsetat, DL-α-tokoferil atsetat, D-α-tokoferil kislota suksinati, tokoferollar aralashmasi, tokotriyenollar va tokoferollar aralashmasi;

vitamin K: filloxinon (fitomenadion, vitamin K1), menaxinon (vitamin K2);

vitamin B1: tiamin gidroxloridi, tiamin mononitrati, tiamin monofosfat xloridi, tiamin pirofosfat xloridi;

vitamin B2: riboflavin; riboflavin-5′-fosfat natriy;

niatsin: nikotin kislotasi, nikotinamid, inozitol geksatsinat (inozitol geksanikotinat), nikotinamid ribozid xloridi;

pantoten kislotasi: kalsiy D-pantotenati, natriy D-pantotenati; dekspantenol, pantetin;

vitamin B6: piridoksin gidroxloridi, piridoksin-5′-fosfat, piridoksal-5′-fosfat;

folatlar: pteroilmonoglutamin kislotasi (foliy kislotasi), kalsiy L-metilfolat (L-5-MTNF, kalsiy tuzi), (6S)-5-metiltetragidrofoliy kislotasi, glukozamin tuzi;

vitamin B12: sianokobalamin, gidroksokobalamin, 5′-dezoksiadenozilkobalamin (adenozilkobalamin), metilkobalamin;

biotin: D-biotin;

vitamin C: L-askorbin kislotasi, natriy L-askorbat, kalsiy L-askorbat, kaliy L-askorbat, L-askorbil-6-palmitat, magniy L-askorbat, rux L-askorbat.

Minerallarning shakllari:

kalsiy: kalsiy atsetati, kalsiy L-askorbati, kalsiy bisglitsinati, kalsiy karbonati, kalsiy xloridi, kalsiy sitrat-malati, kalsiy limon kislotasi tuzlari, kalsiy glyukonati, kalsiy glitserofosfati, kalsiy laktati, kalsiy piruvati, kalsiy ortofosfatlari, kalsiy suksinati, kalsiy gidroksidi, kalsiy L-lizinati, kalsiy malati, kalsiy oksidi, kalsiy L-pidolati, kalsiy L-treonati, kalsiy sulfati, kalsiyning fosforillangan oligosaxaridlari;

magniy: magniy atsetati, magniy L-askorbati, magniy bisglitsinati, magniy karbonati, magniy xloridi, magniy sitrat-malati, magniy limon kislotasi tuzlari, magniy glyukonati, magniy glitserofosfati, magniy ortofosfatlari, magniy laktati, magniy L-lizinati, magniy gidroksidi, magniy malati, magniy oksidi, magniy L-pidolati, magniy-kaliy sitrati, magniy piruvati, magniy suksinati, magniy sulfati, magniy taurinati, magniy atsetiltaurinati;

temir: temir(II) karbonati, temir(II) sitrati, temir(III) ammoniy sitrati, temir(II) glyukonati, temir(II) fumarati, temir(III) dinatriy difosfati, temir(II) laktati, temir(II) sulfati, temir(III) difosfati (pirofosfati), temir(III) saxarati, elementar temir (karbonil, elektrolitik, vodorod bilan tiklangan), temir(II) bisglitsinati, temir(II) L-pidolati, temir(II) fosfati, temir(II) ammoniy fosfati, temir(III) natriy EDTA tuzi (NaFeEDTA), temir(III) gidroksidi adipat-tartrati (nano shakl), temir kazeinati (sutli), temir(II) taurinati;

mis: mis(II) karbonati, mis(II) sitrati, mis(II) glyukonati, mis(II) sulfati, mis L-aspartati, mis bisglitsinati, misning lizin bilan kompleksi, mis(II) oksidi;

yod: natriy yodidi, natriy yodati, kaliy yodidi, kaliy yodati;

rux: rux atsetati, rux L-askorbati, rux L-aspartati, rux bisglitsinati, rux xloridi, rux sitrati, rux glyukonati, rux laktati, rux L-lizinati, rux malati, rux mono-L-metioninat sulfati, rux oksidi, rux karbonati, rux L-pidolati, rux pikolinati, rux sulfati;

marganets: marganets askorbati, marganets L-aspartati, marganets bisglitsinati, marganets karbonati, marganets xloridi, marganets sitrati, marganets glyukonati, marganets glitserofosfati, marganets pidolati, marganets sulfati;

natriy: natriy gidrokarbonati (bikarbonat), natriy karbonati, natriy xloridi, natriy sitrati, natriy glyukonati, natriy laktati, natriy gidroksidi, natriy ortofosfatlari, natriy sulfati;

kaliy: kaliy sulfati, kaliy gidrokarbonati (bikarbonat), kaliy karbonati, kaliy xloridi, kaliy sitrati, kaliy glyukonati, kaliy glitserofosfati; kaliy laktati, kaliy gidroksidi, kaliy L-pidolati, kaliy malati, kaliy ortofosfatlari;

selen: L-selenometionin, selen bilan boyitilgan achitqilar, selenist kislota, natriy selenati, natriy gidroseleniti, natriy seleniti;

xrom: xrom(III) xloridi, xrom bilan boyitilgan achitqilar, xrom(III) laktati trigidrati, xrom nitrati, xrom pikolinati, xrom(III) sulfati;

molibden: ammoniy molibdati (molibden(VI)), kaliy molibdati (molibden(VI)), natriy molibdati (molibden(VI));

Ftor: kalsiy ftoridi, kaliy ftoridi, natriy ftoridi, natriy monoftorfosfati;

bor: bor kislotasi, natriy borati;

kremniy: xolin bilan stabillangan ortokremniy kislotasi, kremniy dioksidi, kremniy kislotasi, organik kremniy (monometilsilantriol).

Izoh:

Tokoferollar va tokotriyenollarning xavfsizlik hamda tozalik koʻrsatkichlari boʻyicha belgilangan talablarga muvofiq boʻlgan odatiy aralashmalari va fraksiyalaridan E vitamini manbai sifatida foydalanishga yoʻl qoʻyiladi;

Kalsiy L-askorbat tarkibida yoʻldosh komponent sifatida 2 foizgacha kalsiy treonatning mavjud boʻlishiga yoʻl qoʻyiladi.

Biologik faol qoʻshimchalarni ishlab chiqarish korxonalariga, shuningdek biologik faol qoʻshimchalarning ishlab chiqarilishi, xavfsizligi va muomalasiga doir sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlarini (0110-26-son SanQvaN) 3-ILOVA

Oziq moddalarning mos yozuvlar qiymatlari va yuqori tolerantlik darajalari

1. Nutriyentlarning referens qiymatlari (bundan buyon matnda NRQ deb yuritiladi) quyidagi maqsadlarda qoʻllaniladi:

biologik faol qoʻshimchalarni (bundan buyon matnda BFQ deb yuritiladi) tamgʻalashda nutriyent miqdorining foizini hisoblashda;

isteʼmolchiga maʼlumot berishda.

NRQ alohida isteʼmolchining individual ehtiyojlarini baholash uchun moʻljallanmaydi.

2. Ruxsat etilgan yuqori isteʼmol darajasi (bundan buyon matnda UL deb yuritiladi) quyidagilar uchun qoʻllaniladi:

BFQ tarkibini ishlab chiqishda;

nutriyentlarning umumiy kunlik tushishini baholashda.

UL BFQning tamgʻasida koʻrsatilmaydi.

3. UL BFQ tarkibidagi nutriyent uchun belgilangan maksimal daraja hisoblanmaydi.

4. Nutriyentlarning UL dan yuqori dozalaridan foydalanishga faqat ilmiy maʼlumotlar, xavfsiz qoʻllashning tasdiqlangan xalqaro amaliyoti hamda isteʼmolchilarning maqsadli toifasi uchun bunday dozalarning xavfsizligini tasdiqlovchi xavfni baholash natijalari mavjud boʻlgan taqdirda yoʻl qoʻyiladi.

5. NRQ kattalar aholisi uchun belgilanadi va bolalar, homilador ayollar, emizikli ayollar, keksalar hamda boshqa shaxslar uchun individual qiymat sifatida qoʻllanilmaydi.

6. BFQni tamgʻalashda nutriyentning % NRQ koʻrsatkichi sutkalik dozadagi nutriyent miqdorini NRQga nisbatan hisoblash orqali aniqlanadi. BFQning tamgʻasida nutriyentning absolyut miqdori va kattalar aholisi uchun % NRQ koʻrsatilishi lozim.

Vitaminlar va minerallarning referens qiymatlari (NRQ)

Makronutriyentlar va energiya referens qiymatlari (NRQ)

7. UL quyidagi maqsadlarda qoʻllaniladi:

BFQ tarkibini ishlab chiqishda, shu jumladan nutriyentlarning ruxsat etilgan maksimal sutkalik dozalarini baholashda;

nutriyentlarning umumiy isteʼmolini baholashda, shu jumladan ovqatlanish ratsioni, BFQ va boyitilgan mahsulotlar orqali tushadigan umumiy kunlik miqdorni hisoblashda.

UL qiymatlari mahsulot markirovkasida koʻrsatilmaydi hamda nutriyentlarning referens qiymatlari oʻrnida qoʻllanilmaydi.

8. Vitaminlar — UL yosh guruhlari boʻyicha.

Vitaminlar, yosh guruhlari boʻyicha UL

Izoh:

RE — retinol ekvivalentlari;

VDE — vitamin D ekvivalentlari.

Folat uchun UL oziq-ovqat mahsulotlari va BFQ tarkibiga qoʻshilgan foliy kislotasi, (6S)-5-metiltetragidrofoliy kislotasining glukozamin tuzi hamda L-5-metiltetragidrofolatning kalsiy tuzi umumiy isteʼmoliga nisbatan qoʻllaniladi. Tabiiy oziq-ovqat folatlari ushbu hisobga kiritilmaydi.

1 mkg VDE 1 mkg xolekalsiferol (vitamin D₃), 1 mkg ergokalsiferol (vitamin D₂), 0,4 mkg kalsidiol monogidrati yoki 40 IUga teng.

Chekuvchilarga β-karotin saqlovchi qoʻshimchalarni isteʼmol qilish tavsiya etilmaydi.

Vitamin B6 uchun kattalarga nisbatan UL EFSAning 2023-yilgi yangilangan xulosasiga muvofiq sutkasiga 12 mg etib belgilangan.

Minerallar, yosh guruhlari boʻyicha UL

Izoh.

Magniy: UL faqat qoʻshimchalardagi magniy va oson dissotsiatsiyalanuvchi tuzlarga nisbatan qoʻllaniladi, oddiy ratsiondagi magniyni oʻz ichiga olmaydi. Temir (Fe), marganets (Mn) va ftorid (F) uchun keltirilgan qiymatlar “xavfsiz darajalar” deb hisoblanadi va UL hisoblanmaydi, biroq ular maksimal ruxsat etilgan umumiy yuklamani hisoblashda qoʻllaniladi.

Bolalar uchun UL EFSA tomonidan tana vazni va yoshga doir taxminlar asosida hisoblanadi.

Boshqa nutriyentlar

Izoh:

DHA — dokozageksayen kislotasi; EPA — eykozapentayen kislotasi; DPA — dokozapentayen kislotasi.

NRQ va UL ning BFQlarni ishlab chiqish va baholashda qoʻllanilishi.

9. BFQ tarkiblarini ishlab chiqish va qayta koʻrib chiqishda biznes operator BFQ ni tamgʻalashda % NRQni toʻgʻri hisoblash va koʻrsatish uchun NRQdan foydalanishi, shuningdek nutriyentning maksimal ruxsat etilgan sutkalik dozasini belgilashda ULni hisobga olishi zarur.