Xatarlar tahlili va kritik nazorat nuqtalari tizimi tamoyillariga asoslangan doimiy tartib-qoidalarni ishlab chiqish, joriy etish va qoʻllashga doir sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlarini (0108-26-son SanQvaN) tasdiqlash toʻgʻrisida (2-son)

23.02.2026

Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasining

Qarori

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2026-yil 7-martda hisobga olindi, hisob raqami 389]

Oʻzbekiston Respublikasining “Aholining sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi toʻgʻrisida”gi Qonuni, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 14-iyuldagi PF-111-son “Davlat boshqaruvi tizimida samaradorlik, proaktivlik va natijadorlikni oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Farmoni va 2023-yil 2-iyundagi PQ-181-son “Oʻzbekiston Respublikasining Jahon savdo tashkilotiga aʼzo boʻlish jarayonini jadallashtirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi qaror qiladi:

1. Xatarlar tahlili va kritik nazorat nuqtalari tizimi tamoyillariga asoslangan doimiy tartib-qoidalarni ishlab chiqish, joriy etish va qoʻllashga doir sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari (0108-26-son SanQvaN) ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil va Oʻzbekiston Savdo-sanoat palatasi bilan kelishilgan.

3. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran oʻn sakkiz oydan keyin kuchga kiradi.

Rais B. YUSUPALIYEV

Toshkent sh.,

2026-yil 23-fevral,

2-son

Kelishildi:

Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil A. BURIYEV

2026-yil 14-fevral

Qishlоq хoʻjаligi vаziri I. ABDURAXMONOV

2026-yil 9-fevral

Savdo-sanoat palatasi raisi D. VAXABOV

2026-yil 12-yanvar

Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasining 2026-yil 23-fevraldagi 2-son qaroriga ILOVA

Xatarlar tahlili va kritik nazorat nuqtalari tizimi tamoyillariga asoslangan doimiy tartib-qoidalarni ishlab chiqish, joriy etish va qoʻllashga doir sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari (0108-26-son SanQvaN)

Mazkur sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari (bundan buyon matnda sanitariya qoidalari deb yuritiladi) oziq-ovqat biznesi operatorlari tomonidan xatarlar tahlili va kritik nazorat nuqtalari tizimi tamoyillariga asoslangan doimiy tartib-taomillarni ishlab chiqish, joriy etish, amalga oshirish hamda qoʻllashga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablarini belgilaydi.

Ushbu sanitariya qoidalari barcha oziq-ovqat biznesi operatorlariga nisbatan tatbiq etiladi.

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Mazkur sanitariya qoidalarida quyidagi tushunchalar qoʻllaniladi:

xatarlar tahlili va kritik nazorat nuqtalari (bundan buyon matnda XTKNN deb yuritiladi) — oziq-ovqat mahsulotining xavfsizligiga salbiy taʼsir etuvchi xatarlarni aniqlash, baholash va boshqarish yoʻli bilan nazorat nuqtalarida doimiy nazoratni amalga oshirish orqali oziq-ovqat mahsuloti xavfsizligini taʼminlash;

ahamiyatli xatar — xatarlar tahlili natijasida aniqlangan hamda nazorat choralari qoʻllanilmagan taqdirda maqbul darajadan oshishi mumkin boʻlgan va majburiy nazoratni talab etadigan xatar;

validatsiya — nazorat chorasi yoki nazorat choralari majmuasi toʻgʻri qoʻllanilganda ular xatarlarni samarali nazorat qilishini va kutilgan natijaga erishishni tasdiqlovchi maʼlumotlarni olish jarayoni;

verifikatsiya — nazorat chorasi yoki nazorat choralari majmuasi ushbu qoidalar talablariga muvofiq joriy etilgani va amalda samarali qoʻllanilayotganini aniqlash maqsadida oʻtkaziladigan nazorat va tekshiruv tadbirlari majmui;

dastlabki sharoit dasturlari (bundan buyon matnda DShD deb yuritiladi) — XTKNN tamoyillariga asoslangan tartib-taomillarni ishlab chiqish va joriy etish uchun zarur boʻlgan ish muhiti hamda ishlab chiqarish (xizmat koʻrsatish) faoliyatining asosiy sharoitlarini taʼminlovchi profilaktik amaliyotlar va shart-sharoitlar majmui;

kritik nazorat nuqtasi (bundan buyon matnda KNN deb yuritiladi) — nazorat chorasi qoʻllanilishi mumkin boʻlgan hamda oziq-ovqat mahsuloti xavfsizligiga tahdid soluvchi xatarning oldini olish, bartaraf etish yoki maqbul darajagacha kamaytirish (tushirish) uchun zarur boʻlgan texnologik jarayonning bosqichi (nuqtasi);

kritik chegara — kritik nazorat nuqtasidagi nazorat choralarining bir qismi boʻlib, kuzatish yoki oʻlchash mumkin boʻlgan parametrning (masalan, harorat, vaqt, pH, namlik) va oziq-ovqat mahsuloti xatarining maqbul darajasi;

maqbul daraja — oziq-ovqat mahsulotidagi xavfning darajasi boʻlib, xavf ushbu darajada yoki undan past boʻlganda, oziq-ovqat mahsuloti isteʼmol qilinganda xavfsiz deb hisoblanadi;

monitoring — kritik nazorat nuqtasida belgilangan kritik chegaralarga rioya etilayotganligini hamda ushbu nuqta nazorat ostida ekanligini aniqlash maqsadida rejalashtirilgan tartibda amalga oshiriladigan kuzatuvlar yoki oʻlchovlar ketma-ketligi;

nazorat chorasi — oziq-ovqat mahsulotlari xavfsizligiga tahdid solishi mumkin boʻlgan xatarlarning oldini olish, ularni bartaraf etish yoki maqbul darajagacha kamaytirish maqsadida qoʻllaniladigan tashkiliy, texnologik yoki sanitariya-gigiyena harakatlar hamda faoliyatlar majmui;

XTKNN guruhi — oziq-ovqat biznesi operatorining muayyan obyektida XTKNN tizimini ishlab chiqish, joriy etish, qoʻllash hamda uning samaradorligini nazorat qilish uchun masʼul boʻlgan mutaxassislar (xodimlar) guruhi;

XTKNN rejasi — oziq-ovqat biznesi operatorining muayyan obyektida oziq-ovqat mahsulotlari xavfsizligiga taʼsir etuvchi ahamiyatli xatarlarni nazorat qilishni taʼminlash maqsadida XTKNN tamoyillariga muvofiq ishlab chiqilgan, elektron yoki qogʻoz shaklida rasmiylashtirilgan hujjat yoki hujjatlar majmui;

XTKNN tizimi — oziq-ovqat mahsulotlari xavfsizligini taʼminlash maqsadida XTKNN tamoyillariga muvofiq ishlab chiqilgan XTKNN rejasini joriy etish va uni amalda qoʻllash natijasida shakllanadigan tashkiliy, texnologik hamda nazorat tadbirlari majmui;

XTKNN tizimi asosidagi tartib-qoidalar — XTKNN tamoyillariga muvofiq oziq-ovqat biznesi operatorining muayyan obyektida oziq-ovqat mahsulotlari xavfsizligi uchun ahamiyatli boʻlgan xatarlarni aniqlash, baholash hamda ularni nazorat qilishni taʼminlaydigan ichki nazorat tizimi;

xatar — oziq-ovqat mahsulotida (bundan buyon matnda mahsulot deb yuritiladi) yoki ozuqada mavjud boʻlgan yoki mavjud boʻlishi mumkin boʻlgan hamda insonning hayotiga va (yoki) sogʻligʻiga salbiy taʼsir koʻrsatish ehtimoli mavjud boʻlgan biologik, kimyoviy, fizikaviy va boshqa omillar.

2-bob. XTKNN tizimini ishlab chiqishga qoʻyiladigan sanitariya gigiyena talablari

1-§. Asosiy talablar

2. XTKNN tizimi tamoyillariga asoslangan doimiy tartib-qoidalar quyidagi elementlarni oʻz ichiga olishi lozim:

DShD;

XTKNNni joriy etishning dastlabki bosqichlari;

XTKNN tamoyillari asosida ishlab chiqilgan XTKNN rejasi va uni amalga oshirish tartib-taomillari (xatarlar tahlili, KNN, kritik chegaralar, monitoring, tuzatish harakatlari, validatsiya, verifikatsiya hamda hujjatlashtirish).

2-§. DShDga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablari

3. Oziq-ovqat biznesi operatorlari XTKNN tizimi tamoyillariga asoslangan doimiy tartib-qoidalarni ishlab chiqish va joriy etishni boshlashdan oldin DShDni amalda bajarilishini taʼminlashi zarur.

DShD quyidagilarni oʻz ichiga olishi lozim:

infratuzilma, obyektni loyihalash va jihozlarning texnik holatini nazorat qilish (obyektning joylashuvi, binolar va xonalar holati, muhandislik kommunikatsiyalari va uskunalar holati, ishlab chiqarish jarayonlarining texnologik ketma-ketligi);

ishlab chiqarish xonalari, uskunalar va jihozlarni tozalash va dezinfeksiya qilish tartiblari hamda jadvallari, shuningdek ularning samaradorligini nazorat qilish;

zararkunandalarga qarshi kurashish va ularning oldini olish boʻyicha tadbirlar oʻtkazish;

asbob-uskunalarga texnik xizmat koʻrsatish, shuningdek oʻlchov va nazorat vositalarini tekshirish va kalibrlash;

mikrobiologik, fizik va kimyoviy ifloslanishlarning oldini olish hamda nazorat qilish tartiblarini joriy qilish;

allergenlarni boshqarish choralarini tashkil etish;

chiqindilarni yigʻish, saqlash va utilizatsiya qilish tartiblarini bajarish;

suv va havo sifatini nazorat qilish;

xodimlarning shaxsiy gigiyenasi va salomatlik holatining nazorati;

xomashyo nazorati (yetkazib beruvchilarni tanlash, xomashyo uchun ichki texnologik jarayon talablarini belgilash);

ishlab chiqarish jarayonlarini nazorat qilish;

ishlab chiqarish binolari va omborxonalarda haroratni, namlikni nazorat qilish;

qadoqlash materiallarini tekshirish va nazorat qilish;

DShDni amalga oshirish uchun rejalar va ishchi yoʻriqnomalar mavjudligi.

4. DShDni amalga oshirish boʻyicha rejalar oziq-ovqat biznesi operatori tomonidan tasdiqlanishi hamda ular quyidagilarni oʻz ichiga olishi lozim:

sanitariya-gigiyena tadbirlarini amalga oshirish tartibi;

tadbirlarning bajarilish muddatlari;

masʼul shaxslar;

DShDni amalga oshirish boʻyicha rejalarning bajarilishini nazorat qilish tartibi.

5. DShDni amalga oshirish rejalari obyektning hajmi, ishlab chiqarish quvvati hamda faoliyat xususiyatiga mutanosib boʻlishi lozim. Bunda quyidagilar hisobga olinishi kerak:

ishlab chiqarilayotgan mahsulot hajmi;

geografik cheklovlar (masalan, uzoq hududlar yoki togʻli mintaqalarda joylashgan obyektlar);

anʼanaviy ishlab chiqarish usullaridan foydalanish (avvaldan mavjud boʻlgan mahsulotlar ishlab chiqarish).

6. Oziq-ovqat biznesi operatori tomonidan DShD yozma yoki elektron ravishda rasmiylashtirilishi kerak.

3-§. XTKNNni joriy etishning dastlabki bosqichlariga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablari

7. XTKNN tizimini joriy etishdan oldin oziq-ovqat biznesi operatorlari XTKNN tizimi tatbiq etiladigan har bir obyektda quyidagi talablarga muvofiq dastlabki bosqichlarni amalga oshirishi lozim:

XTKNN guruhini tashkil etish hamda uning qoʻllanilish doirasini aniqlash;

yakuniy mahsulotni tavsiflash;

mahsulotdan moʻljallangan foydalanishni va isteʼmolchilar guruhini aniqlash;

ishlab chiqarish jarayonining chizmasini (sxemasini) tuzish;

ishlab chiqarish jarayonining chizmasini tasdiqlash.

8. XTKNN guruhi XTKNN tizimi joriy etilayotgan har bir obyektda tashkil etilishi, bunda mazkur guruhning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

XTKNN rejasining qoʻllanilish doirasini belgilash;

XTKNN tizimi tamoyillariga asoslangan doimiy tartib-qoidalarni ishlab chiqish va joriy etish.

9. XTKNN guruhi xodimlarining soni, tarkibi hamda vazifalarining taqsimlanishi oziq-ovqat biznesi operatorlari tomonidan belgilanishi kerak.

10. Oziq-ovqat biznesi operatori XTKNN guruhiga kiruvchi xodimlarning XTKNN boʻyicha oʻqitilishi va tayyorlanishini tashkil etishi, bunda oʻqitish va tayyorlash quyidagi yoʻllar bilan taʼminlanishi lozim:

xodimlarning qayta tayyorlash va malakasini oshirish boʻyicha oʻquv tadbirlarida ishtirok etishini tashkil etish;

har bir KNN boʻyicha masʼul ijrochilarning vazifalari, monitoring tartibi, kritik chegaralarga rioya etish, tuzatish harakatlari hamda qaydlarni yuritish tartibini belgilovchi ishchi yoʻriqnomalar va jarayonlarni ishlab chiqish hamda amaliyotga joriy etish.

11. Oʻqitish dasturlari xodimlarning mavjud bilim darajasi, kasbiy tayyorgarligi hamda amaliy koʻnikmalarini inobatga olgan holda ishlab chiqilishi va ularning malakasini oshirishga yoʻnaltirilgan boʻlishi lozim.

12. Oʻqitish dasturlari har olti oyda hamda texnologik jarayonlar, mahsulot turi, xatarlar, KNNlar, uskunalar, normativ talablar yoki audit natijalaridagi oʻzgarishlar yuz berganda qayta koʻrib chiqilishi lozim.

13. Har bir tayyor mahsulotning nomi yoki tarkibi va ishlab chiqarish texnologiyasi oʻxshash boʻlgan mahsulotlar guruhi uchun toʻliq yozma tavsif ishlab chiqilishi lozim. Ushbu tavsif quyidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olishi lozim:

mahsulotning toʻliq nomi;

mahsulot tarkibi (xomashyo, barcha ingrediyentlar, shu jumladan murakkab tarkibiy qismlar, oziq-ovqat qoʻshimchalari, xushboʻylatgichlar va yordamchi vositalar);

fizik-kimyoviy xususiyatlari (namlik ulushi, pH, suv faolligi, allergenlarning mavjudligi);

mikrobiologik va kimyoviy koʻrsatkichlar (mikrobiologik ifloslanish normalari, ifloslantiruvchi moddalar, pestitsidlar, veterinariya preparatlari qoldiqlari va boshqalar);

qoʻllaniladigan asosiy texnologik ishlov berish usullari (pasterizatsiya, sterilizatsiya, pishirish, muzlatish, quritish, tuzlash, dudlash, fermentatsiya va boshqalar);

qadoqlash texnologiyasi va turi hamda mahsulot tamgʻasi;

saqlash shartlari, shu jumladan tashish va sotish sharoitlari;

mahsulotning yaroqlilik muddati;

mahsulotdan foydalanish boʻyicha yoʻriqnoma.

Mahsulot davolash muassasalari, bolalar muassasalari yoki maxsus tibbiy parhez ehtiyojlari boʻlgan isteʼmolchilar, homilador ayollarga moʻljallangan hollarda, bunday mahsulotlarga qoʻyiladigan alohida sanitariya-gigiyena va xavfsizlik talablari oziq-ovqat biznesi operatori tomonidan yozma ravishda belgilanishi va rasmiylashtirilishi zarur.

14. Oziq-ovqat biznesi operatori har bir mahsulot yoki oʻxshash mahsulotlar guruhi uchun xom ashyoni qabul qilishdan boshlab tayyor mahsulotni muomalaga chiqarishgacha boʻlgan barcha ishlab chiqarish bosqichlarini aks ettiruvchi ishlab chiqarish jarayoni sxemasini ishlab chiqishi lozim.

Ishlab chiqarish jarayoni sxemasi quyidagilarni oʻz ichiga olishi kerak:

barcha kiruvchi materiallar (xomashyo, ingrediyentlar, qadoqlash materiallari, suv, muz, havo va boshqa yordamchi vositalar);

barcha texnologik jarayonlar (qabul qilish, tayyorlash, aralashtirish, ishlov berish, saqlash, qadoqlash va boshqalar);

texnologik jarayonlar orasidagi kutish vaqti va mahsulot harakati;

texnologik oqimlarning birlashishi yoki boʻlinishi bosqichlari;

qayta ishlash, yaroqsiz mahsulotlarni saralash hamda chiqindilarni yoʻq qilish bosqichlari (qoʻllanilganda).

15. Ishlab chiqarish jarayoni sxemasi ishlab chiqilgandan soʻng, XTKNN guruhi uni ishlab chiqarish jarayoni amalga oshirilayotgan joyda (joyida) oʻrganishi, sxemaning toʻliqligi va aniqligini tasdiqlashi hamda zarur hollarda tegishli tuzatishlarni kiritishi zarur.

16. Oziq-ovqat biznesi operatorining har bir obyektida xatarlarni samarali nazorat qilishni taʼminlash maqsadida har bir mahsulot yoki oʻxshash mahsulotlar guruhi uchun XTKNN rejasi ishlab chiqilishi lozim.

17. XTKNN rejasi quyidagi XTKNN tamoyillariga asoslangan tartib-qoidalarni oʻz ichiga olishi lozim:

xatarlar tahlilini oʻtkazish;

KNNni aniqlash;

kritik chegaralarni belgilash;

monitoring tartibini belgilash;

tuzatuvchi choralarni ishlab chiqish;

verifikatsiya jarayonlarini belgilash;

hujjatlashtirish va qayd etish tizimini yuritish.

18. XTKNN rejasi mazkur sanitariya qoidalarining 1-ilovasida keltirilgan XTKNN rejasining namunasiga yoki unga oʻxshash shaklga muvofiq yozma ravishda rasmiylashtirilishi, sana qoʻyilishi hamda oziq-ovqat biznesi operatori obyektining vakolatli shaxsi tomonidan imzolanishi kerak.

4-§. XTKNN tamoyillari asosida ishlab chiqilgan XTKNN rejasi va uni amalga oshirish tartib-taomillariga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablari

19. Oziq-ovqat biznesi operatorining (kichik korxonalar) faoliyati xususiyatlarini inobatga olgan holda, mahsulotlarning xavfsizligini taʼminlash sharti bilan XTKNN tamoyillariga asoslangan soddalashtirilgan doimiy tartib-qoidalarni qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

20. XTKNN tizimi tamoyillariga asoslangan doimiy tartib-qoidalar oziq-ovqat biznesi operatorining har bir alohida obyektiga tatbiq etilishi hamda har bir obyektning oʻziga xos sharoitlarini toʻliq hisobga olishi lozim.

21. Xatarlar tahlili ishlab chiqarish jarayoni chizmasida koʻrsatilgan har bir bosqich boʻyicha oʻtkazilishi, bunda yakuniy mahsulot tavsifida jamlangan maʼlumotlar hamda mavjud ilmiy tadqiqotlar natijalari hisobga olinishi lozim.

22. Xatarlar tahlili ish varagʻi namunasi mazkur sanitariya qoidalarining 2-ilovasida keltirilgan.

Har bir bosqichda aniqlangan potensial xatarlar yuzaga kelish ehtimoli hamda inson salomatligiga taʼsirining jiddiyligi boʻyicha oʻrganilishi va oʻrganish natijasiga koʻra ahamiyatli xatarlar aniqlanishi lozim.

23. Har bir ahamiyatli xatar uchun uning oldini olish, bartaraf etish yoki maqbul darajagacha kamaytirish imkonini beradigan nazorat choralari belgilanishi lozim. Nazorat choralari quyidagi talablarga javob berishi kerak:

ishlab chiqarish muhitidan kelib chiqadigan ifloslanish manbalarini boshqarish choralari DShD doirasida amalga oshirilishi;

ahamiyatli xatarni nazorat qilish choralari, ushbu omillar aniqlangan jarayon bosqichida yoki keyingi bosqichda qoʻllanilishi;

nazorat choralari samaradorligi oʻrganilishi hamda oʻrganish natijalari rasmiylashtirilishi.

24. Xatarlarni tahlil qilish doirasida ahamiyatli xatarlar (xavfli omillar) sifatli yoki miqdoriy (balli) baholash usullari yordamida aniqlanishiga yoʻl qoʻyiladi.

25. Xatarlar tahlili yagona shakl (format) boʻyicha rasmiylashtirilishi hamda doimiy tarzda yuritib borilishi lozim.

26. KNN xatarlarning xususiyatidan kelib chiqqan holda bir xil turdagi xatarni nazorat qilish uchun jarayonning turli bosqichlarida bir nechta KNN belgilashga yoki KNN orqali bir nechta xatarni nazorat qilishga yoʻl qoʻyiladi.

Agar biror bosqichda aniqlangan ahamiyatli xatar(lar) uchun nazorat choralari mavjud boʻlmasa, xatarni bartaraf etish yoki maqbul darajagacha kamaytirish maqsadida mahsulot tarkibiga va (yoki) texnologik jarayonga tegishli oʻzgartirishlar kiritilishi zarur.

27. Aniqlangan KNN mazkur sanitariya qoidalarining 1-ilovasiga muvofiq shaklda XTKNN rejasida umumlashtirilishi hamda ishlab chiqarish jarayoni chizmasidagi tegishli bosqichlarda koʻrsatilishi lozim.

28. Har bir KNN boʻyicha nazorat choralarining bajarilishini taʼminlash uchun kuzatish yoki oʻlchash mumkin boʻlgan, aniq qiymatlarga ega parametrlarni oʻz ichiga olgan kritik chegaralar belgilanishi kerak.

29. Kritik chegaralarni belgilashda va aniqlashda quyidagilar taʼminlanishi zarur:

kritik chegaralarning buzilmasligini taʼminlash uchun ish chegaralari oʻrnatilishi;

kritik chegara bir yoki bir nechta oʻzaro bogʻliq parametrlar bilan ifodalanishi;

kritik chegaralarni tekshirish (asoslash) jarayoni rasmiylashtirilishi.

Oʻrnatilgan kritik chegaralar mazkur sanitariya qoidalarining 1-ilovasiga muvofiq XTKNN rejasida umumlashtirilishi zarur.

30. Barcha KNNdagi har bir kritik chegara uchun monitoring tartib-qoidalari belgilanishi kerak.

Kritik chegaralarni nazorat qilish har bir kritik nuqtada belgilangan chegaralar uchun kuzatuvlar yoki oʻlchovlarni amalga oshirishni oʻz ichiga olishi, bunda uzluksiz yoki davriy ravishda rasmiylashtirilishi kerak.

31. Monitoring tartib-qoidalari kritik chegaralarga rioya etilishini taʼminlashi va KNNda kritik chegaralardan ogʻish holatlarini oʻz vaqtida aniqlash imkonini berishi zarur.

32. Uzluksiz monitoring amalga oshirilganda kritik chegaradan ogʻish sodir boʻlgan aniq vaqt qayd etiladi.

Davriy monitoring amalga oshirilganda esa kritik chegaradan ogʻish holati oxirgi muvaffaqiyatli monitoring vaqtidan keyin yuzaga kelgan deb hisoblanadi hamda aniqlangan vaqti qayd etiladi.

33. Monitoring quyidagi talablarga muvofiq tashkil etilishi zarur:

kuzatuv/oʻlchovlar uzluksiz yoki davriylikda oʻtkazilishi, agar kuzatuvlar yoki oʻlchovlar uzluksiz boʻlmaganda usul va chastota ogʻishini oʻz vaqtida aniqlashni taʼminlashi;

monitoring usuli va chastotasi XTKNN guruhi tomonidan belgilanishi, kutilayotgan ogʻish xususiyati hisobga olinishi;

monitoring uchun masʼul shaxs(lar) aniq belgilanishi;

ogʻish yuzaga kelishidan oldin jarayonga tuzatish kiritilishi;

kritik chegara buzilganda oxirgi muvaffaqiyatli monitoringdan keyin ishlab chiqarilgan mahsulot alohida ajratilib, xavfsizlik boʻyicha baholanishi;

monitoring natijalari (natija, vaqt, usul) real vaqt rejimida qayd etilishi va monitoringni bajargan shaxs tomonidan imzolanishi.

34. Monitoring uchun masʼul shaxslar tayyorgarlikdan oʻtkazilishi zarur.

35. Oziq-ovqat biznesi operatori monitoring tartib-qoidalarining doimiy bajarilishini taʼminlashi kerak.

36. Monitoring tartibi mazkur sanitariya qoidalarining 1-ilovasiga muvofiq XTKNN rejasida umumlashtirilishi lozim.

37. Har bir KNN boʻyicha tuzatish harakatlari tartibi oldindan belgilanishi kerak.

38. Tuzatish harakatlari quyidagilarni taʼminlashi lozim:

kritik chegaradan ogʻish sodir boʻlgan vaqtda ishlab chiqarilgan mahsulot potensial xavfli deb hisoblanishi va boshqa mahsulotlardan darhol ajratilishi;

mahsulot aralashib ketish va oʻzaro ifloslanishning oldini olish uchun alohida joyda saqlanishi.

39. Tuzatish harakatlari tartibi yozma yoki elektron shaklda rasmiylashtirilishi zarur. Bunda ehtimoli yuqori boʻlgan ogʻishlar uchun tuzatish choralari aniq ketma-ketlikda belgilanishi, obyekt ichidagi axborot berish va xabardor qilish (aloqa) zanjirini oʻz ichiga olishi zarur.

40. Tuzatish harakatlari quyidagilarni taʼminlashi kerak:

kritik chegaralardan ogʻishni bartaraf etish uchun zarur boʻlgan vositalar va amaliy harakatlarni aniqlash;

KNN boshqariladigan (nazorat ostidagi) holatga qaytarish;

ogʻishning qayta yuzaga kelish ehtimolini kamaytirish maqsadida uning manbalarini aniqlash hamda asosiy sabablarini tahlil qilish va bartaraf etish;

kritik chegaralardan ogʻish sharoitida ishlab chiqarilgan mahsulotni ajratib qoʻyish, uning xavfsizligi aniqlangandan soʻng muomalaga chiqarilishini taʼminlash yoki xavfli deb topilganda utilizatsiya qilish;

xavfsizlikni baholash natijalariga koʻra, mahsulotni utilizatsiya qilish jarayoni qayta ishlash, boshqa maqsadlarda foydalanish (oziq-ovqat yoki nooziq-ovqat mahsuloti sifatida) yoki yoʻq qilishni oʻz ichiga olishi.

41. Tuzatish harakatlari, shu jumladan mahsulotni utilizatsiya qilish ishlari inson, hayvon va atrof-muhit xavfsizligiga xavf tugʻdirmasligi kerak.

42. Tuzatish harakatlari boʻyicha barcha maʼlumotlar (chetlanish sababi, baholash natijasi, qabul qilingan qaror, utilizatsiya tartibi) toʻliq qayd etilishi lozim.

43. Oziq-ovqat biznesi operatori doimiy tartib-qoidalarga muvofiq tuzatish harakatlarining amalga oshirish jarayonlarini taʼminlashi kerak.

44. Tuzatish harakatlarining tartibi mazkur sanitariya qoidalarining 1-ilovasiga muvofiq XTKNN rejasida umumlashtirilishi kerak.

45. XTKNN rejasini joriy etishdan oldin validatsiya va verifikatsiyani amalga oshirish tartib-qoidalari ishlab chiqilishi lozim.

46. Validatsiya tartib-qoidalari quyidagilarni oʻz ichiga olishi kerak:

XTKNN rejasida nazarda tutilgan nazorat choralari ahamiyatli xatarlarni nazorat qilishni tasdiqlovchi maʼlumotlar yigʻilishi hamda XTKNN rejasi joriy etilishidan oldin tasdiqlanishi;

jarayonlar yoki mahsulotlar bilan bogʻliq oʻzgarishlar oziq-ovqat xavfsizligiga taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan hollarda XTKNN rejasini qayta tasdiqlash;

nazorat choralari va ularning kritik chegaralarini XTKNN rejasini ishlab chiqish jarayonida ilmiy manbalar, tadqiqotlar, laboratoriya sinovlari, ichki tajriba asosida tasdiqlash.

47. Verifikatsiya doimiy ravishda oʻtkazilib, quyidagilarni oʻz ichiga olishi lozim:

masʼul xodimlar tomonidan jarayonlarining bajarilishini hamda nazorat choralarining XTKNN rejasiga muvofiq amalga oshirilishini kuzatish;

bayonnomalarni tekshirish (kritik chegaralar monitoringi, tuzatish choralari, shu jumladan mahsulotni keyingi bosqichga yoʻnaltirish boʻyicha qaydlar);

nazorat va (yoki) monitoring uchun qoʻllaniladigan oʻlchov asboblarining aniqliligini kalibrlash yoki tekshirish;

ishlab chiqarish muhiti, xomashyo, oraliq va yakuniy mahsulotlardan mikrobiologik, kimyoviy hamda toksikologik tekshiruvlar oʻtkazish uchun namunalar olish va ularni sinovdan oʻtkazish.

48. Verifikatsiya tadbirlarini oʻtkazish davriyligi XTKNN guruhi tomonidan belgilanadi. Mazkur davriylik korxonaning xususiyatlariga (ishlab chiqarish quvvati, xodimlar soni, qayta ishlanadigan mahsulotlarning xususiyatlari), monitoring chastotasiga, vaqt oʻtishi bilan aniqlangan ogʻishlar soniga hamda ular bilan bogʻliq xatarlarga asoslangan boʻlishi lozim.

49. XTKNN tizimi boʻyicha validatsiya va verifikatsiya tadbirlari natijalari rasmiylashtirilishi kerak.

50. Validatsiya va verifikatsiya qilish tartibi mazkur sanitariya qoidalarining 1-ilovasiga muvofiq XTKNN rejasida umumlashtirilishi lozim.

51. XTKNN tizimi asosidagi tartib-qoidalar rasmiylashtirilishi hamda ularning amalda bajarilishi boʻyicha maʼlumotlar qayd etib borilishi kerak.

52. XTKNN hujjatlari va yozuvlari (bayonnomalari) quyidagilarni oʻz ichiga olishi zarur:

DShD amalga oshirish boʻyicha hujjatlar;

XTKNN guruhining tashkil etilganligi va tarkibini tasdiqlovchi hujjatlar;

barcha mahsulot nomlari yoki oʻxshash mahsulotlar guruhlari uchun yakuniy mahsulot tavsifi;

barcha mahsulot nomlari yoki oʻxshash mahsulotlar guruhlari uchun ishlab chiqarish jarayonining sxemalari;

moslashuvchan yondashuvni hisobga olgan holda ishlab chiqilgan XTKNN rejasi;

nazorat choralarini aniqlashni oʻz ichiga olgan xatarlar tahlili boʻyicha ish varaqalari;

nazorat choralarini asoslashga doir hujjatlar;

kritik chegaralarni aniqlash va tasdiqlash boʻyicha hujjatlar, shu jumladan ilmiy asoslarni tasdiqlovchi materiallar;

KNNlarda kritik chegaralar monitoringi boʻyicha bayonnomalar;

tuzatish choralari bayonnomalari, shu jumladan mahsulot xavfsizligini aniqlash va utilizatsiya qilish natijalari boʻyicha qaydlar;

validatsiya va verifikatsiya tadbirlarini oʻtkazish natijalari boʻyicha bayonnomalar.

53. Yuritilayotgan qaydlarga (bayonnomalarga) havolalar mazkur sanitariya qoidalarining 1-ilovasiga muvofiq shaklda XTKNN rejasida koʻrsatilishi lozim.

54. Hujjatlar va qaydlar (bayonnomalar) XTKNN guruhi uchun qulay boʻlgan tartibda saqlanishi shart. Bunda:

qisqa yaroqlilik muddatiga ega (30 kungacha) mahsulotlar uchun hujjatlar kamida 1 yil;

oʻrta (1 — 6 oy) va uzoq muddatli (6 oydan ortiq) mahsulotlar uchun hujjatlar kamida 3 yil davomida saqlanishi lozim.

55. Doimiy tartib-qoidalar faoliyatning xususiyati va koʻlamini inobatga olgan holda, ularning har qanday sharoitda qoʻllanilishini taʼminlash maqsadida soddalashtirilgan yondashuv asosida ham joriy etilishi mumkin. Bunda ularni quyidagi hollarda qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi:

kichik oziq-ovqat biznesi operatorlari faoliyatida;

alohida geografik cheklovlarga ega hududlarda (masalan, chekka hududlar yoki togʻli mintaqalarda) joylashgan oziq-ovqat biznesi operatorlari faoliyatida;

anʼanaviy mahsulotlarni ishlab chiqarish yoki qayta ishlash bilan shugʻullanuvchi oziq-ovqat biznesi operatorlari bir xil turdagi mahsulotlar guruhlarini ishlab chiqarsa yoki qayta ishlasa;

anʼanaviy mahsulotlarni ishlab chiqarish yoki qayta ishlash bilan shugʻullanuvchi oziq-ovqat biznesi operatorlari faqat birlamchi mahsulot ishlab chiqarish bilan shugʻullansa, dastlabki sharoit dasturlarini amalga oshirish hamda xatarlar tahlilini oʻtkazishda;

xatarlar tahlili natijalariga koʻra ahamiyatli xatarlar aniqlanmagan va kritik nazorat nuqtalarini belgilash zarurati boʻlmagan hollarda (oziq-ovqat biznesi operatori dastlabki sharoit dasturlarining samaradorligini baholash maqsadida validatsiya va verifikatsiya tartib-qoidalarini ishlab chiqishi shart);

xavf darajasi past boʻlgan oziq-ovqat biznesi operatorlarida agar dastlabki sharoit dasturlari mahsulotlar xavfsizligi bilan bogʻliq xatarlarni aniqlash va nazorat qilish uchun yetarli boʻlsa.

Xatarlar tahlili va kritik nazorat nuqtalari tizimi tamoyillariga asoslangan doimiy tartib-qoidalarni ishlab chiqish, joriy etish va qoʻllashga doir sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlariga (0108-26-son SanQvaN) 1-ILOVA

Xatarlar tahlili va kritik nazorat nuqtalari rejasining namunasi

Xatarlar tahlili va kritik nazorat nuqtalari tizimi tamoyillariga asoslangan doimiy tartib-qoidalarni ishlab chiqish, joriy etish va qoʻllashga doir sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlariga (0108-26-son SanQvaN) 2-ILOVA

Xatarlar tahlili ish varagʻi namunasi

* Izoh. Xatarlar tahlili oziq-ovqat mahsuloti tarkibiga kiritilgan har bir ingrediyentga nisbatan oʻtkazilishi kerak.