Kartoshkaning “in-vitro” oʻsimligi, mikro va mini-tuganaklarini tayyorlash hamda yuqori avlodli urugʻlik kartoshka yetishtiriladigan hududlar va yetishtiruvchi subyektlarga qoʻyiladigan talablarni tasdiqlash toʻgʻrisida (3712-son)
26.11.2025
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI QISHLOQ XOʻJALIGI VAZIRINING
BUYRUGʻI
[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2025-yil 26-noyabrda roʻyxatdan oʻtkazildi, roʻyxat raqami 3712]
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 8-sentabrdagi PQ-269-son “Respublikada kartoshka yetishtirishni koʻpaytirish va urugʻchiligini yanada rivojlantirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq buyuraman:
1. Kartoshkaning “in-vitro” oʻsimligi, mikro va mini-tuganaklarini tayyorlash hamda yuqori avlodli urugʻlik kartoshka yetishtiriladigan hududlar va yetishtiruvchi subyektlarga qoʻyiladigan talablar ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil, Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Agrosanoat majmui ustidan nazorat qilish inspeksiyasi, Raqobatni rivojlantirish va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish qoʻmitasi, Oʻzbekiston Respublikasi Savdo-sanoat palatasi hamda Oʻzbekiston fermerlari kengashi bilan kelishilgan.
3. Ushbu buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.
Vazir I. ABDURAXMONOV
Toshkent sh.,
2025-yil 17-noyabr,
39 son
Kelishildi:
Iqtisodiyot va moliya vaziri J. KUCHKAROV
2025-yil 17-noyabr
Raqobatni rivojlantirish va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish qoʻmitasi raisi H. TURAXUJAYEV
2025-yil 29-oktabr
Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil oʻrinbosari J. URUNOV
2025-yil 24-oktabr
Savdo-sanoat palatasi raisi D. VAXABOV
2025-yil 16-oktabr
Agrosanoat majmui ustidan nazorat qilish inspeksiyasi boshligʻi A. VAXABOV
2025-yil 16-oktabr
Oʻzbekiston fermerlari kengashi raisi A. XAITOV
2025-yil 16-oktabr
Oʻzbekiston Respublikasi qishloq xoʻjaligi vazirining 2025-yil 17-noyabrdagi 39-son buyrugʻiga ILOVA
Kartoshkaning “in-vitro” oʻsimligi, mikro va mini-tuganaklarini tayyorlash hamda yuqori avlodli urugʻlik kartoshka yetishtiriladigan hududlar va yetishtiruvchi subyektlarga qoʻyiladigan
TALABLAR
Ushbu hujjat kartoshkaning “in-vitro” oʻsimligi (bundan buyon matnda “in-vitro” oʻsimligi deb yuritiladi), mikro va mini-tuganaklarini tayyorlovchi ilmiy muassasalar va tadbirkorlik subyektlariga (bundan buyon matnda ilmiy muassasalar va tadbirkorlik subyektlari deb yuritiladi), shuningdek yuqori avlodli urugʻlik kartoshka yetishtiruvchi fermer xoʻjaliklari va boshqa qishloq xoʻjaligi korxonalariga (bundan buyon matnda kartoshka yetishtiruvchi subyektlar deb yuritiladi) hamda ushbu kartoshka yetishtiruvchi subyektlarning hududlariga qoʻyiladigan talablarni belgilaydi.
1-bob. Umumiy qoida
1. Mazkur hujjatda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:
ixtisoslashgan tumanlar — yuqori avlodli urugʻlik kartoshka yetishtirishga ixtisoslashgan Bulungʻur, Zomin, Baxmal, Boʻstonliq, Shahrisabz, Kitob, Qoʻrgʻontepa, Yangiqoʻrgʻon va Soʻx tumanlari;
kartoshka yetishtiruvchi subyektlar — ixtisoslashgan tumanlarda yuqori avlodli urugʻlik kartoshka yetishtiruvchi fermer xoʻjaliklari va boshqa qishloq xoʻjaligi korxonalari;
ilmiy muassasalar va tadbirkorlik subyektlari — “in-vitro” oʻsimligi yoki mikrotuganaklarini tayyorlovchi va ulardan mini-tuganaklarini yetishtiruvchi, oʻzining yoki ijara shartnomasi asosida foydalanadigan “in-vitro” laboratoriyasi, masket toʻr bilan oʻralgan issiqxona yoki himoyalangan inshooti (bundan buyon matnda issiqxona yoki himoyalangan inshoot deb yuritiladi) mavjud boʻlgan ilmiy muassasalar va tadbirkorlik subyektlari;
“in-vitro” laboratoriyasi — oʻsimlikning turli qismlarini (meristema toʻqimalari, oʻsuv nuqtalari, yon kurtaklari) maxsus idishlarda, sunʼiy ozuqa muhitida yangi oʻsimlikni steril sharoitda koʻpaytirishga moʻljallangan, maxsus jihozlangan laboratoriya;
“in-vitro” oʻsimligi — kartoshkaning toʻqimalaridan steril sharoitda koʻpaytirilgan, viruslardan xoli, genetik sof, sogʻlom oʻsimlik;
mikrotuganak — “in-vitro” laboratoriyasida mikroklonlash usuli bilan olingan va steril muhitda yetishtirilgan, ogʻirligi 0,10 — 0,15 grammni tashkil etuvchi kartoshka tuganaklari;
mini-tuganak — “in-vitro” laboratoriyasida, issiqxona yoki himoyalangan inshootda yetishtirilgan, Potato spindle tuber viroid (PSTV), Potato leaf roll virus (PLRV), Potato Virus Y (PVY), Potato Virus X (PVX), Potato Virus S (PVS) va Potato Virus M (PVM) kartoshka viruslari va bakterial kasalliklardan (qora son, halqali chirish va boshqalardan) xoli boʻlgan, ogʻirligi 5,0 grammdan kam boʻlmagan kartoshkaning birlamchi sogʻlom urugʻlik materiali;
aprobatsiya — oʻsimliklarning genetik (nav) jihatdan sofligini, zararkunandalar bilan zararlangan-zararlanmaganligini, kasalliklarga chalingan-chalinmaganligini va ekish uchun moʻljallangan urugʻliklarning umumiy holatini aniqlash uchun dalada oʻtkaziladigan tekshiruv.
2-bob. “In-vitro” oʻsimligi, mikro va mini-tuganaklarini tayyorlovchi ilmiy muassasalar va tadbirkorlik subyektlariga qoʻyiladigan talablar
2. Ilmiy muassasalar va tadbirkorlik subyektlari “in-vitro” oʻsimligi, mikro va mini-tuganaklarini yetishtirishda quyidagi talablarga javob berishi lozim:
“in-vitro” oʻsimligini genetik sof va viruslardan xoli holda, sogʻlom kartoshka toʻqimalaridan steril sharoitda oʻstirish imkoniyatiga ega boʻlishi;
mikrotuganaklarni “in-vitro” laboratoriyasida genetik sof va viruslardan xoli holda, sogʻlom kartoshka toʻqimalaridan mikroklonlash usuli bilan steril sharoitda oʻstirish yoki “in-vitro” oʻsimligidan issiqxona yoxud himoyalangan inshootda maxsus substratlarda (torf, vermikulit, perlit) koʻpaytirish (ogʻirligi 0,10 — 0,15 gramm) imkoniyatiga ega boʻlishi;
mini-tuganaklarni “in-vitro” oʻsimligi yoki mikrotuganaklarni issiqxona yoxud himoyalangan inshootlarda viruslardan xoli holda, maxsus substratlarda (torf, vermikulit, perlit) yoki aeroponika sharoitida ekish orqali yetishtirish (ogʻirligi kamida 5,0 gramm) imkoniyatiga ega boʻlishi.
3. Ilmiy muassasalar va tadbirkorlik subyektlarining issiqxona yoki himoyalangan inshootlari mini-tuganaklarni yetishtirish (tayyorlash) uchun quyidagi talablarga javob berishi lozim:
issiqxona yoki himoyalangan inshootlarni hashorat va zararkunandalardan masketli toʻr bilan himoyalash, mikroiqlim sharoitlarini (harorat, namlik, yorugʻlikni) taʼminlash;
vegetatsiya davrida turli virusli kasallik tarqatuvchilar (hashoratlar va virus saqlovchi rezervator begona oʻtlar) va zararkunandalarga qarshi doimiy ravishda profilaktik kurash choralarini olib borish.
4. Ilmiy muassasalar va tadbirkorlik subyektlari tomonidan “in-vitro” oʻsimligi, mikro va mini-tuganaklarini yetishtirishning har bir bosqichi laboratoriya sinovlari orqali nazorat qilinadi.
5. Ilmiy muassasalar va tadbirkorlik subyektlarida “in-vitro” oʻsimligi, mikro va mini-tuganaklarini yetishtirishda (tayyorlashda) ularning oʻsishi (vegetatsiya) va tuganak tugishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Agrosanoat majmui ustidan nazorat qilish inspeksiyasi tomonidan quyidagicha amalga oshiriladi:
issiqxona yoki himoyalangan inshootlarda maxsus substratlar (torf, vermikulit, perlit) hamda “in-vitro” oʻsimligi, mikro va mini-tuganaklari PSTV, PVX, PVS, PVM, PVY va PLRV kartoshka viruslari va bakterial kasalliklardan (qora son, halqali chirish va boshqalardan) xoli ekanligi aniqlanadi;
urugʻlik tuganaklarining ekinboplik sifatlari laboratoriyalarda tekshirish orqali baholanadi hamda ekinboplik xulosasi rasmiylashtiriladi.
6. Ilmiy muassasalar va tadbirkorlik subyektlari tomonidan yetishtirilgan, raqamli QR-kodli yorliqlangan va ekinboplik xulosasi mavjud kartoshkaning mini-tuganaklari zararsizlantirilgan (fumigatsiya oʻtkazilgan) sovutkichli omborxonalarda 2 — 4 0C haroratda saqlanadi.
3-bob. Kartoshkaning mini tuganagidan yuqori avlodli urugʻlik kartoshka yetishtiruvchi subyektlarga va ularning hududlariga qoʻyiladigan talablar
7. Kartoshkaning mini tuganagidan yuqori avlodli urugʻlik kartoshka yetishtiruvchi subyektlarga quyidagi talablar belgilanadi:
yuqori avlodli urugʻlik kartoshkani saqlash uchun oʻzining yoki ijara shartnomasi asosidagi sovutkichli omborlariga ega boʻlish;
yuqori avlodli urugʻlik kartoshkani yetishtirishda navlarning vegetatsiya davridan kelib chiqib, 3 — 5 martagacha PSTV, PVX, PVS, PVM, PVY va PLRV kartoshka viruslari va bakterial kasalliklarga (qora son, halqali chirish va boshqalardan) qarshi profilaktik tadbirlari olib borilishini taʼminlash;
yuqori avlodli urugʻlik kartoshkani ekishdan oldin fungitsid va oʻstiruvchi moddalar bilan ishlov berilishini taʼminlash;
yuqori avlodli urugʻlik kartoshkani sovutkichli omborlarga saqlashga kiritishdan oldin zararsizlantirilishini (fumigatsiya) taʼminlash.
8. Kartoshkaning mini tuganagidan yuqori avlodli urugʻlik kartoshka yetishtiruvchi subyektlarning hududlari quyidagi talablarga javob berishi kerak:
yuqori avlodli urugʻlik kartoshka yetishtiriladigan yer maydonlari dengiz sathidan mini-tuganak ekishda kamida 1000 metr hamda mini-tuganaklardan saralab olingan original (SSE, SE) urugʻlar ekishda esa 800 metrdan balandlikda joylashgan boʻlishi;
tuproq sharoiti unumdor, gumus miqdori 1,0 foizdan yuqori hamda tuproq eritmasi tarkibidagi pH qiymati 5,5 dan 6,5 gacha boʻlishi;
sugʻorish uchun suv bilan doimiy taʼminlangan boʻlishi;
yer maydonida almashlab ekish qoidalariga rioya etilishi;
yuqori avlodli urugʻlik kartoshka yetishtiriladigan yer maydonlari tuproq tahlili laboratoriyalar tomonidan oʻtkazilganligi.
9. Yuqori avlodli urugʻlik kartoshkani yetishtirishda yer maydoni tuman aprobatsiya komissiyasi tomonidan har yili kamida ikki marta aprobatsiyadan oʻtkaziladi.
Bunda, aprobatsiyaning birinchi koʻrigi yuqori avlodli urugʻlik kartoshkaning gullash davrida, ikkinchisi esa tuganaklar shakllangan davrda amalga oshiriladi.
10. Aprobatsiyani oʻtkazish natijalariga koʻra tuman aprobatsiya komissiyasi tomonidan kartoshka yetishtiruvchi subyektlarga aprobatsiya dalolatnomasi beriladi.
11. Kartoshka yetishtiruvchi subyektlar tomonidan yetishtirilgan yuqori avlodli kartoshka urugʻliklarini keyingi yil hosili uchun saqlash, bunda omborxonalarda saqlangan urugʻlik tuganaklarni ekish oldidan saralash, fraksiyalarga ajratib kolibrlash, qadoqlash hamda raqamli QR-kodli yorliqlarni yopishtirish va ekinboplik xulosasini olish ishlari tashkil etiladi.
4-bob. Yakunlovchi qoida
12. Ushbu hujjat buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlariga muvofiq javob beradi.