Maktabgacha taʼlim tashkiloti pedagogining kasbiy standartini tasdiqlash toʻgʻrisida (423-son)

08.07.2025

OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI VAZIRLAR MAHKAMASINING

QARORI

Oʻzbekiston Respublikasining “Maktabgacha taʼlim va tarbiya toʻgʻrisida”gi Qonuni hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Maktabgacha taʼlim sifati va samaradorligini yanada oshirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2024-yil 30-sentabrdagi PF-152-son Farmoni ijrosini taʼminlash, shuningdek, maktabgacha taʼlim va tarbiya jarayonida ishtirok etuvchi maktabgacha taʼlim tashkiloti pedagog xodimlarining kasbiy kompetentligini rivojlantirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 30-sentabrdagi PF-152-son Farmonida maktabgacha taʼlim tashkiloti pedagogining shaxsiy fazilatlari, kasbiy bilimlari, malaka va koʻnikmalariga qoʻyiladigan asosiy talablarni belgilaydigan kasbiy standartni tasdiqlash belgilangani maʼlumot uchun qabul qilinsin.

2. Quyidagilarni nazarda tutuvchi Maktabgacha taʼlim tashkiloti pedagogining kasbiy standarti ilovaga muvofiq tasdiqlansin:

maktabgacha taʼlim tashkiloti pedagogining kasbiy standarti tamoyillari;

maktabgacha taʼlim tashkiloti pedagogining kasbiy standartini maktabgacha taʼlim tashkiloti faoliyatida qoʻllash tartibi;

maktabgacha taʼlim tashkiloti pedagogining koʻrsatkichlar boʻyicha talab qilinadigan bilim va koʻnikmalari.

3. Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni ikki oy muddatda ushbu qarorga muvofiqlashtirsin.

4. Ushbu qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi maktabgacha va maktab taʼlimi vaziri H.Oʻ. Umarova zimmasiga yuklansin.

Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vaziri A. ARIPOV

Toshkent sh.,

2025-yil 8-iyul,

423-son

Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 8-iyuldagi 423-son qaroriga ILOVA

Maktabgacha taʼlim tashkiloti pedagogining kasbiy standarti

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Ushbu maktabgacha taʼlim tashkiloti pedagogining kasbiy standarti (keyingi oʻrinlarda — Kasbiy standart) maktabgacha taʼlim tashkiloti pedagogining shaxsiy fazilatlari, kasbiy bilim, koʻnikma va malakalariga qoʻyiladigan minimal talablarni belgilaydi.

2. Kasbiy standart bolani rivojlantirish dasturlari hamda pedagogika va psixologiya sohasida toʻplangan tajribalardan kelib chiqqan holda quyidagi asosiy tamoyillarga asoslanadi:

bolani sifatli parvarish qilish, rivojlantirish va tarbiyalash uchun muhit yaratish;

har bir bolaning oʻziga xosligini, his-tuygʻularini va fikrlarini qabul qilish;

taʼlim-tarbiya jarayonida bolaning rivojlanishini qoʻllab-quvvatlash;

inklyuziv taʼlimni tashkil etishdagi masʼuliyatni anglatish;

interfaol metodlarni qoʻllash, qiziquvchanlik va izlanishlarni ragʻbatlantirish, muammoli vaziyatlarni modellashtirish orqali bolaning taʼlimiy faoliyatiga yordam berish;

bolalar bilan bogʻliq oʻzaro ijtimoiy munosabatlarda maktabgacha taʼlim tashkiloti, oila va mahalla hamkorligini yoʻlga qoʻyish.

3. Ushbu Kasbiy standartda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllanadi:

bilim — mehnat bilan bogʻliq faoliyat uchun taʼlim olish va shaxsiy rivojlanish orqali muhim maʼlumotlarni oʻzlashtirish natijasi;

koʻnikma — insonning muayyan mehnat funksiyalarini bajarishda qobiliyatini ifodalovchi, taʼlim jarayonida yoki shaxsiy rivojlanish orqali egallangan sifati (mahorati);

malaka — shaxsning kasbiy faoliyatning muayyan turini bajarishga tayyorgarligi yuzasidan bilim va koʻnikmalarni amaliyotda qoʻllay bilishi;

maktabgacha taʼlim tashkiloti pedagogi (keyingi oʻrinlarda pedagog) — maktabgacha taʼlim tashkilotida qonunchilik hujjatlariga muvofiq tuzilgan mehnat shartnomasi asosida tarbiyachi, musiqa rahbari, jismoniy tarbiya yoʻriqchisi, suzishni oʻrgatish boʻyicha yoʻriqchi, til oʻqituvchisi, oʻqituvchi-defektolog (oʻqituvchi-logoped) lavozimlarida kasbiy faoliyatni amalga oshiruvchi hamda tegishli maʼlumotga ega boʻlgan jismoniy shaxs.

4. Kasbiy standart pedagoglarni baholash, attestatsiyadan oʻtkazish, kasbga tayyorlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish uchun asos hisoblanadi hamda foydalanuvchi subyektlar maqomiga koʻra quyidagi tarzda qoʻllanadi:

a) pedagog:

kasbga qoʻyiladigan talablarni tushunish;

kasbiy rivojlanishni rejalashtirish;

oʻz tajribasi va erishgan natijalarini tahlil qilish;

yangi sharoitlarga moslashish;

b) maktabgacha taʼlim tashkiloti:

kadrlar siyosati strategiyasini shakllantirish;

pedagoglarni ishga qabul qilish, mehnat shartnomalarini tuzish;

pedagoglar malakasini oshirishni tashkil etish;

v) kasbiy va oliy taʼlim, kadrlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish tashkilotlari:

malaka talablari va taʼlim dasturlarini hamda namunaviy oʻquv reja va dasturlarni ishlab chiqish;

taʼlim oluvchilarning nazariy va amaliy tayyorgarligi sifatini baholash;

g) maktabgacha taʼlim va tarbiya sohasidagi boshqaruv organlari:

maktabgacha taʼlim va tarbiya sohasida davlat siyosatini ishlab chiqish;

pedagoglarning kasbiy tayyorgarligi sifatini oshirish va monitoring qilish;

lavozim yoʻriqnomalarini ishlab chiqish;

pedagoglarni baholash, attestatsiyadan oʻtkazish;

pedagoglarning kasbiy tayyorgarligi darajasini tahlil qilib borish.

2-bob. Kasbiy standartning maqsadi va vazifalari

5. Kasbiy standartning maqsadi — taʼlimning mazmuni hamda sifatiga, taʼlim turlari, bosqichlarining oʻzaro uzviyligi va uzluksizligini taʼminlashga, taʼlim oluvchilar hamda ularning tayyorgarlik darajasiga, beriladigan malakalarga, oʻqitish natijalarini baholash mexanizmlariga hamda pedagoglarni attestatsiyadan oʻtkazishga qoʻyiladigan talablarni belgilash hisoblanadi.

6. Kasbiy standartning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

taʼlimning mazmuni va sifatiga qoʻyiladigan talablarni belgilash;

taʼlimning turlari, mazmuni, taʼlim va tarbiyaning oʻzaro bogʻliqligi, taʼlim tizimida uzviylik va uzluksizlikni taʼminlash;

oʻqitish natijalarini baholash tartibi, taʼlim va tarbiya sifatini nazorat qilishni takomillashtirish;

milliy standartlar talablarining taʼlim sifati va kadrlar tayyorlashga nisbatan xalqaro talablarga muvofiqligini taʼminlash;

pedagoglarni attestatsiyadan oʻtkazish va ularga malaka toifalarini berishga qoʻyiladigan talablarni belgilash;

pedagoglarning kasbiy tayyorgarligi sifatini oshirish va monitoring qilishni taʼminlash.

3-bob. Pedagogning bilim, koʻnikma va malakalariga qoʻyiladigan talablar

7. Pedagog quyidagilar orqali bilim, koʻnikma va malakalarga ega boʻladi:

kasbiy yoki oliy taʼlim tashkilotlarining tegishli taʼlim yoʻnalishlarida taʼlim olish;

pedagogik yoki kasbiy qayta tayyorlash (ixtisoslashuv) kurslarida taʼlim olish;

malaka oshirish kurslarida taʼlim olish;

“Ustoz-shogird” anʼanalari asosida tajribali pedagoglar koʻmagida oʻrganish;

uzluksiz kasbiy rivojlantirish tadbirlarida ishtirok etish.

8. Kasbiy yoki oliy taʼlim tashkilotlarining tegishli taʼlim yoʻnalishlarida taʼlim olish qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

9. Pedagogik yoki kasbiy qayta tayyorlash (ixtisoslashuv) hamda malaka oshirish kurslari Vazirlar Mahkamasining “Maktabgacha va maktab taʼlimi xodimlarining uzluksiz kasbiy rivojlantirish tizimini takomillashtirish toʻgʻrisida” 2024-yil 20-dekabrdagi 867-son qaroriga muvofiq tashkil etiladi.

10. “Ustoz-shogird” anʼanalari asosida tajribali pedagoglarning bilim, koʻnikma va malakalarini oʻzlashtirishi uchun ularga pedagoglar biriktiriladi.

11. Pedagogni uzluksiz kasbiy rivojlantirish “Metodik mahorat kuni”, “Metodik mahorat soati” tadbirlari va seminar-treninglar hamda vebinarlar orqali amalga oshiriladi.

12. Pedagog quyidagi koʻnikmalarga ega boʻlishi lozim:

shaxsiy rivojlanish;

tahliliy va tanqidiy fikrlash;

tinglash va kuzatish;

hamkorlik qilish;

nizolar va ziddiyatlarni hal qilish.

13. Shaxsiy rivojlanish — oʻz ehtiyojlariga muvofiq mustaqil taʼlim olish uchun zarur boʻlgan koʻnikmaning mavjud boʻlishi.

14. Tahliliy va tanqidiy fikrlash — olingan maʼlumotlar asosida tizimli va mantiqiy izchil ketma-ketlikda tahlil qilish, baholash va turli vaziyatlar haqida oʻz fikrini shakllantirish.

15. Tinglash va kuzatish — bolalarning ogʻzaki boʻlmagan xatti-harakatlariga eʼtibor qaratgan holda tushunish, nima va qanday aytilganini qayd etish.

16. Hamkorlik qilish — tashabbuslarda va turli xil faoliyat turlarida muvaffaqiyatli ishtirok etish, shuningdek, umumiy maqsadlarga erishish uchun boshqalarni hamkorlik qilishga undash.

17. Nizolar va ziddiyatlarni hal qilish — nostandart vaziyatlarga javob berish, ularni boshqarish hamda tinch yoʻl bilan hal qilish, nizoning barcha ishtirokchilari uchun maqbul boʻlgan yechimlar topish.

4-bob. Pedagogning mehnat vazifalari

18. Maktabgacha taʼlim tashkiloti tarbiyachisining mehnat vazifalari quyidagilardan iborat:

maktabgacha taʼlim tashkilotida Maktabgacha taʼlim va tarbiyaning davlat standartiga muvofiq taʼlim-tarbiya jarayonini tashkil etish;

bolalar hayoti va salomatligini mustahkamlash, ularning huquqlarini himoya qilish, bolalarga nisbatan zoʻravonliklar sodir etilishining oldini olish, xavfsiz rivojlantiruvchi hamda inklyuziv taʼlim muhitini yaratish;

milliy va umuminsoniy qadriyatlar asosida tarbiyalashning samarali shakllari va usullarini keng joriy etish;

maktab taʼlimiga sifatli tayyorlashda ilgʻor pedagogik va axborot texnologiyalaridan foydalanish;

har bir bolaning rivojlanishini kuzatish, kuzatish natijalariga koʻra bolaning rivojlanishi boʻyicha keyingi pedagogik jarayonlarni rejalashtirish;

ota-onalar bilan hamkorlik jarayonlarini mustahkamlash, dolzarb masalalar boʻyicha ota-onalar uchun seminar, trening, davra suhbatlari, soʻrovnomalar oʻtkazish, oilada bolalar tarbiyasi va ularning rivojlanishi boʻyicha tavsiyalar berish;

qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa vazifalarni ham amalga oshirishi mumkin.

19. Maktabgacha taʼlim tashkiloti musiqa rahbarining mehnat vazifalari quyidagilardan iborat:

maktabgacha taʼlim tashkilotida Maktabgacha taʼlim va tarbiyaning davlat standartiga muvofiq taʼlim-tarbiya jarayonini tashkil etish;

bolalarda musiqaga boʻlgan qobiliyatni aniqlash, ularda estetik didni, his qilish va ijodiy iqtidorlarini shakllantirish hamda ularni musiqani tinglashga oʻrgatish;

bolalarning musiqiy bilim darajasini aniqlash orqali ularning yosh xususiyatlarini va ijodiy qobiliyatlarini hisobga olgan holda, qoʻshimcha mashgʻulotlar rejasini belgilash;

maktabgacha taʼlim tashkilotida oʻtkaziladigan bayram ertaliklari, maʼnaviy-maʼrifiy tadbirlarda bolalarni oʻzini namoyon etishga oʻrgatish;

ota-onalar bilan oʻzaro hamkorlikni yoʻlga qoʻyish, bolalarning qobiliyati va iqtidorini rivojlantirish yuzasidan ularga tavsiyalar berish;

qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa vazifalarni ham amalga oshirishi mumkin.

20. Maktabgacha taʼlim tashkiloti jismoniy tarbiya yoʻriqchisining mehnat vazifalari quyidagilardan iborat:

maktabgacha taʼlim tashkilotida Maktabgacha taʼlim va tarbiyaning davlat standartiga muvofiq taʼlim-tarbiya jarayonini tashkil etish;

bolalarda sogʻlom turmush tarzini shakllantirishga hissa qoʻshish;

bolaning yoshi, shaxsiy va psixofizik xususiyatlaridan kelib chiqib hamda sogʻligʻi xavfsizligini taʼminlagan holda mashgʻulotlarni rejalashtirish;

jismoniy zaifligi mavjud bolalar uchun jismoniy reabilitatsiya choralarini koʻrish;

ota-onalar bilan hamkorlikda jismoniy tarbiya va sport tadbirlari hamda sogʻlomlashtirish kunlarini tashkil etish hamda ularga bolalarni jismoniy sogʻlom shaxs qilib shakllantirish boʻyicha tavsiyalar berish;

qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa vazifalarni ham amalga oshirishi mumkin.

21. Maktabgacha taʼlim tashkiloti suzishni oʻrgatish boʻyicha yoʻriqchisining mehnat vazifalari quyidagilardan iborat:

bolalarga suvda oʻzini erkin tutish va suzishni oʻrgatish;

suzish mashgʻulotlari paytida bolalar sogʻligi va xavfsizligini taʼminlash, ularning suv havzasida harakat faolligini nazorat qilish;

suzish boʻyicha sport-sogʻlomlashtirish tadbirlarini tashkil etish;

ota-onalar bilan hamkorlikda bolalarning suzish mashgʻulotlarini tashkil etish hamda ularga bolalarni jismoniy sogʻlom shaxs qilib shakllantirish boʻyicha tavsiyalar berish;

qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa vazifalarni ham amalga oshirishi mumkin.

22. Maktabgacha taʼlim tashkiloti til oʻqituvchisining mehnat vazifalari quyidagilardan iborat:

maktabgacha taʼlim tashkilotida Maktabgacha taʼlim va tarbiyaning davlat standartiga muvofiq taʼlim-tarbiya jarayonini tashkil etish;

oʻyinlar va mashqlar orqali xorijiy tillarni oʻrgatishda bolalarda tilga oid boshlangʻich koʻnikmalarni shakllantirish;

turli mavzularda ketma-ketlikda grammatik jihatdan sodda va murakkab gaplar tuzishni oʻrgatish;

bolalarda rasm asosida mustaqil hikoya tuzish, fikrlash, tanqidiy tahlil qilish, harf va tovushlarni farqlash hamda ularni toʻgʻri aytish kabi koʻnikmalarni rivojlantirish;

oilada xorijiy tillarni oʻrgatish boʻyicha mustahkamlovchi mashqlarni oʻrgatish yuzasidan ota-onalarga tavsiyalar berish;

qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa vazifalarni ham amalga oshirishi mumkin.

23. Maktabgacha taʼlim tashkiloti oʻqituvchi-defektologining (oʻqituvchi-logopedi) mehnat vazifalari quyidagilardan iborat:

maktabgacha taʼlim tashkilotida Maktabgacha taʼlim va tarbiyaning davlat standartiga muvofiq taʼlim-tarbiya jarayonini tashkil etish;

rivojlanishida jismoniy yoki psixik nuqsonlari, shu jumladan, nutqida nuqsonlari boʻlgan bolalarni aniqlash hamda ularga korreksion-pedagogik yordam koʻrsatish;

bolalarning individual reabilitatsiya rejasini ishlab chiqish;

bolalarning nutqini rivojlantirishga yordam beradigan koʻrgazmali, didaktik va audio kontentlardan foydalangan holda mashgʻulotlarni tashkil etish;

inklyuziv taʼlim muhitini yaratish yuzasidan pedagoglar bilan hamkorlikda ishlash va ushbu faoliyatni muvofiqlashtirish;

nutqiy rivojlanishni uy sharoitida va tashkilotda qoʻllab-quvvatlash boʻyicha ota-onalar va pedagoglarga tavsiyalar berish;

qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa vazifalarni ham amalga oshirishi mumkin.

4-bob. Pedagogning bilim, koʻnikma va malakalari koʻrsatkichlari

24. Pedagogning bilim, koʻnikma va malakalari quyidagi koʻrsatkichlar asosida aniqlanadi:

rivojlantiruvchi taʼlim muhitini tashkil etish;

taʼlim-tarbiya jarayonini rejalashtirish va tashkil etish;

bolalarning rivojlanish jarayonini kuzatish;

oila bilan hamkorlik;

kasbiy rivojlanish.

Mazkur koʻrsatkichlar boʻyicha pedagog uchun talab qilinadigan bilim, koʻnikma va malakalar ushbu Kasbiy standartning ilovasiga muvofiq belgilanadi.

25. Ushbu koʻrsatkichlar pedagog egallashi zarur boʻlgan bilim, koʻnikma va malakalarga qoʻyilgan talablar majmui boʻlib, uning kasbiy faoliyati samaradorligini aniqlaydi.

5-bob. Yakunlovchi qoida

26. Ushbu Kasbiy standart talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javob beradi.

Maktabgacha taʼlim tashkiloti pedagogining kasbiy standartiga ILOVA

Maktabgacha taʼlim tashkiloti pedagogining kasbiy standarti boʻyicha talab qilinadigan bilim, koʻnikma va malaka

KOʻRSATKICHLARI

1-koʻrsatkich. Rivojlantiruvchi taʼlim muhitini tashkil etish

a) umumiy talablar:

bolaning har tomonlama rivojlanishi uchun ragʻbatlantiruvchi va rivojlantiruvchi taʼlim muhitini tashkil qilish;

bolaning rivojlanish xususiyatlarini va uning his-tuygʻularini tushunish;

har bir bolaning ehtiyojlari va qiziqishlarini aniqlash;

taʼlim jarayonida innovatsiyalarni, ilgʻor pedagogik va axborot texnologiyalarini qoʻllash koʻnikmalarini egallash;

b) zarur bilimlar:

maktabgacha taʼlim tashkilotlari faoliyatini tashkil etish, bolalar huquqlarini himoya qilish boʻyicha xalqaro va davlat normativ-huquqiy hujjatlarini bilish;

ilk va maktabgacha yoshdagi bolalar rivojlanishiga qoʻyiladigan davlat talablari va maktabgacha taʼlim sohasiga doir davlat oʻquv dasturini bilish;

rivojlantiruvchi taʼlim muhitini tashkil etish va uning bolaning rivojlanishiga qanday taʼsir qilishini bilish;

maktabgacha taʼlim tashkilotlarida xavfsizlik va mehnat gigiyenasi boʻyicha bilimga ega boʻlish;

bolaning rivojlanish xususiyatlarini bilish;

mahalliy va mintaqaviy muhit hamda uning bolalar farovonligiga taʼsirini bilish;

v) zarur koʻnikmalar:

bolaning rivojlanishi va taʼlim-tarbiya jarayonini qoʻllab-quvvatlash uchun rivojlanish markazlarini tashkil qilish, toʻldirish, moslashtirish koʻnikmasi;

rivojlantiruvchi taʼlim muhitini boyitish uchun materiallarni tanlash va mustaqil ravishda ishlab chiqish koʻnikmasi;

bolada ishonch hissini rivojlantiradigan oʻzaro hurmat va hissiy qulaylik muhitini yaratish koʻnikmasi;

hayot faoliyati xavfsizligi qoidalarini amalda qoʻllay bilish koʻnikmasi;

oʻziga xoslikni hisobga olgan holda bolalarga teng huquqli munosabatda boʻlish koʻnikmasi;

g) malaka talablari

1. Bolani izlanish, oʻrganish va mustaqil boʻlishga undaydigan rivojlantiruvchi taʼlim muhitini tashkil qilish. Bunda:

taʼlim-tarbiya jarayonini rejalashtiradi, bolaning har tomonlama rivojlanishiga va uning salohiyatini oshirishga hissa qoʻshadigan rivojlantiruvchi muhitni yaratadi;

bolalarning amaliy va eksperimental faoliyatini ragʻbatlantiradigan rivojlanishning turli sohalariga oid har xil materiallarni tanlaydi;

bolalarni taʼlim muhitini tashkil etish va saqlashda ishtirok etishga undaydi;

bolaning mustaqil harakat qilish, natijalarga erishish va yutuqlardan zavqlanish qobiliyatini rivojlantirishga hissa qoʻshadi.

2. Har bir bola uchun psixologik xavfsiz va doʻstona muhit yaratish. Bunda:

bolalarning erkin rivojlanishi va oʻz fikrlarini bildirishi mumkin boʻlgan oʻzaro hurmat muhitini yaratadi;

bolalarda ishonch va doʻstlik tuygʻusini rivojlantirishga koʻmaklashadi;

guruhdagi xulq-atvor qoidalarini (shu jumladan, xavfsizlik qoidalarini) belgilaydi va ularga rioya qilinishini nazorat qiladi;

har bir bola oʻzini qadrli, qobiliyatli va taʼlim jarayoniga jalb qilingandek his qilishi uchun inklyuziv taʼlim muhitini yaratadi;

jinsi, etnik kelib chiqishi, madaniyati, tili, dini, oilaning ijtimoiy-iqtisodiy holati va bolaning alohida ehtiyojlaridan qatʼi nazar, har bir bolaning rivojlanishi, oʻrganishi va taʼlim-tarbiya jarayonida ishtirok etishi uchun teng imkoniyatlar yaratadi.

2-koʻrsatkich. Taʼlim-tarbiya jarayonini rejalashtirish va tashkil etish

a) umumiy talablar:

taʼlim-tarbiya jarayonini rejalashtirishda zamonaviy taʼlim nazariyalari hamda ilgʻor xorijiy davlatlar ish tajribalaridan foydalanish;

bolalarning individual qobiliyatlari va ehtiyojlarini hisobga olib, taʼlim-tarbiya jarayonini rejalashtirish;

oʻzaro hamkorlikda bolalarning bilim, his-tuygʻular va fikrlar almashinuvini tashkil etish;

taʼlim-tarbiya jarayonini bolaning taʼlim va tarbiyasini bir-biriga uygʻunlashtirgan holda hamda samarali tashkil etish;

kattalar va bolalar oʻrtasidagi oʻzaro munosabatda bolalarning jismoniy, ijtimoiy, hissiy, kommunikativ va kognitiv rivojlanishini ragʻbatlantirish;

b) zarur bilimlar:

ilk va maktabgacha yoshdagi bolalar rivojlanishiga qoʻyiladigan davlat talablarini bilish;

davlat oʻquv dasturi talablariga muvofiq, shuningdek, bolalarning qiziqish va ehtiyojlaridan kelib chiqqan holda ularning yoshi va rivojlanishiga mos sifatli taʼlimni taʼminlashda rejalashtirishning rolini hamda asosiy turlari va tamoyillarini bilish;

taʼlim-tarbiya jarayonini tashkil etishda bolaning tayanch kompetensiyalari va rivojlanish sohalari kompetensiyalarini shakllantirish uchun shart-sharoitlar yaratishni bilish;

alohida taʼlimga ehtiyoji boʻlgan bolalar bilan taʼlim-tarbiya va korreksion-pedagogik ishlarni tashkillashtirishni bilish;

alohida taʼlimga ehtiyoji boʻlgan bolalarning ham, guruhdagi boshqa bolalarning ham qiziqishlari va ehtiyojlarini hisobga olgan holda taʼlim jarayonini rejalashtirish turlarini bilish;

taʼlim berish va tarbiyalashning klassik hamda zamonaviy nazariyalarini bilish;

maktabgacha yoshdagi bolani shaxsga yoʻnaltirilgan holda oʻqitish metodikasini bilish;

interfaol taʼlim strategiyalarini hamda maktabgacha pedagogika va psixologiyani bilish;

v) zarur koʻnikmalar:

bola rivojlanishining barcha sohalarini hamda uning oʻziga xos ehtiyojlarini hisobga olgan holda oʻz faoliyatini rejalashtirish koʻnikmasi;

ish rejalarini mintaqaviy xususiyatlarga moslash koʻnikmasi;

turli usullarni qoʻllash orqali bolaning rivojlanishini ragʻbatlantirish koʻnikmasi;

mashgʻulotlar maqsadiga muvofiq har xil turdagi oʻyinlarni qoʻllash koʻnikmasi;

turli vaziyatlarda bolaning mustaqilligini shakllantirish koʻnikmasi;

bolalarga his-tuygʻularini aytish va tushunishga yordam berish hamda his-tuygʻular taʼsirida xatti-harakatlarini tartibga solish koʻnikmasi;

g) malaka talablari

1. Maktabgacha taʼlim va tarbiyaning davlat standartiga muvofiq ishlab chiqilgan yillik mavzuli rejalashtirish asosida faoliyat koʻrsatish va hamkorlikni tashkil etish. Bunda:

bola rivojlanishining barcha sohalari integratsiyalashuvini hisobga olgan holda turli xil faoliyat turlarini rejalashtiradi;

rejalarda oʻzgaruvchan sharoitlar, shuningdek, bolalarning ehtiyojlari va manfaatlari hisobga olinadi;

taʼlim-tarbiya jarayonini rejalashtirishga bolalarning individual ehtiyojlaridan kelib chiqib, taʼlim-tarbiya jarayoniga zarur boshqa pedagoglarni jalb qiladi;

alohida taʼlimga ehtiyoji boʻlgan bolalar bilan taʼlim-tarbiya va korreksion-pedagogik ishlarni tashkil etadi.

2. Har bir bolaning “men” konsepsiyasini shakllantirishga koʻmaklashish, uning rivojlanishini qoʻllab-quvvatlash. Bunda:

kun davomida har bir bola bilan ishlash jarayonida uning kuchli tomonlarini hisobga oladi va rivojlanishini ragʻbatlantiradi;

bolaning shaxsiy kompetensiyasini rivojlantirish orqali bolaga maktabgacha yoshida shakllanadigan va butun hayoti davomida takomillashib boradigan bir qator xususiyatlarini namoyish etishiga koʻmaklashadi;

bolalarga tanlov qilish imkoniyatini beradi.

3. Bolaning hissiy va ijtimoiy rivojlanishiga koʻmaklashadigan faoliyat turlari hamda taʼlimning turli faol usullari va shakllaridan foydalanishi. Bunda:

munozarali vaziyatlarni hal qilishda bolalarga yordam beradi;

jamoasini bolalarning hissiy va ijtimoiy rivojlanishiga yordam berish uchun hamkorlik qilishga undaydi;

oʻyindan bolani oʻqitish va rivojlantirishning asosiy usuli sifatida foydalanadi;

bolalarga oʻzlarida va tengdoshlarida his-tuygʻularni tan olish va ajratishga yordam beradigan faoliyat shakllarini hamda mustaqil ravishda izlanish, tajriba va ijodkorlikka undaydigan faoliyat turlarini taklif qiladi;

bolalarning nutqi va muloqotini rivojlantirishga yordam beradi;

taʼlim-tarbiya jarayonining mazmunini bolalarning yoshi va ilgari olingan bilimlari bilan bogʻlaydi.

3- koʻrsatkich. Bolalarning rivojlanish jarayonini kuzatish

a) umumiy talablar:

kuzatish natijalari asosida taʼlim-tarbiya jarayonlarini eng yuqori samaradorlik darajasiga oʻzgartirish;

har kuni bolaning rivojlanishini kuzatish va shu asosda rejalarni oʻzgartirish;

taʼlim-tarbiya jarayonida bolaning turli bilim va koʻnikmalardan qanday foydalanishi haqida kuzatishlar orqali maʼlumot toʻplash;

b) zarur bilimlar:

bolalar rivojlanishini monitoring qilish asoslarini bilish;

bolalarning oʻziga xos xususiyatlarini va ularning turli xil taʼlim ehtiyojlarini hisobga olgan holda kuzatish usullarini bilish;

kuzatish natijalari asosida bolaning rivojlanish xaritasini yuritish tamoyillarini bilish;

v) zarur koʻnikmalar:

bolaning rivojlanishini kuzatish va rivojlanishdagi yutuqlarni qayd etish koʻnikmasi;

kuzatish natijalarini tahlil qilish va kuzatishdan olingan xulosalarni amaliyotda qoʻllash koʻnikmasi;

bolaning rivojlanishini tizimli monitoring qilish bilan bogʻliq boʻlgan tavsiyalarni amalda qoʻllash koʻnikmasi;

g) malaka talablari

1. Har bir bolaning rivojlanishi va yutuqlarini tizimli ravishda kuzatib borish. Bunda:

davlat oʻquv dasturiga muvofiq har bir bolaning rivojlanish sohalari boʻyicha va dasturda keltirilgan tavsiyalarga muvofiq rivojlanishini tizimli ravishda (yiliga kamida uch marta) kuzatib boradi va bolaning rivojlanish xaritasini yuritadi;

bolalarni turli joy, vaqt va sharoitlarda kuzatib, ularning qiziqishlari, kuchli tomonlari va ehtiyojlari haqida toʻliq tasavvurga ega boʻladi;

bolaning rivojlanish dinamikasini aniqlashning turli usullaridan foydalanadi.

2. Kuzatuvlar natijalarini tahlil qilish va taʼlim-tarbiya jarayonlarida bolalarning ehtiyojlari va qiziqishlariga mos ravishda yanada samarali rejalashtirish uchun tahlil natijalaridan foydalanish. Bunda:

har bir bolaning rivojlanishini doimiy kuzatib boradi va kuzatuvlar natijalarini tahlil qiladi;

tahlil natijalariga koʻra ish rejalariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritadi hamda takomillashtiradi;

kuzatish natijalari boʻyicha bolaning ota-onasi, maktabgacha taʼlim tashkilotining mutaxassislari bilan uning rivojlanishi va taʼlim olish xususiyatlari haqida maʼlumot almashadi.

4-koʻrsatkich. Oila bilan hamkorlik qilish

a) umumiy talablar:

taʼlim-tarbiya jarayonida bolalarning ota-onalari bilan hamkorlikni yoʻlga qoʻyish;

ota-onalarning fikri va tajribasini hurmat qilish;

b) zarur bilimlar:

ijtimoiy muloqot asoslarini bilish;

hamkorlik shakllari va usullarini, shu jumladan, jamoaviy ishlashni bilish;

ota-onalar bilan ishlash shakllari va usullarini bilish;

v) zarur koʻnikmalar:

bolalarning rivojlanishini birgalikda qoʻllab-quvvatlash uchun ularning oila aʼzolari va boshqa pedagoglar bilan hamkorlik qilish koʻnikmasi;

turli muhit va ruhiy holatlardagi odamlar bilan muloqot qilish koʻnikmasi;

mutaxassislarning tavsiyalarini amalga oshirish koʻnikmasi;

g) malaka talablari

1. Ota-onalarni taʼlim-tarbiya jarayoniga jalb qilish. Bunda:

oilaning bolalarni rivojlantirish va tarbiyalashda ishtirok etishi uchun imkoniyatlar yaratadi;

bolalarning rivojlanish bosqichlarini kuzatish va natijalarni tahlil qilishda ota-onalarni hamkorlikda ishlashga jalb qiladi;

bolalar rivojlanishining dolzarb masalalari boʻyicha seminar-treninglar, ota-onalar klubi, maslahat, konferensiya, davra suhbatlari va boshqalar orqali ota-onalarga koʻmaklashadi.

2. Bolaning rivojlanishini qoʻllab-quvvatlash uchun boshqa pedagoglar va psixolog bilan hamkorlik qilish. Bunda:

bolalarning taʼlim-tarbiya jarayoniga boshqa pedagoglar va psixologni jalb qiladi;

maktabgacha taʼlim tashkilotining boshqa pedagoglari va psixologi bilan bolaning rivojlanishi va taʼlim olish xususiyatlari haqida maʼlumot almashadi.

5-koʻrsatkich. Kasbiy rivojlanish

a) umumiy talablar:

bolalar bilan ishlash jarayonida egallagan bilimlarini amaliyotda qoʻllay olish;

pedagogik faoliyatida eng yaxshi natijalarga erishish uchun qanday bilim va koʻnikmalar kerakligini aniqlash hamda oʻz ustida ishlash;

uzluksiz kasbiy rivojlanish tadbirlarida ishtirok etish va kasbiy mahoratini oshirish;

b) zarur bilimlar:

uzluksiz kasbiy rivojlanish tadbirlarini tashkil etish tartibini bilish;

oʻz kasbiy qobiliyati, kuchli va zaif tomonlarini aniqlash uchun oʻz-oʻzini baholash usullari va vositalarini bilish;

uzluksiz kasbiy rivojlanishni rejalashtirishni bilish;

v) zarur koʻnikmalar:

oʻz ishini tahlil qilish, kuchli va zaif tomonlarini aniqlash koʻnikmasi;

oʻz ehtiyojlari, maktabgacha taʼlim tashkiloti rejalari va ustuvorliklarini hisobga olgan holda uzluksiz kasbiy rivojlanishni rejalashtirish koʻnikmasi;

tajriba almashish va hamkasblar tajribasini qabul qilish koʻnikmasi;

g) malaka talablari

1. Doimiy ravishda kasbiy kompetensiyasi boʻyicha bilim va koʻnikmalarni oshirib borish. Bunda:

malakasini oshirishni oʻzi rejalashtiradi va malakasini muntazam oshirib boradi;

innovatsion, ilgʻor pedagogik va axborot texnologiyalarini joriy etishning zamonaviy shakllari va usullarini oʻrganadi;

kasbiy kompetensiyalarni oshiruvchi uzluksiz kasbiy rivojlanish va uslubiy birlashmalar tadbirlarida faol ishtirok etadi.

2. Kasbiy kompetensiyasini oshirishda hamkasblari bilan tajriba almashish.

Bunda uzluksiz kasbiy rivojlanish tadbirlarida, ochiq mashgʻulotlarda, oʻquv-amaliy seminarlarda va tajribali hamkasblarining mashgʻulotlarida qatnashadi hamda olgan yangi bilimlarini taʼlim-tarbiya jarayoniga joriy qiladi.