Oʻzbekiston Respublikasining Yagona milliy baholash standartiga qoʻshimcha va oʻzgartirishlar kiritish toʻgʻrisida (3487-2-son)

05.06.2025

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi direktorining

buyrugʻi

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2025-yil 5-iyunda roʻyxatdan oʻtkazildi, roʻyxat raqami 3487-2]

Oʻzbekiston Respublikasining “Baholash faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuni va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 11-yanvardagi 23-son “Oʻzbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi faoliyatini tashkil etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq buyuraman:

1. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi direktorining 2023-yil 25-oktabrdagi 01/11-14/29-son buyrugʻi (roʻyxat raqami 3487, 2023-yil 28-dekabr) (Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 30.12.2023-y., 10/23/3487/0991-son) bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasining Yagona milliy baholash standartiga ilovaga muvofiq qoʻshimcha va oʻzgartirishlar kiritilsin.

2. Mazkur buyruq Baholovchi tashkilotlar assotsiatsiyasi, Baholovchilar jamiyati hamda Baholovchilar, ekspertlar va maslahatchilar jamiyati bilan kelishilgan.

3. Ushbu buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Direktor A. ORTIKOV

Toshkent sh.,

2025-yil 6-may,

01/14-11/38-son

Kelishildi:

Baholovchilar jamiyati direktori F. MIRSOATOV

2025-yil 5-may

Baholovchi tashkilotlar assotsiatsiyasi raisi A. ISLAMOV

2025-yil 5-may

Baholovchilar, ekspertlar va maslahatchilar jamiyati raisi Z. NIGMANXANOV

2025-yil 5-may

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi direktorining 2025-yil 6-maydagi 01/14-11/38-son buyrugʻiga ILOVA

Oʻzbekiston Respublikasi Yagona milliy baholash standartiga kiritilayotgan qoʻshimcha va oʻzgartirishlar

1. 5-band quyidagi mazmundagi xatboshi bilan toʻldirilsin:

“15-son MBS “Transport vositalari qiymatini baholash”.”;

2. 9-bandning oʻttiz yettinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“retrospektiv baholash — baholovchi tomonidan oʻtgan davrning tegishli sanasiga amalga oshirilgan baholash. Baholovchi baholash hisobotini tayyorlash jarayonida havola qilgan analoglar boʻyicha oʻtkazilgan hisob-kitoblar va maʼlumotlar baholash sanasiga toʻgʻri kelishi kerak. Zaruratga koʻra, analoglarning joriy narxlari normativ maʼlumotlarni (valyuta kursi (Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki maʼlumotlariga koʻra) yoki indeksatsiya (Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi maʼlumotlariga koʻra) yoxud inflyatsiya (Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki maʼlumotlariga koʻra) inobatga olgan holda baholash sanasiga keltiriladi. Bunda, hisob-kitobda baholovchi baholanayotgan obyektning tasniflari va xususiyatlaridan kelib chiqib, eng mos normativ koʻrsatkichlardan birini tanlaydi va baholash toʻgʻrisidagi hisobotida mazkur tanlovni asoslaydi. Oʻtgan davrning tegishli sanasiga analogning qiymatini aniqlash uchun analogning joriy qiymati baholash jarayonida baholovchi tomonidan tanlangan yuqoridagi koʻrsatkichlardan biri boʻyicha indeksatsiya qilinadi.”.

3. 255-band quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“255. Agar baholash toʻgʻrisidagi hisobot Oʻzbekiston Respublikasining “Baholash faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuni talablariga, baholash faoliyati standartlariga, baholash faoliyati sohasidagi boshqa normativ-huquqiy hujjatlar talablariga muvofiq tuzilgan boʻlsa va isbotlovchi ahamiyatli maʼlumotlarga ega boʻlsa, baholash toʻgʻrisidagi hisobot ishonchli deb eʼtirof etiladi.”.

4. Quyidagi mazmundagi XV1 boʻlim bilan toʻldirilsin:

“XV1 boʻlim. Transport vositalari qiymatini baholash (15-son MBS)

1-bob. Umumiy qoidalar

1-§. Transport vositalarini baholashning qoidalari

6051. “Transport vositalari qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (bundan buyon matnda 15-son MBS deb yuritiladi) transport vositalari qiymatini baholash jarayoniga qoʻyiladigan asosiy talablarni, shuningdek ushbu jarayonning xususiyatlarini belgilaydi.

6052. Transport vositalari qiymatini baholash 1 — 7-son MBSlar talablari asosida amalga oshiriladi. 15-son MBS transport vositalari qiymatini baholashga va ularga yetkazilgan moddiy zarar miqdorini aniqlashga doir qoʻshimcha talablarni belgilaydi.

6053. Baholovchilar transport vositalari qiymatini baholashda YAMBSning 10-ilovasida keltirilgan metodikadan foydalanishlari mumkin.

6054. Mazkur MBS doirasida transport vositasi deganda yoʻlovchilarni, bagajni, yuk bagajini, yuklarni, pochta va kuryerlik joʻnatmalarini tashish uchun moʻljallangan qurilmalar tushuniladi (yengil avtomobillar, yuk avtomobillari, avtobuslar, tirkamalar va yarimtirkamalar, maxsus va ixtisoslashtirilgan mashinalarning shassisidagi avtomobillar, qishloq xoʻjaligi va yoʻl-qurilish texnikalari, mototexnikalar (motonaqliyotlar, mopedlar, skuterlar va h.k) va velosipedlar).

6055. Transport vositalari tarkibiga transport vositasi sifatida davlat roʻyxatidan oʻtkazilmaydigan mashinalar kiritilmaydi.

6056. 15-son MBS bilan baholanadigan baholash obyektlariga quyidagilar kiradi:

bir birlik transport vositasi;

transport vositasining qismlari, uzellari, agregatlari, detallari va boshqa komponentlari.

2-§. Baholashga oid vazifani belgilash

6057. Baholashga oid vazifa 2-sonli MBS talablariga muvofiq tuziladi.

Transport vositasi qiymatini baholashda basharti baholashni oʻtkazish uchun asos boʻlgan normativ-huquqiy hujjatda yoki baholash shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, uning bozor qiymati aniqlanadi.

Bozor qiymatidan farq qiladigan qiymat turini aniqlash zarur boʻlgan hollarda qiymatni qoʻllash va turini aniqlash sabablari baholash toʻgʻrisidagi hisobotda asoslangan, ochib berilgan va bayon qilingan boʻlishi kerak.

Qiymat turlarini aniqlashda baholovchi 5-son MBS talablariga amal qilishi kerak.

Shikastlangan transport vositalarini baholashda baholovchi shikastlangan transport vositalarining taʼmirlash (tiklash) qiymatini va transport vositasiga yetkazilgan zarar miqdorini hamda ularning tovar qiymatini yoʻqotishni aniqlaydi.

Baholash obyektlarining bozor qiymatini aniqlashda ularning oldi-sotdisi bilan bogʻliq tashkiliy tadbirlarga (ommaviy savdolar, reklama va boshqalar) xarajatlar hisobga olinmaydi.

3-§. Axborotni toʻplash va tahlil qilish

6058. Baholovchi baholash obyekti haqidagi axborotni va bozor axborotini toʻplash hamda tahlil qilishni baholash yondashuvlari va usullarini tanlash va qoʻllash uchun yetarli boʻlgan hajmda amalga oshiradi.

6059. Baholash obyekti haqidagi dastlabki axborot manbalari quyidagilardan iborat:

buyurtmachi yoki boshqa vakolatli shaxs tomonidan taqdim etiladigan dastlabki axborot;

baholovchi tomonidan baholash obyektini koʻzdan kechirish chogʻida olingan axborot;

uchinchi shaxslar va tashkilotlardan olingan, shuningdek ommaviy axborot vositalarida va internet tarmogʻida eʼlon qilingan axborot.

60510. Buyurtmachi yoki boshqa vakolatli shaxs tomonidan zaruratga koʻra taqdim etilishi mumkin boʻlgan dastlabki axborot quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

baholash obyektining oxirgi hisobot sanasi holatidagi balans qiymati va amortizatsiyasi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

huquqni belgilovchi hujjatlar;

baholash obyektining texnik va konstruktiv tavsiflarini oʻz ichiga olgan hujjatlar;

baholash obyektining texnik holati haqidagi dalolatnoma;

baholash obyektining tarkibidagi baholanishi kerak boʻlgan qoʻshimcha butlovchilar (agar boʻlsa) haqidagi maʼlumotlar;

baholash obyektiga boʻlgan huquqlarning cheklovlari (cheklanishlari) haqida maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan hujjatlar.

Baholashning maqsadi va baholash obyekti xususiyatlariga qarab, baholovchi buyurtmachidan baholash uchun zarur boʻlgan boshqa axborotni soʻrab olishga haqli.

60511. Transport vositasini koʻzdan kechirish buyurtmachi yoki mulkdorning rasmiy vakili bilan birga oʻtkaziladi. Baholovchi baholash obyektini koʻzdan kechirganda, uni identifikatsiya qiladi.

60512. Buyurtmachi taqdim etgan, shuningdek ishlarni bajarishga jalb qilingan uchinchi shaxslardan olingan axborot, agar u rahbar (mulkdor)ning imzosi hamda axborotni bergan tashkilot (yuridik shaxslar uchun) muhri bilan tasdiqlangan boʻlsa, ishonchli hisoblanadi.

Ommaviy axborot vositalaridan, internet tarmogʻidan, soʻrov, suhbat natijalaridan va boshqa shunga oʻxshash manbalardan olingan maʼlumotlar, agar ushbu maʼlumotlarning tegishli manbalari baholash toʻgʻrisidagi hisobotda koʻrsatilgan boʻlsa, ishonchli hisoblanadi.

Buyurtmachi baholash obyekti va baholovchiga taqdim etilgan maʼlumotlarning toʻgʻriligi uchun javobgardir.

60513. Zarur boʻlgan hollarda baholovchining soʻroviga koʻra, hujjatlarni taqdim etgan shaxs tegishli hujjatlarga tushuntirishlar (izohlar)ni qoʻshimcha maʼlumotnomalar koʻrinishida rasmiylashtiradi.

4-§. Baholash obyektini identifikatsiya qilish

60514. Baholash obyektini identifikatsiya qilish (baholash obyekti holati tavsiflarini aniqlash) baholash obyektini tashqi koʻzdan kechirish oʻtkazish (bundan buyon matnda koʻzdan kechirish deb yuritiladi) hamda roʻyxatga olish hujjatlarini (avtomototransport roʻyxatdan oʻtkazilganligi toʻgʻrisidagi guvohnomani, boshqa tasdiqlovchi rasmiy hujjatlarni) oʻrganish va transport vositadagi mavjud identifikatsion raqamlar bilan solishtirish orqali amalga oshiriladi.

60515. Baholash obyektini identifikatsiya qilish quyidagilarni nazarda tutadi:

baholash obyektining jismonan mavjudligini va unga boʻlgan huquqni belgilovchi hujjatlarni aniqlash;

baholash obyektiga boʻlgan mulk huquqlarining turini aniqlash;

baholash obyektining texnik tavsiflari (turi, rusumi, modeli, modifikatsiyasi, ishlab chiqaruvchi haqidagi maʼlumotlar, ishlab chiqarilgan yili, kuzov (shassi) identifikatsion raqami, kuzov turi (kabinalar — yuk mashinalari va traktorlar uchun, platformlar — tirkama uchun), oʻrindiqlar, eshiklar soni, dvigatelning raqami, turi, ishchi hajmi, silindrlari soni va kuchi, uzatgich qutisi (transmissiya) turi, rangi va boʻyash turi, butlovchilari haqidagi maʼlumotlar);

baholash obyektini roʻyxatga olish tavsiflari (roʻyxat raqami, texnik pasport seriyasi va raqami, ular boʻlmagan taqdirda hisobvaraq-maʼlumotnoma, oldi-sotdi shartnomasi);

baholash obyektining holati koʻrsatkichlari (butlanishining mosligi, spidometr koʻrsatkichlari boʻyicha yurilgan masofa, ishlab berilgan motoresurs, ish davomiyligi, transport vositasining umumiy holati, uzellar va agregatlarning ishga yaroqliligi, koʻrikdan oʻtkazishdan oldin olib borilgan taʼmirlash taʼsirlari (ishlari) yoki transport vositasining kapital taʼmirlangan yoki almashtirilgan qismlari);

baholash obyekti shikastlanishlari tavsiflari (shikastlanishlar, deformatsiyalar turi, oʻlchamlari va zonalari).

2-bob. Transport vositalari qiymatini baholashda baholash yondashuvlari va usullarini qoʻllash

1-§. Baholash yondashuvlari va usullarini tanlash, asoslash va qoʻllash

60516. Baholash obyektini baholashda baholovchi qiyosiy, daromad va xarajat yondashuvlaridan birini qoʻllaydi.

60517. Baholovchi har bir baholash yondashuvi doirasida baholash usullarini baholashning maqsadi, aniqlanadigan qiymat turi, baholash obyekti xususiyatlari, cheklovchi shartlar, axborot bazasi va uning toʻliqligini hisobga olgan holda tanlaydi.

2-§. Qiyosiy yondashuv

60518. Qiyosiy yondashuv analog-obyektlarning bozor qiymatlari toʻgʻrisidagi axborotga va ularning qiymatini qiyoslash elementlari boʻyicha tuzatishga asoslangan hisoblash usullari yigʻindisidan iborat. Analog-obyektlarning bozor qiymatlari deganda bitimlar va takliflar narxlari tushuniladi.

60519. Baholash obyekti qiymatini qiyosiy yondashuv bilan aniqlash uchun baholovchi quyidagi usullardan birini qoʻllaydi:

sotuvlarni toʻgʻridan-toʻgʻri qiyoslash usuli;

statistik tahlil usullari (korrelyatsion-dispersion, regression).

60520. Sotuvlarni toʻgʻridan-toʻgʻri qiyoslash usuli analog-obyektlarning sifat tavsiflarini qiyoslashga hamda qiyoslash elementlari boʻyicha aniqlangan farqlar qismida tuzatishlar kiritish yoʻli bilan baholash obyekti qiymatini aniqlashga asoslangan hisob-kitoblar yigʻindisidan iborat boʻlib, quyidagi asosiy bosqichlarni oʻz ichiga oladi:

bozorni oʻrganish, analog-obyektlar boʻyicha axborot toʻplash va tahlil qilish;

analoglarni tanlash;

qiyoslash birligini belgilash;

qiyoslash elementlarini tanlash;

qiymatni hisoblash usullarini tanlash;

qiyoslash elementlari boʻyicha tuzatishlarni hisoblash;

analog-obyektlar narxlari (qiymati)ni tuzatish;

baholash obyekti qiymatini aniqlash.

60521. Quyidagilar asosiy qiyoslash birliklari hisoblanadi:

kuzov turi;

quvvat birligi;

transport vositasining birligi.

60522. Quyidagilar asosiy qiyoslash elementlari hisoblanadi:

transport vositasining turi, rusumi, modeli, yoʻlovchi sigʻimi, yuk koʻtarish sigʻimi, vazni, hajmi, dvigatel quvvati;

ishlab chiqarilgan yili, yurgan masofasi va texnik holati;

jihozlanishi va boshqa qiyoslash elementlari.

60523. Sotuvlarni toʻgʻridan-toʻgʻri qiyoslash usuli quyidagi holatlarda qoʻllaniladi:

mahalliy va Mustaqil Davlatlar Hamdoʻstligi (MDH) mamlakatlarida ishlab chiqarilgan transport vositalari uchun — baholash obyektiga analog boʻlgan kamida uchta transport vositasi mavjud boʻlganda (bunda ishlab chiqarilishi toʻxtatilgan transport vositalarga nisbatan kamida ikkita);

xorijda (MDH mamlakatlaridan boshqa mamlakatlarda) ishlab chiqarilgan transport vositalari uchun — baholash obyektiga analog boʻlgan kamida ikkita transport vositasi mavjud boʻlganda.

60524. Statistik tahlil usullari baholash obyektining narxi bilan baholash obyektining narxiga taʼsir qiluvchi parametrlar oʻrtasidagi statistik (korrelyatsion-dispersion, regression) bogʻliqliklarni aniqlashga asoslanadi.

3-§. Daromad yondashuvi

60525. Daromad yondashuvi tijoratda foydalaniladigan baholash obyektidan olinadigan kelgusidagi daromadlar yigʻindisi sifatida uning joriy qiymatini aniqlashga asoslanadi.

60526. Mazkur MBS doirasida daromad yondashuvi usullaridan quyidagi hollarda foydalanilishi mumkin:

qiyosiy va xarajat yondashuvlari usullarini qoʻllash imkoni boʻlmaganda;

agar baholash obyekti ishlab chiqarish siklida oʻzi mustaqil barqaror daromadni shakllantiradigan maxsus va (yoki) ixtisoslashtirilgan texnika boʻlsa;

agar baholash obyekti daromadni shakllantiradigan jamoat yoki noyob (raritet) transport vositasi boʻlsa.

60527. Baholash obyekti qiymatini baholashda daromad yondashuvining toʻgʻridan-toʻgʻri kapitallashtirish usuli qoʻllaniladi va baholash qiymati sof operatsion daromad koʻrsatkichlarini kapitalizatsiya stavkasiga boʻlish orqali aniqlanadi.

60528. Baholovchi toʻgʻridan-toʻgʻri kapitallashtirish usulidan foydalanganda:

kapitallashtiriladigan sof operatsion daromad qiymatini hisoblab chiqishi;

kapitallashtirish stavkasini hisoblashi;

baholash obyektining joriy qiymatini aniqlashi lozim.

60529. Kapitallashtirish stavkasi kumulyativ qurish usuli va bozor ekstraksiyasi usuli yordamida hisoblanadi.

60530. Sof operatsion daromadni aniqlash uchun baholovchi operatsion xarajatlar yoki xizmatlarni koʻrsatishda (ishlarni bajarishda) transport xizmatlarining tannarxi baholash obyektiga operatsion xarajatlar asosida baholash obyektidan foydalanishdan olinadigan sof operatsion daromadni hisobga olgan holda baholash obyektini ijaraga berishdan keladigan pul tushumlaridan foydalanadi.

60531. Sof operatsion daromad baholash sanasi yilidan keyingi toʻliq yil uchun oʻrtacha yillik qiymat miqdorida aniqlanadi. Bunda, baholovchi prognozlarda narxlarning oʻzgarishini hisobga olgan holda, ijara stavkalari yoki transport xizmatlari (ishlar) qiymati oʻzgarishini hisobga olishi kerak.

4-§. Xarajat yondashuvi

60532. Xarajat yondashuvi transport vositasi qiymatini uni tiklash, ishlab chiqarish yoki almashtirish uchun zarur xarajatlar qiymatidan jami eskirishni chegirib tashlash orqali aniqlashga asoslanadi.

60533. Qiymatni xarajat yondashuvi bilan hisoblash quyidagi ketma-ketlikda amalga oshiriladi:

toʻliq tiklash — ishlab chiqarish qiymati yoki almashtirish qiymatini aniqlash;

baholash obyektiga oʻrnatilgan, baholash obyektining zavod komplektatsiyasiga kirmaydigan qoʻshimcha jihozlanish qiymatini aniqlash (zarur boʻlganda);

baholash obyektida mavjud boʻlgan nuqsonlarni va nosozliklarni bartaraf etish qiymatini aniqlash (zarur boʻlganda);

baholash obyektining jamlangan eskirish miqdorini aniqlash;

baholash obyekti qiymatini toʻliq takror ishlab chiqarish qiymati yoki almashtirish qiymati bilan (qoʻshimcha uskunaning qiymatini va baholash obyektida mavjud boʻlgan nuqsonlarini va nosozliklarini bartaraf etish qiymatini hisobga olgan holda) jamlangan eskirishning qiymati koʻrsatkichlari oʻrtasidagi farq sifatida aniqlash.

60534. Toʻliq takror ishlab chiqarish qiymati yoki almashtirish qiymati quyidagi usullardan biri yordamida aniqlanadi:

bilvosita usul;

almashtirish usuli;

qiymatni indeksatsiyalash usuli.

Jamlangan eskirish jismoniy, funksional (maʼnaviy) va iqtisodiy (tashqi) eskirish hamda eskirish yigʻindisi sifatida aniqlanadi.

60535. Mavjud axborotdan kelib chiqqan holda transport vositasining jismoniy eskirishi quyidagi usullardan biri yordamida aniqlanadi:

statistik mezonlar usuli;

normativ eskirish usuli;

foydalanish boshlangandan boshlab xronologik yosh va bosib oʻtgan masofasi/ishlagan vaqtini inobatga olishga oid jismoniy eskirish usuli;

transport vositasi, shuningdek ularning tarkibiy qismlari uchun tabiiy jismoniy eskirish usuli;

texnik holatini tavsiflovchi usuli.

60536. Funksional eskirish — avtomobil sanoatidagi ilmiy va texnologik taraqqiyot, ishlab chiqarish, import, tovar bozorlari va transport vositalarining ishlashiga davlat tomonidan qoʻyilgan cheklovlar, transport vositalarini ishlab chiqarishni tugatish, shu jumladan, ular uchun ehtiyot qismlar ishlab chiqarishni toʻxtatish va boshqa omillar taʼsirida foydaliligining pasayishi tufayli transport vositasining qiymatining nisbiy pasayishidan iborat.

60537. Iqtisodiy (tashqi) eskirish — bozor konyunkturasining baholanayotgan obyektga salbiy taʼsiri natijasida baholanayotgan obyekt qiymatining pasayishidan iborat.

3-bob. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish

60538. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish 6-son MBS talablariga muvofiq amalga oshiriladi.

60539. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish turli baholash yondashuvlari yordamida olingan baholash natijalari uchun qiyoslash choralarini belgilash yoʻli bilan amalga oshiriladi. Bunda, baholovchi quyidagilarni hisobga olishi kerak:

baholashning maqsadi hamda baholash natijalaridan moʻljallanayotgan foydalanish;

baholash obyektining xususiyati;

qiymat turi;

baholash yondashuvlarini qoʻllaganda foydalaniladigan axborotning miqdori va sifati.

60540. Oʻlchovlarni kelishish va qiyoslash usullarini tanlashda baholovchining barcha farazlari va taxminlari baholash toʻgʻrisidagi hisobotda asoslab berilgan boʻlishi kerak.

4-bob. Shikastlangan transport vositalari qiymatini baholash hamda transport vositalariga yetkazilgan zararni aniqlash xususiyatlari

1-§. Shikastlangan transport vositalari qiymatini baholashning umumiy qoidalari

60541. Transport vositalari shikastlanishining asosiy sabablari yoʻl-transport hodisalari, ishlab chiqarishdagi yirik avariyalar, tabiiy ofatlar, zilzilalar, sel, qulashlar, toshlar oʻpirilishi, koʻchkilar, toshqinlar, suv bosishi, shuningdek transport vositasining shikastlanishiga olib kelgan qasddan yoki qasddan boʻlmagan (ehtiyotsizlik oqibatidagi) harakatlar boʻlishi mumkin.

60542. Shikastlanishdan zarar (moddiy zarar) — transport vositasining olingan shikastlanishlar natijasida arzonlashish qiymati yoki uni tiklashga qilingan xarajatlar miqdori hisoblanadi. Zarar transport vositasi qiymatining shikastlanish oqibatida haqiqiy yoʻqotilishi yoki shikastlangan transport vositasini uning shikastlanishdan bevosita oldingi texnik holatigacha tiklashga ketgan xarajatlar hamda uni tiklash boʻyicha ishlar olib borish natijasida uning qiymati yoʻqotilishi miqdori (tovar qiymatining yoʻqotilishi) yigʻindisi sifatida aniqlanadi.

Bunda, moddiy zarar miqdoriga quyidagilar kiradi:

taʼmirlash uchun zarur boʻlgan materiallarning qiymati;

taʼmirlash jarayonida ularning eskirishini hisobga olgan holda almashtiriladigan ehtiyot qismlarining qiymati;

taʼmirlash ishlari uchun xarajatlar, shu jumladan ustalarning ish haqi xarajatlari;

taʼmirlash bilan bevosita bogʻliq xarajatlar va qoʻshimcha xarajatlar (ish soatlarining umumiy qiymati).

tovar qiymatining yoʻqotilishi qiymati;

Yoʻqotilgan daromad (boy berilgan foyda) ushbu MBS doirasida aniqlanmaydi.

60543. Taʼmirlash (tiklash) qiymati — transport vositasi shikastlanishlarini bartaraf etish qiymati hisoblanadi.

60544. Tovar qiymatining yoʻqotilishi qiymati — transport vositasida mavjud boʻlgan nuqsonlar yoki ularni bartaraf etish izlari mavjudligi yoki nuqsonlar bartaraf etilganligi toʻgʻrisida ishonchli maʼlumotlar mavjudligi sababli transport vositasining isteʼmol xususiyatlarining yomonlashishi natijasida transport vositasi (mahsulot) qiymatining pasayishi hisoblanadi.

Bunda, tovar qiymatining yoʻqotilishi transport vositasini taʼmirlash (tiklash) boʻyicha ishlar bajarilgandan keyin uning geometrik parametrlaridagi, konstruktiv materiallar fizik-kimyoviy xossalaridagi va ish jarayonlari tavsiflaridagi qaytmas oʻzgarishlar bilan bogʻliq boʻladi.

60545. Baholovchi oldiga qoʻyilgan vazifalarning muvaffaqiyatli amalga oshirilishi uchun buyurtmachi transport vositasini baholovchiga koʻzdan kechirish uchun taqdim etadi.

60546. Baholovchi tomonidan koʻzdan kechirish natijasida baholash uchun zarur boʻlgan baholash obyektining shikastlanishlari va nuqsonlari haqidagi, shu jumladan quyidagi maʼlumotlar:

transport vositasini identifikatsiya qilish, transport vositasi va uning agregatlari raqamlarining taqdim etilgan hujjatlardagi (roʻyxat raqami, indentifikatsiyalash raqami (VIN — transport vositasining 17 ta belgidan iborat noyob kodi), kuzov raqami, rama yoki shassi raqami, dvigatel raqami va h.k.) yozuvlarga mosligi;

transport vositasining odometr boʻyicha yurgan masofa koʻrsatkichi, aks ettirilgan kattalikning ishonchliligini baholagan holda;

transport vositasining jihozlanishi, qoʻshimcha uskunalarning mavjudligi;

uzellar, agregatlar va qimmatbaho butlovchi qismlar almashtirilganligi yoki almashtirilmaganligi;

transport vositasida ekspluatatsion shikastlanishlar, nuqsonlarning mavjudligi;

yoʻl transport hodisasi yoki boshqa hodisa natijasida vujudga kelgan shikastlanishlar, nuqsonlarning mavjudligi, turi, murakkabligi, xarakteri, ularning oʻlchamlari va joylashuvi;

transport vositasining kuzovi ilgari taʼmirlanganligi, uning hajmi, xarakteri va sifati;

aniqlangan shikastlanishlar, nuqsonlarni bartaraf etish imkoniyati va usullari;

aniqlangan shikastlanishlar, nuqsonlarning mazkur yoʻl-transport yoki boshqa hodisalarga muvofiqligi;

tiklash yoki taʼmirlash ishlarini bajarish mumkinligi, har bir alohida agregat, uzel, detallar boʻyicha ularni bajarish usullari va hajmi;

transport vositasini tiklash uchun zarur ehtiyot qismlari roʻyxati aniqlanadi va koʻzdan kechirish dalolatnomasiga kiritiladi.

Koʻzdan kechirishni oʻtkazish chogʻida aniqlanadigan shikastlanishlarni aniq qayd etib, fotosuratga olish kerak. Transport vositasining umumiy koʻrinishlari fotosuratlaridan keyin alohida shikastlangan elementlarning uzelli va detalli fotosuratlari joylashtiriladi.

60547. Transport vositasini koʻzdan kechirish natijalarini baholovchi baholash hisobotining tadqiqot qismida aks ettiradi. Transport vositasini koʻzdan kechirish natijasida qayd etilgan maʼlumotlar baholovchiga qoʻyilgan baholashga oid vazifalarga muvofiq hisob-kitoblarni amalga oshirishni boshlash imkonini beradi.

2-§. Shikastlangan transport vositalari qiymatini baholash

60548. Transport vositasining shikastlanishidan koʻrilgan zarar miqdorini hisoblashda tiklovchi taʼmirlash usulidan foydalangan holda xarajat yondashuvi qoʻllaniladi.

60549. Qayta tiklash taʼmirlashi — bu transport vositasining bevosita shikastlanishiga qadar boʻlgan holatigacha tiklash uchun zarur ishlar majmuasidir.

60550. Shikastlangan transport vositasini tiklash boʻyicha amalga oshirish boʻlgan zarur ishlar roʻyxatini belgilash mazkur rusumdagi transport vositasini taʼmirlash boʻyicha texnologik hujjatlar talablarini hisobga olgan holda amalga oshirilishi kerak.

60551. Taʼmirlash ishlarining hajmi, turlari va uslublari baholovchi tomonidan alohida detallarning shikastlanishi, (korrozion yemirilishi)ning xarakteri va darajasiga qarab, ularni ajratish/yigʻish, moslash, sozlash, boʻyash, korroziyaga hamda shovqinga qarshi ishlov berish va boshqalarni hisobga olgan holda transport vositasini ishlab chiqargan korxona tomonidan belgilangan taʼmirlash texnologiyasiga muvofiq, tayyorlovchi korxonaning taʼmirlash texnologiyasi toʻgʻrisida maʼlumotlar boʻlmagan taqdirda esa mavjud analoglar va tayyorlovchi korxonalarning rasmiy vakolatxonalari maʼlumotlari boʻyicha ushbu ehtiyot qismlarning texnik holatiga baho berish yoʻli bilan belgilanadi.

60552. Baholovchi agregat, uzel, detallarni tiklashning texnik imkoniyati boʻlmaganda yoki uni tiklash iqtisodiy maqsadga muvofiq boʻlmaganda, texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga, tarmoq normativlari va ishlab chiqaruvchi korxonalar normativlariga (mavjud boʻlgan taqdirda) asoslangan holda ularni almashtirish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi.

60553. Transport vositasining detallar, uzellar, agregatlar narxini aniqlashda hamda baholash hisobotini tuzishda baholovchi ishlab chiqaruvchi korxonalarning rasmiy vakolatxonalaridagi original ehtiyot qismlar va materiallar narxlaridan, ularning mazkur mintaqada shakllangan oʻrtacha bozor narxlaridan, bunday maʼlumotlar boʻlmagan taqdirda chakana narxlardan kelib chiqishi kerak.

60554. Shikastlangan transport vositasini tiklash uchun zarur taʼmirlash ishlariga haq toʻlash uchun xarajatlar transport vositalariga texnik xizmat koʻrsatish va ularni taʼmirlash boʻyicha ishlarni tartibga soladigan amaldagi texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga (transport vositalariga texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlashning mehnat sigʻimi normativlari (ish soatlari), transport vositasini joriy taʼmirlash boʻyicha qoʻllanmalar, transport vositasini joriy taʼmirlash texnologiyalari va boshqalar) muvofiq aniqlanadi.

60555. Agar ayrim ishlar turlariga normativlar belgilanmagan boʻlsa, transport vositasining taʼmirlash ish soatlari transport vositasining analogini tanlash yoʻli bilan, transport vositasining turi, rusumi va ishlab chiqarilgan sanasini hisobga olib analog transport vositalariga tegishli ish soatlaridan foydalanish mumkin.

Shikastlangan transport vositasini tiklash uchun zarur boʻlgan ishlarning baholash sanasidagi bir ish soati qiymati tanlanma kuzatuv natijalari boʻyicha aniqlanadi.

60556. Tanlanma kuzatuv transport vositasini baholash joyida transport vositalarini taʼmirlash boʻyicha xizmatlar bozori doirasida olib boriladi. Bunda, ish soatlarining qiymati transport vositasini taʼmirlash boʻyicha ustaxonalardan olingan maʼlumotlar asosida amalga oshiriladi, agar mintaqada bunday ustaxonalar mavjud boʻlmasa, analog transport vositalarini taʼmirlash ustaxonalaridagi qiymatlar qabul qilinadi.

60557. Transport vositasini yangilash ehtimolligini hisobga olib, uni tiklash xarajatlari va tovar qiymatining qoʻshimcha yoʻqotilishi alohida hisoblanadi hamda baholash toʻgʻrisidagi hisobotda alohida bobda keltiriladi.

3-§. Shikastlangan transport vositalarining tovar qiymati yoʻqotilishini baholash

60558. Tovar qiymatining yoʻqotilishi qiymati transport vositalarini taʼmirlashdan oldin yoki keyin aniqlanishi mumkin.

60559. Transport vositasi tovar qiymatining yoʻqotilishini hisoblash koʻzdan kechirishda aniqlangan quyidagi taʼmirlash turlarini amalga oshirish zarurati tugʻilganda hisoblanishi mumkin:

kuzovning qiyshiqligini bartaraf etish;

kuzovning yechilmaydigan elementlarini almashtirish (toʻliq yoki qisman);

kuzovning alohida (yechiladigan yoki yechilmaydigan) elementlarini (shu jumladan plastik kopot, qanotlar, eshiklar, yukxona eshigini) taʼmirlash;

kuzov va bamperlarning tashqi yuzalarini toʻliq yoki qisman boʻyash;

salonni, uning zavodda yigʻilgan sifatini buzilishi bois, toʻliq demontaj qilish”.

5. Mazkur qoʻshimcha va oʻzgartirishlarning ilovasiga muvofiq tahrirdagi 10-ilova bilan toʻldirilsin.

Oʻzbekiston Respublikasi Yagona milliy baholash standartiga kiritilayotgan qoʻshimcha va oʻzgartirishlarga ILOVA

“Oʻzbekiston Respublikasining Yagona milliy baholash standartiga 10-ILOVA

“Transport vositalari qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (15-son MBS)

METODIKASI

Mazkur Metodika 15-son “Transport vositalari qiymatini baholash” MBSni qoʻllash tartibini belgilaydi.

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Mazkur Metodika YAMBSga muvofiq transport vositalari qiymatini baholash uchun zarur boʻlgan minimal usullarni belgilaydi. Baholovchilar baholash faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilikka, YAMBSga hamda baholashning xalqaro tajribasiga zid boʻlmagan boshqa usullardan ham foydalanishlari mumkin. Bunda baholovchi baholash toʻgʻrisidagi hisobotda tanlangan baholash usulini koʻrsatishi va asoslashi kerak.

2. Ushbu Metodikada quyidagi asosiy atama va taʼriflar qoʻllaniladi:

transport vositasi — yoʻlovchilarning, bagajning, yuk bagajining, yuklarning, pochta va kurerlik joʻnatmalarining yoki maxsus ishlarni amalga oshirish uchun uskunalarning yoʻllarda harakatlanishi yoki tashilishi uchun moʻljallangan qurilma;

mexanik transport vositasi — dvigatel bilan harakatga keltiriladigan transport vositasi. Bu atama barcha traktor va oʻzi yurar moslamalarga ham taalluqlidir;

yengil avtomobil — yoʻlovchilarni tashish uchun moʻljallangan va haydovchi oʻrindigʻini hisobga olmaganda 8 tadan ortiq boʻlmagan oʻrindiqqa ega transport vositasi;

avtobus — yoʻlovchilarni tashish uchun moʻljallangan va haydovchi oʻrindigʻini hisobga olmaganda 8 dan ortiq oʻrindiqqa ega transport vositasi. Avtobuslar mikroavtobuslar, shahar, shahar atrofi, shaharlararo va turistik avtobuslarga boʻlinadi;

yuk avtomobili — yuk tashish uchun moʻljallangan transport vositasi. Yuk mashinalari bortli yuk mashinalariga, shu jumladan tirkamali (bortli tortuvchi), yarim tirkamali (egarli tortuvchi), oʻzi agʻdaruvchi va ixtisoslashtirilgan mashinalarga boʻlinadi;

tirkama — mexanik transport vositasi tarkibida harakatlanishga moʻljallangan va dvigatel bilan jihozlanmagan transport vositasi. Ushbu atama yarim tirkama va uzaytiriladigan tirkamalarga ham taalluqlidir;

ixtisoslashtirilgan mashina — muayyan turdagi yuklarni tashish uchun moʻljallangan va buning uchun maxsus kuzov va (yoki) moslamalar bilan jihozlangan, shu jumladan yarim tirkamali yoki tirkamali (koʻptirkamali) yuk mashinasi. Ixtisoslashtirilgan transport vositalariga furgonli (umumiy maqsadli, izotermik, refrijerator, non uchun, mebel uchun, kiyim-kechak uchun, hayvonlar uchun va h.k.) yoki sisternali (suyuq va sochiluvchan yuklar uchun) mashinalar, konteyner tashuvchilar, almashtiriladigan (olinadigan) kuzovli mashinalar, uzun oʻlchamli yuklarni tashish uchun jihozlangan mashinalar, ogʻir yuk tashuvchi, panel tashuvchi, blok tashuvchi, plita tashuvchi, toʻsin tashuvchi, santexnika kabinalari tashuvchi, avtomobil tashuvchi mashinalar va h.k.lar kiradi;

maxsus mashina — maxsus funksiyalarni, koʻproq notransport ishlarni (asosan statsionar sharoitda) bajarish uchun moʻljallangan va qayd etilgan funksiyalarni bajarish uchun maxsus uskunalar bilan jihozlangan mashina. Maxsus mashinalarga oʻt oʻchirish mashinalari, narvonli yuk mashinalari, avtokranlar, avtobetonqorgichlar, avtobeton nasoslari, avtominoralar, avtoburgʻulash qurilmalari, avtoustaxonalar va h.k.lar kiradi;

yoʻl-qurilish texnikasi — avtomobil yoʻllarini qurish va taʼmirlash uchun moʻljallangan transport vositalari. Yoʻl-qurilish texnikasi tarkibiga ekskavatorlar, frontal yukortgichlar, skreperlar, avtogreyderlar, buldozerlar, asfalt yotqizuvchilar, yoʻl katoklari, markalash mashinalari, yoʻl frezalari, yoʻl taʼmirlagichlar va hk.lar kiradi;

seriyali komplektatsiya (butlanma) (seriyali uskunalar) — transport vositasini ishlab chiqaruvchi zavod tomonidan ushbu modifikatsiyadagi (seriyadagi) barcha transport vositalariga majburiy tartibda oʻrnatiladigan uskunalar;

qoʻshimcha uskunalar — ishlab chiqaruvchi zavod tomonidan ushbu seriyadagi barcha transport vositalariga individual buyurtma boʻyicha oʻrnatilishi mumkin boʻlgan jihozlar, shuningdek transport vositasiga undan foydalanish jarayonida seriyali jihozdan tashqari oʻrnatilgan jihozlar;

butlovchi qismlar — transport vositasi konstruksiyasiga kiradigan agregatlar, uzellar, detallar;

agregat — toʻliq oʻzaro almashinish qobiliyatiga ega boʻlgan, transport vositasining boshqa qismlaridan yoki umuman transport vositasidan alohida yigʻilish imkoniyatiga va transport vositasi tarkibida yoki mustaqil ravishda muayyan funksiyani bajarish layoqatiga ega boʻlgan yigʻish birligi;

uzel — buyumning boshqa tarkibiy qismlaridan yoki butun mahsulotdan alohida yigʻish mumkin boʻlgan va bir maqsaddagi mahsulotlarda faqat boshqa tarkibiy qismlar bilan birgalikda maʼlum funksiyalarni bajarishi mumkin boʻlgan yigʻish birligi;

detal — yigʻish amaliyotlaridan foydalanmagan holda nomi va rusumi boʻyicha bir turdagi materialdan tayyorlangan buyum;

yoʻl-transport hodisasi — transport vositasining yoʻlda harakatlanish jarayonida va uning ishtirokida sodir boʻlgan, fuqarolar vafot etgan yoki ularning sogʻligʻiga zarar yetkazilgan, transport vositalari, inshootlar, yuklar shikastlangan yoxud boshqa moddiy zarar yetkazilgan hodisa;

tiklovchi taʼmirlash qiymati — shikastlangan transport vositasini taʼmirlash, transport vositasini ishlab chiqaruvchi zavodning meʼyoriy-texnik hujjatlarida nazarda tutilgan, transport vositasining bevosita shikastlanishdan oldin ega boʻlgan ekspluatatsion xususiyatlari va isteʼmol sifatini tiklash uchun zarur boʻlgan xarajatlar (shu jumladan ish, ehtiyot qismlar va materiallar sarfi) miqdori;

takror ishlab chiqarish qiymati (tiklash qiymati) — bir xil materiallar va texnologiyalardan foydalangan holda, baholash obyekti bilan bir xil boʻlgan yangi obyektni yaratish uchun sarflangan xarajatlar miqdori (baholash sanasi holatiga amalda boʻlgan bozor narxlarida);

almashtirish qiymati — zamonaviy materiallar va texnologiyalardan foydalangan holda, foydaliligi baholash obyekti bilan teng boʻlgan yangi obyektni yaratish uchun sarflangan xarajatlar miqdori (baholash sanasi holatiga amalda boʻlgan bozor narxlarida);

yaroqli qoldiqlar — transport vositasining soz holatdagi, qoldiq qiymatiga ega boʻlgan, kelgusida foydalanish uchun yaroqli boʻlgan, shikastlangan transport vositasidan ajratib olish va sotish mumkin boʻlgan detallari, uzellari va agregatlari;

yaroqli qoldiqlar qiymati — shikastlangan qayta tiklanmaydigan transport vositasining yaroqli qoldiqlarining bozor qiymati boʻlib, u boʻyicha yaroqli qoldiqlar sotuvdan oldingi xarajatlarni (yaʼni qismlarga ajratish, nuqsonlarini aniqlash; saqlash va sh.k.) va savdo chiqimlarini hisobga olgan holda bozorda sotilishi mumkin. Yaroqli qoldiqlar qiymati ushbu transport vositasining utilizatsiya qiymatidan kam boʻlmasligi lozim;

tovar qiymatining yoʻqolishi (bundan buyon matnda TQY deb yuritiladi) — nuqsonlar (shikastlar) yoki ularni bartaraf etish izlari mavjudligi yoki nuqsonlar (shikastlar) bartaraf etilganligi toʻgʻrisida ishonchli maʼlumotlar mavjudligi sababli transport vositasining isteʼmol xususiyatlari yomonlashishi natijasida transport vositasi qiymatining pasayishi;

identifikatsiya raqami (vehicle identification number) (bundan buyon matnda VIN deb yuritiladi) — ishlab chiqaruvchi zavod tomonidan transport vositasiga beriladigan noyob raqam;

transport vositasini koʻzdan kechirish — transport vositasini identifikatsiya qilish, uning ishlash layoqatini aniqlash, shikastlar yoki nuqsonlar, taʼmir izlarini aniqlash bilan bogʻliq tartib-taomil;

bosib oʻtilgan masofa — transport vositasi tomonidan muayyan vaqt ichida bosib oʻtilgan masofaning kilometrlardagi miqdori;

oʻrtacha yillik bosib oʻtilgan masofa — transport vositasining shartli ravishda oʻxshash transport vositalari bosib oʻtgan masofaning oʻrtacha statistik miqdoriga teng deb qabul qilingan yillik bosib oʻtgan yoʻli miqdori;

kuzovdagi kamchiliklarni bartaraf etish — bu oynalar, eshiklar, kapot, yukxona qopqogʻi, lonjeronlarb salon karkasi va kuzov asosidagi quvvat agregati, transmissiya va ilgaklarni mahkamlash uchun bazaviy nuqtalarning geometrik parametrlarini tiklash;

xronologik yosh — baholash obyekti ishlab chiqarilgan vaqtdan boshlab baholash sanasigacha oʻtgan vaqt (yillar) miqdori;

ekspluatatsion eskirish — transport vositasi va uning elementlarining texnik holatini tavsiflovchi, transport vositasini ekspluatatsiya qilish natijasida erishilgan jismoniy qarishning miqdoriy koʻrsatkichi (foizlarda). Ekspluatatsion eskirish eng koʻp darajada transport vositasining sinfiga, bosib oʻtgan masofasiga (ishlashiga), ekspluatatsiya muddatiga, ekspluatatsiya qilish (jumladan texnik ekspluatatsiya) tartibi va shartlariga, ekspluatatsiya qilish nuqsonlariga bogʻliq boʻladi;

tiklovchi (qayta tiklash) taʼmirlash — bu transport vositasining shikastlanishdan oldin darhol ega boʻlgan texnik xususiyatlarini va isteʼmolchi xususiyatlarini tiklash uchun bajarilishi kerak boʻlgan ishlar toʻplami;

eskirish — jismoniy eskirish, shuningdek funksional (maʼnaviy) va iqtisodiy (tashqi) eskirish turlari taʼsirida transport vositalarining texnik-iqtisodiy tavsiflarini yoʻqotishi bilan birga kechadigan qadrsizlanishi;

zarar — huquqi buzilgan shaxsning buzilgan huquqini tiklash uchun qilgan yoki qilishi lozim boʻlgan xarajatlari, uning mol-mulki yoʻqolishi yoki shikastlanishi (haqiqiy zarar), shuningdek bu shaxs oʻz huquqlari buzilmaganida odatdagi fuqarolik muomalasi sharoitida olishi mumkin boʻlgan, lekin ololmay qolgan daromadlari (boy berilgan foyda);

nuqson — mahsulotning meʼyoriy-texnik hujjatlari talablariga mos kelmasligi;

jiddiy nuqson — nuqson yoki nuqsonlar yigʻindisi boʻlib, ularni bartaraf etish xarajatlari yangi buyumning tovar qiymatining kamida 10 foizini tashkil etadigan nuqson. Nuqson uni bartaraf etgandan keyin ishlab chiqaruvchi tomonidan taqdim etilgan mahsulotning resursi (xizmat muddati) pasayishiga hamda bu mahsulotning tovar qiymatini yoʻqotishiga olib keladi;

tashqi boʻyoq — transport vositasining tashqi yuzalarini boʻyash (eshiklarning cheti va teshiklari, kapot va bagajnik qopqogʻining suv oqish joylari bilan birga);

shikastlanish — meʼyoriy-texnik hujjatlarda belgilangan darajadan oshib ketadigan tashqi taʼsirlar natijasida obyektning sozligi buzilishi;

toʻliq boʻyoq — transport vositasining tashqi va ichki yuzalarini boʻyash;

taʼmirlash materiallari — taʼmirlashda ishlatiladigan asosiy va yordamchi materiallar;

yashirin nuqson — transport vositasini koʻzdan kechirish chogʻida aniqlab boʻlmaydigan nuqson boʻlib, uni identifikatsiyalash uchun qism, uzel yoki agregatni qoʻshimcha tekshiruvdan oʻtkazish zarur;

transport vositasining ishlab chiqarilgan sanasi — transport vositasi ishlab chiqaruvchi zavod tomonidan ishlab chiqarish yakunlangan sana (barcha texnologik va maʼmuriy jarayonlar yakunlangan sana).

2-bob. Axborotni toʻplash va tahlil qilish

3. Axborotni toʻplash, oʻrganish va tahlil qilishda, shuningdek baholash obyektini identifikatsiya qilishda baholovchi 3-son MBS talablariga amal qilishi kerak.

4. Transport vositasini koʻzdan kechirish jarayoni uni identifikatsiya qilish, texnik holatini aniqlash, nosozliklarni yoki transport vositasining qismlaridagi nuqsonlarni aniqlash uchun olib boriladi. Koʻzdan kechirish jarayoni quyidagi bosqichlarni oʻz ichiga oladi:

transport vositasi va uning qismlarining texnik holatini aniqlash;

transport vositasini suratga olish;

transport vositasini identifikatsiya qilish;

transport vositasining texnik holatini tekshirish dalolatnomasini tuzish.

Koʻzdan kechirishni boshlashdan oldin baholovchi quyidagi maʼlumotlar va hujjatlar bilan tanishadi:

transport vositasi egasining familiyasi, ismi, otasining ismi yoki yuridik shaxsning nomi, egasining (egasining ishonchli vakili, buyurtmachi) manzili yoki uning yuridik manzili;

transport vositasini roʻyxatdan oʻtkazish hujjatlari maʼlumotlari (texnik pasport, roʻyxatdan oʻtkazilganligi toʻgʻrisidagi guvohnoma, transport vositasining pasporti, texnik talon);

transport vositasining identifikatsiya maʼlumotlari (turi, rusumi, modeli (modifikatsiyasi), chiqarilgan sanasi, identifikatsiya raqami (VIN), kuzov, shassi (ramkalar) raqami, dvigatel modeli va raqami, uning turi, hajmi va quvvati, rangi, asosiy agregatlarni almashtirish sanalari (agar ular almashtirilgan boʻlsa), davlat raqami);

ishlab chiqaruvchi mamlakat, import qiluvchi mamlakat (xorijiy ishlab chiqarilgan transport vositasi uchun);

odometr koʻrsatkichi boʻyicha bosib oʻtilgan masofasi.

5. Transport vositasini koʻzdan kechirishda baholash buyurtmachisi baholovchiga Oʻzbekiston Respublikasida davlat roʻyxatidan oʻtkazilganligi toʻgʻrisidagi guvohnomani (transport vositasining texnik pasporti) va agar mavjud boʻlsa, boshqa roʻyxatga olish hujjatlarini taqdim etadi. Transport vositasini roʻyxatdan oʻtkazish hujjatlari mavjud boʻlmagan taqdirda, koʻzdan kechirish jarayonida schyot-fakturalar, oldi-sotdi (hadya) shartnomasi, ishonchnoma yoki transport vositasini yetkazib berish shartnomasi maʼlumotlaridan foydalanishga ruxsat etiladi.

Transport vositasi baholovchiga uni sifatli koʻzdan kechirish imkoniyatini taʼminlaydigan holat va sharoitlarda taqdim etilishi kerak.

Transport vositasi asosan organoleptik usul yordamida, yaʼni tashqi koʻzdan kechirish orqali oʻrganiladi. Agar zarur boʻlsa, baholovchi maxsus nazorat, oʻlchash va diagnostika asboblari va jihozlaridan foydalanishi mumkin.

Koʻzdan kechirish davomida baholovchi transport vositasini suratga oladi. Olingan fotosuratlar baholash toʻgʻrisidagi hisobotga kiritilishi kerak.

Kam yorugʻlik sharoitida suratga olishda fotochaqnovchi yoki qoʻshimcha yorugʻlik manbalari qoʻllaniladi.

Transport vositasini suratga olishda imkoniyat mavjud boʻlsa, quyidagilar aks ettirilishi kerak:

odometr koʻrsatkichlari;

transport vositasining identifikatsiya raqami (VIN), transport vositasining kuzov raqami, dvigatel va shassi (rama) raqamlari;

shinalar va disklar.

6. Transport vositasini koʻzdan kechirishda baholovchi imkoniyat mavjud boʻlsa, quyidagi maʼlumotlarni aniqlaydi:

transport vositasining hujjatlarida koʻrsatilgan maʼlumotlarni haqiqiy identifikatsiya maʼlumotlariga muvofiqligini tekshirish;

transport vositasining bosib oʻtilgan masofasi yoki ish vaqtini qayd qiluvchi qurilmalarning koʻrsatkichlari, shuningdek ushbu qurilmalarni almashtirish yoki taʼmirlash fakti;

agregatlar, butlovchi qismlar va qimmatbaho butlovchi qismlar almashtirilishi (almashtirish sanasi aks ettiriladi);

transport vositasi ilgari taʼmirlanganligi va ushbu taʼmirlashning hajmi, xususiyati va sifati qandayligi;

transport vositasidagi nuqsonlar va shikastlanishlarning xususiyati va hajmi (agar mavjud boʻlsa).

Axborotlarni yigʻish va tahlil qilish baholovchi tomonidan transport vositasini koʻzdan kechirish qiyin yoki imkonsiz boʻlgan hollarda transport vositasini koʻzdan kechirmasdan ham amalga oshirilishi mumkin. Bu holatda baholovchi baholash toʻgʻrisidagi hisobotda baholanayotgan transport vositasi koʻzdan kechirilmasdan taqdim etilgan hujjatlar asosida oʻrganilganini qayd etishi kerak. Bunda koʻzdan kechirishning imkoniyati yoʻqligi sabablari koʻrsatilishi lozim.

Transport vositasini koʻzdan kechirmasdan baholash uchun taqdim etilgan hujjatlarning yetarliligi yoki yetarli emasligi har bir alohida holatda baholovchi tomonidan mustaqil ravishda belgilanadi.

7. Olingan maʼlumotlarga koʻra, baholovchi transport vositasining seriyali va qoʻshimcha uskunalarining roʻyxatini belgilaydi. Transport vositasida oʻrnatilgan qoʻshimcha uskunalar uchun baholash buyurtmachisi yoki manfaatdor shaxs tegishli texnik, ruxsat beruvchi hujjatlar va balans qiymati toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni (yuridik shaxslar uchun) taqdim etadi.

Baholovchi transport vositasi konstruksiyasiga kiritilgan har qanday oʻzgartirishlar (qayta jihozlash) va u bilan bogʻliq butlanish qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan tartibda tegishli ravishda hujjatlashtirilganligini eʼtiborga olishi kerak.

8. Baholash obyektini koʻzdan kechirish va identifikatsiya qilish yakunlari boʻyicha baholash obyektining texnik holati haqida dalolatnoma tuziladi hamda unda baholash obyektining texnik holati, identifikatsiya natijalari, butlanishi, nosozliklari, foydalanishdagi kamchiliklari va boshqa nuqsonlar aks ettiriladi. Texnik holat haqidagi dalolatnoma mazkur Metodikaning 1-ilovasiga muvofiq shaklda rasmiylashtiriladi.

9. Baholash obyekti bilan analog-obyektlar parametrlari va tavsiflarini solishtirishda obyektlarning unumdorligi va quvvati, shuningdek butlanishi va fizik holati haqidagi tavsiflarni taqqoslash majburiy hisoblanadi. Agar parametr va tavsiflar baholash obyekti uchun narxni shakllantiruvchi ahamiyatga ega boʻlsa, obyektlarning boshqa parametr va tavsiflarini solishtirish ham majburiy hisoblanadi.

Transport vositasini koʻzdan kechirish va identifikatsiya qilish jarayonida baholovchining vakolatiga quyidagilarni tekshirish kirmaydi:

transport vositasining identifikatsiya raqami (kodi), dvigatel, zavod belgisi, boʻyoq kodi, transport vositasi roʻyxatdan oʻtish hujjatlarining haqiqiyligi;

transport vositasining roʻyxatga olish belgilarining amaldagi qonunchilik talablariga muvofiqligi;

tovar belgisidan foydalanishning qonuniyligi;

tarkibiy qismning muvofiqlik belgisi (tarkibiy qismni bir xil qism bilan almashtirish yoki transport vositasining maqsadli bozorini aniqlashning alohida holatlari bundan mustasno);

transport vositalarini qoʻshimcha markirovkalash.

Agar transport vositasini koʻzdan kechirish va identifikatsiya qilish jarayonida zavod belgisida koʻrsatilgan maʼlumotlar va transport vositasining haqiqiy maʼlumotlari yoki roʻyxatga olish hujjatlaridagi maʼlumotlar oʻrtasida nomuvofiqlik aniqlansa, baholovchi quyidagi yechimlardan birini tanlashi kerak:

aniqlik kiritish zarurligi toʻgʻrisida baholash buyurtmachisiga yozma ariza berish;

baholash jarayonini buyurtmachi tomonidan nomuvofiqlar bartaraf etilguniga va tegishli hujjatlar taqdim etilguniga qadar toʻxtatib turish;

baholashni rad etish.

10. Baholash obyekti bilan aynan bir xil obyekt tanlanganda, ishlab chiqaruvchisi bitta boʻlgan va bitta mamlakatda ishlab chiqarilgan, shuningdek vazifasi (umumiy, ixtisoslashtirilgan, maxsus va boshqalar) bir xil boʻlgan obyektga afzallik berilishi kerak.

3-bob. Baholash yondashuvlari va usullarini tanlash, asoslash va qoʻllash

1-§. Qiyosiy yondashuv

11. Qiymatni qiyosiy yondashuv bilan hisoblash quyidagi ketma-ketlikda bajariladi:

bozorni tadqiq etish, transport vositasining analog-obyektlari boʻyicha axborotni tahlil qilish va yigʻish;

transport vositasining analog-obyektlarini tanlash;

qiyoslash elementlarini tanlash;

qiymatni hisoblash usullarini tanlash;

qiyoslash elementlari boʻyicha tuzatishlarni hisoblash;

transport vositasining analog-obyektlari narxiga (qiymatiga) tuzatishlar kiritish;

baholash obyekti qiymatini aniqlash.

12. Transport vositalari bozorini oʻrganish va tahlil qilish analog-obyektlar boʻyicha bitimlar (takliflar) haqida axborot olish uchun amalga oshiriladi.

13. Qiyosiy yondashuv usullarini qoʻllashda kamida uchta analog-obyektlar haqida axborotni toʻplash zarur.

14. Baholash obyekti va analog-obyektlarni qiyoslash birligi boʻyicha taqqoslashda quyidagi elementlar tanlab olinadi:

mulkiy huquqlar — baholash obyekti va (yoki) analog-obyektlarni sotishda bir shaxsdan boshqa shaxsga oʻtadigan mulkiy huquqlar tahlil qilinadi;

moliyalashtirish shartlari — baholash obyekti va (yoki) analog-obyektning bozor qiymatiga taʼsir koʻrsatadigan toʻlov shartlari (kechiktirish, kredit, lizing va h.k.) tahlil qilinadi;

bozor holati (sotuv vaqti) — analog-obyektlar narxining oʻzgarishi tahlil qilinadi va hisobi yuritiladi;

sotuv shartlari — sotuvchi va xaridor oʻrtasidagi bozor munosabatlari uchun tipik boʻlmagan shartlar aniqlanadi;

yosh — transport vositasining yosh omili, uning turkum ishlab chiqarishdan olinganligi yoki transport vositasi butlovchi qismlarini turkum ishlab chiqarishdan olinganligi hisobga olinadi;

fizik tavsiflar — baholash obyekti va analog-obyektlarning texnik-ekspluatatsion tavsiflari tahlil qilinadi va hisobi olib boriladi. Oʻlchamdagi, konstruktiv qismlar (elementlar)dagi, texnik holat (eskirish foizi)dagi, joriy foydalanish xarakteridagi, qoʻshimcha butlanishidagi va h.k. tafovutlar tahlil qilinadi;

baholash obyekti narxiga taʼsir qiluvchi boshqa taqqoslash elementlari.

15. Fizik tavsiflarni qiyoslash elementlari sifatida quyidagi ikkita guruhga ajratish mumkin:

baholash obyektining konstruksiyasiga tegishli (standart yoki turkum butlanishiga) (ishlab chiqaruvchi tomonidan oʻrnatilgan turkum butlash qismlarining yoʻqligi, qoʻshimcha butlash mavjudligi, turkum ishlab chiqariladigan konstruksiyadagi jiddiy oʻzgarishlar bilan bogʻliq) tavsiflar;

baholash obyektining haqiqiy texnik holatiga tegishli (baholash obyektidan foydalanishning intensiv rejimi, baholash obyektining asosiy tizimini ekspluatatsiya qilishdagi nuqsonlari baholash obyektining asosiy tizimining va bir qismining nuqsonlari, jiddiy ekspluatatsion, avariyali shikastlanishlar va nuqsonlar, baholash obyektini tovar koʻrinishining yoʻqotilishi bilan bogʻliq) tavsiflar.

16. Qiyosiy yondashuv quyidagi usullarning bittasidan foydalanish orqali amalga oshiriladi:

sotuvlarni toʻgʻridan toʻgʻri qiyoslash;

statistik tahlil usullari (korrelyatsion-regression).

17. Sotuvlarni toʻgʻridan-toʻgʻri qiyoslash usuli baholash obyekti qiymatini analog-obyektlarning sotuv yoki taklif narxiga tuzatilgan oʻrtacha qiymati sifatida hisoblashga asoslanadi.

Toʻgʻridan-toʻgʻri sotuvlarni solishtirish usuli transport vositasiga boʻlgan, ayni paytda birlamchi (yangi avtomobillar uchun) yoki ikkilamchi bozorda (foydalanilgan avtomobillar uchun) shakllangan taklif va talab narxlarini tahlil qilishga asoslangan boʻladi. Baholash bozor narxini statistik tanlov usuli bilan baholanayotgan transport vositasiga oʻxshash transport vositasiga boʻlgan taklif narxlarining oʻrtacha qiymatini aniqlash va keyinchalik uni tuzatish orqali amalga oshiriladi.

Baholangan transport vositasining bozor narxi quyidagi omillarga bogʻliq:

transport vositasining isteʼmol xususiyatlari;

hududda ishlab chiqaruvchi vakilining mavjudligi;

mazkur transport vositasi rusumiga xizmat koʻrsatish stansiyalari tarmogʻining mavjudligi;

mazkur transport vositasi rusumining ehtiyot qismlari, xizmat koʻrsatish va taʼmirlash ishlariga narxlar darajasi;

transport vositasi rusumining obroʻsi va bozor konyunkturasi;

geografik joylashuvi, iqtisodiy vaziyat va h.k.

18. Baholash obyektining bozor narxini aniqlashda quyidagi maʼlumotlardan foydalaniladi:

eng ishonchli maʼlumot sifatida oldi-sotdi bitimlari narxlari;

mutaxassis(lar) tomonidan vaqti-vaqti bilan tuziladigan yangi va ishlatilgan transport vositalarining mintaqaviy bozorini oʻrganish natijalari toʻgʻrisidagi hisobotlar, ularda qayd etilgan sotuvchilar tomonidan transport vositalari uchun soʻralayotgan narxlar (taklif narxi) va sotilayotgan transport vositalarining qisqacha tavsifi (rusumi, modeli, ishlab chiqarilgan sanasi, yurgan masofasi, dvigatel turi va xususiyatlari, jihozlari, umumiy texnik holati);

avtomobillar va ularning ehtiyot qismlarini sotishga tegishli ruxsatnomaga ega boʻlgan savdo tashkilotlari (avtodoʻkonlar, dilerlar, avtosalonlar, avtomarkazlar va h.k.) yoki xususiy tadbirkorlar tomonidan taqdim etilgan maʼlumotlar;

transport vositalari narxlari toʻgʻrisida maʼlumotlar berilgan xorijiy, mintaqaviy va respublika nashrlaridan olingan maʼlumotlar;

preyskurant (narxlar roʻyxati);

mamlakat va xorijiy maʼlumotnoma va tahliliy nashrlardan olingan narxlar;

auksion narxlari;

Internet saytlaridan olingan narxlar;

mintaqaviy ixtisoslashtirilgan avtomobil bozorini oʻrganish asosida olingan maʼlumotlar.

Transport vositasi va uning ehtiyot qismlarining narxi quyidagi maʼlumotlar asosida aniqlanadi:

rusumi, modeli, modifikatsiyasi;

zavoddan chiqarilgan sanasi (foydalanish muddati);

yurish masofasi;

komplektatsiya va toʻliqligi;

transport vositasining texnik holati;

amalga oshirilgan taʼmirlarning hajmi va sifati;

asosiy agregatlar va uzellarning almashtirilishi;

notoʻgʻri ishlatilishi va saqlanishidan kelib chiqqan nuqsonlarning mavjudligi.

19. Sotuvlarni toʻgʻridan-toʻgʻri qiyoslash usuli quyidagi formula boʻyicha analoglar narxiga tegishli tuzatishlar kiritish orqali amalga oshiriladi:

bunda:

C — baholash obyektining narxi;

Can — analog obyektning narxi;

Kfv — analoglar narxlarining vaqt omili boʻyicha oʻzgarishini (ishlab chiqarilgan vaqtdan boshlab baholash paytigacha) hisobga oluvchi koeffitsiyent;

Kiz — analogning ishlab chiqarilgan vaqtdan boshlab baholash paytigacha foydalanilgan davrdagi jismoniy eskirishini hisobga oluvchi koeffitsiyent;

K1, K2, K3 … Kn — baholash obyekti va analog parametrlari qiymatlaridagi farqlarni hisobga oluvchi tuzatuvchi koeffitsiyentlar;

Sdop — analog-obyektni ajratib turadigan qoʻshimcha moslamalarning narxi.

20. Baholash obyektining komplektatsiyasiga tegishli qiyoslash elementlari boʻyicha tuzatishlar:

seriyadagi komplektatsiyaga;

qoʻshimcha komplektatsiyaga (zavodda chiqarilmagan qoʻshimcha uskunalar) bogʻliq boʻlgan tuzatishlarga ajratiladi.

21. Seriyadagi komplektatsiyaga tuzatish kiritish baholash obyektida uni analogidan (oʻxshash obyektdan) farq qiluvchi mavjud yoki mavjud boʻlmagan qismlar (moslamalar)ning hamda ularni oʻrnatish ishlarining qiymatidan, shuningdek dasturiy taʼminotlar (masalan, kompyuter diagnostikasi) yordamida bozor tahlili asosida zarur materiallar qiymatidan kelib chiqib amalga oshiriladi.

22. Qoʻshimcha komplektatsiya bilan bogʻliq tuzatishlar, analogning qiymatiga qoʻshimcha komplektatsiya qiymatini (seriyali ishlab chiqarish/zavod komplektatsiyasiga nisbatan) qoʻshish yoʻli bilan amalga oshiriladi. Bunday tuzatishlar miqdorini baholovchi bozorni tahlil qilish asosida va (yoki) maxsus dasturiy taʼminotlar yordamida belgilaydi.

23. Seriyali va qoʻshimcha komplektatsiyani identifikatsiya qilish ishlab chiqaruvchidan olingan maʼlumotlar, ixtisoslashtirilgan (transport vositasining texnik parametrlari haqidagi axborotdan iborat boʻlgan) maʼlumotnomalar asosida hamda xuddi shunday transport vositasini ishlab chiqarishning texnik shartlarini hisobga olgan holda amalga oshiriladi.

24. Jismoniy eskirishga tuzatish baholash obyektining hamda qabul qilingan analog-obyektlarning jismoniy eskirishi darajalari nisbatidan kelib chiqib quyidagi formula yordamida hisoblanadi:

bunda:

K — eskirishga tuzatish koeffitsiyenti;

Iobyekt — baholash obyekti jismoniy eskirishining koeffitsiyent koʻrsatkichi;

Ianalog — analog-obyekt jismoniy eskirishining koeffitsiyent koʻrsatkichi.

Mazkur formuladan foydalanish imkoni boʻlmagan taqdirda, baholovchi bozorni tahlil qiladi hamda tuzatishni qoʻllab, ushbu tuzatishni nima uchun qoʻllaganini asoslab beradi.

25. Baholash obyektining haqiqiy texnik holatiga tegishli qiyoslash elementlari boʻyicha tuzatishlar:

transport vositasidan foydalanish intensivligi rejimi;

transport vositasining asosiy tizimlari va qismlaridan foydalanishdagi nuqsonlar;

transport vositasining tovar koʻrinishi (qiymati) yoʻqolishi bilan bogʻliq tuzatishlarga ajratiladi.

26. Transport vositasidan foydalanish intensivligi rejimi bilan bogʻliq tuzatish:

transport vositasining haqiqatda bosib oʻtgan masofasini muayyan toifadagi transport vositasi uchun uning meʼyoriy koʻrsatkichiga taqqoslash yoʻli bilan (mavjud boʻlgan taqdirda);

haqiqiy xizmat muddati qonunchilikda yoki tayyorlovchi tomonidan belgilangan meʼyoriy muddatga taqqoslash yoʻli bilan aniqlanishi mumkin (mavjud boʻlgan taqdirda).

Transport vositasidan foydalanish intensiv rejimida bosib oʻtilgan masofa yoki ishlash vaqtiga tuzatish koeffitsiyenti maxsus dasturiy taʼminotlar yordamida ham aniqlanishi mumkin.

27. Foydalanishdagi nuqsonlarga tuzatishlar transport vositasidan foydalanish, saqlash va konstruksiyalarni nomuvofiq oʻzgartirish hamda boshqa salbiy holatlarga bogʻliq nuqsonlarni bartaraf etish smetasini yoki hisob-kitoblarni tuzish yoʻli bilan kiritiladi.

28. Transport vositasi bozor qiymatining shakllanishiga sezilarli taʼsir koʻrsatmaydigan transport vositasining asosiy tizimlari va qismlarida jiddiy boʻlmagan nuqsonlar mavjud boʻlganda, tuzatish miqdori obyekt-analogning (shu jumladan, tafsilotlarsiz va hisob-kitoblarsiz bazaviy analogning) bozor qiymatidan jami 5 foizgacha boʻlgan miqdorda qabul qilinishi mumkin.

Foydalanishdagi jiddiy boʻlmagan nuqsonlarni:

transport vositasini saqlash sharoitlari (2 foizgacha) — rangni xiralashishi, dogʻlar, kuzovda sezilarsiz korroziya elementlari va h.k.;

foydalanish sharoitlari (3 foizgacha) — eshiklar va kapot gʻirchillashi, salon va kuzov izolyatsiyasining buzilishi va h.k. keltirib chiqarishi mumkin.

29. Foydalanishdagi hamda avariyada kelib chiqqan shikastlanishlar va nuqsonlarni hisobga oluvchi tuzatish transport vositasi alohida qismlarining bozor qiymatini hisobga olgan holda foydalanishdagi va avariyada kelib chiqqan shikastlanishlar va nuqsonlarni bartaraf etish boʻyicha taʼmirlash ishlarini olib borish smetasini (kalkulyatsiyani) tuzish yoʻli bilan aniqlanadi. Transport vositasi alohida qismlarining bozor qiymati ushbu qismlarni almashtirish xarajatlarini hisobga olib aniqlanadi.

30. Tovar koʻrinishi (qiymati)ning yoʻqotilishini hisobga oluvchi tuzatish avariya taʼsiri belgilari aniqlanganda amalga oshiriladi. Tuzatish baholash obyektining mulkdori (yoki baholash buyurtmachisi)dan olingan axborot asosida bajariladi.

Mazkur axborot tegishli hujjatlar (tekshiruv dalolatnomalari, nuqson hisobotlari, fotosuratlar va boshqalar) bilan tasdiqlanishi kerak.

31. Analog-obyektlarning narxlari (qiymati)ni qiyoslash elementlari boʻyicha tuzatish quyidagi qoidalardan kelib chiqib amalga oshiriladi:

analog-obyektlarning narxlari (qiymati)ni qiyoslash elementlari boʻyicha tuzatish baholash obyektiga nisbatan bajariladi;

agar baholash obyekti qiyoslash elementlariga koʻra analog-obyektga nisbatan yaxshiroq koʻrsatkichlarga ega boʻlsa, analog-obyektning narxi (qiymati) tuzatish miqdoriga oshiriladi;

agar baholash obyekti qiyoslash elementlariga koʻra analog obyektga nisbatan yomonroq koʻrsatkichlarga ega boʻlsa, analog-obyektning narxi (qiymati) tuzatish miqdoriga kamaytiriladi.

32. Xorijda ishlab chiqarilgan transport vositasi baholanayotganda Oʻzbekistonning ichki bozorida analoglar narxi boʻlmasa, baholovchi analoglarning tashqi bozordagi narxlaridan foydalanishi mumkin. Bunda baholovchi analogning joylashgan joyi boʻyicha tuzatish kiritadi. Tuzatish bojxona rasmiylashtiruvini hisobga olgan holda kiritiladi.

Analogning joylashgan joyi boʻyicha tuzatishni hisoblash ketma-ketligi quyidagicha:

analogning shartnomaviy narxi aniqlanadi;

import qilishda soliqlar va boshqa toʻlovlar qonunchilik hujjatlariga muvofiq hisoblanadi.

Bojxona toʻlovlari, soliqlar va boshqa toʻlovlarning ikki baravar hisoblanishiga yoʻl qoʻymaslik uchun baholanayotgan obyektning kelib chiqqan mamlakatidan olingan narx maʼlumotlariga ustunlik berish kerak.

33. Statistik tahlil usullari analog-obyektlar narxlarining korrelyatsion-regression tahlilidan foydalangan holda qiyoslash elementlariga bogʻliqligini aniqlash yoʻli bilan baholash obyekti qiymatini belgilashga imkon beradi.

Mazkur usulni qoʻllashda modellashtirish ehtimoliy potensial narx bilan korrelyatsion bogʻliqlikda boʻlgan analoglarning bir yoki bir nechta asosiy ishlab chiqarish va (yoki) funksional parametrlarining tahlili asosida amalga oshiriladi.

Oʻzgaruvchan miqdorlar oʻrtasidagi statistik bogʻliqliklar korrelyatsion va regression tahlil usullari orqali oʻrganiladi.

Korrelyatsion tahlil baholash obyekti/analoglar narxi va ularning asosiy parametrlari (bir va bir nechta) oʻrtasidagi aloqani oʻrnatishga imkon beradi. Korrelyatsion tahlilning asosiy vazifasi tasodifiy miqdorlar oʻrtasidagi aloqani aniqlash va baholashdan iborat.

Regression tahlil usullari bilan esa aniq matematik modelni tanlash va tanlangan modelning adekvatligini baholash mumkin boʻladi (model xossalari (funksiyalari/parametrlari/tavsiflari va boshqalar) va modellanayotgan obyektning tegishli xossalarining toʻgʻri kelishi). Regression tahlilning asosiy vazifasi shaklni belgilash va tasodifiy miqdorlar oʻrtasidagi bogʻliqlikni oʻrganishdan iborat.

Korrelyatsion tahlil bir alomatning (asosiy koʻrsatkichning) oʻzgaruvchanligi boshqasining (narxning, qiymatning) oʻzgaruvchanligiga mos kelishini aks ettiruvchi alomatlarning kelishilgan oʻzgaruvchanligini ifodalaydi.

Juft korrelyatsiya ikkita tasodifiy miqdorlar oʻrtasidagi, koʻp tarmoqli korrelyatsiya koʻp sonli miqdorlar oʻrtasidagi oʻzaro bogʻliqlikni oʻrganadi.

Korrelyatsion tahlil elementlari (α, β) tasodifiy miqdor kuzatuvlaridan n tanlanganda, (x1, y1), ..., (xn, yn) ikki oʻlchamli normal taqsimlanishga ega boʻladi.

Koordinatalarning dekart tizimida tanlov elementlarini nuqtalar bilan tasvirlab, tarqalish diagrammasi yoki korrelyatsion maydonga ega boʻlinadi. Korrelyatsion maydonning koʻrinishiga qarab korrelyatsiyaning tanlov koeffitsiyenti asosida α va β oʻrtasida aloqaning mavjudligi va tavsifi xususida taxmin qilsa boʻladi.

Korrelyatsiyaning tanlov koeffitsiyenti quyidagicha hisoblanadi:

Asos sifatida koeffitsiyentlari koʻproq darajada 1 (lekin 0,7 dan kam boʻlmagan) raqamiga intiladigan analoglarning narxlari olinadi.

Korrelyatsion tahlil yordamida qiymatga taʼsir qiluvchi turli oʻzgaruvchan koʻrsatkichlar oʻrtasidagi bogʻliqlikni aniqlash asosida transport vositalarining qiymatini baholash natijalarining ishonchlilik darajasini oshirish mumkin.

34. Regression tahlil — mustaqil oʻzgaruvchan miqdorning mustaqil boʻlmagan bir yoki bir nechta oʻzgaruvchan miqdorlar oʻrtasidagi aloqani oʻrganadi.

(α, β) ikki oʻlchamli tasodifiy miqdorning (x1, y1),..., (xn, yn) qiymatlari kuzatiladi. β tasodifiy miqdorining α tasodifiy miqdoriga tobeligi tekshiriladi.

Umumiy olganda regression model quyidagi koʻrinishga ega boʻladi:

βk0, βk1, …, βkn — parametrlari regressiya koeffitsiyentlari deb nomlanadi.

Regression tahlilning vazifalaridan biri — regressiya koeffitsiyentlarini baholash. Regressiya koeffitsiyentlarini baholash uchun qoida tariqasida, eng kichik kvadratlar usuli qoʻllaniladi. Bunda kuzatilayotgan qiymatlarning chetga ogʻish kvadratlari summasini kamaytiradigan parametrlarning qiymatlari baholash sifatida qabul qilinadi, yaʼni eng kichik kvadratlar usuli kvadratlar summasini kamaytirishga asoslangan:

Agar oʻzgaruvchilar oʻrtasidagi aloqa chiziqli deb faraz qilinsa, tegishli regressiya modeli quyidagi koʻrinishga ega boʻladi:

bunda, βk0 va βk1 — chiziqli regressiya koeffitsiyentlari.

Korrelyatsiya tahlilidan farqli oʻlaroq, regressiya tahlili oʻzgaruvchilar oʻrtasidagi munosabatlar shaklini aniqlashga va bir yoki bir nechta mustaqil oʻzgaruvchilarining qiymatlarini bashorat qilishga imkon beradi.

35. Statistik tahlil usulidan foydalanganda, tuzatishlar narxga taʼsir qiladigan hamda baholash obyekti qiymatini belgilashga asos boʻladigan funksiyaga kiradigan qiyoslash elementlari orqali kiritiladi.

Agar bozorning katta namunasi boʻlsa, baholovchi dispersiya kabi oʻlchovdan foydalanishi mumkin. Dispersiya bu natijalar orasidagi tarqalishni koʻrsatadigan qiymat. Agar barcha natijalar oʻrtacha qiymatga yaqin boʻlsa, dispersiya past boʻladi. Agar natijalar oʻrtacha koʻrsatkichdan juda farq qilsa, u holda dispersiya yuqori boʻladi. Maʼlumotlar namunasidagi oʻrtacha arifmetik qiymat odatda tarqalish hisoblangan nuqta sifatida olinadi. Dispersiya turli parametrlar boʻyicha maʼlumotlarni toʻplash va keyin ularni baholashga yordam beradi. Dispersiya quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:

bunda:

D — dispersiya;

n — namunadagi elementlar soni;

Xn — namunadagi i-elementning qiymati;

X — namunaning oʻrtacha arifmetik qiymati.

Dispersiyani hisoblash uchun baholovchi quyidagilarni bajarishi kerak:

Xning oʻrta arifmetik qiymatini topishi hamda buning uchun barcha elementlarni qoʻshish va olingan miqdorni ularning soniga boʻlish;

har bir elementdan oʻz navbatida arifmetik oʻrtachani ayirish va natijada olingan sonni kvadratga aylantirish. Bu oʻrtachadan kvadrat ogʻish deb ataladi;

oʻrtachadan ogʻishning topilgan kvadratlarini qoʻshish;

olingan miqdorni namunadagi elementlar soniga boʻlish.

36. Qiyosiy yondashuvda qoʻllaniladigan tuzatishlar foiz va (yoki) pul koʻrinishida kiritiladi.

Shu bilan birga, bozorda majburiy (tugatish) sotish natijasida olingan narxlar (masalan, banklar tomonidan garovga qoʻyilgan transport vositasi) boʻlishi mumkinligi inobatga olinishi kerak. Bunday holda baholovchi tegishli tuzatishlar kiritishi kerak.

Agar yetarli miqdordagi axborot manbalari mavjud boʻlsa, sotishni qiyosiy tahlil qilish yondashuvi eng ustuvor hisoblanadi.

2-§. Daromad yondashuvi

37. Transport vositasini baholashda daromad yondashuvi baholanayotgan transport vositasidan tijorat maqsadlarida foydalanganda hamda transport xizmatlarini koʻrsatish boʻyicha biznesning bir qismi boʻlganda qoʻllaniladi.

Baholovchi shuni inobatga olishi kerakki, transport vositalarining qiymatini baholashda daromad yondashuvini faqat ixtisoslashtirilgan daromad keltiruvchi transport vositalarini yetarli bozor analoglari mavjud boʻlmaganda yoki ular uchun koʻp sonli tuzatishlar zarur boʻlgan sharoitda qoʻllashi mumkin.

38. Daromad yondashuvini qoʻllash foyda (daromad)ni mustaqil toʻplay oladigan baholash obyekti qiymatini baholashni nazarda tutadi. Transport vositalaridan tijorat maqsadlarida foydalanish toʻgʻrisidagi qonunchilik talablarini buzgan holda foyda (daromad)ni toʻplaydigan obyektlarni baholashda daromad yondashuvi qoʻllanilmaydi.

Baholash obyektining foyda (daromad)ni toʻplay olishi mulkdor (yoki baholash buyurtmachi) taqdim etgan maʼlumotlarga muvofiq aniqlanadi.

39. Daromad yondashuvi baholash obyektidan foydalanishdan (shu jumladan, uni ijaraga berishdan) kelgusida olinishi moʻljallanayotgan daromadni kapitallashtirish orqali transport vositasi qiymatini aniqlash mexanizmidan iborat.

40. Daromad yondashuvi daromadni kapitallashtirish usulini qoʻllash yoʻli bilan amalga oshiriladi.

41. Daromadni kapitallashtirish usuli kelgusidagi pul oqimlarini baholash obyektining joriy qiymatiga qayta hisoblashni nazarda tutadi. Ushbu usul baholash obyektidan foydalanganda daromadning hosil boʻlishi surʼatlarini barqaror deb faraz qilish mumkin boʻlganda qoʻllaniladi.

42. Foydani toʻgʻridan-toʻgʻri kapitallashtirish usuli quyidagi formulaga muvofiq qoʻllaniladi:

bunda:

S — baholash obyektining qiymati;

V — sof operatsion daromad;

Rk — kapitallashtirish stavkasiga mos keladigan koeffitsiyent.

43. Pul oqimi transport vositasidan tijorat maqsadlarida foydalanganda (ishlarni bajarish, yoʻlovchilar yoki yuklarni tashish va h.k.) baholash sanasidan keyingi yil uchun shakllanadigan sof operatsion daromad (operatsion xarajatlar chegirilgan holda yalpi daromad) sifatida qabul qilinadi.

44. Transport vositasini baholashga daromad yondashuvini qoʻllash kapitallashtirish stavkasidan foydalanishni nazarda tutadi.

45. Mavjud axborotdan kelib chiqib kapitallashtirish stavkasi bozor ekstraksiyasi usuli yoki kumulyativ tuzish usuli bilan hisoblanishi mumkin.

46. Bozor ekstraksiyasi usuliga muvofiq kapitallashtirish stavkasi sof operatsion daromad va aynan bir xil obyektlarni sotish narxi toʻgʻrisidagi bozor maʼlumotlarining tahlili asosida aniqlanadi:

bunda:

CHOD — har bir sotilgan obyekt boʻyicha sof operatsion daromad;

S — sotish narxi.

47. Kumulyativ tuzish usuli bilan kapitallashtirish stavkasi tavakkalsiz daromad keltirish normasi hamda baholash obyektiga egalik qilish (undan foydalanish) tavakkalchiligi uchun baholash obyektiga xos boʻlgan daromad keltirish normasining summasi sifatida aniqlanadi:

bunda:

Ro — tavakkalsiz foiz stavkasi (foizda);

Rs — tarmoq tavakkalchiligi (foizda);

Rl — past likvidlilikka mukofot (foizda);

Rin — baholash obyektiga investitsiyalash tavakkalchiligi (foizda);

nk — kapitalga qaytish normasi (foizda).

Kapitalning qaytish normasi transport vositasidan foydalanish muddati boʻyicha hisoblanadigan amortizatsiya koeffitsiyentidan foydalanib aniqlanadi.

48. Baholash obyekti tavsiflari va undan foydalanish sohasining oʻziga xosligidan kelib chiqib tavakkalchilik uchun daromad keltirish normalari muayyan obyektga xos boʻlgan tavakkalchiliklarning boshqa turlari bilan toʻldirilishi mumkin.

3-§. Xarajat yondashuvi

49. Baholash obyektini baholashda xarajat yondashuvi jamlangan eskirishni chegirgan holda baholash obyektining qismlari va (yoki) qoʻshimcha uskuna qiymatini hisobga olib baholash obyektining toʻliq tiklanish qiymatini yoxud almashtirish qiymatini aniqlashga asoslanadi.

50. Baholash obyektining qiymatini xarajat yondashuvi bilan baholash hisob-kitoblarning quyidagi bosqichlarini oʻz ichiga oladi:

toʻliq tiklanish qiymatini yoki almashtirish qiymatini aniqlash;

baholash obyektiga oʻrnatilgan baholash obyektining standart butlanishiga kirmaydigan qoʻshimcha uskunaning qiymatini aniqlash (zarur hollarda);

baholash obyektining jamlangan eskirish miqdorini aniqlash;

qoʻshimcha uskuna qiymatini hisobga olgan holda toʻliq tiklanish yoki almashtirish qiymati va jamlangan eskirishning qiymat koʻrsatkichi oʻrtasidagi farq sifatida baholash obyektining qiymatini aniqlash.

51. Toʻliq tiklanish qiymati yoki almashtirish qiymatini aniqlash quyidagi usullardan birini qoʻllash orqali amalga oshiriladi:

bilvosita usul;

almashtirish usuli;

qiymatni indeksatsiyalash usuli.

52. Bilvosita usul yangi analog-obyektning qiymatini toʻxtatib turish koeffitsiyentini qoʻllash orqali hisoblangan qiyoslash birligiga tuzatish kiritilgan asosiy elementga koʻpaytirish yoʻli bilan almashtirish qiymatini aniqlashga asoslanadi.

Bunda, qiyoslash elementlari quvvat koʻrsatkichlari (dvigatel hajmi, tezlik, transmissiya va h.k.), vazn, hajm va h.k. boʻlishi mumkin.

bunda:

Sz — baholanayotgan yangi transport vositasini almashtirish qiymati;

San — baholanayotgan baholash obyektining analogi boʻlmish yangi transport vositasining qiymati;

X, Xan — baholash obyekti va analogning tegishlicha funksional va konstruktiv-texnik tavsiflari koʻrsatkichi;

Y — transport vositasining turiga bogʻliq boʻlgan daraja koʻrsatkichi.

Transport vositasining turiga qarab analog-obyekt uchun sozlashni hisoblash uchun zarur boʻlgan formula parametrlari baholovchi tomonidan ushbu Metodikaning 2-ilovasidan foydalanishi mumkin.

Baholovchi boshqa mavjud va tasdiqlangan axborot manbalaridan olingan maʼlumotlardan ham foydalanishi mumkin. Biroq, ushbu maʼlumot manbalari baholash hisobotida koʻrsatilishi kerak.

Quyidagi hollarda bilvosita usuldan foydalanish tavsiya etiladi:

transport vositasi baholash sanasida ishlab chiqarilmoqda, ammo uning birlamchi bozordagi qiymati toʻgʻrisida maʼlumot mavjud boʻlmasa;

transport vositasi baholash sanasida ishlab chiqarilmayotgan boʻlsa.

53. Almashtirish usuli transport vositasining qiymatini aynan bir xil obyektlarni sotish (yoki savdolashish uchun chegirmani hisobga olgan holda taklif) yoki aynan bir xil obyekt ishlab chiqarishdan chiqarib tashlangan boʻlsa, unga yaqin analoglarni narxiga qarab baholashga asoslanadi.

Baholash obyektining almashtirish usuli bilan toʻliq tiklash qiymati yangi aynan bir xil obyekt yoki analog-obyektning narxiga qarab aniqlanadi. Tavsiflarga doir tafovutlar boʻlgan taqdirda, analogning narxiga tuzatishlar kiritilishiga yoʻl qoʻyiladi.

Baholash obyektining toʻliq tiklash qiymati ishlab chiqaruvchi zavodning sotish narxiga (yoki rasmiy dilerlarning sotish narxiga) tenglashtiriladi.

Analog-obyekt Oʻzbekiston Respublikasidan tashqarida boʻlgan hollarda mazkur analogning narxiga joylashgan joyiga qarab tuzatish kiritish zarur.

Analog-obyektning turgan joyiga qarab tuzatishni hisoblash ketma-ketligi quyidagi tartibda amalga oshiriladi:

analogning shartnomaviy narxi aniqlanadi hamda u analogning sotish (taklif) va yetkazib berish (transport xarajatlari) narxi qoʻshilmasiga teng boʻladi;

import qilishda bojxona bojlari, soliqlar va majburiy toʻlovlar qonunchilik hujjatlariga muvofiq hisoblanadi.

Transport xarajatlari haqiqiy tashish xarajatlari boʻyicha qabul qilinadi. Tashish xarajatlarining haqiqiy miqdorini aniqlash yoki hisob-kitob qilishning imkoni boʻlmaganda transport xarajatlari analog-obyektni sotish (taklif) qiymatidan 5 foiz miqdorida qabul qilinadi.

Almashtirish usuli voqea sodir boʻlgan transport vositalarining qiymatini baholash uchun samarali hisoblanadi, agar baholanayotgan obyektning yangi aniq nusxasini amalda qayta tiklash mumkin boʻlmasa. Shuningdek, almashtirish usuli transport vositasini rekonstruksiya qilish va (yoki) almashtirish xarajatlarini hisobga olgan holda uning adolatli qiymatini aniqlash uchun ham qoʻllanilishi mumkin.

54. Qiymatni indeksatsiyalash usuli statistika organlari tomonidan belgilanadigan narxlarning qimmatlashuvi indekslarini qoʻllash orqali amalga oshiriladi. Bunda, indekslar narxlar indekslari hisoblangan davrga qarab asosiy vositalarni soʻnggi qayta baholash sanasidan boshlab baholash obyektining bazaviy (boshlangʻich, tiklanish) qiymatiga nisbatan qoʻllanadi.

Bazaviy qiymat sifatida buxgalteriya hisobi maʼlumotlari yoki tayyorlovchilarning (yoki dilerlar, yetkazib beruvchilarning) retrospektiv sanadagi narxga oid axborotidan foydalanish mumkin. Bunda, agar mavjud boʻlsa, aynan bir xil butlangan aniq analog narxlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlardan foydalanish zarur.

55. Agar baholanayotgan transport vositalari guruhlari boʻyicha statistik maʼlumotlar mavjud boʻlsa, indeksatsiyalash usuli qoʻllaniladi.

56. Baholash obyektining baholash sanasidagi jamlangan eskirishi uning jismoniy holatidan (jismoniy eskirish), baholash obyekti bozorning zamonaviy talablariga muvofiqligidan (funksional eskirish), shuningdek tashqi omillarning taʼsiri ostida qiymatining pasayishidan (iqtisodiy/tashqi eskirish) kelib chiqib baholash obyektini koʻzdan kechirish natijalari boʻyicha aniqlanadi. Jamlangan eskirish 100 foizdan ortiq boʻlishi mumkin emas.

Jamlangan eskirish tiklash qiymatidan (koeffitsiyent koʻrsatkichi) yoki pul ifodasida almashtirish qiymatidan (mutlaq miqdor) foizlarda yoki ulushlarda aniqlanishi mumkin.

57. Transport vositasi va uning butlovchi qismlarining jamlangan eskirishi quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:

bunda:

Ifiz — tabiiy jismoniy eskirish (foizda):

If — funksional (maʼnaviy) eskirish (foizda);

Iek — iqtisodiy eskirish (foizda).

58. Baholash obyektining jismoniy eskirishi quyidagi usullar bilan aniqlanadi:

statistik mezonlar usuli;

normativ eskirish usuli;

foydalanish boshlangandan boshlab xronologik yosh va bosib oʻtgan masofasi/ishlagan vaqtini inobatga olishga oid jismoniy eskirish usuli;

transport vositasi, shuningdek uning tarkibiy qismlari uchun tabiiy jismoniy eskirish usuli;

texnik holatini tavsiflovchi usul.

59. Bozorda keng taqdim etilgan obyektlar uchun baholash obyektining eskirish darajasini uning qiymatining oʻzgarishiga qarab hisoblash imkonini beruvchi quyidagi formuladan foydalanish mumkin:

bunda:

Snov — yangi transport vositasining baholash vaqtidagi bozor qiymati (soʻmda);

Sos — baholash vaqtida baholanayotgan obyektning bozor qiymati (soʻmda).

Ushbu formula boʻyicha eskirish miqdorini belgilashda eskirish miqdori 100 foizdan oshmasligi kerak, yaʼni I < 100 foiz boʻladi.

Agar bozorda taqdim etilgan analoglar soni yetarli boʻlmasa (masalan, noyob va eksklyuziv avtomobillar uchun), jamlangan eskirish miqdori quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:

60. Normativ eskirish usuli baholash obyekti xizmat muddatining normativ muddatga nisbati sifatida jismoniy eskirish hisoblanishini anglatadi. Mazkur usulni normativ-texnik hujjatlarda bosib oʻtadigan masofasi normativi yoki xizmat qilish muddati belgilangan baholash obyektlari uchun qoʻllash maqsadga muvofiqdir. Bunda, jismoniy eskirish quyidagi formula bilan hisoblanadi:

bunda:

Lf — baholash sanasida baholash obyektining undan foydalanish boshlangan paytdan boshlab haqiqiy bosib oʻtgan masofasi (ming km);

Ln — baholash obyektining hisobdan chiqarish (kapital taʼmirlash)gacha normativ bosib oʻtadigan masofasi (ming km);

Tf — baholash obyektining baholash sanasidagi haqiqiy yoshi, yil (motosoat);

Tn — baholash obyektining hisobdan chiqarish (kapital taʼmirlash)gacha normativ xizmat yili, yil (motosoat).

61. Jismoniy eskirish usuli baholash obyektining asosiy funksional vazifasi boʻyicha ishlagan xronologik yoshi va ishlagan vaqtiga bogʻliq holda jismoniy eskirishini hisoblashdan iborat.

a) foydalanish boshlangandan boshlab xronologik yosh va bosib oʻtgan masofasini hisobga olgan holda jismoniy eskirishini hisoblash quyidagi formula orqali amalga oshiriladi:

bunda:

e — natural logarifmlar asosi 2,72ga teng;

Ώ — baholash obyektining yoshi va undan foydalanish boshlangandan keyingi haqiqiy bosib oʻtgan masofasiga bogʻliq funksiya hisoblanadi.

Bunda, funksiya quyidagi koʻrinishga ega boʻladi:

bunda:

Pf — baholash obyektidan foydalanish boshlangandan keyingi haqiqiy bosib oʻtgan masofasi (ming km);

Df — haqiqiy xizmat muddati (yil);

a, v — baholash obyektining turiga qarab koʻrsatkichi belgilanadigan qatʼiy belgilangan konstantalar.

Turli baholash obyektlari uchun “a” va “v” qatʼiy belgilangan konstantalarning turlari va koʻrsatkichlari mazkur Metodikaning 3 va 4-ilovalariga muvofiq aniqlanadi.

b) yoʻl-qurilish texnikalari hamda maxsus va ixtisoslashtirilgan mashinalarining oʻrtacha yillik ishlagan vaqti ushbu Metodikaning 5-ilovasidagi jadvalga muvofiq aniqlanadi.

Yoʻl-qurilish texnikalari hamda maxsus va ixtisoslashtirilgan mashinasining jismoniy eskirish miqdori (foizda) ushbu Metodikaning 6-ilovasiga muvofiq hisoblanadi.

62. Transport vositasi va uning butlovchi qismlari (Ifiz) uchun tabiiy jismoniy eskirish miqdori quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

bunda:

Ifiz — tabiiy jismoniy eskirish, foizda;

Ib — xizmat qilish muddati bilan belgilanadigan obyektning eskirishining bazaviy koʻrsatkichi, foizda;

Ik — baholanayotgan transport vositasi haqiqiy bosib oʻtgan masofasini oʻrtacha yillik bosib oʻtgan masofasidan ogʻish miqdori bilan aniqlanadigan bosib oʻtgan masofasi boʻyicha tuzatish kiritilgan eskirish koʻrsatkichi, foizda;

K — transport vositasidan foydalanadigan mintaqa turiga bogʻliq transport vositasining eskirishiga tuzatish kirituvchi koeffitsiyent quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

bunda:

A — mintaqa turini hisobga olgan holda transport vositasining eskirishiga tuzatish kirituvchi koeffitsiyent hisoblanadi hamda uning miqdori ushbu Metodikaning 7-ilovasidagi jadvalga aniqlanadi.

Oʻz navbatida:

bunda:

I1 — transport vositasi haqiqiy bosib oʻtgan masofasini oʻrtacha yillik bosib oʻtgan masofasidan ogʻish miqdoriga bogʻliq eskirishga tuzatish kirituvchi koeffitsiyent (0,25 foizga teng, agar Pf > Psrg Df yoki 0,1 foiz, agar Pf ≤ Psrg Df), foizda;

Pf — transport vositasining foydalanish boshlangandan boshlab haqiqiy bosib oʻtgan masofasi, ming km.;

Df — haqiqiy xizmat muddati, yilda;

Psrg — oʻrtacha yillik bosib oʻtilgan masofa, ming km.

bunda:

I2 — transport vositasini bir yil foydalanishdagi eskirishi va uning miqdori ushbu Metodikaning 8-ilovasiga muvofiq hisoblanadi.

Tirkamalar va yarim tirkamalarning jismoniy eskirishi aniqlanganda, quyidagi formuladan foydalaniladi:

Turli turdagi transport vositalari uchun oʻrtacha yillik bosib oʻtgan masofa miqdori (Psrg) ushbu Metodikaning 9-ilovasiga muvofiq aniqlanadi.

63. Texnik holatini tavsiflovchi usuldan foydalangan holda jismoniy eskirishni aniqlashda ushbu Metodikaning 10-ilovasida keltirilgan transport vositalarining jismoniy texnik holatini baholash shkalasi qoʻllaniladi.

Texnik holatini tavsiflovchi usul deganda dastlabki maʼlumotlarning noaniqligi sharoitida qoʻllaniladigan usul tushuniladi. Bu holat kerakli maʼlumotlarning miqdori yetarli boʻlmaganda paydo boʻlishi mumkin. Shu sababli, boshqa usullardan foydalanish qiyin yoki imkonsizdir. Mazkur usul oʻz mohiyatiga koʻra koʻp yillik amaliyotga asoslangan va ushbu sohadagi professional hamjamiyat rozi boʻlgan ekspert-mutaxassislarning fikrlari (mulohazalari) toʻplamini oʻz ichiga oladi. Ushbu fikrlar toʻplami miqdoriy shaklda ifodalanishi mumkin. Foydalanish qulayligi uchun ushbu fikrlar toʻplami jadval shaklida taqdim etilishi mumkin.

64. Baholash obyektining jismoniy eskirishini aniqlashda hisoblash-analitik usullar hisoblash uchun zarur boʻlgan dastlabki maʼlumotlar mavjud boʻlganda qoʻllaniladi.

65. Funksional (maʼnaviy) eskirish baholash obyektining ishlab chiqarishdan olib tashlanishi, xuddi shunday transport vositalarini ishlab chiqarish sohasida yangi texnologiyalarning rivojlanishi munosabati bilan baholash obyekti u yoki bu xossalarining isteʼmol jozibadorligi pasayishi bilan belgilanadi.

Maʼnaviy eskirish — xuddi shunday transport vositalarining xossalari va tavsiflarining yaxshilanishi (texnik parametrlari yoki konstruktiv yechimlarining oʻzgarishi, yangi imkoniyatlarning vujudga kelishi, yoqilgʻi sarfini tejashi va h.k.) yoki ular turkum ishlab chiqarilishining arzonlashuvi sababli yuzaga kelgan eskirish hisoblanadi.

Transport vositasining maʼnaviy eskirishini hisoblash quyidagi formula boʻyicha amalga oshiriladi:

bunda:

Mr — transport vositasining maʼnaviy eskirishini aniqlashda hisobga olinadigan r-chi omil (foizda).

Baholash sanasida ishlab chiqarishdan toʻxtatilgan transport vositasini hisobga oluvchi birinchi omil miqdorini hisoblash quyidagi formula asosida amalga oshiriladi:

bunda:

Tsn — transport vositasini ishlab chiqarish toʻxtatilgan sanadan baholash sanasigacha boʻlgan muddat (yil).

Transport vositasiga tegishli ehtiyot qismlarni ishlab chiqarish toʻxtatilishini inobatga oluvchi maʼnaviy eskirish omili miqdori M2 = 20 foizga teng boʻladi.

Transport vositasining yoʻl-transport hodisasiga yoʻliqishini inobatga oluvchi (baholash sanasiga qadar) maʼnaviy eskirish omili miqdori M3 = 5 foizga teng boʻladi.

Transport vositasi foydalanuvchilari sonini inobatga oluvchi (roʻyxatga olish hujjatlari maʼlumotlariga asosan 3 tadan oshiq foydalanuvchi) maʼnaviy eskirish omili miqdori M4 =5 foizga teng boʻladi.

66. Baholash sanasida transport vositasiga talabning pasayishi yoki yoʻqligi sababli iqtisodiy eskirish (Iek) baholovchi tomonidan oʻziga xos bozor konyunkturasidan kelib chiqqan holda mustaqil ravishda belgilanadi va Iek qiymati ≤ 20 foiz boʻlishi mumkin.

67. Xarajat yondashuvini qoʻllashda baholash obyektining qiymati jamlangan eskirishni chegirgan holda baholash obyektining tiklanish qiymati (yoki almashtirish qiymati) sifatida aniqlanadi. Baholash obyekti qiymatini hisoblash quyidagi formula asosida amalga oshiriladi:

bunda:

Sv(z) — baholash obyektining tiklanish qiymati yoki almashtirish qiymati;

Inak — baholash obyektining jamgʻarilgan eskirishi (foizda).

68. Hisoblangan jismoniy eskirish transport vositasining texnik holatiga mos kelmagan hollarda baholovchi 50 foizdan ortiq hisoblangan jismoniy eskirishni oshirish yoki kamaytirish (majburiy tartibda asoslash bilan) va uning miqdorini transport vositasining texnik holatidan kelib chiqib belgilash huquqiga ega. Bunda, tuzatilgan jismoniy eskirish 35 foizdan kam boʻlmasligi lozim. Tuzatish ushbu Metodikaning 10-ilovasida keltirilgan jadvalga muvofiq amalga oshiriladi.

Agar transport vositasida hisobot hujjatlari mavjud boʻlsa, ularning bosib oʻtgan masofasi/ishlagan vaqtiga oid maʼlumotlar inobatga olinishi kerak.

69. Transport vositasining ishlab chiqarilgan sanasi nomaʼlum boʻlsa, foydalanish boshlangan sana qabul qilinishi mumkin.

Agar transport vositasining faqat ishlab chiqarilgan yili nomaʼlum boʻlsa, transport vositasi ishlab chiqarilgan model yilining birinchi yanvari (agar model yili maʼlum boʻlsa) yoki ishlab chiqarilgan yilning birinchi yanvari (agar model yili nomaʼlum boʻlsa) shartli ravishda foydalanish muddatining boshlanishi sifatida qabul qilinadi. Transport vositasi chiqarilgan oy (foydalanish boshlanishi) maʼlum boʻlgan hollarda, shu oyning birinchi kuni chiqarilgan sana (foydalanish boshlanishi) sifatida qabul qilinadi.

Agar ishlab chiqarilgan yili ham nomaʼlum boʻlsa, foydalanish muddatini taxminan bilvosita koʻrsatkichlar, jumladan transport vositasining markirovkalangan agregatlari, uzellari, detallari, ushbu modelni ishlab chiqarish muddati (foydalanishning boshlanishi) boʻyicha koʻrib chiqish mumkin. Bunda, ekspluatatsion eskirish baholovchi tomonidan taxminan aniqlanishi mumkin.

70. Voqea sodir boʻlgunga qadar foydalanishda boʻlgan yoki foydalanilayotgan va davlat texnik koʻrigidan oʻtgan transport vositasi uchun maksimal jismoniy eskirish 90 foizdan oshmasligi kerak deb hisoblanadi. Agar hisoblangan ekspluatatsion eskirish 90 foizdan oshsa, baholovchi unga tuzatish kiritishga haqli. Tuzatish mazkur Metodikaning 10-ilovasida keltirilgan jadvalga muvofiq amalga oshiriladi.

Yangi avtomobillar uchun eskirishi 10 foizdan oshmagan boʻlsa, ehtiyot qismlarning eskirishi qoʻllanilmaydi.

4-§. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish

71. Baholash natijalarini muvofiqlashtirish va baholash obyektining yakuniy qiymatini aniqlash 6-son “Baholash yondashuvlari va usullari” MBS va uning Metodikasiga asosan amalga oshiriladi.

4-bob. Shikastlangan transport vositalarining qiymatini baholashning xususiyatlari

1-§. Axborotni toʻplash va tahlil qilishning xususiyatlari

72. Mazkur bob shikastlangan transport vositasining qiymatini (xususiyatlarni inobatga olgan holda), shikastlangan transport vositasini taʼmirlash (tiklash) qiymatini va shikastlanishidan kelib chiqadigan zararni baholashga oid tavsiyalarni oʻz ichiga oladi.

Transport vositalarini tiklash boʻyicha taʼmirlash xarajatlarini hisoblashdan maqsad transport vositasining avariyadan oldingi xususiyatlarini tiklash uchun yetarli boʻlgan xarajatlarning eng koʻp miqdorini aniqlashdir.

73. Shikastlangan transport vositasining qiymatini baholash quyidagi tartibda amalga oshiriladi:

shikastlangan transport vositasini koʻrikdan oʻtkazish;

transport vositasini taʼmirlashning tiklash qiymatini hisoblash (taʼmirlash ishlari qiymatini hisoblash, materiallar qiymatini hisoblash, ularning eskirishini hisobga olgan holda ehtiyot qismlar qiymatini aniqlash).

Transport vositasiga yetkazilgan moddiy zararga yoʻl-transport hodisasi oqibatida shikastlangan transport vositasining tovar qiymatining yoʻqolishi ham kiradi.

Olinmagan daromadlarni (yoʻqotilgan foydani) aniqlash ushbu standart doirasida baholovchining vakolatiga kirmaydi.

Taʼmirlash-tiklash ishlari hajmini aniqlash baholovchi tomonidan amalga oshiriladi.

Hajmi, turlari va taʼmirlash usullari baholovchi tomonidan transport vositasining shikastlanish xususiyati va darajasiga (korroziyaviy buzilishga) va alohida detallar holatiga qarab belgilanadi. Bunda, transport vositasi ishlab chiqaruvchi korxona tomonidan belgilangan texnologiyaga muvofiq, detallarni demontaj qilish/montaj qilish, sozlash, tuzatish, boʻyash, korroziyaga qarshi va shovqinga qarshi ishlov berish va h.k. ishlarni bajarish zaruriyatini hisobga olish lozim. Agar transport vositasini ishlab chiqaruvchi korxonaning taʼmirlash texnologiyasi toʻgʻrisida maʼlumot boʻlmasa, mavjud analoglar va ishlab chiqaruvchi korxonalarning rasmiy maʼlumotlari olinadi.

Transport vositasining texnik holatini aniqlash va ehtimoliy yashirin shikastlangan agregatlar va uzellarning tiklash ishlari hajmini aniqlashda tekshirish ishlari (zarurat tugʻilganda, qismlarga ajratish va nuqsonlarni aniqlash) hisobga olinishi zarur. Bunda, almashtirilishi rejalashtirilgan detallarning narxi, bevosita ochilgan uzel yoki agregatni koʻrikdan oʻtkazish jarayonida ushbu taxmin tasdiqlanmaguncha hisobga olinmaydi.

Baholovchi agregat, uzel yoki qismni texnik jihatdan tiklash imkoniyati yoʻq boʻlganda yoki uning tiklanishi iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq boʻlmagan hollarda uni almashtirish haqida qaror qabul qiladi. Bunda Oʻzbekiston Respublikasining normativ hujjatlari, sohaviy normativlar va transport vositasini ishlab chiqaruvchi korxonalarning texnik holati va ekspluatatsiya xavfsizligi normalarini belgilab beradigan normativlariga amal qilinishi lozim.

Agregat va uzellarni almashtirish toʻgʻrisida qaror qabul qilishdan avval, odatda, ularni qismlarga ajratish yoki holatini diagnostika qilish amalga oshirilishi lozim.

Yengil avtomobil kuzovi yoki ramasini, mikroavtobus kuzovi yoki ramasini, yuk mashinasi kabinasi yoki ramasini almashtirish quyidagi hollarda belgilanishi mumkin:

a) kuzovning murakkab yoki juda murakkab egilishi kuzatilganda, quyidagi qismlarni almashtirish zarur boʻlganda:

old qismi old lonjeronlar bilan yoki deformatsiyalarni bartaraf etish (2-kategoriyadan past boʻlmagan murakkablikdagi taʼmir) bilan birgalikda, old panel, yon panel tiraqlari (bir yoq tiragʻi), shamol oynasi ramasi, salonning old qavati va chap yoki oʻng qismidagi tom paneli;

kuzovning orqa qismi orqa lonjeronlar bilan yoki deformatsiyalarni bartaraf etish (2-kategoriyadan past boʻlmagan murakkablikdagi taʼmir) bilan birgalikda, orqa panel, orqa oyna ramasi, yon panellarining orqa qismlari (bir yon paneli), salonning orqa qavati va chap yoki oʻng qismidagi panel;

b) kuzov elementlarining 50 foizidan koʻprogʻiga yetkazilgan shikastlar, shu jumladan, tom paneli, lonjeronlar bilan salon qavati, yon panel, dvigatel qalqoni, old yoki orqa lonjeronlar;

d) kuzovning oʻrtacha yoki murakkab egilishi va uning tayanch elementlarida teshib oʻtgan korroziya mavjud boʻlib, bu almashtiriladigan yoki taʼmirlanadigan qismlarni sifatli biriktirish imkonini bermasa;

e) kuzov yoki ramaning alohida elementlarini taʼmirlash iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq boʻlmasa;

f) kuzov yoki rama taʼmirga qabul qilish talablariga mos kelmasa.

Baholovchi tomonidan plastik elementlarni almashtirish yoki tiklash toʻgʻrisida qaror qabul qilishda boshqa narsalar bilan birgalikda ishlab chiqaruvchining taʼmir texnologiyasi, zamonaviy materiallardan foydalangan holda tiklashning mavjud texnologiyalaridan foydalanishini, bunda hududdagi taʼmir bazasining imkoniyatlari va qayta tiklashning foydasini ham inobatga olish kerak.

Boʻyoq ishlari hajmini belgilashda elementning bitta boʻyoq turini (turiga, hajmiga, taʼmirlash taʼsiri zonasiga bogʻliq ravishda) toʻliq, tashqi yoki qisman (agar bunday boʻyoqni ishlatish mumkin va maqsadga muvofiq boʻlsa) tanlash imkoniyatidan kelib chiqish lozim. Bunda lak-boʻyoq qoplamasining (LBQ) oʻziga xos xususiyatlarini hisobga olish zarur.

Agar transport vositasining tashqi boʻyaladigan yuzasining 50 foizidan ortigʻi boʻyashga muhtoj boʻlsa (kuzov elementlari soniga qarab), transport vositasi boʻyicha mutaxassis tomonidan transport vositasining tashqi qismini va qoʻshimcha ravishda boʻyashni talab qiladigan boshqa yuzalarni (almashtirilayotgan yoki taʼmirlanayotgan detallarning ichki yuzalarini) boʻyash belgilanishi mumkin.

Toʻliq boʻyash ishlari tashqi yuzalardan tashqari avtomobil salonining ichki qismini, bagajni va motor boʻlimini, eshikning ichki yuzalarini, kapot va bagajnik qopqogʻini (bagajnik eshigini), eshikning chekkalari va ochilishlarini ham boʻyashni oʻz ichiga oladi. Buning uchun salonni toʻliq demontaj qilish, bagajnik astarlarini olib tashlash va motor boʻlimini qisman demontaj qilish kerak.

Agar transport vositasini koʻrib chiqish natijasida quyidagi holatlar aniqlansa, transport vositasining kuzovi va elementlarini boʻyash ishlari belgilanmaydi:

butun elementning zararlanishidan oldin LBQ yoʻq boʻlsa;

elementning shikastlanish zonasida uning shikastanishidan oldin LBQ yoʻq boʻlsa;

elementda toʻgʻridan-toʻgʻri korroziya izlari mavjud boʻlsa.

Mayda LBQning shikastlanishlarini (chuqur emas chiziqlar, soʻrilishlar, yuvilmaydigan dogʻlar va h.k.) bartaraf etish uchun polirovka va siyqalash ishlari tayinlanishi mumkin.

74. Transport vositasini koʻrikdan oʻtkazish baholash buyurtmachisi (yoki uning ishonchli vakili) ishtirokida amalga oshiriladi.

Baholovchi tomonidan transport vositasi vizual tarzda, zarurat boʻlganda, texnik vositalardan foydalangan holda koʻrikdan oʻtkaziladi.

Baholovchi tomonidan zarurat boʻlganda transport vositalari boʻyicha mutaxassis jalb qilingan holda koʻrib chiqilayotgan hodisa natijasida yetkazilgan nuqsonlar va shikastlanishlarni aniqlash amalga oshiriladi.

Tashqi koʻzdan kechirishdan keyin baholovchi, agar imkoniyat boʻlsa, transport vositasi boʻyicha mutaxassisni jalb qilgan holda, dvigatel va boshqa agregatlar hamda transport vositalari tizimlarini, shuningdek oʻrnatilgan ixtisoslashtirilgan (maxsus) uskunalarni (avtosamosval kuzovining koʻtarish mexanizmlari, avtobus eshiklarni ochish va yopish uskunalari va shunga oʻxshash) diagnostikasini amalga oshiradi.

Baholash vazifalarini hal qilish uchun transport vositasining detallari, tizimlari va mexanizmlarini koʻzdan kechirish zarur boʻlsa, koʻzdan kechirish quyidagi uch bosqichda oʻtkazilishi mumkin:

dvigatel oʻchirilgan holatda;

dvigatel ishlayotgan holatda;

transport vositasi harakatlanayotgan hollarda.

LBQ koʻzdan kechirish transport vositasi boʻyicha mutaxassisni jalb qilgan holda amalga oshiriladi. LBQni koʻzdan kechirishda transport vositasining zavodda boʻyalgan texnologiyasi va taʼmirdan keyin boʻyashdagi xatolarni hisobga olish lozim.

LBQ turli burchaklarda tekshiriladi:

toʻgʻri burchakda (90°);

oddiy aks burchagida (45°);

uchqur burchakda (flop) (15°).

Vizual tekshiruvni LBQ holati indikatorlari yoki LBQ qalinligini oʻlchovchilar yordamida mustahkamlash mumkin.

Koʻzdan kechirish davomida ekspluatatsiya jarayonida yoki sodir boʻlgan yoʻl-transport hodisasi natijasida tarkibiy qismlarning joylashuv holatining oʻzgarishini tekshirishda yonma-yon joylashgan kuzov qismlari orasidagi boʻshliqlarni koʻzdan kechirish lozim. Boʻshliqlar kuzovning har ikki tomonidagi simmetrik tarkibiy qismlar oʻrtasida bir xil va teng (transport vositasi ishlab chiqaruvchisi tomonidan belgilangan chetlanish doirasida) boʻlishi kerak.

Agar baholovchi (transport vositasi boʻyicha mutaxassis) tomonidan kuzovning egilishi yoki ramaning deformatsiyasiga oid belgilarni aniqlagan, lekin bu belgilar qatʼiy qaror qabul qilish uchun yetarli boʻlmasa yoki bunday belgilar mavjud boʻlmasa, ammo hodisa xususiyati kuzovning egilishi yoki ramaning buklangan boʻlishi ehtimoli yuqori ekanini koʻrsatsa, buyurtmachiga kuzov (rama)ni stapelda tekshirish zarurligi haqida xabar berish yoki qoʻl oʻlchovchi tizimlar yordamida tekshiruv oʻtkazish zarur.

75. Transport vositalarini suratga olish transport vositasining shikastlanishini aniqlash va qayd etishning toʻliqligini taʼminlashi kerak. Fotosuratlarda olingan materialni tizimlashtirish va uning mazmunini mantiqiy ketma-ketlikda ochib berish uchun suratga olish umumiydan xususiygacha olib boriladi.

Ushbu maqsadlar uchun ketma-ket yaqinlashish usuli yordamida uch turda transport vositalarini suratga olish amalga oshiriladi:

umumiy koʻrinish;

uzelli;

batafsil.

76. Umumiy koʻrinishda suratga olish (oʻrta va umumiy koʻrinish) shikastlangan transport vositasining oʻzini, uning atrofini qamrab olmasdan yoki qamrab olgan holda suratga olishdir.

Shikastlanish joyiga qarab kadrda butun old yoki orqa qismi va shikastlangan butun yon yuzasi koʻrinadigan boʻlsa, transport vositasi kuzovining old, orqa yoki yon qismlarini burchakli suratga olish mumkin.

Transport vositalarini sharhli suratga olishda suratga olish obyekti butun kadrni yoki uning asosiy (85 foizdan ortiq) qismini egallab, kadr chegaralari boʻylab minimal boʻsh joy qoldirishi kerak.

Sharhli suratga olish toʻrtta nuqtadan amalga oshiriladi. Bunday suratga olishdan maqsad butun transport vositasini suratga olishdir.

77. Uzelli suratga olish (yaqindan koʻrish) — transport vositasining alohida, eng muhim shikastlangan qismlarini suratga olishdan iborat.

Uzelli fotosuratda obyektlar yaqindan tasvirlangan boʻlib, shikastlanishning shakli va tasnifini, shikastlangan transport vositasidagi belgilarning nisbiy joylashuvini aniqlash mumkin boʻlishi lozim.

78. Batafsil suratga olish — alohida qismlarni, kuzovning shikastlanishini va transport vositasi toʻqnashuvi izlarini qayd etish uchun amalga oshiriladi. Batafsil fotosuratlar maksimal maʼlumotlarni oʻz ichiga olishi lozim boʻlib, ulardan transport vositasiga yetkazilgan zararning darajasi va tasnifini, fotosuratda olingan shikastlanishlarning fazoviy xususiyatlarini aniqlash mumkin boʻladi.

79. Koʻzdan kechirish natijasida baholovchi (yoki baholovchining yordamchisi) shikastlangan transport vositasining texnik holatini tekshirish dalolatnomasiga baholash obyekti toʻgʻrisida baholash uchun zarur boʻlgan barcha maʼlumotlarni, uning shikastlanishini, nuqsonlarini aniqlaydi va quyidagilarni dalolatnomaga kiritadi:

transport vositasi va uning butlovchi qismlari raqamlarining taqdim etilgan hujjatlardagi yozuvlarga (roʻyxatga olish raqami, VIN identifikatsiya raqami, kuzov raqami, rama raqami, dvigatel raqami va boshqalar) muvofiqligi;

transport vositasining butligi, qoʻshimcha uskunalarning mavjudligi;

komponentlar, agregatlar va qimmatbaho butlovchi qismlar almashtirilganligi;

transport vositasida foydalanishdagi shikastlanish va nuqsonlarning mavjudligi;

mavjud avariya va nuqsonlarning turi, xususiyati, murakkablik darajasi, hajmi va joylashuvi;

transport vositasining kuzovi ilgari taʼmirdan oʻtganligi, uning hajmi, tasnifi va sifati;

aniqlangan shikastlanish va nuqsonlarni bartaraf etish imkoniyati va usullari;

har bir alohida agregat, uzel va detal uchun tiklash ishlarini amalga oshirish imkoniyati, usullari va ularni amalga oshirish hajmi (mehnat sigʻimi);

transport vositasini qayta tiklash uchun zarur boʻlgan ehtiyot qismlari nomenklaturasi.

Shikastlangan transport vositasining texnik holatini tekshirish akti mazkur Metodikaning 11-ilovasiga muvofiq tuziladi.

Qayta tiklash ishlarining nomenklaturasi, ularni amalga oshirish usullari va hajmlari, zarur ehtiyot qismlari va materiallarni aniqlashda baholovchi transport vositasini ishlab chiqaruvchining texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlash boʻyicha standartlari va tavsiyalariga asoslanishi kerak.

Transport vositasi egilishlarining tasnifi va murakkablik darajasi mazkur Metodikaning 12-ilovasiga muvofiq aniqlanadi.

80. Shikastlangan transport vositasining taʼmirlash qiymatini hisoblash baholash sanasiga quyidagi formula boʻyicha amalga oshiriladi:

bunda:

Cv — taʼmirlash tiklash qiymati;

Crr — taʼmirlash ishlari qiymati;

Cm — foydalangan asosiy materiallarning qiymati;

Cd — transport vositasiga oʻrnatilgan detallar va ehtiyot qismlarining qiymati;

Ki — detallar va ehtiyot qismlarning eskirish koeffitsiyenti.

81. Taʼmirlash ishlari hajmi, turi, usuli, texnologiyasi va mehnat sigʻimi detallar va uzellarning shikastlanish darajasi va xossalariga hamda holatiga (korroziyali yemirilish) bogʻliq holda aniqlanadi.

Bunda, ajratish/yigʻish, moslash, boʻyash, korroziya va shovqinga qarshi qayta ishlash va boshqa zarur ishlarni hisobga olish lozim. Mazkur ishlarni transport vositasini ishlab chiqaruvchi korxona tomonidan belgilangan texnologiyaga muvofiq amalga oshirish lozim. Ishlab chiqaruvchi korxonaning talab etiladigan taʼmirlash texnologiyasi mavjud boʻlmagan hollarda mavjud analoglar va ishlab chiqaruvchi korxonalarning rasmiy vakolatxonasining maʼlumotlari asosida amalga oshiriladi.

Taʼmirlash ishlari qiymati Srr quyidagi formula asosida aniqlanadi:

bunda:

Ti p — i-chi ish turi boʻyicha mehnat hajmi (ish soati);

Si n-ch — i-chi ish turi boʻyicha ish soati qiymati (soʻm).

82. Transport vositalarini taʼmirlashning mehnat zichligini aniqlashda transport vositalarini ishlab chiqaruvchi yoki vakolatli tashkilotlar (muassasalar) tomonidan ishlab chiqilgan va tasdiqlangan texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlash ishlari uchun mehnat zichligi meʼyorlaridan foydalanish kerak. Agar bunday normalar mavjud boʻlmasa, unda analog transport vositasi uchun mehnat zichligi normalarini qoʻllash kerak.

83. Ish soatining narxini aniqlashda quyidagi eng kamida preyskurantlar olinishi kerak:

firmani (dilerlik) xizmat koʻrsatish shoxobchalari uchun — ikkidan kam emas (agar mintaqada mavjud boʻlsa, mavjud boʻlmasa, mavjud stansiyalardan maʼlumotlar olinadi);

ixtisoslashtirilgan texnik xizmat koʻrsatish shoxobchalari uchun — yengil avtomashinalar uchun kamida uchta teng xizmat koʻrsatish shoxobchalari (agar hududda mavjud boʻlsa, mavjud boʻlmaganda mavjud stansiyalar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar olinadi);

yuk mashinalari, avtobuslar, motonaqliyotlar, maxsus texnika va boshqalar uchun kamida ikkita (agar mintaqada mavjud boʻlsa, mavjud boʻlmasa, mavjud stansiyalardan maʼlumotlar olinadi).

Transport vositasi taʼmirlashda ish soatining qiymati baholovchi tomonidan hududiy xizmatlar bozori sharoiti va amaldagi oʻrtacha narxlarni (ishlar turi, transport vositasining turi, shuningdek, transport vositasining rusumi va modellari boʻyicha) inobatga olgan holda belgilanishi mumkin.

Agar vakolatli shaxs yoki organning qarori yoxud koʻrsatmasida taʼmir ishlarini bajarish yoki bajarilgan taʼmir ishlarini amalga oshiriladigan taʼmirlash tashkilotining narx parametrlari yoki manzillari koʻrsatilgan boʻlsa, unda tiklash taʼmirining qiymati koʻrsatilgan narxlar boʻyicha hisoblanishi mumkin va bu haqda baholash hisobotida koʻrsatilishi kerak.

Taʼmirlash xarajat parametrlarini tanlashda kelgusi taʼmirlashning murakkabligini inobatga olish zarur. Transport vositasini tiklash uchun barcha taʼmirlash ishlarini bajara oladigan, maxsus jihozlarga va yuqori malakali xodimlarga ega boʻlgan taʼmirlash tashkilotiga afzallik berish kerak.

84. Transport vositasini taʼmirlash boʻyicha tannarx parametrlarini (taʼmirlash ishlarining norma-soati narxini) tanlashda ishlash muddati besh yildan oshgan yoki ishchi eskirishi 35 foizdan yuqori boʻlgan transport vositasi uchun, agar ular mazkur hududdagi shu rusumdagi (modeldagi) transport vositalarini taʼmirlash boʻyicha oʻrtacha narxlar darajasidan yuqori boʻlsa, firmaning (brendli) xizmati narxlarini belgilamaslik tavsiya etiladi. Bunday transport vositasi uchun transport vositasining umumiy texnik holatiga (ekspluatatsion eskirish va tashqi koʻrinishi, muntazam texnik xizmat koʻrsatish, avvalgi shikastlarning izlari va ularni taʼmirlash sifati bilan tavsiflanadi) qarab mazkur hudud uchun oʻrtacha yoki minimal narxlarni belgilash tavsiya etiladi.

Ayrim hollarda, ekspluatatsiya muddati besh yildan ortiq boʻlgan yoki ekspluatatsion eskirishi 35 foizdan ortiq boʻlgan transport vositasini taʼmirlashda firmani (brend) xizmatining narxlarini qoʻllashga ruxsat beriladi. Agar avariya sodir boʻlishidan avval transport vositasi muntazam texnik xizmat koʻrsatishdan oʻtgan va firma (brend) stansiyasida taʼmirlangan boʻlsa, bu xizmat daftarchasidagi yozuvlar bilan tasdiqlanadi.

Boʻyoqning narx parametrlarini tanlashda boʻyoq qoplamasi uchun amal qiladigan kafolatga ega boʻlgan transport vositasi uchun firma (brend) xizmatining narxlarini belgilash tavsiya etiladi. Boʻyoq uchun minimal narxlar qoniqarsiz holatdagi LBQ boʻlgan transport vositasiga qoʻllanilishi kerak. Boshqa hollarda oʻrtacha qiymat parametrlarini qoʻllash tavsiya etiladi.

Bir necha rasmiy dilerlar mavjud boʻlgan hududlarda bir xil rusumli transport vositalariga teng xizmat koʻrsatiladigan boʻlsa, ulardan biridagi minimal taʼmirlash baholarini qabul qilish tavsiya etiladi.

Transport vositasini taʼmirlash qiymatini belgilashda sinab koʻrilgan va sertifikatlangan dasturiy vositalardan foydalanish tavsiya etiladi.

Bozor maʼlumotlari boʻlmaganda, transport vositasini taʼmirlashda ish soatining qiymati baholash sanasiga amalda boʻlgan bazaviy hisoblash miqdorining 10 foizi miqdorida qabul qilinadi.

85. Texnologiyaga muvofiq asosiy ekspluatatsiya materiallarining fizik yoki kimyoviy holatini oʻzgartiradigan, ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilangan texnologiyada qoʻllanishi koʻrsatilgan materiallar (shpatlyovka, boʻyoqlar, laklar, germetiklar, texnologik suyuqliklar) uchun xarajatlar hisob-kitobi amalga oshiriladi.

Materiallar turkumiga transport vositasining shikastlanishi natijasida yoʻqotilgan va taʼmirlash jarayonida zarur boʻlgan xladagentlar, tormoz va sovutish suyuqliklari kiradi. Bunda, agar shunday ekspluatatsiya materiallari yoʻqotilmagan boʻlsa, unda ularning xarajatlari faqat toʻldirish uchun meʼyorlari boʻyicha hisoblanadi.

Materiallar xarajatlari miqdori quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

bunda,

Rm — transport vositasini tiklash taʼmiri uchun materiallar xarajatlari (soʻm);

n — taʼmirlashda zarur materiallar turlari soni;

Smi — i-chi turdagi materiallarning bir birligi (soʻm);

Nmi — materialning i-chi turining solishtirma sarf normasi (material birligi/taʼmirlash birligi);

Kpi — i-chi turdagi materiallar zarur boʻlgan taʼmirlanayotgan birliklar soni (detallar, uzellar, agregatlar soni, kilogramm, metr, kvadrat metr va h.k.).

i-chi turdagi materialning bir birlikdagi qiymati mazkur materiallar bozoridan baholash sanasiga olingan narx maʼlumotlari asosida aniqlanadi.

i-chi turdagi materialning solishtirma sarf normasi mazkur materialning tovar bozoridagi ishlab chiqaruvchilarning axboroti boʻyicha oʻrtacha miqdor sifatida hisoblanadi.

i-chi turdagi materialdan foydalanilgan holda tiklash, taʼmirlash, qilinadigan taʼmirlash birliklari (masalan, detallar, uzellar, agregatlar soni, kilogramm, metr, kvadrat metr) soni transport vositasini koʻrikdan oʻtkazish natijalari boʻyicha aniqlanadi.

86. Ehtiyot qismlar (detallar, uzellar, agregatlar) qiymati baholash sanasidagi mazkur hududda yangi ehtiyot qismlarga shakllangan bozor narxlari toʻgʻrisida ishonchli axborotlar asosida aniqlanadi.

Kafolatli ekspluatatsiya muddatidagi transport vositasi uchun, shuningdek xizmat koʻrsatgan muddati besh yilgacha boʻlgan avtomobillar uchun original ehtiyot qismlar va butlovchilarning qiymati olinishi tavsiya etiladi. Shu bilan birga, kafolat muddatida boʻlgan avtomobillar uchun narxlarni rasmiy dilerning yoki ushbu savdo rusumini rasmiy ravishda taqdim etadigan ixtisoslashtirilgan doʻkon maʼlumotlari asosida qabul qilish tavsiya etiladi;

Zarurat boʻlgan taqdirda, detallar, uzellar, agregatlar qiymatini aniqlashda transport vositasi ishlab chiqaruvchisi tomonidan tuzilgan muayyan transport vositasi rusumi (modellar, modifikatsiyalar) uchun ehtiyot qismlar katalogiga muvofiq ularning toʻliq nomini koʻrsatish kerak.

Detallar (uzellar, agregatlar)ning qiymati (Sd) jismoniy eskirishni hisobga olgan holda quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:

bunda:

Snov — almashtirilishi kerak boʻlgan detal (uzellar, agregatlar)ni oʻrniga almashtirish uchun tayinlangan yangi detal (uzellar, agregatlar) qiymati (soʻm);

Ifiz — almashtirilishi kerak boʻlgan detal (uzellar, agregatlar)ning jismoniy eskirishi (foizda).

Baholash sanasidagi jismoniy eskirish uning foydalanish shartlari, baholash obyektining bozorning zamonaviy talablarga muvofiqligi, shuningdek tashqi omillar taʼsiri tufayli qiymatning pasayishidan kelib chiqib koʻzdan kechirish natijalari boʻyicha aniqlanadi.

Detal (uzellar, agregatlar)ni jismoniy eskirishi 50 foizdan ortiq boʻlsa, tuzatish 50 foiz miqdorida mazkur Metodikaning 10-ilovasidan foydalangan holda qabul qilinadi.

Hududda ilgari foydalanilgan detallar, uzellar, agregatlar bozori shakllangan boʻlsa, tiklash taʼmirlash qiymatini hisob-kitob qilinishida mazkur detallar, uzellar, agregatlar qiymatidan foydalanish mumkin. Bunday holda quyidagi shart qabul qilinadi:

bunda:

Cd — almashtirilishi kerak boʻlgan detal (uzellar, agregatlar) qiymati (soʻm);

Cd(b/u) — ilgari foydalanishda boʻlgan, almashtiriladigan detal (uzellar, agregatlar)ni oʻrniga tayinlanadigan detal (uzellar, agregatlar)ning qiymati (soʻm).

87. Voqea natijasida shikastlangan transport vositasining alohida qismlarining holati transport vositasining umumiy holatidan sezilarli darajada farq qilgan taqdirda, ushbu qismlarning jismoniy eskirishiga mazkur Metodikaning 10-ilovasidan foydalangan holda tuzatish kiritish mumkin (masalan, kuzov elementlarining izchil korroziyasi, yoriqlar, shisha va plastmassa qismlarning siniqlari, mazkur hodisaga aloqasi boʻlmagan deformatsiya yoki elementlarning qisman buzilishi, taʼmirlash izlari, foydalanish davrida detallarni almashtirish, agar ularning eskirishi transport vositasining umumiy eskirishidan sezilarli darajada farqlanadi).

2-§.Transport vositalarining shikastlanishi va keyingi taʼmirlash ishlari natijasida tovar qiymatini yoʻqotish miqdorini aniqlash

88. Tovar qiymatini yoʻqotish (bundan buyon matnda TQY deb yuritiladi) — shikastlangandan keyin normativ talablarga muvofiq tiklangan transport vositasining bozor qiymatini shunga oʻxshash shikastlanmagan transport vositasining bozor qiymatiga nisbatan shartli ravishda pasayishi hisoblanadi.

Transport vositasida maʼlum turdagi shikastlanishlarni bartaraf etish boʻyicha muayyan turdagi ishlarni bajarish uning geometrik parametrlarida, tarkibiy materiallarning fizik-kimyoviy xususiyatlarida va ish jarayonlarining xususiyatlarida obyektiv zarur oʻzgarishlar bilan bogʻliq boʻlib, funksional va foydalanish xususiyatlarining yomonlashishiga olib kelishi tufayli TQY vujudga keladi.

89. Shikastlangan va taʼmirlangan holatlardan (agar shikastlanish darajasini aniqlash mumkin boʻlsa) qatʼiy nazar transport vositasi uchun TQY hisoblanishi mumkin.

TQY oʻtkazilgan tiklash taʼmirlashning qoniqarsiz sifatiga bogʻliq boʻlmaydi.

90. Transport vositasining koʻzdan kechirish natijalari boʻyicha quyidagi taʼmirlash taʼsirlaridan birining zarurligi yoki ular amalga oshirilganligi aniqlanganda, TQY hisoblanishi mumkin:

transport vositasi kuzovining egilishini bartaraf etish;

transport vositasi kuzovining ajralmas elementlarini almashtirish (toʻliq yoki qisman);

transport vositasi kuzovining alohida elementlarini (ajraladigan yoki ajralmas) taʼmirlash;

transport vositasining kuzovi va bamperining tashqi sirtini toʻliq yoki qisman boʻyoqdan chiqarish;

zavoddagi yigʻish sifatining buzilishiga olib keluvchi transport vositasi salonini toʻliq yechish.

91. TQY quyidagi hollarda hisoblanmaydi:

agar shikastlanish vaqtida transport vositasining ekspluatatsion eskirish miqdori 35 foizdan oshsa yoki ishlab chiqarilgan kundan boshlab besh yildan ortiq vaqt oʻtgan boʻlsa. TQY faqat ikkala shart bajarilganda hisoblanmaydi;

yuk avtomobilining xizmat qilish muddati uch yildan oshgan boʻlsa;

texnologik jarayonlarni taʼminlashda yordamchi funksiyalarni bajaruvchi yuk tashuvchi transport vositasining (generatorlar, koʻchma ustaxonalar va shunga oʻxshashlar, yuk mashinasi shassisiga oʻrnatilgan uskunalar va boshqalar) xizmat muddati kafolat muddatidan oshgan boʻlsa;

avtobuslarning xizmat qilish muddati intensiv rejimda ishlaydigan avtobuslar uchun bir yildan, boshqa avtobuslar uchun esa uch yildan oshgan boʻlsa;

shikastlanishlarni aniqlashdan oldin kuzov almashtirilganda (kabina orqasidagi romga oʻrnatilgan yuk tashuvchi transport vositasining kuzovi bundan mustasno);

transport vositasi ilgari tiklash taʼmirlash qilingan boʻlsa (shu jumladan, boʻyash) yoki avariya natijasida shikastlangan boʻlsa, bundan mazkur Metodikaning 90-bandida koʻrsatilgan shikastlanishlar mustasno;

voqea sodir boʻlgan vaqtda transport vositasining kuzovi yoki kabinasida korroziya shikastlanishlari mavjud boʻlsa.

92. Quyidagi shikastlanishlar oʻrganilayotgan hodisa natijasida yuzaga kelganda TQY hisoblashni talab qilmaydi va ularning oʻrganilayotgan hodisagacha boʻlganligi TQY hisoblashni rad etishni belgilamaydi:

himoya funksiyalarini buzmaydigan mexanik taʼsirida boʻyoq qoplamasining ekspluatatsion shikastlanishlari (rangni sizilarsiz oʻzgarishi, yoriqlar, maydoni kichik boʻlaklar, tirnalgan joylar);

0,25 dm2dan ortiq boʻlmagan, boʻyashni talab qilmaydigan oddiy deformatsiya koʻrinishidagi kuzovning (kabinaning) bittalik ekspluatatsion shikastlanishi;

boʻyashni talab qilmaydigan va transport vositasining tashqi koʻrinishini yomonlashtirmaydigan alohida qismlarni almashtirishga olib keladigan shikastlanishlar (shisha, faralar, boʻyalmagan bamperlar, pnevmatik shinalar, gʻildirak disklar, tashqi va ichki furnitura va boshqalar). Agar koʻrsatilgan qismlarga qoʻshimcha ravishda kapot, rama qisimlari yoki qoplama detallar (olinadigan qanotlar, kapot, eshiklar, bagaj qopqogʻi) shikastlangan boʻlsa, TQYni hisoblashda barcha shikastlanishlar kompleks tarzda hisobga olinishi kerak;

moldinglar, bezaklar, nakladkala, tutqichlar, oyna korpuslarini va boshqa kichik tashqi elementlar, gʻildirak diklarining boʻyalgan holatlari.

93. Transport vositasi shikastlanganda TQY uning baholash sanasidagi qiymatiga nisbatan foizda quyidagi formula bilan aniqlanadi:

bunda:

SUTS — transport vositasining tovar qiymatini yoʻqotish miqdori (soʻmda);

SKTS — shikastlanish vaqtida transport vositasining qiymati (soʻmda);

KUTSi — taʼmirlash harakatlarida TQY transport vositasining i-chi koeffitsiyenti (foizda).

94. Tovar qiymatining yoʻqotilishi shikastlanishlarning (taʼmirlash taʼsirini) hajmi, turi va xususiyatiga bogʻliq boʻladi. KUTSi — koeffitsiyentlar miqdori alohida pozitsiyalar boʻyicha ekspert amaliyoti natijalari asosida mazkur Metodikaning 13-ilovasida belgilanadi.

95. Kuzovning payvand orqali bir-biri bilan ulangan uygʻunlashgan ajralmas elementlarini almashtirishda bitta taʼsirni ikkiyoqlama hisob-kitobini bartaraf etish maqsadida mazkur elementlar guruhi uchun koeffitsiyentlar KUTCi summasi “Almashtirish” pozitsiyasi boʻyicha 20 foizga kamaytirilishi kerak.

96. Transport vositasining ajraladigan detallarini taʼmirlashda taʼmirlash qiymati summasi (taʼmirlash uchun ajratib olish va zarur hollarda taʼmirlash uchun detallarni yechish qiymati) va TQY miqdori (boʻyoqlash natijasida TQYni hisobga olmagan holda) mazkur detal (jismoniy eskirishini hisobga olgan holda) qiymati va uni almashtirish qiymatidan oshib ketmasligi kerak.

97. Kuzov (kabina)ni (korroziya yoki boshqa shikastlanishlar boʻlmagan transport vositalari uchun, uni bartaraf qilish uchun korpus elementini yoki korpusni toʻliq boʻyash kerak) toʻliq, tashqi yoki qisman boʻyashda TQY quyidagilarga hisoblanadi:

zavodning lak-boʻyoq qoplamali MDH va mahalliy ishlab chiqaruvchilar tomonidan ishlab chiqarilgan muddati uch yildan oshmagan (uchinchi yil birgalikda) transport vositalari uchun;

besh yilgacha (beshinchi yil birgalikda) boʻlgan chet elda ishlab chiqarilgan transport vositalari uchun (shu jumladan, MDH hududida litsenziya asosida yoki qoʻshma korxonada ishlab chiqarilgan).

98. Transport vositasi kuzovining tashqi yuzalarini elementma-element boʻyashdagi TQY KUTCi koeffitsiyenti qiymati quyidagi formula boʻyicha boʻyaladigan elementlar soniga mutanosib ravishda hisoblanadi:

bunda:

Kuts okr(1) — transport vositasi kuzovining birinchi tashqi elementini boʻyash boʻyicha TQY koeffitsiyenti (foizda);

Kuts okr(N-1) — transport vositasi kuzovining ikkinchi va keyingi tashqi elementini boʻyash boʻyicha TQY koeffitsiyenti (foizda);

N — TQY hisoblanadigan transport vositasi kuzovini boʻyaladigan tashqi elementlar soni.

99. Transport vositasi kuzovining boʻyalgan elementlarida voqea sodir boʻlgunga qadar yuzaga kelgan nuqsonlar va shikastlanishlar va (yoki) ularni bartaraf etish izlari (taʼmirlash, boʻyash izlari) ham shikastlangan zonada, ham undan tashqarida boʻlsa, hisob-kitoblarda quyidagini olish lozim:

100. Transport vositasini tashqi yoki toʻliq boʻyashni amalga oshirishda kuzovning tashqi elementlarining boʻyoq qoplamasida hodisa sodir boʻlgunga qadar yuzaga kelgan nuqson va shikastlanishlar va (yoki) ularni bartaraf qilish izlari) mavjud boʻlganda, tashqi yoki toʻliq boʻyash uchun TQY Kuts okr koeffitsiyenti miqdori bunday elementlarning soniga mutanosib ravishda kamayadi.

Misol uchun, agar umumiy soni oʻn toʻrt boʻlgan ikkita shikastlangan element mavjud boʻlsa, TQY Kuts koeffitsiyenti = 5 foiz — 5 foiz × 2 / 14 = 4,29 foiz boʻladi.

3-§. Foydalanishga yaroqli qoldiqlar qiymatini hisoblash

101. Shikastlangan transport vositasining foydalanishga yaroqli qoldiqlari deganda bozor qiymatiga ega boʻlgan, keyinchalik foydalanish uchun yaroqli, shikastlangan transport vositasidan demontaj qilinishi va sotilishi mumkin boʻlgan uning detallari, uzellari va agregatlari tushuniladi.

Foydalanish mumkin boʻlgan qoldiqlarning qiymati deganda ularni demontaj qilish, nuqsonlarni aniqlash, diagnostika qilish (agar kerak boʻlsa), saqlash va sotishni tashkil etish xarajatlarini hisobga olgan holda ularni sotish mumkin boʻlgan eng ehtimoliy qiymat tushuniladi.

102. Foydali qoldiqlarga quyidagilar kirishi mumkin:

rama (pastki rama), kuzov yigʻmasining oʻrnatilgan qismlari, jumladan kapot, eshiklar, bagaj qopqogʻi (orqa eshigi), qoplash (quyruq) qismlari (olinadigan qanotlar), shuningdek bamperlar (old va orqa), oynalar shishalari;

transport vositasi boshqarish mexanizmining va shassisining tarkibiy qismlari (dvigatel, uzatgich (uzatish) qutisi, akslar (koʻpriklar) va boshqalar);

ikki yoki toʻrt gʻildirak uchun toʻplam sifatida pnevmatik shinalar, yigʻilgan gʻildiraklar;

transport vositasining asboblari va jihozlari.

Uzellar, agregatlar, asboblar va jihozlar, agar diagnostika yoki nosozliklarni bartaraf etishda boshqacha tartib belgilanmagan boʻlsa, quyidagi shartlar bajarilganda ishlashi mumkin deb hisoblanadi:

ular avariya zonasidan tashqarida joylashganda;

ularda avariya va taʼmirlash taʼsirining izlari yoʻq boʻlsa;

texnik nosozlik yoki ishlamay qolish belgilari yoʻq boʻlsa (masalan, ishlaydigan suyuqliklarning oqishi, ulanishda sezilarli nomaqbul lyuft va boshqalar).

103. Quyidagi tarkibiy qismlarni foydalanish mumkin boʻlgan qoldiqlarga kiritish mumkin emas:

demontaj qilish gazli payvandlash va elektr kesishdan foydalanish bilan bogʻliq ishlarni talab qilsa;

yoʻl harakati xavfsizligiga taʼsir qilsa;

korroziya shikastlanishiga ega boʻlsa;

taʼmirlashni talab qilsa.

104. Transport vositasi nobud (yaroqsiz) boʻlgan taqdirda, bunday transport vositasining qiymati yoʻq qilishga topshirilgan transport vositasi uchun kompensatsiya miqdoriga teng ravishda olinishi mumkin. Bunday sharoitlarda foydalanish mumkin boʻlgan qoldiqlarning qiymati aniqlanmaydi.

Shikastlangan transport vositasini qayta tiklash xarajatlari eskirishni hisobga olgan holda uning shikastlanish vaqtidagi qiymatining 85 foiziga teng yoki undan koʻp boʻlgan yoki tiklash taʼmirlash ishlari olib borilishi texnik jihatdan imkonsiz boʻlsa transport vositasi nobud (yaroqsiz) boʻlgan deb topiladi.

Foydalanish mumkin boʻlgan qoldiqlarning qiymati, agar transport vositasini texnik holatiga koʻra ehtiyot qismlarga ajratish mumkin boʻlmasa, ham aniqlanmaydi.

Ehtiyot qismlarning ikkilamchi bozorining mintaqaviy xususiyatlaridan kelib chiqqan holda ushbu transport vositasining foydalanishga yaroqli qoldiqlari talabga ega boʻlmaganda, foydalanishga yaroqli qoldiqlar qiymatini hisoblash amalga oshirilmasligi kerak.

105. Foydalanishga yaroqli qoldiqlar quyidagi shartlarga javob berishi kerak:

detal (agregat, uzel) uning yaxlitligi va koʻrinishiga putur etkazadigan hech qanday shikastlanishga ega boʻlmasligi kerak va agregat (uzel) qoʻshimcha ravishda ish holatida boʻlishi kerak;

detal (agregat, uzel) transport vositasi ishlab chiqaruvchisi tomonidan nazarda tutilmagan konstruksiya, shakl yoki geometriya yaxlitligi oʻzgarishiga ega boʻlmasligi kerak (masalan, noturkum ishlab chiqarilgan uskunalarni mahkamlash uchun qoʻshimcha teshiklar va kesmalar);

detalda oldingi taʼmirlash izlari boʻlmasligi kerak (toʻgʻrilash izlari, shpaklyovka izlari, qisman taʼmirlash izlari va boshqalar).

106. Foydalanishga yaroqli qoldiqlarning qiymati ularni demontaj qilish, saqlash va sotish xarajatlarini hisobga olgan holda quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

bunda:

Sgo — foydalanish mumkin boʻlgan qoldiqlarning qiymati, soʻmda;

S — foydalanishga yaroqli qoldiqlar qiymatini aniqlash vaqtida shikastlanmagan holatda boʻlgan transport vositasining qiymati, soʻmda;

Ke — nuqsonlarni aniqlash, demontaj qilish, saqlash va sotish xarajatlarini hisobga oladigan koeffitsiyent;

Kv — shikastlangan paytdagi transport vositasining xizmat qilish muddatini va uning shikastlanmagan qismlariga boʻlgan talabni hisobga oladigan koeffitsiyent;

Kop — transport vositasining mexanik shikastlanish hajmini (darajasini) hisobga oladigan koeffitsiyent;

Ci — shikastlanmagan elementlar qiymatining transport vositasi qiymatiga nisbati (ogʻirligi), foizda.

Transport vositasining uzellar va agregatlar qiymatini transport vositasi qiymatiga taxminiy foiz nisbati mazkur Metodikaning 14-ilovasiga muvofiq aniqlanadi.

Ke, Kv va Kop koeffitsiyentlarining miqdorlari mazkur Metodikaning 15-ilovasiga muvofiq aniqlanadi.

4-§. Tadqiqot uchun taklif qilingan transport vositasining analogini tanlash usuli

107. Agar transport vositasining eng muhim isteʼmol xususiyatlari bir-biridan biroz farq qilsa yoki umuman farq qilmasa, bunda transport vositasini analog sifatida qabul qilish mumkin boʻladi. Bunday xususiyatlarga quyidagilar kiradi:

transport vositasining maqsadi;

texnik va ekspluatatsion xususiyatlar;

qiymati.

Analogni tanlashda bir xil ishlab chiqaruvchi va mamlakatga ustunlik berish kerak.

108. Motonaqliyotlar va mopedlar uchun analog tanlashda quyidagi xususiyatlar olinadi:

maqsadi;

turi (kichik, oʻrta, katta);

vazni;

dvigatel ishchi hajmi va quvvati;

gʻildirak formulasi;

milliy (mintaqaviy) bozordagi qiymati.

109. Yengil avtomobillar uchun analog tanlashda quyidagi xususiyatlar olinadi:

maqsadi;

turi (kichik, oʻrta, katta);

ishchi vazni;

uzatish turi (orqa, oldi, toʻliq va h.k.);

gʻildirak formulasi;

dvigatel ishchi hajmi va quvvati;

yoqilgʻi turi (benzin, dizel, gaz, elektr va boshqalar.);

uzatmalar qutisi turi (mexanik, avtomatik va boshqalar.);

qoʻshimcha uskunalar bilan jihozlanishi;

milliy (mintaqaviy) bozordagi qiymati.

“Transport vositalari qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (15-son MBS) metodikasiga 1-ILOVA

Transport vositasining (transport vositasi) texnik holatini tekshirish akti

__________-sonli shartnoma asosida transport vositasi rusumi _________ davlat raqami ____________ ishlab chiqarilgan yili ___________ koʻrikdan oʻtkazildi.texnik pasport __________-sonli, kuzov ________-sonli, dvigatel ___________-sonli, shassi _____________-sonli, boʻyoq rangi ________________, transport vositasi masofasi _______ ming km, transport vositasining egasi _____________________________________________________________, manzili _____________________________________________________________________________Transport vositasini yaxshi holatda.Transport vositasini tekshirish vaqtida quyidagilarANIQLANDIToʻliqlik, detallar, uzellar, agregatlar, qoʻshimcha uskunalar haqida maʼlumot: _________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________Kuzovning tashqi holati: _____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________Dvigatel: ___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________Old osmasi: __________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________Orqa osmasi: ________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________Uzatma qutisi: ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________Rul boshqaruvi: _____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________Elektr tizimi: ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________Saloni: _____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________Tormoz tizimi: ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________Shinalari: __________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________Baholovchi: _______________Buyurtmachi: _______________

“Transport vositalari qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (15-son MBS) metodikasiga 2-ILOVA

Transport vositasi turiga bogʻliq ravishda baholanayotgan transport vositasining Y koʻrsatkich darajasi va X konstruktiv-texnik tavsifi koʻrsatkichining miqdori

Transport vositasi turiX-tavsifi xususiyati oʻzgarishlari nomi va diapazoniY miqdoriYengil avtomobillariX-dvigatel quvvati, ot kuchi (o.k.)21 o.k. ≤ X ≤ 105 o.k.0,90Bortli yuk avtomobillariX-yuk koʻtarish hajmi, tonna0,3 t ≤ X ≤ 15 t0,85Tortuvchi mashinalariX-koʻtarish oʻqiga yuklama, tonnada5,8 t ≤ X ≤ 17 t0,87Oʻzi agʻdaruvchi mashinalariX-yuk koʻtarish hajmi, tonnada1,2 t ≤ X ≤ 100 t1,50Ixtisoslashtirilgan avtomobillariX-yuk koʻtarish hajmi, tonnada0,45 t ≤ X ≤10 t0,85Maxsus avtomobillariX-yuk koʻtarish hajmi, tonnada7,5 t ≤ X ≤ 40 t0,85Tirkamalari va yarim tirkamalariX-yuk koʻtarish hajmi, tonnada0,2 t ≤ X ≤ 70 t1,40AvtobuslariX-umumiy oʻtirish soni, oʻrin7 oʻrin ≤ X ≤ 220 oʻrin0,95Yengil avtomobillariX-dvigatel ish hajmi, kub.sm.934 kub.sm ≤ X ≤ 6750 kub.sm.1,05Yengil avtomobillariX-dvigatel ish hajmi, kub.sm.756 kub.sm. ≤ X ≤ 4600 kub.sm.0,93Yengil avtomobillariX-dvigatel ish hajmi, ot kuchi44 o.k. ≤ X ≤ 455 o.k.1,05Yuk avtomobillariX-dvigatel ish hajmi, kub.sm.2400 kub.sm. ≤ X ≤ 12000 kub.sm.0,88Yuk avtomobillariX-dvigatel ish hajmi, ot kuchi100 o.k. ≤ X ≤ 450 o.k.0,88Boshqa yuk avtomobillari X-yuk koʻtarish hajmi, tonnada0,25 t ≤ X ≤ 17,7 t0,85Avtobuslari X-dvigatel ish hajmi, ot kuchi 100 o.k ≤ X ≤ 350 o.k.0,88AvtobuslariX-dvigatel ish hajmi, kub.sm.2400 kub.sm. ≤ X ≤ 12000 kub.sm.0,88AvtobuslariX-umumiy oʻtirish soni, oʻrin9 oʻrin ≤ X ≤ 45 oʻrin1,08Boshqa avtobuslariX-umumiy oʻtirish soni, oʻrin9 oʻrin ≤ X ≤ 120 oʻrin1,08Avtomobil kranlariX = 1 * Gk + 0,24 * Gsh,Gk — kranning yuk koʻtarishligi, tonna;Gsh — shassi yuk koʻtarishligi, tonna;6,3 t ≤ Gk ≤ 50 t;6 t ≤ Gsh ≤ 20 t.1,59Frontal bir kovshli yuklagichlarX = Gkp + 0,32 * Vp,Gkp — kovshning yuk koʻtarishligi, tonna;Vp — kovshning hajmi, kub.m.;2,2 t ≤ Gkp ≤ 8 t;1,1 kub.m. ≤ Vp ≤ 4,2 kub.m.1,53Gʻaltak mashinalarX = Rk + 0,61 * Lp,Rk — katka massasi, t.;Lp — polos kengligi, m.;2 t ≤ Rk ≤ 16 t;0,875 m. ≤ Lp ≤ 2 m.0,89Bir kovshli ekskavatorlarX — kovshning hajmi, kub.m.0,3 kub.m ≤ X ≤ 1,5 kub.m.1,23

“Transport vositalari qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (15-son MBS) metodikasiga 3-ILOVA

Transport vositasining har xil turlari uchun Ω-funksiyasini hisoblash uchun foydalaniladigan oʻzgarmas “a” va “v” konstantalar miqdori

Transport vositasi turlari“a” miqdori“v” miqdoriMDH mamlakatlari va mahalliy ishlab chiqaruvchilarning yengil avtomobillari0,070,0035MDH mamlakatlari va mahalliy ishlab chiqaruvchilarning yuk-bortli avtomobillari0,10,003MDH mamlakatlari va mahalliy ishlab chiqaruvchilarning tortuvchi (tyagach) avtomobillari0,090,002MDH mamlakatlari va mahalliy ishlab chiqaruvchilarning oʻzi agʻdaruvchi (samosval) mashinalari0,150,0025MDH mamlakatlari va mahalliy ishlab chiqaruvchilarning ixtisoslashtirilgan avtomobillari0,140,002MDH mamlakatlari va mahalliy ishlab chiqaruvchilarning avtobuslari0,160,001Yevropa ishlab chiqaruvchilarining yengil avtomobillari0,050,0025Amerika ishlab chiqaruvchilarining yengil avtomobillari0,0550,003Osiyo ishlab chiqaruvchilarining yengil avtomobillari (Yaponiyadan tashqari)0,0650,0032Yaponiya ishlab chiqaruvchilarining yengil avtomobillari0,0450,002Xorijiy ishlab chiqaruvchilarning yuk mashinalari0,090,002Xorijiy ishlab chiqaruvchilarning avtobuslari0,120,001

Izoh. Agar transport vositasi bir davlatda litsenziya bitimi boʻyicha yoki boshqa davlatning asosiy ishlab chiqaruvchisi bilan qoʻshma korxonada tayyorlangan boʻlsa, asosiy ishlab chiqaruvchi davlat va transport vositasini ishlab chiqaruvchisi uchun transport vositasi turiga mos “a” va “v” konstantalarning oʻrtacha miqdori qabul qilinadi.

“Transport vositalari qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (15-son MBS) metodikasiga 4-ILOVA

Yoʻl-qurilish texnikasi hamda maxsus va ixtisoslashtirilgan mashinalarning jismoniy eskirishini hisoblashda qoʻllaniladigan “a” va “v” konstantalar miqdori

Yoʻl-qurilish texnikasi hamda maxsus va ixtisoslashtirilgan mashinalar turi“a” miqdori“v” miqdoriZanjirli (gusenitsali) ekskavatorlar 0,5-0,65 kub.m sigʻimli kovsh bilan0,0480,04Pnevma gʻildirakli ekskavatorlar 0,4-0,65 kub.m sigʻimli kovsh bilan0,04230,04Ekskavatorli koʻtargich uskunasi mavjud traktorlar 0,25 kub.m. sigʻimli kovsh bilan0,10630,04Skreperlar0,04150,04Buldozerlar0,04810,04Avtogreyderlar0,08720,04Avtokranlar yuk koʻtarishi 10 tonnagacha0,09010,033Avtokranlar yuk koʻtarishi 10 tonnadan oshiq0,03430,033Pnevma gʻildirakli kranlar0,04610,033Zanjirli (gusenitsali) kranlar0,04610,033Bir kovshli yuklagichlar0,10180,033

“Transport vositalari qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (15-son MBS) metodikasiga 5-ILOVA

Yoʻl-qurilish texnikalari hamda maxsus va ixtisoslashtirilgan mashinasining oʻrtacha yillik ish vaqti Nsr

Yoʻl-qurilish texnikalari hamda maxsus va ixtisoslashtirilgan mashinalari turiNormativ xizmat muddati, yilOʻrtacha yillik ish vaqti, ming mashina-soatiZanjirli (gusenitsali) ekskavatorlar 0,5-0,65 kub.m sigʻimli kovsh bilan91,483Pnevma gʻildirakli ekskavatorlar 0,4-0,65 kub.m sigʻimli kovsh bilan91,680Ekskavatorli koʻtargich uskunasi mavjud traktorlar 0,25 kub.m. sigʻimli kovsh bilan80,8Skreperlar101,446Buldozerlar91,478Avtogreyderlar80,974Avtokranlar yuk koʻtarishi 10 tonnagacha100,744Avtokranlar yuk koʻtarishi 10 tonnadan oshiq160,861Pnevma gʻildirakli kranlar121,092Zanjirli (gusenitsali) kranlar121,092Bir kovshli yuklagichlar80,904

“Transport vositalari qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (15-son MBS) metodikasiga 6-ILOVA

Yoʻl-qurilish texnikasi hamda maxsus va ixtisoslashtirilgan mashinalar jismoniy eskirishi miqdori (foizda)

Uskunalar turlariYoshi, yillari12345678910Avtogreyderlar6183340607285909899Bir chelakli (kovshli) oldingi yuklagichlar8222946526875889596Bir chelakli (kovshli) ekskavatorlar481215305467758895Gʻaltak mashinalar (Yoʻl katoklari)481218395075859597Boshqa maxsus va ixtisoslashtirilgan mashinalar581628446276879496

Izoh.

Zanjirli (gusenitsali) traktorlarning jismoniy eskirishi, yurish masofasidan qatʼi nazar, yiliga 12 foiz qilib belgilangan.

Gʻildirakli traktorlarning jismoniy eskirishi, yurish masofasidan qatʼi nazar, yiliga 10 foiz qilib belgilangan.

Mashina tirkamalari va turar-joy transport vositalari (masalan, avtomobil-dala hovli) uchun tirkamalarning jismoniy eskirishi, yurish masofasidan qatʼi nazar, yiliga 8 foiz miqdorida belgilanadi.

“Transport vositalari qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (15-son MBS) metodikasiga 7-ILOVA

Transport vositasini ekspluatatsiya qilinadigan aholi mintaqali turiga bogʻliq transport vositalarini jismoniy eskirishiga tuzatish kirituvchi koeffitsiyenti (A)

Mintaqa turiA-koeffitsiyent miqdori50 ming kishigacha boʻlgan aholi punktlari1,000Aholisi 50 dan 200 ming kishigacha boʻlgan shaharlar1,025Aholisi 200 mingdan 1 million kishigacha boʻlgan shaharlar1,050Aholisi 1 milliondan 4 million kishigacha boʻlgan shaharlar1,0754 milliondan ortiq aholiga ega megapolislar1,100

“Transport vositalari qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (15-son MBS) metodikasiga 8-ILOVA

Har xil turdagi transport vositalari uchun oʻrtacha yillik eskirish qiymati

1-jadval

Yengil avtomobillar uchun oʻrtacha yillik eskirish qiymati

Klass belgilashiUzunligi,metrAvtomobilning oʻrtacha yillik eskirishi (M2), foizUshbu klassga kiritilgan modellarga misollarImport qilingan,“UZ-DEU”, GM Uzb, UzAutoSSRI,MDH, RF“A” — oʻta kichik3,5 gacha8,08,0“Pejo-106”, “Spark”, “Tiko”, “Matiz”, “Damas”, “Oka”.“V” — kichik3,9 gacha6,06,5“Reno Klio”, “Opel-Korsa”, “Pejo-206”, “Tavriya”.“S” — birlamchi oʻrtacha4,3 gacha5,87,0“Folksvagen Golf”, “Ford Fokus”, “Reno Megan”, “Pejo 307”, “Ij”, “Lada-Samara”, “Lada Kalina”.“D” — ikkilamchi oʻrtacha4,6 gacha5,57,0“Neksiya”,”Siyelo”,”Lanos”, “Nubira”, “Lasetti”, “Opel Vekgra”, “Pejo-406”, “Mersedes-S” “Moskvich”, “Folksvagen Passat”.“E” — katta4,9 gacha5,27,0“Epika”, “Toyota Kamri”, “Mersedes — Ye”, “Pejo-607”, “Opel-Omega”, “Volga”, “BMV 5-serii”, “Nisan-Maksima”.“F” — oliy4,9 dan yuqorisi4,94,9“Leksus LS 400”, “BMV 7 serii”, “Mersedes 500”, “Audi A8”, “Zil-41041”.“G” — birlamchi sportga mos-5,2 “Mazda MX 5”, “Fiat Barketta”, “Nissan 350-2”.“N” — ikkilamchi sportga mos, qimmat sport kupe-4,9 “Porshe 911”, “Ferrari 360”, “Dodj Vaiper”.“SUV1” — unchalik katta boʻlmagan yoʻltanlamas-5,27,0“Mitsubisi Padjyero — mini”, “Suzuki-Vitara”, “Xonda NRV”, “Djip Vrangler”, “Niva”, “Ij”.“SUV2” — katta boʻlgan yoʻltanlamas-4,96,5“Mitsubisi Padjero”, “Shevrolet Kaptiva”, “Land Rover”, “Mersedes S”, “Toyota Lend Kruzer”.“MPV” — yuqori sigʻimli universali-5,87,0“Dodj Karavan”, “Byuik Esteyt Vagon”, “Plimut Grand Voyadjer”, “Ford Galaksi”, “Opel Meriva”, “Lada Nadejda”, “Kraysler Voyadjer”.

2-jadval

Mikroavtobuslar uchun oʻrtacha yillik eskirish qiymati I2

Mikroavtobusning toʻliq (M) massasi, tMikroavtobuslar uchun oʻrtacha yillik eskirish qiymati, foizImport qilingan,“UZ-DEU”, GM Uzb, UzAutoRF va MDH ishlab chiqarilganM 5,57,02,8 5,27,0

3-jadval

Mototexnikalar uchun oʻrtacha yillik eskirish qiymati I2

Mototexnikalarining dvigatel hajmi (V), sm3Mototexnikalar uchun oʻrtacha yillik eskirish qiymati, foizImport qilingan, UzAutoRF va MDH ishlab chiqarilganV111550 10,514126 10,013250 9,512500 9,011750 8,510,51000 8,010,0

“Transport vositalari qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (15-son MBS) metodikasiga 9-ILOVA

Har xil turdagi transport vositalari uchun oʻrtacha yillik bosib oʻtilgan masofasi

1-jadval

Yengil avtomobillar uchun oʻrtacha yillik bosib oʻtilgan masofasi

Korpus turi, vazifasiOʻlchamlarTransport vositasining xizmat muddatiIshlab chiqaruvchiOʻrtacha yillik bosib oʻtilgan masofasi, ming kmYopiq kuzov (sedan, fastbek, kombi, universal va boshqalar), quyida jadvalda koʻrsatilganlardan tashqari uzunligi 3,6 m gacha5 yilgacha-16,15 yildan 12 yilgachaChet elda ishlab chiqarilgan14,1Mahalliy ishlab chiqarilgan11,212 yil yoki undan koʻpChet elda ishlab chiqarilgan13,4Mahalliy ishlab chiqarilgan10,7uzunligi 3,6 m dan (shu jumladan) 4,0 m gacha5 yilgacha-16,55 yildan 12 yilgachaChet elda ishlab chiqarilgan14,9Mahalliy ishlab chiqarilgan12,812 yil yoki undan koʻpChet elda ishlab chiqarilgan14,2Mahalliy ishlab chiqarilgan12,1uzunligi 4,0 m dan (shu jumladan) 4,5 m gacha5 yilgacha-19,55 yildan 12 yilgachaChet elda ishlab chiqarilgan17,6Mahalliy ishlab chiqarilgan14,412 yil yoki undan koʻpChet elda ishlab chiqarilgan16,5Mahalliy ishlab chiqarilgan13,6uzunligi 4,5 m dan (shu jumladan) 4,8 m gacha5 yilgacha-22,65 yildan 12 yilgachaChet elda ishlab chiqarilgan19,9Mahalliy ishlab chiqarilgan14,712 yil yoki undan koʻpChet elda ishlab chiqarilgan18,7Mahalliy ishlab chiqarilgan13,9uzunligi 4,8 m dan (shu jumladan) 5,0 m gacha5 yilgacha-24,85 yildan 12 yilgachaChet elda ishlab chiqarilgan22,0Mahalliy ishlab chiqarilgan15,512 yil yoki undan koʻpChet elda ishlab chiqarilgan20,9Mahalliy ishlab chiqarilgan14,7uzunligi 5,0 m va undan yuqori5 yilgacha-25,55 yildan 12 yilgacha-22,112 yil yoki undan koʻpChet elda ishlab chiqarilgan21,5Mahalliy ishlab chiqarilgan15,2Yoʻltanlamas transport vositalari (M1G toifasi) va M1G toifasining maʼlum xususiyatlariga ega boʻlgan boshqa transport vositalari — SUV (Sport Utility Vehicle), CUV (Crossover Utility Vehicle).uzunligi 4,1 m gacha (shu jumladan)5 yilgachaChet elda ishlab chiqarilgan17,0Mahalliy ishlab chiqarilgan14,15 yildan 12 yilgachaChet elda ishlab chiqarilgan16,3Mahalliy ishlab chiqarilgan13,512 yil yoki undan koʻpChet elda ishlab chiqarilgan15,9Mahalliy ishlab chiqarilgan12,8uzunligi 4,1 m dan (shu jumladan) 4,6 m gacha5 yilgachaChet elda ishlab chiqarilgan21,0Mahalliy ishlab chiqarilgan15,15 yildan 12 yilgachaChet elda ishlab chiqarilgan18,8Mahalliy ishlab chiqarilgan14,512 yil yoki undan koʻpChet elda ishlab chiqarilgan17,7Mahalliy ishlab chiqarilgan13,8uzunligi 4,6 m va undan yuqori5 yilgachaChet elda ishlab chiqarilgan21,9Mahalliy ishlab chiqarilgan15,15 yildan 12 yilgachaChet elda ishlab chiqarilgan19,5Mahalliy ishlab chiqarilgan14,512 yil yoki undan koʻpChet elda ishlab chiqarilgan18,8Mahalliy ishlab chiqarilgan13,8Pikaplar 5 yilgacha-23,05 yildan 12 yilgachaChet elda ishlab chiqarilgan20,0Mahalliy ishlab chiqarilgan16,012 yil yoki undan koʻpChet elda ishlab chiqarilgan17,6Mahalliy ishlab chiqarilgan14,8MPV (yuqori sigʻimli universali), minivenlaruzunligi 4,1 m gacha5 yilgacha-18,75 yildan 12 yilgacha-16,912 yil yoki undan koʻp-16,5uzunligi 4,1 m dan (shu jumladan) 4,6 m gacha5 yilgacha-22,45 yildan 12 yilgacha-20,412 yil yoki undan koʻp-19,3uzunligi 4,6 m va undan yuqori5 yilgacha-25,05 yildan 12 yilgacha-22,312 yil yoki undan koʻp-21,0Kupe5 yilgacha-18,05 yildan 12 yilgacha-16,912 yil yoki undan koʻp-16,0Ochiq yoki birlashtirilgan kuzov (lando, kabrioletlar va boshqalar), yuqorida koʻrsatilganlardan tashqari5 yilgacha-15,95 yildan 12 yilgacha-15,812 yil yoki undan koʻp-15,0

Yuridik shaxslar tomonidan foydalaniladigan engil avtomobillar uchun oʻrtacha yillik bosib oʻtilgan masofasi 35 ming km boʻlishi tavsiya etiladi.

Yoʻlovchi taksilarining oʻrtacha yillik bosib oʻtilgan masofasi 90 ming km boʻlishi tavsiya etiladi.

2-jadval

Avtobuslar uchun oʻrtacha yillik bosib oʻtilgan masofasi

Ishlab chiqaruvchiToifaKlassOʻrtacha yillik bosib oʻtilgan masofasi, ming kmMahalliy ishlab chiqarilgan avtobuslarM3I, II, A50,0M2 I, II, A40,0M2III, V65,0M3III, V80,0Chet elda ishlab chiqarilgan avtobuslarM3I, II, A60,0M2 I, II, A40,0M2III, V80,0M3III, V105,0

3-jadval

Mototexnika uchun oʻrtacha yillik bosib oʻtilgan masofasi

Mototexnika turiOʻrtacha yillik bosib oʻtilgan masofasi, ming kmMahalliy ishlab chiqarilgan mototexnikaChet elda ishlab chiqarilgan mototexnikaMopedlar, motovelosipedlar, mokiklar (dvigatel hajmi 50 kub. sm gacha)2,773,72Motonaqliyotlar (dvigatel hajmi 50 kub. sm ortiq 350 kub. sm gacha)4,505,96Motonaqliyotlar (dvigatel hajmi 350 kub. sm dan ortiq)7,708,34

4-jadval

Yuk avtomobillar uchun oʻrtacha yillik bosib oʻtilgan masofasi

Ishlab chiqaruvchiKorpus turi, vazifasiToifaXizmat muddati,yillarOʻrtacha yillik bosib oʻtilgan masofasi,ming kmMahalliy ishlab chiqarilgan yuk mashinalarBortli, furgon va boshqalar(oʻzi agʻdaruvchilar va tortuvchilardan tashqari)N1-23,2N212 gacha25,112 yoki undan koʻp16N3-39,2Oʻzi agʻdaruvchilar agagdaruvchilar SamosvallarBarcha toifalar kategoriya33,1TortuvchilarBarcha toifalar-39,2Chet elda ishlab chiqarilgan yuk mashinalarBortli, furgon va boshqalar(oʻzi agʻdaruvchilardan tashqari)N112 gacha29,112 yoki undan koʻp27,1N2-90,1N312 gacha104,812 yoki undan koʻp76,9Oʻzi agʻdaruvchilarN2-49,9N3-81,1

“Transport vositalari qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (15-son MBS) metodikasiga 10-ILOVA

Transport vositalarining texnik holatga qarab eskirishi shkalasi

Texnik holatiHolatni baholashEskirish, foiziYangi, YHXX* roʻyxatdan oʻtmagan, aʼlo holatda, sotuvdan oldingi tayyorgarlikdan soʻng, foydalanish belgilarisiz.Yangi0 — 10Amalda yangi, kafolat muddati davomida, texnik xizmat koʻrsatish tugallangan va taʼmirlashni talab qilmaydi.Juda yaxshi10 — 35Kafolatdan keyingi foydalanish davrida, muntazam taʼmirlash yoki biron bir qismni almashtirishni talab qilmaydigan texnik xizmat koʻrsatish bilan. Katta taʼmirdan keyin.Yaxshi35 — 50Ishlatilgan, tugallangan texnik xizmat koʻrsatish bilan, muntazam taʼmirlash yoki baʼzi qismlarni almashtirishni talab qiladigan, kichik zarar bilan.Qoniqarli50 — 60Agregatlarni muntazam taʼmirlash (almashtirish), kuzovni (kabinani) taʼmirlash (tashqi boʻyash) amalga oshirilgandan soʻng keyingi foydalanish uchun mos holatda ishlatiladi.Shartli-yaroqli60 — 70Ishlatilgan, kapital taʼmirlash yoki raqamlangan birliklarni almashtirish (dvigatel, korpus, rama), toʻliq boʻyash.Qoniqarsiz70 — 80Ishlatilgan, uni amalga oshirishning iqtisodiy maqsadga muvofiqligidan oshib ketadigan miqdorda taʼmirlashni talab qiladigan foydalanilgan; buni amalga oshirish uchun texnik qobiliyatning etishmasligi.Cheklangan holat(qoʻllashga yaroqsiz)80 — 90

Izoh. *Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Jamoat xavfsizligi departamenti Yoʻl harakati xavfsizligi xizmati.

“Transport vositalari qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (15-son MBS) metodikasiga 11-ILOVA

Shikastlangan transport vositasining (transport vositasi) texnik holatini tekshirish akti

Men, baholovchi _________, ________-sonli shartnoma asosida, transport vositasini (TRANSPORT VOSITASI ) rusumi _________, davlat raqami ___________, ishlab chiqarilgan yili _________, texnik pasporti __________, kuzov ________, dvigatel ___________, shassi ___________, boʻyoq rangi _____________, yurgan masofasi ___________ ming km., transport vositasining egasi __________________________________, manzili ______________________ koʻzdan kechirdim.Tekshiruv natijasida quyidagilar aniqlandi:1. Tekshiruv quyidagi manzilda oʻtkazildi: ___________________________ buyurtmachining huzurida ________________________________________ ikkinchi haydovchining ishtirokida (yoki ishtirokisiz) ______________________________________________.2. Toʻliqlik, detallar, uzellar, agregatlar, qoʻshimcha uskunalar haqida maʼlumot: _____________________________________________________________________________________________________3. Ushbu Aktda koʻrsatilgan barcha yozuvlar tekshirilayotgan transport vositasining texnik pasportiga mos keladi.4. Tekshiruv natijasida baholanayotgan transport vositasi avariya natijasida yoriqlar, egilishlar, burmalar hosil boʻlishi bilan deformatsiyalanganligi va quyidagi ehtiyot qismlarni almashtirishni talab qilishi aniqlandi:__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________5. Tekshiruv davomida baholanayotgan transport vositasi avariya natijasida yoriqlar, burmalar, burmalar hosil boʻlishi bilan deformatsiyaga uchraganligi va quyidagi taʼmirlash ishlarini talab qilishi aniqlandi:__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________6. Tekshiruv davomida baholanayotgan avtomashinada bartaraf etishni talab qiluvchi nosozlik (perekos) borligi aniqlandi.Xulosa:Tekshiruvdan oʻtgan transport vositasi yoʻl-transport hodisasiga qadar texnik jihatdan yaxshi holatda boʻlgan va shikastlangan qismlarni almashtirish va boʻyash orqali tiklashni talab qiladi.Favqulodda xarakterdagi yashirin nuqsonlar mumkin.Mazkur akt tashqi tekshiruv asosida tuzilgan. Quyidagilar ishtirok etdilar va imzoladilar:1. Buyurtmachi _________________________________________2. Ikkinchi haydovchi __________________________________3. Bajaruvchi (baholovchi) _______________________________

“Transport vositalari qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (15-son MBS) metodikasiga 12-ILOVA

Kuzovning deformatsiyasi va geometrik parametrlarning ogʻish darajasiga qarab transport vositalarini qiyshiqlanganliglarini turlari

1-jadval

Kuzovning deformatsiyalanish darajasiga qarab qiyshiqlanganliglarini tavsifi

T/rQiyshiqli (perekos) turiProyemni buzish1.Qiyin (Murakkab) boʻlmaganKapotning oralik masofasi2.Qiyin (Murakkab) boʻlmaganBagaj qopqogʻining oralik masofasi (orqa eshigi)3.Qiyin (Murakkab) boʻlmaganYon eshikning oralik masofasi4.Qiyin (Murakkab) boʻlmaganOld oynaning oralik masofasi5.OʻrtachaKapotning va bagaj qopqogʻining oralik masofasi (orqa eshigi) 6.OʻrtachaBagaj qopqogʻining oralik masofasi (orqa eshigi) va orqa yon elementlarning oralik masofasi7.Qiyin (Murakkab)Orqa yon elementlarning oralik masofasi, bagaj qopqogʻining oralik masofasi (orqa eshigi) va kuzovni ramaning oralik masofasi8.Qiyin (Murakkab)Kapotning oralik masofasi, old yon elementlarning oralik masofasi9.Ayniqsa qiyin (Oʻta murakkab)Orqa va old yon elementlarning oralik masofasi, kapotning oralik masofasi, bagaj qopqogʻining oralik masofasi (orqa eshigi)10.Ayniqsa qiyin (Oʻta murakkab)Old yon elementlarning oralik masofasi, kapotning oralik masofasi, kuzovni ramaning oralik masofasi

2-jadval

Geometrik parametrlarning chetlanishiga qarab qiyshiqganchiliqlarning tavsifi

Kuzovning qiyshiqlanganliglarini tavsifiTransport vositasining konstruktiv xususiyatlarikonstruksiyada old osma/aks (subrama)ning koʻndalang elementi/tastasi boʻlmagan avtomobillar (xetchbek turi).konstruksiyada old osma/aks (subrama)ning koʻndalang elementi/nuriga ega avtomobillar (sedan turi)Oralik masofalarining qiyshiqlanganligi Geometrik parametrlarning yon eshiklar yoki shamol oynalari yoki orqa oynalar teshiklarining ruxsat etilgan chegaralaridan oshib ketishiQiyin (Murakkab boʻlmagan) qiyshiqlanganligiKapotning geometrik parametrlarining ogʻishi yoki magistral qopqogʻining (arka eshigi) ochilishi, korpusning poydevori va ramasining, eshik teshiklarining, shamol yoki orqa oynalarning geometrik oʻlchamlarini buzmasdan, ruxsat etilgan darajadan oshib ketishi, ular orasidagi boʻshliqlar bundan mustasno. eshiklar va old yoki orqa qanotlarning juft qismlariOʻrtacha qiyshiqlanganligi Bir vaqtning oʻzida kapot va bagaj qopqogʻi (orka eshigi) teshiklarining geometrik parametrlarini ruxsat etilgan darajadan chetga surib qoʻyish yoki old va orqa yon qismlarga zarar bermasdan, orqa yon elementlarning yoki ichki ramkaning (oʻrta ustun) geometrik parametrlarini ruxsat etilganidan tashqariga buzishBir vaqtning oʻzida kapot va bagaj qopqogʻi (orka eshigi) teshiklarining geometrik parametrlarini ruxsat etilgan chegaradan chetga surib qoʻyish yoki korpus ramasini buzmagan holda old yon qismlarning geometrik parametrlarini buzish; yoki orqa yon aʼzolar, yoki ichki rama (oʻrta ustun) ruxsat etilgan chegaradan oshib, old va orqa yon qismlarga zarar bermasdanQiyin (Murakkab) qiyshiqlanganligi Orqa yon elementlarning geometrik parametrlari va korpus ramasining bir vaqtning oʻzida ogʻishi yoki oldingi yon elementlarning geometrik parametrlarining ruxsat etilgan chegaralardan tashqariga buzilishiOrqa yon elementlar va korpus ramasi yoki old va orqa yon elementlar yoki old yon elementlar va korpus ramasining geometrik parametrlarining bir vaqtning oʻzida ogʻishi ruxsat etilgan chegaradan oshib ketadiAyniqsa qiyin (Oʻta murakkab) qiyshiqlanganligi Old tomonning aʼzolari va kuzov ramasining ruxsat etilgan chegaradan oshib ketishining geometrik parametrlarini buzishOld va orqa yon qismlarning geometrik parametrlarini va kuzov ramasining ruxsat etilgan chegaralardan tashqarida buzilishi

“Transport vositalari qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (15-son MBS) metodikasiga 13-ILOVA

Har xil turdagi transport vositalarining tovar qiymatining yoʻqolishi koeffitsiyentlari (KUTS)

1-jadval

Yengil avtomobillar va ular asosida yuk avtomobillari uchun KUTS

T/rElement nomiAlmashtirishTaʼmirlash raqami2-taʼmirlash3-4-taʼmirlashOldingi qism1.Kapot-0,20,42.Oldi paneli (radiator ramkasi) yigʻilgan holda (ajratiladigan panellar uchun TQY almashtirishda — 0 ga teng)0,30,20,32.1.Oldingi xoch elementi (poperichina peredka) (radiator ramkasi) yuqorigisi0,10,10,22.2.Oldingi xoch elementi (poperichina peredka) (radiator ramkasi) pastgisi0,20,10,23.Radiatorning yechiladigan loy qoplamasi (brizgovik oblitsovkasi)0,10,10,24.Radiatorning yechilmaydigan loy qoplamasi (brizgovik oblitsovkasi)0,20,10,35.Yechiladigan qanot (krilo)-0,10,26.Yechilmaydigan qanot (krilo)0,20,20,37.Lonjeronsiz oldingi qanot (krilo) loy qoplamasi (brizgovik) (jumladan, yigʻilgan yuqori kuchaytirgich bilan)1,00,40,68.Oldingi lonjeron qanot loy qoplamasiz (brizgoviksiz)0,50,30,49.Oldingi qanot shchiti (jumladan, qalqon biriktirma bilan)0,50,20,59.1.Old qalqon biriktirma (nadstavka shita peredka)0,20,10,210.Havo taʼminoti qutisi0,20,10,211.Shamol oynasi ramka paneli0,60,20,411.1.Pastki qism shamol oynasi ramka paneli0,30,10,2Oʻrta qism12.Yonbosh eshik-0,20,313.Tom paneli (jumladan koʻngdalang)1,20,40,714.Yonbosh tom paneli (konstruktiv alohida element)0,30,20,315.Orqa qanotdan yon devor va korpus (kostruktiv- yaxlit element)2--15.1.Orqa qanotsiz korpus tomoni (konstruktiv- alohida elementlar)1,5--15.2.Tomonning yuqori qismi (oldindan orqaga)0,30,20,515.3.Old yon devor ustuni (tomdan ostonagacha)0,50,20,315.4.Orqa yon ustuni (tomdan ostonagacha)0,50,20,315.5.Shamol yoki orqa oyna ustuni (yon devorgacha yoki deraza romining old qismi yoki orqa ustunining bir qismi)0,20,10,215.6.Markaziy yon ustuni0,40,20,315.7.Yon tomonning pastki qismi (ostona)0,20,20,316.Salon pol panellari10,50,917.Lonjeron, salon poli koʻndalang elementi0,20,20,3Orqa qism18.Orqa eshik, bagaj qopqogʻi-0,20,619.Orqa panel (jumladan. mustahkamlash yoki koʻndalang element bilan toʻldirish)0,30,10,420.Qanot (konstruktiv — alohida element)0,30,20,321.Qanot — orqa tashqi yon panel tarkibiy jihatdan kuzovning yon devori bilan birlashtirilishi)0,50,20,522.Orqa gʻildirak arka yigʻish (shu jumladan, ichki yon devorning orqa tomoni agar konstruktiv — yaxlit element boʻlganda)0,30,20,322.1.Orqa gʻildirak arkaning tashqi tomoni (shu jumladan, orqa ichki yon devor agar konstruktiv — yaxlit element boʻlganda)0,20,10,222.2.Ichki yon panel — orqa qismi (konstruktiv- alohida element)0,20,10,223.Bagaj boʻlimining poli (jumladan kengaytmalar bilan)0,30,10,323.1.Bagaj boʻlimining kengaytmasi yon yoki orqa0,20,10,224.Orqa lonjeron0,50,30,725.Orqa old koʻndalang polning kengayishi (yoki choʻzilgan koʻndalang kengaytma)0,20,20,326.Orqa eshik rama paneli0,40,20,426.1.Orqa eshigi ramasining pastki koʻndalang qismi (shu jumladan, orqa javon)0,10,10,227.Rama27.1.Old ramaning koʻndalang elementi, yechilmaydigan0,30,150,327.2.Ramaning markaziy qismining koʻndalang qismi yoki orqasi yechilmaydigan0,30,150,327.3.Yechilmaydigan ramaning kronshteyni0,327.4.Ramaning lonjeroni0,30,20,427.5.Rama — tuzatish0,51Boʻyoqdan chiqarish28.Kuzovning toʻliq yoki tashqi boʻyoqdan chiqarilishi529.Kuzovning bir qismini boʻyoqdan chiqarishbirinchi elementni boʻyoqdan chiqarish (Kuts okr (1))0,52-chi taʼmirlash va har bir keyingi elementni boʻyoqdan chiqarish (Kuts okr (N-1))0,35Ajratib olish, qiyshiqlanganlarini bartaraf etish30.Yengil avtomobil, mikroavtobusning ichki qismini toʻliq demontaj qilishda, shuningdek rama almashtirishda zavod yigʻmasining yaxlitligini buzish130.1.Yengil avtomobil yoki mikroavtobusning old qismini toʻliq demontaj qilishda zavod yigʻilishining yaxlitligini buzish0,430.2.Yengil avtomobil yoki mikroavtobusning orqa qismini toʻliq demontaj qilishda zavod yigʻilishining yaxlitligini buzish0,231.QiyshiqlanganliglariEshik ochilishining (proyem) perekosi0,5oddiy (murakkab boʻlmagan)1oʻrtacha1,5qiyin (murakkab)3ayniqsa qiyin (oʻta murakkab)4

2-jadval

Yuk avtomobillar va avtobuslari uchun KUTS

T/rElement nomiAlmashtirishTaʼmirlash raqami2-taʼmirlash3-4-taʼmirlashOldingi qism1.Kapot-0,10,32.Oldi paneli (radiator ramkasi) yigʻilgan holda (ajratiladigan panellar uchun TQY almashtirishda — 0 ga teng)0,40,20,32.1.Oldingi xoch elementi (poperichina peredka) yuqorigisi0,10,10,32.2.Oldingi xoch elementi (poperichina peredka) pastgisi0,20,10,23.Olinadigan qanot (old yoki orqa qism)0,10,10,14.Olinmaydigan qanot (old yoki orqa qism)0,20,10,25.Lonjeronsiz oldingi qanot (krilo) loy qoplamasi (brizgovik)0,30,20,36.Oldingi lonjeron qanot loy qoplamasiz (brizgoviksiz)0,50,30,77.Kabina pol lonjeroni0,20,10,28.Oldingi qanot qalqoni (kapotni kompanovka uchun)0,50,40,79.Shamol oynasi ramka paneli0,40,20,410.Kabinaning yon paneli — eshik oraliq masofasi (ostona)0,7 (0,5)0,5 (0,3)1,0 (0,5)11.Kabina eshigi-0,10,2Oʻrta qism12.Yonbosh eshik 0,10,213.Tom paneli (jumladan xoch koʻngdalangi bilan)1,00,41,013.1.Old tom paneli (oʻrta, orqa)0,60,20,814.Yonbosh tom paneli (konstruktiv alohida element)0,50,30,515.Kabina yoki furgoning yonbosh tomoni1,0--16.Furgonning tashqi yonbosh paneli0,50,30,516.1.Yonbosh panelning pastki qismi (ostona)0,50,3 (0,5)0,5 (0,8)16.2.Ostona paneli (kengaytma bilan)0,50,30,517.Ustun yonboshi0,30,30,518.Kabina yoki furgon ustunlarini mustahkamlash (har bir qism uchun)0,30,20,319.Kabinaning poli (salonning oldingi poli)1,00,30,720.Salonning oʻrta poli2,01,01,521.Pol salonining lonjeroni va xochi0,30,20,322.Orqa gʻildirak arkasi0,30,30,4Orqa qism23.Orqa eshik (eshiklar ochilgan holati, uchun har biriga)-0,10,324.Kabinaning orqa devori (yuqori yoki pastki)0,30,30,725.Orqa pol0,70,30,626.Orqa paneli0,30,30,527.Orqa panelining xochi (poperechina)0,10,10,228.Burchak yon paneli0,30,30,529.Ramasi 0,72,029.1.Ramaning lonjeroni 0,30,5129.2.Ramaning xochi (old yoki orqa)0,30,30,529.3.Tortib olish ushlagichining xoch elementi0,30,30,5Boʻyoqdan chiqarish30.Korpusni (kabinani) toʻliq yoki tashqi boʻyash 5 31.Kuzovning bir qismini boʻyoqdan chiqarishBirinchi komponent qismini boʻyash (Kuts okr (1))0,4 Ikkinchi va har bir keyingi komponent qismini boʻyash (Kuts okr (N-1)) 0,2 32.Zavod yigʻilishining yaxlitligini buzish (yuk mashinasi salonidagi yoki mikroavtobusning ichki qismidagi uskunani toʻliq demontaj qilish paytida, shuningdek ramani almashtirishda)1 33.Eshik ochilishining (oraliq masofa) qiyshiqligini (perekoslari) hamda rama tuzatishQiyshiqligini buzilishlarini bartaraf etish 0,5Vertikal yoki yonbosh deformatsiyani bartaraf etish 2Diagonal deformatsiyani bartaraf etish 3Burilish deformatsiyani bartaraf etish 5

“Transport vositalari qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (15-son MBS) metodikasiga 14-ILOVA

Transport vositasi buzilmagan uzellari va agregatlari qiymatining butun (buzilmagan) transport vositasi qiymatiga taxminan foiz nisbati

1-jadval

Yengil avtomobillar va yengil yuk mashinalar komponentlari qiymatining butun avtomobil (mashina) qiymatiga taxminan foiz nisbati

Komponent (butlovchi qism) nomiBuzilmagan avtomobil komponentlari qiymatining buzilmagan shakldagi transport vositasining qiymatiga (Ci) foiz nisbati3, 4, 5-ustunlarda koʻrsatilganlardan tashqari barcha transport vositasi2 eshikli kuzovli transport vositasiRama konstruksiyani transport vositasi(3 eshikli universali)Rama konstruksiyani transport vositasi(5 eshikli universali)12345Kuzov qismlari, tashqi, ichki, shu jumladan:504541,445,8Old qism:141411,611,6Kapot1,91,91,91,9Old qanot (1 dona uchun)0,80,80,80,8Old bamper (kuchaytirgich, astar (oblitsovka) va qoliplar, spoyler bilan yigʻilgan)1,91,91,91,9Radiator panjarasi (astar, (oblitsovka))0,80,80,80,8Old lonjeron (1 dona uchun)0,80,80,40,4Loydan himoya qolipi (brizgovik) (1 dona uchun)1,41,40,80,8Oldi shamol oynasi1,71,71,71,7Radiator ramkasi1,41,41,01,0Old shchit paneli0,30,30,30,3Orqa qism:121413,411,4Orqa bamper1,61,61,61,6Arklar bilan yigʻilgan orqa qanot (yon taraf) (1 dona uchun)2,13,13,12,1Orqa shamol oynasi1,91,91,91,9Orqa panel0,80,80,60,6Yukxona poli0,80,80,40,4Yukxona astari (oblitsovka)1,11,11,11,1Bagaj qopqogʻi (orqa eshigi)1,61,61,61,6Oʻrta qism:241716,422,8Old yon ustuni (1 dona uchun)1,41,41,11,1Ostona va polning bir qismi boʻlgan yon tomonning oʻrta ustuni (1 dona uchun)1,4001,1Yon taraf astar ustunlari, ostonalari, qistirmalari, markaziy konsoli, quyoshdan himoya qiluvchi pardalari, salon lampalari, pol tagliklari, orqa koʻzgu oynasi uchun qoplamalar2,52,12,12,5Eshiklar armaturasi bilan (1 dona uchun),1,91,91,91,9shu jumladan eshik armaturalari (1 eshik toʻplami uchun)0,50,50,50,5Oʻrindiqlar (barchasi)1,11,11,11,1Tom paneli, koʻndalang elementlar va ustunlar bilan yigʻilgan xolda,3,53,53,53,5shu jumladan tom paneli bezaklari0,80,80,80,8Asboblar panelini yigʻilgan xolda asboblar paneli (shchitok priborov) bilan birga, panjaralar, qoʻlqop qutisi, choʻntaklar va boshqalar2,52,52,52,5Old xavfsizlik kamarlari (1 dona uchun)0,30,30,30,3Yoʻlovchi xavfsizlik yostigʻi0,60,60,60,6Rama0044Boshqa konstruksiya elementlari:Dvigatel, qoʻshimchalar, sovutish tizimining komponentlari, qabul qilish va chiqarish tizimiDvigatel qoʻshimchalari bilan yigʻilgan xoldaturbo kuchaytirgichsizturbo kuchaytirgichlangan10,712,7Qoʻshimchalarsiz toʻliq dvigatel4,94,9shu jumladan valf (klapan) qopqogʻi0,50,5shu jumladan paktki moy qopqogʻi (poddon)0,50,5shu jumladan silindr bloki2,22,2Drossel zaslonkasi valf (klapan) va datchiklar bilan birga toʻliq uzeli1,41,4Generator0,80,8Qabul qilish kollektori0,50,5Chiqarish kollektori0,50,5Sovutish radiatori gʻiloflar va ventilyator bilan yigʻilgan xolda0,80,8Starter0,50,5Quvurlar bilan havo filtri qutisi0,50,5Gazlarni chiqarish trakti yigʻilgan xolda0,80,8Turbo kompressor (turbo super zaryadlovchi)01,4Interkuler00,6Yoqilgʻi tizimi2,5Yoqilgʻi baki0,7Yoqilgʻi taʼminoti tizimi1,8Transmissiya4,5Barcha mumkin boʻlgan uzatish variantlarini hisobga olgan holda oʻrtacha koʻrsatkich4,5Yurish qismioldingi/orqa gʻildirak yurgizuvchitoʻliq yurgizuvchi1010Oldi yurish qismi tayanchlari bilan birga toʻliq xolda 5,54,5Orqa yurish qismi tayanchlari bilan birga toʻliq xolda4,55,5Rul boshqaruvi3Rul kolonkasi val bilan birga yigʻilgan xolda0,5Rul gidravlik pompasi quvvati bilan 0,8Rul mexanizmi1,2Rul chambaragi xavfsizlik yostigʻi bilan birga0,5shu jumladan haydovchi xavfsizlik yostigʻi0,3Tormoz tizimi3,5Asosiy tormoz silindri0,5Gʻildirak tormoz mexanizmi (har bir gʻildirak uzeli uchun)2Qoʻl (oyoq) tormozi0,3Bloklanishga qarshi tormoz tizimining boshqaruv bloki0,7Elektr jihozlari13,6Bobinli sham simlari (toʻplam)0,5Oʻrnatish bloki0,5Dvigatelni boshqarish bloki1Orqa chiroqlar (1 dona uchun)0,5Yon orqa koʻrish oynalari (1 dona uchun)0,8Ichki isitish moslamasini yigʻish (korpus, dvigatel, radiatorlar)2,1Konditsioner nasosi0,5Konditsioner, qoplama, ventilyator, quvurlar bilan toʻliq yigʻilgan xolda0,6Yoritgich moslamalari (farlar) (1 dona uchun)1,1Dvigatel simlar toʻplami0,9Asboblar panelidagi simlar toʻplami0,8Boshqa simlar toʻplami (barchasi)0,3Tumanga qarshi chiroq (1 dona uchun)0,8Turbo kuchaytirgichsiz boshqa transport vositalari:2,27,26,82,4Turbo kuchaytirgichlangan boshqa transport vositalari:0,25,24,80,4

2-jadval

Yuk avtomobilni komponentlari qiymatining yuk avtomobili qiymatiga foiz nisbati

Komponent (butlovchi qism) nomiBuzilmagan yuk avtomobilining komponentlari qiymatining buzilmagan shakldagi yuk avtomobili qiymatiga (Si ) foiz nisbati Yuk avtomobili turiBortliFurgonOʻzi agʻdaruvchiRefrijeratorKran-manipulyatorEgarli tortuvchi1234567Metall kabina, tashqi va ichki jihozlar va idishni qoplamasi, bamper24 (261)23 (251)22 (241)21 (231)19 (211)26 (281)Old bamper110,90,90,81Kapot1,3 (3,31)1,2 (3,21)1,2 (3,21)1,1 (3,11)1,0 (3,01)1,2 (3,21)Radiator panjarasi (astar)0,40,40,40,40,40,4Oldi shamol oynasi0,60,50,50,50,40,5Rul osti blokini uchirib yoqish moslamalari0,50,50,50,50,40,5Orqa shamol oynasi0,30,30,30,30,30,3Kabinaning isitish moslamasi0,90,80,80,70,60,8Spoylerlar, astarlar, tashqi kabina qoplamalari, barchasi2,82,62,52,32,02,6Ichki yon ustunlar, tokchalar, qistirmalari, markaziy konsol, quyosh niqobi ostidagi qoplamalar, salon lampalari, pol tagliklari, orqa koʻzgu oynasi0,60,60,60,60,50,6Eshiklar armaturasi bilan (1 dona uchun),2,12,01,91,81,62,1shu jumladan oyna regulatori0,50,50,50,50,50,5Oʻrindiqlar (barchasi)0,80,80,80,80,70,8Asboblar panelini yigʻilgan xolda asboblar paneli (shchitok priborov) bilan birga, panjaralar, qoʻlqop qutisi, choʻntaklar va boshqalar1,31,21,21,11,01,2shu jumladan asboblar paneli (shchitok priborov)0,60,60,60,60,60,6Asosiy orqa oyna koʻrish koʻzgusi (1 dona uchun)0,70,70,60,60,50,7Kabinaning tayanchi (1 dona uchun)0,30,30,30,30,30,3Shamol oynasini tozalagichlar (motor, harakatlovchi, moslamasi)0,20,20,20,20,20,2Yoritgich moslamalari (farlar) (1 dona uchun)0,60,60,60,50,50,6Yon chiroqlar, toʻxtatish chiroqlari, burilish koʻrsatkichlari, tuman chiroqlari (1 dona uchun)0,20,20,20,20,20,2Kabinaning oyoq dastagi (1 dona uchun)0,60,60,50,50,50,6Kabinaning sim oʻralari, oʻrni bloklari, sensorlari, sigortalari2,52,32,12,01,72,3Dvigatel qoʻshimchalari bilan yigʻilgan xolda suv sovutish va gaz kiritish, chiqarish tizimlari bilan toʻla343331312936Qoʻshimchalarsiz toʻliq dvigatel212018181623shu jumladan valf (klapan) qopqogʻi111111shu jumladan moy qopqogʻi (poddon)111111shu jumladan silindr bloki14131111916Generator1,11,11,11,11,11,1Qabul qilish kollektori0,50,50,50,50,50,5Chiqarish kollektori0,50,50,50,50,50,5SCR selektiv katalitik kamaytirish tizimi (bak, zmeevik, nasoslar, injektor, boshqaruv bloki)0,90,90,90,90,90,9Sovutish radiatori, gʻiloflar, va ventilyator bilan yigʻilgan holda1,41,41,41,41,41,4shu jumladan ventilyator gʻilofi bilan0,80,80,80,80,80,8Dvigatel simlari0,90,90,90,90,90,9Konditsioner tizimi (kondensator, bugʻlatgich, quritgich, nasos, quvurlar)0,80,80,80,80,80,8Starter111111Quvurlar bilan havo filtri qutisi1,21,21,21,21,21,2Gaz chiqaruv quvuri111111Turbo kompressor2,12,12,12,12,12,1Interkuler1,61,61,61,61,61,6Yoqilgʻi tizimi (barchasi)333323Transmissiya (barcha mumkin boʻlgan uzatish transmissiyasining oʻrtacha hisobi)1098879Yurish qismi (barchasi)1098989Rama555335Rulda boshqaruvi333333Rul kolonkasi val bilan birga yigʻilgan xolda0,50,50,50,50,50,5Rul pompasi gidravlik quvvati bilan111111Rul mexanizmi1,21,21,21,21,21,2Rul chambaragi xavfsizlik yostigʻi bilan birga0,30,30,30,30,30,3shu jumladan haydovchi xavfsizlik yostigʻi0,10,10,10,10,10,1Tormoz tizimi333323Kuzov (tortuvchining egarligi va ulash qurilmasi)591416243Boshqalar3 (11)3 (11)3 (11)3 (11)3 (11)3 (11)

Eslatmalar. 1Kapotli yuk mashinalari uchun kattalik.

3-jadval

Motonaqliyotlar, mopedlar, skuterlar komponentlari qiymatining ularning qiymatiga foiz nisbati

Komponent (butlovchi qism) nomiBuzilmagan transport vositasi komponentlari qiymatining buzilmagan shakldagi transport vositasi qiymatiga nisbati (Si)MotonaqliyotlarMopedlar, skuterlar123Quvvat agregat, toʻliq (dvigatel, transmissiya, qoʻshimchalar (agar alohida koʻrsatilmagan boʻlsa)), shu jumladan:14,0030,00silindr boshi, toʻliq3,00dvigatel yon qopqogʻi (1 dona uchun)0,60generator, regulator oʻrni1,00starter1,00serpanish toʻplami0,70boshqaruv bloki2,00quvvat agregatining boshqa qismlari5,70Yoqilgʻi taʼminoti tizimi:1,00karbyuratorlar (toʻplam uchun)2,00yonilgʻi sepish injektori3,00havo filtri moslamasi (havo kanallari bilan birga)0,50Dvigatel sovutish tizimi-radiator ventilyatorli, moy radiator (1 dona uchun)2,00pompa1,00Kengaytirish bachokka termostat, shlanglar, va boshqalar qismlar1,00Stok egzoz tizimini yigʻish (sistema vixlopa)3,003,00Premium segmentdagi uglerod yoki titandan tayyorlangan toʻgʻridan-toʻgʻri oqimli egzoz tizimi (Termignoni, Akrapovic, Arrow, Yoshimura va boshqalar):5,00yigʻilgan: qabul qilish quvurlari, sustlashtiruvchilar, dvigatelni boshqaruv bloki, kerakli mahkamlagichlar va vilkalar13,00faqat sustlashtiruvchilar3,00Budjet modellarining kam maʼlum boʻlgan ishlab chiqaruvchilardan nostandart sustlashtiruvchilari1,20Poʻlat quvurli rama13,0010,00Quyma aluminiy rama, shu jumladan:20,00asosiy qismi16,00quyruq qismi4,00Oldingi yurish qismi10,00old yurish qismi amortizatori yigʻilgan holda (1 dona uchun)2,50toʻliq sozlash diapazoni old yurish amortizatori yoki premium segment amortizatori (ohlins, marzochi va boshqalar), (1 dona uchun)4,00pastki travers1,00yuqori travers0,90rul dempferi1,00Old gʻildirak (disk + shina)5,003,00Orqa yurish qismi (privod)5,00tebranish yigʻilgan holda (amortizatorsiz), zanjirli privod bilan2,50tebranish yigʻilgan holda (amortizatorsiz), kardanli privod bilan5,00orqa yurish qismi amortizatori (1 dona uchun)2,00toʻliq sozlash diapazoni orqa yurish qismi amortizatori yoki premium segment amortizatori (ohlins, marzochi va boshqalar), (1 dona uchun)3,00Orqa gʻildirak (disk + shina)5,003,00Tutqichli rul (yoki kliponlar)1,002,00Rul qoʻshimchasi bilan3,00tormoz mashinkasining yigʻilgan holda (tutqich, tormoz bosh silindri, rezervuar), tezlatgich privodi, oʻng ruldagi boshqaruv paneli, muvozanat vazni1,50serpantirish mashinkasi yigʻilgan holda (tutqich, serpantirish silindri, rezervuar, shlanglar yoki privodi kabellar), chap tutqichdagi boshqaruv paneli, muvozanat vazni1,50Tormoz tizimiold gʻildirak tormoz tizimi (disk, suppot, shlanglar), (1 toʻplam uchun)2,004,00orqa gʻildirak tormoz tizimi (disk, support, shlanglar)1,504,00bloklanishga qarshi tormoz tizimining boshqaruv bloki1,50Kronshteyn dastagi bilan chap haydovchi oyoq bilan tezligini oʻzgartiruvchi richagi oyoq suyanchigʻi1,00-Kronshteyn, orqa tormoz dastagi, tormoz silindri va rezervuar bilan oʻng haydovchi oyoq suyanchigʻi1,50-Yoʻlovchilar uchun oyoq suyanchigʻi tayanchlari toʻplami1,50-Motonaqliyot oyoq suyanchigʻi yon tarafi0,501,00Metall yonilgʻi bakining yigʻilishi (nasos, qopqoq, astarlar va boshqalar bilan)3,50-Plastik yonilgʻi bakining yigʻilgan holda (nasos, qopqoq astarlar va boshqalar bilan)2,004,00Egar (barchasi)0,603,00Asboblar paneli3,205,00Yoritish moslamalariold optika1,503,.00orqa yorugʻlik chirogʻi 0,501,00Old yoki orqa burilish signallari toʻplami (1 toʻplam uchun)0,501,00Kislotali akkumulyator batareyasi0,201,00Old qanot0,602,00Orqa xager (orqa qanot)0,20-Orqa koʻrinish oynasi (1 dona uchun)0,301,00Qoplamalarqoplama oldi shamol oynasi bilan 2,0019,00(“neyked”) modeliga tegishli, motonaqliyotlarda oldingi shamol deflektori yalangʻoch holda0,501yon qoplama yigʻilishi (1 tomon uchun)2,0019,00dvigatelning pastki qoplamasi1,501quyruq trim yigʻish (shu jumladan, davlat raqami ushlagichi)1,0019,00Boshqa hisobga olinmagan qismlar (kichik qarama-qarshi qismlar, ovozli signal, elektr tizimining elementlari, slayderlar, toʻsiqlar, bagaj qutilari va ularni mahkamlash uchun qavslar va boshqalar)4,005,00

Eslatmalar.

1Uglerod tolasidan tayyorlangan komponentlar uchun (tabiiy karbon, kevlar) ortib boruvchi K1=2 koeffitsiyenti qoʻllaniladi.

Transport vositalari qiymatini baholash” Milliy baholash standarti (15-son MBS) metodikasiga 15-ILOVA

Transport vositasining yaroqli qoldiqlari qiymatini aniqlashda Ke, Kv va Kop koeffitsiyentlarining hajmlari

1-jadval

Demontaj, nuqsonlarni aniqlash, saqlash, sotish xarajatlarini hisobga olgan holda Ke, Kv transport vositalarining “yaroqli qoldiqlari” qiymati pasaytirish koeffitsiyenti hajmilari “yaroqli qoldiqlar” qiymati aniqlash vaqtida avtomobilning xizmat qilish muddatiga qarab, shuningdek, buzilmagan qismlarga boʻlgan talab

Transport vositasining xizmat qilish muddati, yillarKe, Kv miqdori0 — 5 (shu jumladan)0,856 — 10 (shu jumladan)0,7011 — 15 (shu jumladan)0,5516 — 20 (shu jumladan)0,421 yoki undan koʻp0,35

2-jadval

Transport vositasiga mexanik shikastlanish hajmini (darajasini) hisobga oladigan Kop koeffitsiyentining miqdorlari

Mexanik shikastlanish hajmiBuzilmagan elementlar qiymatining transport vositasi qiymatiga foiz nisbati, Ci foizTransport vositasiga mexanik shikastlanish hajmini (darajasini) hisobga olgan holda koeffitsiyent,Kop miqdorlariKichik80 yoki undan koʻpintervaloʻrtacha0,9 — 10,9580 — 60intervaloʻrtacha0,9 — 0,80,85Oʻrta60 — 40intervaloʻrtacha0,8 — 0,70,7540 — 20intervaloʻrtacha0,7 — 0,60,65Katta20 — 0intervaloʻrtacha0,6 — 0,50,55”.