Qurilish konstruksiyalarini korroziyadan himoya qilish (2.03.11-96-son)

01.01.1997

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasining

qurilish meʼyorlari va qoidaari

Mazkur meʼyorlar qurilish binolar va inshootlar konstruksiyalarini (beton, temir-beton, poʻlat, alyumin, yogʻoch, tosh va asbestsement) minus 40°S dan plyus 50°S dagi temperaturada agressiv zarar taʼsirida loyihalashtirishda korroziyadan himoya qilishga taalluqli boʻladi.

Meʼyorlar oʻzidan radioaktiv moddalar chiqaradigan qurilish konstruksiyalarini korroziyadan saqlash loyihalashtirilishga, jumladan, maxsus betonlar konstruksiyalarini loyihalashtirishga tavsiya etilmaydi (polimerbeton, kislota, suyuqlikka bardoshli betonlar).

Bino va inshootlarni loyihalashtirishda konstruksiyalar va muhofaza qoplamalarini koʻrinishi va foydalanishning yangi sharoiti muhitidagi agressivlik darajasini hisobga olib, korroziya holati tahlilini albatta nazarda tutishi kerak.

1. UMUMIY QOIDALAR

1.1. Qurilish konstruksiyalari himoyasini mazkur muhiti uchun korroziyaga bardoshli materiallarni qoʻllash bilan hamda konstruktiv talablarning bajarilishi bilan (boshlangʻich himoya), konstruksiyalar sirtiga metall, oksid, lok-boʻyoqli va mastika — mumsaqichli qoplamalar bilan qoplash, moylash, yupqa parda bilan oʻrash, qoplaydigan boshqa, materiallar bilan saqlash (ikkinchi himoya), shu bilan birga elektrkimyo usullari bilan himoyalash usullari bilan amalga oshiriladi.

1.2. Qurilish konstruksiyalariga taʼsir, darajasi boʻyicha muhit noagressiv, sust agressiv, oʻrta agressiv va kuchli agressivga boʻlinadi.

Muhitlardagi fizik holatiga koʻra gazsimon, qattiq va suyuqqa ajraladi.

1.3. Zavodda tayyorlanadigan qurilish konstruksiyalarining sirti himoyasini zavod sharoitida bajarish maslahat beriladi:

1.4. Qurilish konstruksiyalariga agressiv taʼsirini pasaytirish maqsadida loyihalashtirish chogʻida quyidagilarni nazarda tutish zarur:

korxonalarning bosh rejalarini ishlab chiqishda hajm-reja va muayyan bir joyda esuvchi shamollar yoʻnalishini koʻrsatadigan sxema yoki tasvirni va grunt suvlari oqimining yoʻnalganligini hisobga olgan holda konstruktiv hal qilish;

maksimal darajada germetizatsiya qilingan texnologik asbob-uskunalarni, soʻrish-tortish ventilyatsiyasini, agressiv gaz va changlar yanada koʻproq ajraladigan joylarda soʻrilishlarni.

1.5. Qurilish konstruksiyalarini loyihalashtirish chogʻi konstruksiyalar kesimining shunday namunalari nazarda tutilishi kerakki, unda agressiv gazlarning turib qolish ehtimoli yo istisno qilinsin yoki boʻlmasa, kamaytirilsin, shuningdek ularning sirtida suyuqliklar va agressiv gazlar toʻplanib qolmasin:

1.6. Qurilish konstruksiyalarini korroziyadan saqlab loyihalashtirishda ishlab chiqarish, oziq-ovqat mahsulotlarini tayyorlash bilan bogʻliq ishlar va oziq-ovqatlar, mollar uchun yem-xashaklar tayyorlanadigan, shuningdek, odamlar va hayvonlar kirib turadigan binolarda muhofaza materiallariga boʻlgan talablarni hamda dezinfeksiya qiluvchi vositalarning agressiv taʼsiri ehtimolini ham nazarda tutish kerak boʻladi.

2. BETON VA TEMIR-BETON KONSTRUKSIYALAR

UMUMIY TALABLAR

2.1. Agressiv muhitda ekspluatatsiya uchun moʻljallangan beton va temir-beton konstruksiyalarni loyihalashtirishda, ularning korroziyaga bardoshliligini korroziyaga chidamli materiallar, betonning korroziyaga bardoshliligini oshiruvchi qoʻshimchalar bilan taʼminlash va uning himoya layoqati uchun poʻlat armatura-temir oʻzakdan foydalanish, betonning oʻtkazuvchanligini texnologik usullarida pasaytirish, darz ketishga bardoshlilik, yoriqning ochilish kengligi, betonning himoya qalinligi toifalariga boʻlgan talablarning qoʻyilishi kerak boʻladi loyihalashtirishda korroziyadan himoya qilishga taalluqli boʻladi. Yuqorida sanab oʻtilgan tadbirlar yetarli samara bermasa, konstruksiyalar. sirtini quyidagicha himoyalashni nazarda tutish kerak boʻladi:

lok-boʻyoq qoplamalari bilan;

tunuka va yupqa qobiqli materiallar bilan ixota qilish;

sirtini qoplash yoki keramika, toshqolsimon, shisha, tosh quyma va tabiiy toshqoʻllab suvash;

sementli, polimer bogʻlovchi modda, suyuq shisha, bitumli suvoq qilish;

zichlaydigan kimyoviy chidamli materiallar bilan shimdirish.

2.2. Temir-beton konstruksiyalarni korroziyadan himoyalash tadbirlarini himoya qilinayotgan konstruksiyalar koʻrinishi va oʻziga xosliklari, ularning tayyorlanish texnologiyasi, tiklash va ekspluatatsiya sharoitlarini hisobga olgan holda, loyihalashtirish kerakligi, betonning himoya qalinligi toifalariga boʻlgan talablarning qoʻyilishi kerak boʻladi.

ESLATMA:

1. Suv oʻtkazuvchanlik boʻyicha filtrlash koeffitsiyenti va beton markasini GOST 12730.5-84 boʻyicha; suv shimishi boʻyicha GOST 12730.3-78 ga muvofiq aniqlanadi.

2. 1-jadvalda keltirilgan suv shimishi va suv-sement nisbati koʻrsatkichlari ogʻir, betonga taalluqlidir. Yengil betonlarning suv shimishini 1-jadvalda keltirilganiga koʻra qiymatlarning oʻrtacha zichlikdagi ogʻir betonning oʻrtacha zichlikdagi yengil beton nisbatiga teng koeffitsiyentiga koʻpaytirilib aniqlanadi. Yengil betonlarning suv-sement nisbatini 1-jadvalning 1,3 ga qiymatlarining koʻpaytirilishi bilan aniqlanadi.

3. Hokazo mazkur meʼyorlar matnida betonning oʻtkazuvchanligi bahosi suv oʻtkazuvchanligi koʻrsatkichi boʻyicha keltiriladi.

2.3. Beton va temir-beton konstruksiyalar uchun meʼyorga solingan betonni, nazarda tutish maslahat beriladi.

Betonning oʻtkazuvchanligi toʻgʻri koʻrsatkichlar bilan (suv oʻtkazuvchanligi boʻyicha beton markasi yoki filtrlash koeffitsiyenti bilan) taʼriflanadi. Qiya koʻrsatkichlar (betonning suv shimishi va suv-sement nisbati) tahminiy va toʻgʻri koʻrsatkichlarga qoʻshimcha hisoblanadi.

Betonning oʻtkazuvchanligi koʻrsatkichlari 1-jadvalda keltirilgan.

MUHITNING AGRESSIV TAʼSIR DARAJASI

2.4. Muhitning beton va temir-beton konstruksiyalarga agressiv taʼsir darajalari quyidagi jadvallarda keltirilgan:

gazsimon muhit — 2-jadvalda;

qattiq, muhit — 3-jadvalda;

grunt suvlari sathidan yuqori gruntlarda — 4-jadvalda;

suyuq noorganik muhit — 5, 6, 7-jadvallarda;

suyuq organik muhit — 8-jadvalda.

Armotsement-oʻzakli sement konstruksiyalariga agressiv taʼsir muhiti darajasi 2-3 jadval boʻyicha keltirilgan temir-beton konstruksiyalari kabi qabul qilinadi.

2.5. Isitiladigan binolar ichida joylashgan konstruksiyalarga agressiv taʼsir darajasini: aniqlashda namlik tartibini 2 — 8-jadvallar, QMQ 2.03.11-96 boʻyicha, isitilmaydigan binolar ichida joylashgan konstruksiyalarga esa ochiq havoda va gruntlarda, grunt suvlari sathidan yuqorida, 1-ilova boʻyicha qabul qilinadi.

ESLATMA: 1. Isitiladigan binolarning sirtida kondensat qoʻyish ruxsat etiladigan konstruksiyalar uchun agressiv taʼsir darajasi nam tartibdagi binolar muhitidagi konstruksiyalar kabi belgilanadi.

2. Gazsimon muhitda bir necha agressiv gazlar boʻlsa, muhitning agressiv taʼsir darajasi nam tartibdagi binolar muhitidagi konstruksiyalar kabi belgilanadi.

1. Yanada keng tarqalgan eruvchan tuzlar roʻyxati va ularning taʼrifnomasi 2-maʼlumot ilovasida keltirilgan. Agressiv tuzlar sifatida beton va temir-betonga nisbatini 2-maʼlumot ilovasida keltirilganiday xlorid, sulfatlar, nitratlarni qarash tavsiya etiladi.

2. Oz eruvchan moddalarning boʻlishi agressivlikka taʼsir qilmaydi.

3. 5, 6, 7-jadvallar talablari bilan bir vaqtda paydo boʻlgan eritmaning agressivligini hisobga olgan holda agressiv taʼsir darajasini aniqlash kerak boʻladi.

4. Tarkibida xloridlar boʻlgan tuzlarni kuchli muhitga kiritish kerak.

ESLATMA:

1. Tarkibidagi xlorid mavjudligiga qarab agressivlik koʻrsatkichlari faqat temir-beton konstruksiyalar uchungina betonning suv oʻtkazuvchanligi markasidan qatʼiy nazar hisobga olinadi. Bir vaqtning oʻzida tarkibida sulfatlarning mavjudligi ularning xloridlar tarkibini 0,25 ga koʻpaytirish bilan qayta hisoblanadi va tarkibidagi xloridlarning yigʻindisi chiqariladi.

2. Tarkibidagi sulfatlarning mavjudligiga qarab agressivlik koʻrsatkichlari suv oʻtkazuvchanlik W4 beton markasi uchun keltirildi. Suv oʻtkazuvchanligi boʻyicha W5 beton markasiga agressiv taʼsir darajasini baholashda koʻrsatkichlarni 1,3 ga, suv oʻtkazuvchanligi boʻyicha W8 da esa 1,7 ga koʻpaytirish kerak boʻladi.

1. Kf sust filtrlash gruntlarida kamida 0,1 m/sut.da joylashgan inshootlardan foydalanish sharoitida muhitning agressiv darajasini baholash chogʻi mazkur jadvalda keltirilgan koʻrsatkichlar qiymatlar 1,3 ga koʻpaytirilishi kerak.

2. Tarkibida sulfatlarning boʻlishi sementning turi va mineralogik tarkibiga qarab 4 va 6-jadvalda keltirilgan chegaralardan oshmasligi zarur.

* har qanday qiymatdagi bikarbonat ishqorlilikda muhit suv oʻtkazuvchanligi W6 va undan ortiq, shuningdek, W4 dagi Kf 0,1 m/sut.dan past filtrlash koeffitsiyentidagi betonlar uchun noagressiv, yaʼni agressiv boʻlmaydi.

** rN vodorod koʻrsatkichi boʻyicha agressiv taʼsir bahosi yuqori konsentratsiyadagi organik eritmalar va uglekislotaga taalluqli emas.

*** 5-jadvalda koʻrsatilgan agressivlik koʻrsatkichlari qiymatlarining oshishida mazkur koʻrsatkich boʻyicha muhitning agressiv taʼsir; darajasi oʻsmaydi.

1. Kf sust filtrlovchi, kamida 0,1 m/sut.gruntlarda joylashgan inshootlar ekspluatatsiyasi sharoitida agressivlik darajasini baholanganda mazkur jadvalda keltirilgan koʻrsatkichlar qiymati 1,3 ga koʻpaytirilishi zarur.

* Suv oʻtkazuvchanligi W6 markali betonlar uchun agressivlik darajasini baholashda mazkur jadvalda keltirilgan qiymatlar 1,3 ga, suv oʻtkazuvchanligi W8 markali betonlar uchun esa 1,7ga koʻpaytirilishi kerak.

ESLATMA: 1. Vaqti-vaqti bilan hoʻllanish tushunchasi suyuqlik muhitining oʻzgaruvchan sathi va kapillyar uyurma zonalarini qurshab olishini anglatadi.

2. Sulfatlar va xloridlarning suyuqlik muhitida bir vaqtda mavjudligi xloridlarning boʻlishini 0,25 ga koʻpaytirilib, qayta hisoblanadi hamda xloridlarning mavjudligi bilan yigʻindisi chiqariladi.

3. Dengiz suvining oʻrta va kuchli agressiv taʼsiriga yoʻliqadigan konstruksiyalar korroziyaga bardosh berishi uchun boshlangʻich himoya bilan taʼminlanishi zarur.

1. Neft va neft mahsulotlari saqlanadigan rezervuarlar konstruksiyalar elementlariga agressiv taʼsir darajasi 2.57 b.da keltirilgan.

2. 7. 5 va 6-jadvallarda koʻrsatilgan muhitlarning agressiv darajasini ogʻir oz armaturali konstruksiyalar uchun (qalinligi 0,5 m.dan ortiq, armaturalash foizi 00,5% gacha) bir pogʻona pasaytirish kerak boʻladi.

2. 8. 5, 6, 7-jadvallarda koʻrsatilgan muhitlarning agressivlik darajasi suyuqlik bosimining 0,1 MPa (1 atm) qiymatidagi inshootlari uchun keltirilgan.

MATERIALLAR VA KONSTRUKSIYALARGA BOʻLGAN TALABLAR

2.9. Agressiv muhitdagi temir-beton bino va inshootlar konstruksiyalariga suv oʻtkazuvchanligi 5 — 11-jadvallar boʻyicha W4 va undan yuqori markali betonlarni qabul qilish kerak.

Suyuqlik muhitlarning agressiv taʼsiriga (xloridlar, sulfatlar, nitratlar va boshqa tuzlar) uchraydigan temir-beton konstruksiyalar betoni, 5-jadval boʻyicha sirti bugʻlanadigan hamda bir vaqtning oʻzida navbatma-navbat muzlatiladigan va muzdan tushiriladigan boʻlsa, yuqorida, 9-jadvalda koʻrsatilgan SNiP 2.03.01-84 ga muvofiq muzga bardoshlilik boʻyicha talablarga javob berishi kerak.

2.10. Agressiv muhitli beton va temir-beton bino va inshootlar konstruksiyalari uchun albatta quyidagi turdagi sementlarni nazarda tutish kerak boʻladi:

portlandsement, GOST 10178-85* talablarini qondiradigan mineral qoʻshimchalar bilan toʻldirilgan portlandsement, shlak-portlandsement;

GOST 22266-94 talablarini qondiruvchi sulfatga bardoshli sementlar;

GOST 969-91 talablarini qondiruvchi glinozemli (aluminiy oksidli) sement;

tortuvchi sement.

2.11. Gazsimon va qattiq muhitlarda (2 va 3-jadvallarga qarang) GOST-10178-85 talablarini qondiruvchi sementlarni qabul qilish maslahat beriladi;

Suyuq va tarkibida sulfat boʻlgan qattiq muhitlarda (3,4 va 6-jadvallarga qarang) sulfatga bardoshli sementlar, shlakportlandsementlar va portlandsementlarni qoʻllash tavsiya etiladi.

Bikarbonat ishqorliligi koʻrsatkichi boʻyicha agressiv suyuq muhitlarda (5-jadvalga qarang) mineral qoʻshimchalar bilan toʻldirilgan portlandsement shlakportlandsement yoki putssolanli portlandsementni qoʻllash kerak boʻladi.

Tarkibidagi tuzlar yigʻindisi boʻyicha agressiv suyuq muhitlarda (5-jadvalga qarang) glinozemli (aluminiy oksidli) sementni betonning qotish temperatura tartibi amal qilish talablariga rioya qilish sharti bilan qoʻllashga ruxsat etiladi.

Oldindan tarang tortilgan armatura konstruksiyalari uchun glinozem sementni qoʻllashga ruxsat berilmaydi:

Suv oʻgkazmasligi boʻyicha W6 dan ortiq markali betonlarga boʻlgan talablarga taalluqli konstruksiyalarda NS 10 ortiq markali tarang tortiladigan sementni qoʻllashga ruxsat beriladi.

2.12. Mayda toʻldirgich sifatida kvarsli yaltiroq qumni (GOST 10258-80 boʻyicha massa boʻyicha oshigʻi bilan 1% zarralari xaloslangan), shuningdek, GOST 9757-90 talablariga javob beruvchi gʻovakli qum nazarda tutiladi.

2.13. Yirik toʻldirgich sifatida otilib chiqqan togʻ jinsiga mansub saralangan shagʻalni nazarda tutish maslahat beriladi. Otilib chiqqan jinsga mansub shagʻal markasi 800 dan past boʻlmasligi kerak, shagʻal va shagʻal qumi Dr12 dan past boʻlmasligi kerak.

Choʻkindi jins shagʻali (suv shimilishi 2% dan oshmasligi va markasi 600 dan past boʻlmasligi kerak) bir jinsli va sust yupqa qatlamsiz boʻlsa, unda har qanday agressiv taʼsir darajasidagi gazsimon, qattiq va suyuq muhitlarda foydalaniladigan konstruksiyalar uchun (past agressivlik muhitidagidan vodorod koʻrsatkichi past boʻlgan suyuq muhitlardan tashqari, 5:-jadvalga qarang).

Konstruksion yengil betonlar uchun GOST 9757-90 boʻyicha toʻldirgichlar nazarda tutiladi.

1. Chiziq ustida-yoriqqa bardosh berish talablari; chiziq ostida davomiy boʻlmagan va davomiy (qavs ichida) yoriqning ruxsat berilgan ochilish kengligi.

* Tarkibida xlor, xlorli chang, azot kislotasi, rodanistik tuzlar, xlorli vodorod, serovodorod boʻlgan muhitlardagi konstruksiyalarni yoriqqa bardoshlilik boʻyicha 1-toifaga kiritish kerak.

** Agarda 2* oʻrta agressiv daraja faqat namligi hamda tarkibidagi karbonat angidrid gazi mavjudligiga qarab belgilanadigan boʻlsa, unda yoriqqa bardoshlilik boʻyicha kategoriya va yoriqning ochilish kengligini xuddi past agressiv darajadagi singari qabul qilishga ruxsat beriladi.

ESLATMA. “K” indeksli oʻzakka oid termik mustahkam armatura, korrozion yorilishga bardoshli hisoblanadi, “S” — payvandlanuvchanlik, “SK” — payvandlanuvchan, korroziyaviy yorilishga bardoshli.

* B-II, Bp-II, K-7 va K-19 turkum-klassiga kiruvchi simli armaturada W8 markali betonni qoʻllash tavsiya etiladi.

2.14. Mayda va yirik toʻldirgichlar tarkibida potensial reaksiya qoʻzgʻatuvchi jinslar mavjudligi tekshirilishi zarur. Potensial reaksiya qoʻzgʻatuvchi jinslar hisobiga ichki korroziyadan himoyalanish chorasi sifatida va sementning ishqorlari bilan toʻldirgichdagi oʻzaro taʼsirini pasaytirish maqsadida quyidagilarni nazarda tutish kerak boʻladi:

sementni kam — minimal miqdorda sarflab beton tarkibini saralash;

tarkibida N30 hisobida oshigʻi bilan 0,6% ishqor bilan beton 2 tayyorlash;

betonni mineral qoʻshimchalar bilan toʻldirilgan portlandsementdan, putssolanli portlandsementdan va shlakportlandsementdan tayyorlash;

gidrofob-suv yuqtirmaydigan gaz ajratadigan qoʻshimchalarni kiritish:

Potensial reaksiya qoʻzgʻatuvchi toʻldirgichlarda betonga natriy va kaliy tuzlarini qoʻshimcha sifatida kiritishga ruxsat berilmaydi.

1. Chiziq ustida — yoriqqa bardoshlilik talablari kategoriyasi, chiziq ostida yoriqlarning ochilish kengligining davomiy boʻlmagan va davomiy ruxsat etilgan kengligi.

* 8-jadval boʻyicha suyuq muhitning agressivik darajasini faqat hoʻl va oltingugurtli neft hamda oltingugurtli mazut uchungina nazarda tutiladi.

* At-IIIS klassidagi poʻlatni qoʻllashga ruxsat etilmaydi.

ESLATMA. Mazkur jadval talablari yer osti quvur oʻtkazgichlari uchun temir-beton quvurlariga taalluqli boʻlmaydi.

2.15. Beton aralashmasini qorishtirish uchun suvni GOST 23732-79 talablariga muvofiq qoʻllash zarur.

2.16. Agressiv muhitlarda foydalaniladigan temir-beton konstruksiyalar betonning chidamliligini oshirish maqsadida betonning oʻtkazuvchanligini pasaytiradigan yoki uning kimyoviy bardoshliligini, shuningdek, betonning armaturaga nisbatan himoyalanish layoqatini oshiradigan qoʻshimchalardan foydalanish maslahat beriladi.

Beton tarkibiga, jumladan, yopishtirish, toʻldirgichlar tarkibiga va qorishtirish suviga quyidagi temir-beton konstruksiyalar uchun xlorli tuzlar kiritishga ruxsat etilmaydi:

tortiladigan armaturali;

B-I turkumi-klassiga kiruvchi 5mm va undan kam diametrdagi simli tortilmaydigan armaturali;

nam va hoʻl tartib sharoitida foydalanganlarida;

avtoklavda ishlov berib tayyorlanganlarida;

elektrokorroziyaga yoʻliqadiganlarida.

Shuningdek, xlorli tuzlarni beton tarkibiga va kanallarni inyeksiya qilish, shu bilan birga yigʻma va yigʻma monolit konstruksiyalarning chok va ulangan joylarini biriktirish-yaxlitlash uchun tayyorlangan eritmaga kiritishga ruxsat berilmaydi:

2.17. Agressiv muhit taʼsiriga yoʻliqqan temir-beton konstruksiyalarni hisobini 2.03.01-84 SNiP boʻyicha yoriqqa bardoshlilik boʻyicha talablar toifasining amaldagi meʼyorlarini va yoriqlarning ruxsat berilgan ochilishini hisobga olgan holda ishlab chiqish maslahat beriladi. Bunda temir-beton konstruksiyalarning yoriqqa bardoshlilik talablari kategoriyasiga, jumladan, yoriqlarning ruxsat etilgan chegaraviy kengligiga qoʻllanayotgan armatura poʻlatining turkumi nazarda tutib va muhitning agressiv taʼsir darajasiga qarab belgilash kerak boʻladi.

Gazsimon va qattiq agressiv muhitlarda foydalanishga moʻljallangan konstruksiyalar uchun bu talablar 9-jadvalda keltirilgan, suyuq agressiv, muhitlar uchun esa — 11-jadvalda keltirilgan.

9 — 11-jadvallarda keltirilgan yoriqlarning davomiy boʻlmagan ochilish kengligini aniqlashda quyidagilar ruxsat etiladi:

meʼyoriy qiymatdan 30% miqdorda shamol kuchini qabul qilish;

bir koʻpriksimon kran yoki osma kranning har bir kran yoʻlidagi kran kuchini hisobga olish. Bunda 2.01.07-85 SNiP da nazarda tutilgan kuchlardan davomiy boʻlmagan yoriq ochilishi 2.03.01-84 SNiP ida meʼyorga solinganidan oshmasligi kerak.

Eslatma. Minora, tutun moʻrisi, LEP tayanchi tipidagi shamol kuchi aniqlab beruvchi vazifasini oʻtaydigan inshootlar hisobi uchun shamol kuchini toʻlaligicha hisobga olish zarur.

2.18. Armatura poʻlati korroziyadan zararlanishi xavfi darajasi boʻyicha uch guruhga boʻlinadi (9 va 10-jadvallar).

Agressiv muhitlarda foydalaniladigan oldindan zoʻriqqan konstruksiyalarni armaturalash uchun II guruhga kiruvchi armatura poʻlati nazarda tutilishi maʼqulroq boʻladi.

2.19. Himoya qatlami qalinligi va gazsimon va qattiq agressiya muhitlar taʼsiridagi beton suv oʻtkazmasligiga boʻlgan talablar 10-jadval bayon etilgan, suyuq muhitlar taʼsirida esa — 11-jadvalda berilgan.

2.20. Yassi plitalar, qirrali plitalar taxtalari va devor paneli taxtalari konstruksiyalari ogʻir va yengil betonining himoya qatlami qalinligini gazsimon muhitning past agressiv va oʻrta agressiv taʼsiri uchun 15 mm ga teng qilib, kuchli agressiv taʼsir darajasi uchun esa armatura poʻlatining sinfidan qatʼiy nazar, 20 mm ga teng qilib qabul qilish kerak boʻladi.

Monolit konstruksiyalarning himoya qalinligini 10, 11-jadvallarda koʻrsatilganiday 5 mm dan ortiq miqdorni qabul qilish tavsiya etiladi.

Oldindan zoʻriqqan temir-beton konstruksiyalar uchun yoriqqa bardoshlilikning 2-kategoriyasidagi davomiy boʻlmagan yoriqlar ochilishi kengligini himoya qatlami qalinligini 10 mm oshirganda 0,005 mm dan ortiq qilib qabul qilish tavsiya etiladi.

2.21. Past va oʻrtacha agressiv taʼsir darajasida ruhlangan armaturani qoʻllashda himoya qatlami qalinligini X5 mm ga qisqartirishga yoki betonning oʻtkazuvchanligini bir pogʻona oshirishga ruxsat etiladi. Bunda betonning suv oʻtkazmaslik markasi W4dan past boʻlmasligi kerak.

2.22. Yoriqqa bardoshlilik konstruksiyalariga B-I va V-P sinfiga kiruvchi, 4 mm dan kam diametrdagi simlarni nazarda tutishga ruxsat berilmaydi.

2.23. Oldindan zoʻriqqan konstruksiyalarni agressiv muhitli binolar uchun qotgan betonga armaturani tortish usuli bilan tayyorlashga ruxsat etilmaydi.

2.24. Oldindan zoʻriqqan temir-beton konstruksiyalar uchun armatura simarqonlarini sirtdan kamida 2,5 mm va ichki qatlamda esa 2,0 mm dan kam boʻlmagan simdan qilish nazarda tutilishi kerak.

2.25. Agressiv muhitlarda enli betonlardan beton va temir-beton konstruksiyalarni 10-11-jadvallarga koʻra ularning suv oʻtkazmasligi talablariga muvofiq qoʻllashga ruxsat etiladi.

2.26. Yengil betonlar yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarini suv shimilishi 14% dan yuqori boʻlgan gʻovakli toʻldirgichlarga hajmi boʻyicha agressiv muhitlarda qoʻllashga ruxsat etilmaydi:

2.27. Yengil va gʻovakli betonlar toʻsiqli konstruksiyalarini agressiv gazsimon va qattiq muhitli ishlab chiqarish uchun 12-jadval boʻyicha qabul qilish maslahat beriladi.

2.28. Armotsement konstruksiyalarini past agressiv gazsimon va qattiq muhitlarda qoʻllashga ruxsat etiladi. Gazsimon muhitda himoya qatlamining qalinligi 4 mm dan kam boʻlmasligi kerak, betonning suv shimilishi esa — armatura toʻri va 30 mkm.dan kam boʻlmagan ruh qoplangan sim bilan himoyalangan yoki konstruksiyalar sathi III guruhga kiruvchi lok-boʻyoq bilan muhofaza qilinganda oshigʻi bilan 8% boʻlishi zarur. Qattiq muhitda koʻrsatilgan tadbirlarga qoʻshimcha ravishda bir vaqtning oʻzida armaturani va konstruksiyani himoyalashni amalga oshirish maslahat beriladi.

2.29. Betonlash chogʻi himoya qoplamasi boʻlmagan biriktiruvni elementlarning oʻrnatish poʻlat qismlarining himoya qatlami qalinligi va betonning suv oʻtkazmasligi markasi ulanayotgan konstruksiyalar betoniga taalluqli talablarga mos kelishi zarur.

BETON VA TEMIR-BETON KONSTRUKSIYALAR SATHINI KORROZIYADAN SAQLASH

2.30. Konstruksiyalar sathini himoya qilishda 13-jadvalda koʻrsatilgan holatlarni nazarda tutish kerak boʻladi va muhitlarning agressiv taʼsir koʻrinishi va darajasiga qarab tayinlanadi.

2.31. Konstruksiyalarni loyihalashtirishda quyidagilarni nazarda tutish kerak:

lok-boʻyoqli qoplamalar — gazsimon va qattiq muhitlar harakatida (aerozollar);

lok-boʻyoqli qalin qatlamli (mastika) qoplamalar — suyuq muhitlar harakatida qattiq agressiv muhit bilan qoplamaning bevosita toʻqnash kelishi — kontaktda boʻlishi;

yelimli qoplamalar-suyuq muhitlar harakatida, gruntlarda qoplamalarning suv oʻtkazmaydigan qatlami sifatida;

qoplamalar, jumladan, polimer betonlarda — suyuq muhit harakatida, gruntlarda yelimli qoplamalarni mexanik zararlanishdan himoyasi sifatida;

kimyoviy bardoshli materiallar bilan singdirish (zichlovchi) — suyuq muhit harakati taʼsirida, gruntlarda;

gidrofoblash (suv yuqtirmaslik) — suv yoki atmosfera yogʻinlari bilan davriy ravishda namlash bilan, kondensat hosil qilib, sathga lok-boʻyoq qoplamalar ostidan grunt qatlamini yupqalashga qadar ishlov berish sifatida.

ESLATMA:

1. Ogʻir yoki yengil konstruksiyaviy betondan qilingan himoya qatlami suv oʻtkazmaslik boʻyicha markasi 10-jadval talablariga muvofiq kelishi kerak.

2. Agressiv muhit binolarning namligi yoki hoʻllik tartibi hamda uglekisliy gazi-karbonat angidrid mavjudligi bilan taʼriflanadigan imorat va inshootlarda lok-boʻyoq himoyasiz yengil beton konstruksiyalarni qoʻllashga ruxsat etiladi, gʻovakli betonlarda esa — past agressiv muhitlar uchun himoya bilan ruxsat etiladi. Qoplamalar guruhi 13-jadvalda keltirilgan.

2.32. Lok-boʻyoqli, yelimli qoplamalarni ularning himoya xossalariga koʻra toʻrt guruhga boʻlinadi (qoplamalar guruhining himoya qilish xossalari birinchidan toʻrtinchiga koʻtariladi).

Temir-beton konstruksiya sathini himoyalash uchun foydalaniladigan lok-boʻyoq materiallari 3-maʼlumot ilovasida keltirilgan.

Yoriqqa bardoshli lok-boʻyoqli qoplamalarni, deformatsiyalari 9 — 11-jadvallarida koʻrsatilgani kabi yoriqlarning chegaraviy ochilishi bilan boradigan konstruksiyalar uchun nazarda tutish kerak boʻladi.

Suyuq agressiv muhit bilan muloqotda boʻladigan temir-beton konstruksiyalar sathini himoyalash uchun lok-boʻyoqli qalin qatlamli (mastikali), yelimlik qoplamalar 4-maʼlumot ilovasida keltirilgan. Lok-boʻyoqli qoplamalarni, oʻrama, list materiallarini, shuningdek, germetiklar kompozitsiyasini bitum negizida suyuq organik muhitlarda (moy, neft mahsulotlari, erituvchilari) qoʻllashga ruxsat etilmaydi.

2.33. Beton va temir-beton poydevorlari va inshootlari tagini himoya qilish uchun agressiv muhitga chidamli ixotalash qurilmasini nazarda tutish kerak boʻladi.

2.34. Agressiv grunt suvi va grunt bilan toʻqnash keladigan muloqotda boʻladigan yer osti beton va temir-beton konstruksiyalarning yonbosh sirtlarini tavsiya qilingan 5-ilovasiga muvofiq grunt suvlarining koʻtarilish ehtimoli va ularning inshootni foydalanishga topshirish jarayonida agressivligini hisobga olgan holda himoya qilish kerak boʻladi.

Gruntlarda suvda eriydigan tuzlar 1% dan ortiq boʻlsa, oʻrtacha havo darajasi eng issiq oyda 25S dan ortiq, havoning oʻrtacha nisbiy oylik namligi kamida 40% boʻlganda poydevorlar-fundamentlarning butun sathini gidroizolyatsiya-suvdan himoyalash qurilmasini albatta nazarda tutish zarur.

1. Qalinlik qoplamaning hamma elementini oʻz ichiga oladi.

* I va II guruhlarga kiradigan qoplamalarni pardozlashga talablari boʻlgandagina qoʻllash tavsiya etiladi.

** III guruhga kiruvchi qoplamalarni V guruhidagi gazlar boʻlganda hamda binolarning nam va hoʻl tartibida (yoki nam zonada), shuningdek, yengil va gʻovakli betonlardan qilingan toʻsuvchi konstruksiyalarining ichki sathini himoyalashda qoʻllash maslahat beriladi.

2.35. Suyuq agressiv muhit mavjud boʻlsa, metall kolonna-ustun va asbob-uskunalar ostidagi beton va temir-beton fundament-poydevorlar, shuningdek, polga tutash boshqa konstruksiyalarning sathi uchastkalari kimyoviy bardoshli materiallar bilan kamida 300 mm balandlikda pol yuzasidan himoya qilinishi kerak. Poydevorlarga muntazam ravishda suyuqliklarning oʻrtacha va kuchli agressiv taʼsir koʻrsatish hollarida taglik qurilmasini albatta nazarda tutish kerak boʻladi. Konstruksiyalar uchastkalarining texnologik tadbirlar bilan ham oldini olib boʻlmaydigan agressiv suyuqliklarning quyilishi yoki sachrashi hollarida qoʻshimcha mahalliy yelimli qoplamalar va boshqa qoplamalar bilan qoplangan boʻlishi zarur.

2.36. Yer osti kommunikatsiyalarning beton va temir-betonga nisbatan agressiv suyuqliklarini tashuvchi quvurlari kanallar yoki tunnellarda joylashtirilishi hamda muntazam tekshirib turish mumkin boʻlishi kerak.

Agressiv suyuqlik tashuvchi lotok-novlari, chuqurliklar oldi, kollektorlar imoratlar poydevorlaridan, ustunlardan, devorlar, uskunalari ostidagi poydevorlardan kamida 1 m olislikda boʻlishi kerak.

2.37. Qoqiladigan titratib botiradigan qoziqlarning yuzasi mexanik mustahkam qoplamalar bilan yoki botirish jarayonida himoyaviy xossalarini saqlay oluvchi shimdirish bilan himoyalangan boʻlishi zarur. Bunda beton va qoziqni suv oʻtkazmasligi boʻyicha W6 dan past boʻlmagan markani qabul qilish kerak boʻladi.

Qoziqlarning yuzasini lok-boʻyoq bilan (mastika) qoplash yoki shimdirish bilan himoyalashda qoqiladigan qoziqlarning yuk koʻtarish layoqatini sinab koʻrish yoʻli bilan aniqlash tavsiya etiladi.

2.38. Yuzasini himoya qilish mushkul boʻlib qolgan konstruksiyalar uchun (burgʻulash qoziqlari, “gruntdagi devor” usuli bilan olib boriluvchi konstruksiyalar va boshq.) sementlar, toʻldirgichlarning maxsus turlarining boshlangʻich himoyasini qoʻllash hamda beton tarkibini saralash bilan, betonning chidamliligini oshiruvchi qoʻshimcha kiritish va h.k. yoʻllar bilan himoya qilinadi.

2.39. Toʻsuvchi konstruksiyalarning deformatsion choklarida ruhlangan, zanglamaydigan poʻlat kompensatorlarni yoki poliizobutilen yoki boshqa materiallarni nazarda tutish hamda ularni kimyoviy bardoshli mastika bilan zichlab mustahkamlagan holda oʻrnatish zarur. Deformatsion chok konstruksiyasida undan agressiv muhitning tomishi ehtimolini yoʻq qilishi kerak. Toʻsuvchi konstruksiyalarni biriktirish joylari va choklarini germetizatsiya qilishda germetiklar tirqishlarini toʻldirish yoʻli nazarda tutilishi kerak boʻladi.

2.40. Temir-beton konstruksiyalarning neobetonlashtiradigan poʻlat oʻrnatish qismlari va biriktiruvchi elementlarini korroziyadan himoya qilishda quyidagilarni nazarda tutish kerak:

quruq va moʻtadil namlik tartibidagi binolarda muhitning noagressiv va past agressiv taʼsir darajasida lok-boʻyoq qoplash (3-maʼlumot ilovasida);

muhitning noagressiv va past agressiv taʼsiri darajasida nam yoki hoʻl tartibdagi binolarda metall qoplamalari (ruh va aluminiy bilan) qoplash;

muhitning oʻrtacha va kuchli agressiv taʼsir darajasida kombinatsiya qilingan — birga qoʻshilgan qoplamalar (metallashgan qatlami boʻyicha lok-boʻyoq ishlatish) qoplash.

Bir-biriga tegib turadigan tekislikda parmalab birlashtirilgan oʻrnatish qismlari va biriktiruvchi elementlarga himoya qoplamalar qoplamaslikka ruxsat beriladi.

2.41. Atmosfera namligiga, kondensat, sanoat suvlari taʼsiriga yoʻliquvchi tashqi toʻsuvchi konstruksiyalarning tutash joylarida oʻrnatish qismlari va biriktiruvchi elementlari muhitning agressiv taʼsir darajasidan qatʼiy nazar, metall yoki kombinatsiya qilingan qoplamalar bilan himoya qilingan boʻlishi kerak.

2.42. Ularda ekspluatatsiya paytida qoplamalarni qayta tiklash imkoniyati toʻla boʻlgan birlashtiruvchi elementlar va oʻrnatish qismlarining yuzasini himoyalashda, muhitning agressiv taʼsir darajasidan qatʼiy nazar, lok-boʻyoq qoplamalari nazarda tutilishi zarur.

2.43. Konstruksiyaga muhitning kuchli agressiv taʼsir koʻrsatishida kombinatsiya qilingan qoplamalar (ruh va aluminiy asosida metall ostidan qoplash) bardoshli chiqmasa, unda temir-beton konstruksiyalarning neobetonlashtiradigan oʻrnatish qismlari va biriktiruvchi elementlari mazkur muhitga kimyoviy bardoshli boʻlishi nazarda tutilishi zarur.

2.44. Avtoklavda qotirilgan beton konstruksiyalarning oʻrnatish qismlarini himoya qilish uchun aluminiy qoplamalarni nazarda tutish kerak boʻladi.

Shu bilan birga tarkibida oltingugurt gazi va serovorod-vodorod sulfid saqlangan agressiv gazsimon muhitidagi bino va inshootlar konstruksiyalarning oʻrnatish qismlari va biriktiruvchi elementlar himoyasi uchun aluminiy qoplamalarni ishlatish maslahat beriladi. Beton bilan muloqot boʻladigan oʻrnatish qismlariga aluminiy qoplash ustiga konstruksiyalarni betonlashgacha yana qoʻshimcha ravishda himoyaviy qayta ishlanishi lozim.

2.45. Kombinatsiya qilingan metallizatsion qoplamalar va metallizatsion qatlam qalinligi ruh va aluminiy qoplamalar uchun kamida 120 mm boʻlishi zarur.

Qaynoq ruhlab olinadigan ruh qoplamalar qalinligi kamida 50 mkm boʻlishi, galvanik usulda esa — kamida 30 mkm boʻlishi kerak.

Eslatma: 120 mkm.dan ortiq aluminiy qoplamalar qalinligida parmalash oldidan oʻrnatish qismlaridan parmalash choki yugurtiriladigan joydan qoplama koʻchirib tashlanishi maslahat beriladi.

2.46. Beton va temir-beton konstruksiyalarni korroziyadan himoya qilishda mazkur meʼyorlarda nazarda tutilgan tadbirlar yordam bermagan hollarda kimyoviy bardoshli beton konstruksiyalar — polimerbeton yoki kislotaga bardoshli betonlarni qoʻllash kerak boʻladi.

POLLAR

2.47. Polni gidroizolyatsiya qilish—suvdan ixotalash uchun polga suyuq mushit taʼsirining intensivligi va bu muhitlarning agressiv taʼsir darajasiga qarab tanlash kerak boʻladi.

Intensivligi kichik va agressiv taʼsir darajasi sust boʻlsa, unda boʻyash izolyatsiyasi nazarda tutilishi zarur.

Suyuq muhitning oʻrtacha va katta intensivligi, taʼsir darajasining pat agressivligida yoki kichik intensivlikda muhitning oʻrtacha va kuchli agressiv taʼsir darajasida bitum—qatron asosida oʻrama materiallardan yoki oʻrama va taxtasimon polimer materiallardan tayyorlanadigan yopishtiriladigan izolyatsiya nazarda tutilishi kerak boʻladi.

Suyuq muhitning katta intensivligida, kuchli agressiv taʼsir darajasida kuchaytirilgan yopishtirilgan izolyatsiya nazarda tutilishi zarur. Kuchaytirilgan izolyatsiyani, shuningdek, masofadagi kanallar va oqar lotok-novlar ostidan uni har tomonga 1 m masofada nazarda tutilishi kerak.

Pollarni himoyalash uchun materiallar tavsiya qilingan 6 va 7-ilovalarda keltirilgan.

Pollardan yuvish suvlari va texnologik agressiv eritmalarni oqizish uchun tekshirib koʻrish va taʼmirlash mumkin boʻlgan, ularni toʻgʻri chiziqli uchastkalardan maksimal uzunlikdagi oqar kanal va ariqlar nazarda tutilishi zarur.

2.48. Gruntda pollarni loyihalashtirishda oʻrtacha va kuchli agressiv taʼsir darajasida oʻrtacha va katta intensivlik hollarida qoʻshimcha ravishda grunt suvlarining mavjudligi va ularning sathidan qatʼiy nazar, ostidan toʻshama izolyatsiyasini nazarda tutish kerak boʻladi.

2.49. Pol sathida yoki yuqorida moʻljallangan uskunalar ostidagi poydevorlar, pol konstruksiyasi bilan yagona yaxlit gidroizolyatsiyaga ega boʻlmogʻi zarur. Butunlikni saqlash maqsadida kompensatorlar moslamasini yoki shunga oʻxshash tadbirlarni nazarda tutish tavsiya etiladi.

TUTUN, GAZ TUTUNLARI VA VENTILYATSIYA MOʻRILARI (DUDBURONLAR), HAJMLI INSHOOTLAR VA QUVURLAR

2.50. Agressiv gazsimon ichki muhitli temir-beton quvurlar uchun mustahkamligi klassi-turkumi boʻyicha VEO dan past boʻlmagan betonni, sovuqda bardoshliligi boʻyicha—kamida F200 markasini, suv oʻtkazmasligi boʻyicha kamida W8 ni qoʻllash maslahat beriladi.

2.51. Agressiv gazsimon muhitli, tarkibida oltingugurt qorishmasini saqlagan tutun va gaz temir-beton moʻrilari uchun albatta sulfatga bardoshli portlandsement betonini yoki sulfatga bardosh bera oladigan mineral qoʻshimchali portlandsement betonini qoʻllash zarur. Klinkeri tarkibidagi uch kalsiyli alyuminati S3A 7% dan oshmaydigan mineral qoʻshimchali portlandsementlarni qoʻllashga ruxsat etiladi.

2.52. Moʻri betoni uchun toʻldirgichlar sifatida togʻ jinslaridan sara shagʻal va kvarsli yoki dala shpatiga oid minerallarni qoʻllash kerak boʻladi.

2.53. Temir-beton za gaz moʻrilarining stvollari-tanasining ichki yuzasini himoya qilish, shuningdek, burkanish zonalari uchastkalarining tashqi yuzasini himoyalashni 80 o gacha temperaturada lok-boʻyoq qoplamalar agressiv taʼsir muhitlarining darajasiga qarab, 13-jadvalga va 3-majburiy ilovaga muvofiq bajarish kerak boʻladi.

2.54. Kondensat hosil boʻlishi mumkin boʻlgan moʻrilar va poydevorlar stvollarining uchastkalari mastika yoki qisqich bilan suvash moslamasi bilan yelimlab himoyalangan boʻlishi zarur.

2.55. Tutun moʻrilari-dudburonlarni futerovka qilish—chidamli ashyo bilan suvash uchun kislotaga bardoshli yoki kislotabardosh qorishma yoki eritma solingan loy gʻisht ishlatish tavsiya etiladi.

Gaz-tutun moʻrilarini futerovka qilish uchun albatta kislotaga bardoshli qorishmaga solingan kislotaga bardoshli gʻishtni qoʻllash zarur.

Temir-beton ventilyatsiya moʻrilarini futerovka qilish uchun andozaviy kislotaga bardoshli keramika va kislotaga bardoshli polimer yoki kislotabardosh qorishmaga solingan gʻisht qoʻllanishi zarur.

2.56. Moʻrilar poydevorlar va gaz chiqindilari moʻrilarining tashqi sathini himoya qilish yer osti konstruksiyalarini korroziyadan saqlash talablariga muvofiq nazarda tutilishi kerak boʻladi.

2.57. Hajmli inshootlar va yer osti quvurlari uchun suyuq muhitlar taʼsiri darajasini 5-8-jadvallarga binoan aniqlanadi.

Neft va neft mahsulotlari saqlanadigan rezervuarlarning tublari va devorlari ichki yuzasi uchun ishlanmagan xom neft va mazut konstruksiyalariga taʼsirni xuddi oʻrta agressiv singari, mazutga, dizel yonilgʻisiga va kerosinga xuddi past agressiv singari baholash kerak boʻladi. Rezervuarlarning ichki yuzasini qoplash uchun sanab oʻtilgan suyuqliklar taʼsirini xuddi past agressiv singari baholash lozim.

2.58. Hajmli inshootlarning temir-beton konstruksiyalariga boʻlgan talablar muhitning agressiv taʼsiri darajasiga qarab 11-jadvali boʻyicha qabul qilinadi.

Hajmli inshootlarda neftʼ va neft mahsulotlari uchun suv oʻtkazmaslik boʻyicha kamida W8 markali beton qoʻllanishi zarur.

2.59. Hajmli inshootlar konstruksiyalarining ichki yuzasini korroziyadan saqlash usullarini 13-jadval va 4-maʼlumot ilovasiga binoan qabul qilish kerak boʻladi.

2.60. Gruntga chuqurlashtirib kiritilgan hajmli konstruksiyalar, temirbeton yuzasiga grunt nami kirishini istisno qiladigan tashqi gidroizolyatsiyaga ega boʻlmogʻi zarur.

2.61. Yer osti quvur oʻtkazgichlarining temir-beton quvurlarini korroziyadan saqlashning tarkibida gruntlardan suv tortishida yoki grunt suvlarida (GOST 9.015-74*) xlorionlar saqlanishida elektrokimyoviy usullar bilan himoya qilish kerak boʻladi, quyidagicha mg/l:

vibrogidropresslangan quvurlar uchun (GOST 12586.1-83*) 500 dan ortiq, poʻlat oʻzakli quvurlar uchun suv oʻtkazmaslik boʻyicha W4 markali betonning himoya qatlami va 0,1 mm yoriqning ochilishi ruxsat etilgan kengligida 300 dan ortiq; suv oʻtkazmaslik boʻyicha kamida W4 markali betonning himoya qatlami va yoriqning ochilishi ruxsat etilgan 0,2 mm dagi kengligi 150 dan ortiq.

Loyihalashtirish elektrokimyoviy himoya borasida albatta temir-beton quvurlari metalli boʻyicha uzluksiz elektr oʻtkazilishini taʼminlovchi tadbirlarni nazarda tutish zarur.

TEMIR-BETON KONSTRUKSIYALARNI ELEKTRKORROZIYADAN SAQLASHNING OʻZIGA XOS TOMONLARI

2.62. Elektrokorroziyadan himoyalanishda quyidagi jihatlar nazarda tutilishi kerak:

doimiy tok moslamasidan adashgan toklarning quyidagilar uchun mavjudligi;

elektroliz boʻlimlarining bino va inshootlari temir-beton konstruksiyalari uchun;

rels naqliyotining doimiy tokdagi elektrlashgan inshootlari konstruksiyalari uchun;

quvur oʻtkazgichlar, kollektorlar, poydevorlar va boshqa uzunlikdagi yer osti konstruksiyalarining begona manbadan tok maydonida joylashgan binolar va inshootlar uchun;

oʻzgaruvchan tok taʼsiri ostida temir-beton konstruksiyalardan yerga ulangan moslamalar sifatida foydalanishda.

2.63. Adashgan toklardan korroziyaga uchrash xavfini armatura potensialining katta-kichikligi, miqdori boʻyicha belgilash tavsiya etiladi — beton yoki armaturadan tokning chiqib ketish zichligi boʻyicha aniqlanadi. Xavf koʻrsatkichlari 14-jadvalda keltirilgan.

2.64. Elektroliz boʻlimlari bino va inshootlarining temir-beton konstruksiyalarining holati va rels naqliyotining doimiy tokidagi elektrlashgan temir-beton konstruksiyalari xavfliligi oldindan maʼlum hisoblanadi, shu tufayli bu konstruksiyalarni loyihalashtirish paytida majburiy tarzda elektrkorroziyadan saqlanish tadbirlarini nazarda tutish kerak.

Begona manba toki maydonida joylashgan yer osti temir-beton konstruksiyalarni elektrkorroziyaga yoʻliqish xavfi va ularni elektrkorroziyadan himoya qilish zaruriyati hisob-kitob asosida yoki adashgan toklarning gruntda kuchlanishini elektr oʻlchovi yoki yaqin-atrofda oʻxshash temir-beton konstruksiyalarning yoʻqligi bilan belgilanishi kerak.

2.65. Yer osti qurilmalari sifatida foydalaniladigan konstruksiyalar uchun oʻzgaruvchan tokning sanoat chastotasi korroziyasi xavfi, gruntdagi yer osti konstruksiyalarining armaturalari tashqari yuzasidan uzoq oqishi, tokning zichligi 10 mA/dm3 dan oshishi bilan aniqlanadi.

2.66. Temir-beton konstruksiyalarni adashgan tok korroziyasidan himoya qilish usullarga quyidagi guruhlarga boʻlinadi:

I — adashgan toklar manbalarida bajariladigan toklar chiqishi ketishini cheklash;

II — temir-beton konstruksiyalarda bajariladigan past himoya;

III — agarda passiv himoyaning iloji boʻlmasa yoki yetarli boʻlmasa temir-beton konstruksiyalarda bajariladigan aktiv (elektrkimyoviy himoya).

Elektroliz boʻlimlaridagi bino va inshootlarning temir-beton konstruksiyalarini hamda rels naqliyotining doimiy tokidagi elektrlashgan inshootlarini loyihalashtirishda I va II guruhlarga kiruvchi elektrokorroziyadan saqlanish usullarini nazarda tutish kerak boʻladi.

2.67. Elektroliz boʻlimlaridagi binolar va inshootlar, temir-beton konstruksiyalar hamda rels naqliyotining doimiy tokidagi elektrlashgan inshootlarning passiv himoyasi quyidagilar bilan taʼminlanishi zarur:

suv oʻtkazmaslik boʻyicha beton markasini qoʻllashda W6 dan kam boʻlmasligi kerak;

betonning elektrga qarshiligini pasaytiruvchi qoʻshimchalar qoʻshilgan betonni, jumladan, korroziyaga moyil poʻlatni ishlatmaslik;

betonning himoya qatlami qalinligini kamida 20 mm, muloqot tarmoq tayanchi uchun esa kamida 16 mm belgilash;

oldindan kuchlangan konstruksiyalar uchun yoriqlarning ochilish kengligini oshigʻi bilan 0,1 mm da va odatdagi konstruksiyalar uchun esa oshigʻi bilan 0,2 mm da cheklash.

2.68. Begona manba toki maydonidagi konstruksiyalar betonida xlorli tuzlar qoʻshimchasini yuborishga ruxsat etilmaydi, oldindan kuchlangan, At-IY, At-Y, A-Y va A-YI turkumidagi poʻlatlar bilan armaturalangan konstruksiyalar betoniga esa — xlorli tuzlar, nitrat va nitritlar qoʻshimchalarini yuborish man etiladi.

2.69. Elektroliz boʻlimlari bino va inshootlarini elektrkorroziyadan saqlash uchun quyidagilarni nazarda tutish tavsiya etiladi:

elektrolizerlarga xizmat koʻrsatish uchun temir-beton orayopmalarda, yer osti temir-beton konstruksiyalarda elektroizolyatsion choklar qurilmasini;

elektr koʻtaruvchi jihozlarga (tayanch, elektrolizerlar ostidagi toʻsin va poydevorlar, shina oʻtkazgichlar ostidagi tayanch simyogʻochlari, tayanch toʻsinlari hamda elektrolizerlar bilan tutash jihozlar ostidagi poydevorlar) yonma-yon konstruksiyalar uchun polimer betonni qoʻllash, elektroliz boʻlimlarida suv eritmalarini qoʻllash;

konstruksiyalarga eritma toʻkilib ketishining oldini olish tadbirlari (himoya soyaboni qurilmasini oʻrnatish va h.k.);

poydevorlar yuzasini yer osti konstruksiyalarini korroziyadan saqlash uchun tavsiya qilingan qoplamalar bilan himoya qilish;

agarda poydevorlar grunt, kanallar, novlar va boshqa konstruksiyalar boshqa elektroliz boʻlimlari suv eritmalari sathi bilan baravar yoki past oʻrnatilgan boʻlsa, unda elektrolizerlar ostidagi poydevorlarni poʻlat bilan armaturalashga ruxsat etilmaydi.

2.70. Rels transporti inshootlarining temir-beton konstruksiyalarini elektrokorroziyadan saqlashda muloqot tarmogʻi zanjiri yerga ulanganda va muloqot tarmogʻining koʻprik, estakada, tonnel va boshqa konstruksiya elementlariga qismlarni mahkamlaganda kamida 10000 Om elektr qarshiligini taʼminlovchi elektrdan izolyatsiya qiluvchi qismlar va moslamalarni nazarda tutish kerak boʻladi:

2.71. Temir-beton konstruksiyalardan yerga ulash moslamalari sifatida foydalanish jarayonida konstruksiyaning barcha elementlarining armaturalarini (shuningdek, elektr texnologik uskunalarni birlashtirish uchun oʻrnatish qismlari) uzluksiz elektr toki tarmogʻida metall boʻylab armaturalar yoki konstruksiyalarning bir-biriga tegib turadigan oʻrnatish qismlarini payvandlash yoʻli bilan birlashtirishni nazarda tutishi kerak boʻladi. Buning ustiga konstruksiya ishi hisob jadvali oʻzgarishi mumkin emas.

2.72. Oʻrtacha va kuchli darajadagi agressiv taʼsirga uchraydigan temir-beton poydevorlardan, yerga ulovchi sifatida foydalanishga, shuningdek, temir-beton konstruksiyalaridan doimiy elektr tokida ishlaydigan elektr qurilmalarini yerga ulashga ruxsat etilmaydi.

1. Keltirilgan koʻrsatkichlar 2.67-bobda koʻrsatilgandan oshiq boʻlmagan kenglikda yoriqlar ochilgan konstruksiyalardagi armaturalarni himoyalangan shartdagina haqiqiydir 2.67-bobda koʻrsatilgandan oshiq yoriqlar ochilgan betonning himoya qatlamining mavjudligida elektrkorroziya xavfi koʻrsatkichlarini GOST — 9.015-74* boʻyicha qabul qilish kerak boʻladi.

* Grunt suvlarida xlor ionlarining saqlanishi GOST 9.015-74* ga muvofiq aniqlanib ishlab chiqiladi.

3. YOGʻOCH KONSTRUKSIYALAR

3.1. Yogʻoch konstruksiyalarga biologik agentlar-daraxtni yemiruvchi zamburugʻlar va boshqalar yogʻoch oʻzagini biologik korroziyaga yoʻliqtirib, agressiv taʼsir koʻrsatadi, shu bilan kimyoviy agressiv muhitlar (gazsimon, qattiq, suyuq) yogʻoch oʻzagini kimyoviy korroziyaga olib keladi.

3.2. Yogʻochga biologik agentlarning agressiv taʼsir darajasini 15-jadval boʻyicha qabul qilish kerak boʻladi.

Yogʻochdan qilingan konstruksiyalarga kimyoviy agressiv muhit taʼsiri darajasi quyidagicha keltirilgan:

gazsimon — 16-jadvalda, qattiq — 17-jadvalda, suyuq noorganik muhitlar — l8-jadvalda, suyuq organiklari — 19-jadvalda keltirilgan.

3.3. Oʻrta va kuchli taʼsiri boʻlgan kimyoviy muhitlarda foydalanish uchun yogʻoch konstruksiyalarni loyihalashtirishda biologik agentlarning taʼsir harakati hisobga olinmaydi.

3.4. Bino va inshootlarning konstruktiv qarorlari yogʻoch konstruksiyalarni koʻrib turish hamda himoya qoplamalarini qayta tiklashga imkoniyat bera olishi kerak.

3.5. Agressiv taʼsirning oʻrta va kuchli taʼsiri ostida kimyoviy muhitlarda foydalanishga moʻljallangan yogʻoch konstruksiyalar uchun quyidagi qoʻshimcha talablarni nazarda tutish zarur:

konstruksiyalarni tayyorlash uchun ignabargli nav daraxt (qaragʻay, qoraqaragʻay va boshq.) yogʻochini qoʻllash;

konstruksiya elgementlarini fenol, rezorsin va fenol-rezorsinli yelimlar bilan yopishtirish;

Yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarni yaxlit kesimdagi elementlardan (yopishtirilgan, bruslardan qilingan) loyihalashtirish.

Toʻsuvchi konstruksiyalar sifatida yelimlangan faner panellarni qoʻllash kerak boʻladi. Taxtadan yasalgan tom yopmasi toʻshamasi va devor panellari qoplamasini ularni korroziyadan saqlash talablarini taʼminlagan shart bilan qoʻllashga ruxsat etiladi.

3.6. Konstruksiyalarni minimal — eng oz miqdordagi birlashtiruvchi metall qismlari va kimyoviy bardoshli materiallarni (polimerlar bilan modifikatsiya qilingan yogʻoch, shishaplaslastiklar va boshq.) qoʻllash bilan birga loyihalashtirish kerak boʻladi. Birlashtiruvchi metall qismlarni qoʻllashda ularni korroziyadan saqlash tadbirlari ham nazarda tutilishi kerak.

3.7. Yogʻoch konstruksiyalarni biologik agentlar qoʻzgʻagan korroziyadan saqlash deganda antiseptika, konservatsiya qilish, lok-boʻyoq materiallar bilan qoplash yoki yuzasini kompleks taʼsir qiluvchi tarkibiy moddalarga shimdirib olish koʻzda tutiladi. Kimyoviy agressiv muhitlar taʼsir qilganida konstruksiyalarni lok-boʻyoq materiallari bilan qoplashni yoki yuzasini kompleks taʼsir qiluvchi tarkibiy moddalarga shimdirib olish kerak boʻladi.

3.8. Biologik agentlar qoʻzgʻagan yogʻoch korroziyadan himoya qilish usullari 2-jadvalda keltirilgan.

Gazsimon, qattiq va suyuq muhitlar olib kelgan yogʻoch konstruksiyalarni korroziyadan saqlash usullari 21-jadvalda keltirilgan.

Yogʻochni himoya qilish uchun lok-boʻyoq materiallari roʻyxati 8-maʼlumot ilovasida keltirilgan.

Yogʻochni antiseptika va konservatsiya qilish uchun moddalar roʻyxati 9-maʼlumot ilovasida keltirilgan.

Yogʻoch sirtini shimdirib olish uchun kompleks taʼsir qiluvchi moddalar roʻyxati 10-maʼlumot ilovasida keltirilgan.

ESLATMA:

1. Sirtida kondensat hosil boʻlishi ruxsat etilgan isitiladigan konstruksiyalar uchun agressiv taʼsir darajasi nam yoki hoʻl rejimdagi binolardagi konstruksiyalardagi kabi belgilanadi.

2. Gazsimon muhitda bir qancha agressiv gaz mavjud boʻlsa muhitning agressiv taʼsir darajasi yanada agressiv gaz boʻyicha aniqlanadi.

Yanada keng tarqalgan eruvchan tuzlar va ularning taʼriflari 2-maʼlumot ilovasida keltirilgan.

1. Muhitning 45 — 50° S da agressiv taʼsir darajasi bir pogʻonaga oshadi.

1. Yuvilishi qiyin antiseptiklar asosida tayyorlangan antiseptiklar qorishmasini qoʻllashga ruxsat etiladi.

4. TOSH VA ASBESTSEMENT KONSTRUKSIYALAR

4.1. Mazkur bob talablari loy va silikat gʻishtdan tayyorlangan tosh konstruksiyalarga, shuningdek, asbestsement konstruksiyalariga taalluqlidir.

4.2. Gazsimon va qattiq muhitlarning gʻishtdan qilingan konstruksiyalarga agressiv taʼsir darajasini 22 va 23-jadvallarga binoan qabul qilish kerak boʻladi. Gʻishtdan qilingan konstruksiyalarga shoʻrlangan gruntlarning agressiv taʼsir darajasini 4-jadval boʻyicha qabul qilinadi.

Suyuq muhitlarning gʻishtdan qilingan konstruksiyalarga agressiv taʼsir darajasi, tarkibida xloridlar, sulʼfatlar, nitratlar va boshqa tuzlar hamda 10 dan 15 g/l dan ortiq miqdorda ishqor saqlangan eritmalar taʼsirida xuddi past agressivdagiday, 15 dan 20 g/l dan ortiq boʻlsa — kuchli agressivdagi singari qabul qilish kerak boʻladi. Silikat gʻishtdan qilingan konstruksiyalarni suyuq agressiv muhitlarda qoʻllashga ruxsat etilmaydi.

4.3. Suyuq muhitlarning sement quyish eritmalariga agressiv taʼsir darajasini 5, 6 va 8-jadvallari boʻyicha (W4) qabul qilish kerak; ohakdan plastifikatsiya qiluvchi komponentlar sifatida qoʻshimchali eritmalar uchun agressiv taʼsir darajasini bu jadvallarda koʻrsatilganidan bir pogʻona yuqori qabul qilish kerak boʻladi.

Loy va kul qoʻshilgan eritmalarni qoʻllashga ruxsat etilmaydi.

4.4. Muhitlarning asbestsement konstruksiyalarga qilgan agressiv taʼsir darajasini beton uchun qabul qilingani singari qabul qilinadi: gazsimoni — 2-jadval boʻyicha; qattiqlari — 3-jadval boʻyicha; gruntlar — 4-jadval boʻyicha; suyuqlari — 5, 6, 8-jadvallar boʻyicha suv oʻtkazmasligi boʻyicha W4 markali portlandsement betoniga olingani singari qabul qilinadi.

4.5. Binolar va inshootlarning ventilyatsiyasi uchun qoʻllaniladigan agressiv muhitli asbestsement qutisimon quvurlarida muhitning agressiv taʼsir darajasini quvurning ichida binoning ichkarisiga nisbatan bir pogʻona yuqori qabul qilinadi.

4.6. Gʻisht terishda muhitning agressiv davriy ravishdagi namgarchiligi va muzlashida gʻishtning muzga bardoshlilik markasini kamida F 50 qabul qilish kerak boʻladi.

4.7. Eritmalar uchun sement, qum va suv 2-bobda bayon etilgan talablarga muvofiq kelishi zarur. Kuchli agressiv darajadagi kislota muhitlari uchun kislotaga bardoshli boʻlgan suyuqshisha asosida eritmalarni yoki polimer bogʻlamalarni qoʻllash maslahat beriladi.

Agressiv muhitdagi binolarda tosh terishda barcha choklar soʻkib tashlanishi zarur.

4.8. Asbestsement devor panellari gruntga tegmasligi kerak. Bu konstruksiyalarni gidroizolyatsion qistirmaga ega, asbestsement devor panellarini agressiv grunt suvlarni kapillyar — tomchilab soʻrishdan saqlovchi qistirmaga ega poypeshda nazarda tutish kerak.

4.9. Tosh va oʻzakli tosh konstruksiyalar yuzasini korroziyadan lok-boʻyoqli (suvoq boʻyicha) yoki lok-boʻyoq qalin qavat mastika materiallari (bevosita terish boʻyicha ham) bilan himoya qilish kerak boʻladi.

4.10. Tosh terishda poʻlat qismlar 2-bobning talablariga muvofiq himoya qilinishi zarur.

4.11. Asbestsement konstruksiyalar sirtini muhitning oʻrta va kuchli darajadagi taʼsiridan 2-bob talablariga binoan lok-boʻyoq materiallar bilan qoplab himoya qilish tavsiya etiladi.

4.12. Yogʻoch, metall, polimer materiallar qoʻllaniladigan asbestsement tarkibiy konstruksiyalarni himoya qilishda qoʻllaniladigan materiallardan har biriga agressiv muhitlar taʼsiri darajasini hisobga olgan nazarda tutish kerak.

1. Yanada keng tarqalgan tuzlar, aerozollar, kukunlar va ularning taʼrifnomalari

2-maʼlumot ilovasida keltirilgan.

2.2 va 3-jadvallar izohlariga qarang.

5. METALL KONSTRUKSIYALAR.

MUHITNING AGRESSIV TAʼSIRI DARAJASI

5.1. Metall konstruksiyalarga muhitning agressiv taʼsiri darajasi quyidagicha keltirilgan:

atmosfera havosi — 24, 25-jadvallarda;

suyuq noorganik muhit — 26-jadval;

suyuq organik muhit — 27-jadval;

uglerodli poʻlatdan qilingan konstruksiyalarga gruntlar taʼsiri 28-jadvalda.

5.2. 24 va 25-jadvallar boʻyicha isitiladigan binoning ichkarisidagi konstruksiyalar qismlariga muhitning koʻrsatgan agressiv taʼsir darajasini aniq binoning nam rejimi taʼrifnomalarini, isitilmaydigan binolar ichkarisidagi, soyabon ostidagi va ochiq havodagi konstruksiyalar qismlari uchun esa namlik zonasidagi taʼrifnomalarni qabul qilish kerak boʻladi. Nam yoki hoʻl rejimdagi isitiladigan binolar konstruksiyalari uchun muhitning agressiv taʼsir darajasini namlik zonasi uchun loyihalashtiriladigan isitilmaydigan binolar uchun oʻrnatilgani kabi belgilanishi kerak boʻladi. Havoning ifloslanishini, jumladan, bino ichkarisini tuzlar, changlar yoki aerozollar bilan ifloslanishida ularning oʻrtacha yillik konsentratsiyasi 0,3 mg/(m2 sut) dan past boʻlmasligini nazarda tutish kerak.

MATERIALLAR VA KONSTRUKSIYALARGA BOʻLGAN TALABLAR

5.3. Oʻrta va kuchli agressiv muhitdagi poʻlat ustunlar va stropil fermalari oraligʻi 12 m va undan oshiq boʻlishi kerak. Kuchli agressiv muhitdagi ishlab chiqarish binolari poʻlat konstruksiyalari butunlay, yaxlit devorlar bilan loyihalashtirilishi zarur.

5.4. Agressiv muhitdagi quvur yoki yopiq toʻgʻri burchakli kesim elementlarini ishlab chiqarish uchun bino va inshootlarning poʻlat konstruksiyalari yaxlit chokli qilib, yon tomoni bilan loyihalashtirilishi zarur. Bunda ichki yuzani korroziyadan himoya qilishda ishlab chiqmaslikka ruxsat beriladi. Past agressiv muhitda yopiq kesishgan joylar elementlarini ochiq havodagi konstruksiyalar uchun qoʻllashga suvning toʻplanish ehtimoli bor uchastkalardan suv chetlatilgandagina ruxsat beriladi.

5.5. Ikki burchakdan iborat tavr kesikli metall konstruksiyalarni, toʻrt burchakdan iborat butsimon kesikli, berk boʻlmagan toʻgʻri burchakli kesiklar bilan, shvellerdan boʻlgan ikki tavrli kesiklar yoki egilgan profildagi oʻrta agressiv va kuchli agressiv muhitdagi bino va inshootlarda qoʻllashga ruxsat etilmaydi.

ESLATMA:

1. Muhitning agressiv taʼsir darajasiga baho berishda karbonat angidrid gazining taʼsirini hisobga olish nazarda tutilmaydi.

2. Aluminiy konstruksiyalarga muhitning agressiv taʼsir darajasini baholashda oltingugurt gazi, serovodorod, azot oksidlarining taʼsirini va A va V guruhiga kiruvchi konsentratsiyalarda yuvishda bu narsalarni hisobga olish nazarda tutilmaydi; namlik zonasidagi A guruhiga kiruvchi gazlardagi agressiv taʼsir darajasini xuddi past agressivdagi singari baholash kerak boʻladi.

1. Aluminiydan qilingan konstruksiyalarga kuchli agressiv taʼsir darajasini xloridlarning jami 25 mg/(m2 sut), oʻrta agressivini esa — 5 mg/(m2 sut) ortiq toʻkilishida belgilanadi. Tarkibida sulfatlar, nitratlar, nitritlar, fosfatlar va boshqa oksidlovchi tuzlar saqlangan muhitlarning aluminiyga koʻrsatgan agressiv taʼsir darajasini faqatgina xloridlarning bir vaqtda yuqorida koʻrsatilgan miqdorlariga muvofiq taʼsir qilishidagina hisobga olinadi.

ESLATMA. Bino ichidagi toʻsuvchi konstruksiyalar qismlari uchun muhitning agressiv taʼsir darajasini nam yoki hoʻl rejimdagi binolardagi kabi belgilanadi.

ESLATMA. 1. Suv xlor va serovodorodga toʻyinganida, agressiv taʼsir darajasini bir pogʻona yuqori qabul qilish kerak boʻladi.

2. Suvdan kislorod va eritmalardan tuzlarni ajratib olishda (daveratsiya) agressiv taʼsir darajasini bir pogʻona past qabul qilish kerak boʻladi.

3. Suv harakati tezligini 1 dan 10 m/s oshirishda, shuningdek, konstruksiyalar sirtini qirgʻoq toʻlqini va suv koʻtarilishi zonalarida vaqt-vaqti bilan hoʻllanib turishida yoki suv temperaturasini 50 dan 100°S gacha yopiq rezervuarlarda oshishida daveratsiyasiz agressiv taʼsir darajasini bir pogʻona yuqori qabul qilinadi.

ESLATMA. Mazkur jadvalda keltirilgan neft va neft mahsulotlarining agressiv taʼsir darajasini tutib turuvchi metall konstruksiyalarga va rezervuarlar konstruksiyalarining tashqi sirtiga taʼsir qilish hollarini hisobga olish nazarda tutilishi lozim. Rezervuarlar ichi konstruksiyalariga neft va neft mahsulotlarining agressiv taʼsir darajasini 32-jadval boʻyicha qabul qilish kerak.

5.6. Panellardan boʻlgan, toʻsuvchi konstruksiyalari bilan birga bir qavatli, isitiladigan oʻz ichiga profillangan — maʼlum shaklga solingan taxtalarni olgan binolarning yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarini xuddi noagressiv va past agressiv muhitlardagi kabi loyihalashtirish kerak boʻladi. Xuddi shunday oʻrta agressiv muhitdagi binolarni, 14-ilovada tavsiya qilingan “a” va “b” pozitsiyalarga muvofiq yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarni korroziyadan saqlash shartidagina loyihalashtirishga ruxsat etiladi. Oʻz ichiga profillangan taxtalarni olgan, kuchli agressiv muhitdagi ishlab chiqarish uchun panelli binolarni loyihalashtirishga ruxsat etilmaydi.

5.7. Quyidagi poʻlat konstruksiyalarni loyihalashtirishga ruxsat etilmaydi: oʻrta va kuchli darajadagi agressiv muhitli bino va inshootlari, shuningdek, past agressiv muhitlardagi, tarkibida oltingugurtli angidrid yoki V gazlar guruhiga kiruvchi serovodorod saqlangan — poʻlat markasi 09G2 va 14G2 boʻlgan bino va inshootlarda;

oʻrta agressiv va kuchli agressiv muhitli, tarkibida oltingugurtli angidrid yoki V, S yoki D gazlar guruhidagi serovodorod saqlangan, — poʻlat markasi 18G2AFps boʻlgan bino va inshootlarda.

5.8. Past agressiv muhitdagi, tarkibida oltingugurtli angidrid, serovodorod yoki V va S guruhlariga boʻyicha xlorli vodorod saqlangan, oʻrta agressiv va kuchli agressiv muhitdagi bino va inshootlarning poʻlat konstruksiyalarini, shu bilan birga oʻrta agressiv va kuchli agressiv suyuq muhitlar yoki gruntlar taʼsirida 12GN2MFA, 12G2SMF va 14GSMFR markali, oquvchanlik chegarasi kamida 588 MPa boʻlgan poʻlatlarni hamda yanada mustahkam poʻlatlarni, faqatgina poʻlat qobiliyatini sinash tadqiqotlari va GOST 9.903-81 va GOST 26294-84 talablariga koʻra mazkur muhitda kuchlanish ostida korroziyaga payvandlab birlashtiruvlar oʻtkazilgachgina loyihalashtirishga ruxsat etiladi.

5.9. Aluminiy, ruhlangan poʻlat yoki metall himoya qoplamalarini suyuq muhitlar yoki 3 gacha va 11 dan ortiq rN gruntlar, mis, simob, qalay, nikel, qoʻrgʻoshin va boshqa ogʻir metallar, qattiq ishqor tuzlari, kalsinatsiyalanadigan soda eritmalari yoki boshqa yaxshi eriydigan ishqor reaksiyasiga kirishadigan, konstruksiyalarda kukun, chang shaklida choʻkindi hosil qiladigan gigroskopik tuzlar, agarda kukun muhitining agressiv taʼsir darajasi hisobga olinmasdan oʻrta agressiv yoki kuchli agressivga muvofiq keladigan boʻlsa, bino va inshootlar konstruksiyalarini loyihalashtirishda qoʻllashni nazarda tutishga ruxsat etilmaydi.

Eslatma. Obyektlar loyihalarida, qurilish jarayonida koʻrsatilganiday, kukun, suyuq muhitlar, shuningdek, aluminiy konstruksiyalar yuzasiga qurilish eritmalari va qotmagan beton toʻkiladigan boʻlsa, konstruksiyalar yuzasidan ularni olib tashlash zaruriyati haqida koʻrsatmalar keltirilishi kerak.

1. Havoning oʻrtacha yillik temperaturasi QMQ 2.01.01-94 bobida keltirilgan.

2. Geotermal suvlar taʼsiri koʻrib chiqilmaydi.

3. Filtrlashi 0,1 m/sut.dan ortiq koeffitsiyentli kuchli filtrlanadigan va oʻrta filtrlanadigan gruntlar uchun.

ESLATMA. Tarkibida balchiq boʻlmagan qum tubidagi gruntlarning, shuningdek, tarkibida tubida balchiq va 20 mg/l gacha serovodorod saqlangan gruntlarniing agressiv taʼsir darajasi — past agressiv, tarkibida 20 mg/l dan ortiq serovodorod saqlangan gruntlar esa — oʻrta agressiv hiso6lanadi.

5.10. Xlor, xlorli vodorod va S va V gazlar guruhiga kiruvchi ftorli vodorod konsentratsiyasida oʻrta agressiv va kuchli agressiv muhitli aluminiy konstruksiyalardan bino va inshootlarni loyihalashtirishga ruxsat etilmaydi. Noorganik suyuq muhitida boʻlgan, 1915, 1925, 1915 T, 1935 T markali aluminiy qotishmalarini konstruksiyalar uchun qoʻllashga ruxsat berilmaydi.

5.11. Dengiz neft-gaz konlarining gidrotexnik inshootlarini, chuqur suv zamini statsionar platformalaridan tashqari, loyihalashtirishga ruxsat etilmaydi:

a) aloqa elementlarini (tirgaklar, qiya tirgovuchlar, payvandlash choklari) davriy, vaqt-vaqti bilan hoʻllanib turadigan zonalarga joylashtirish;

b) kashaklarni tirgaklarga qisqich bilan birlashtirish;

v) oraliq inshootlarini davriy hoʻllanish zonasiga joylashtirish. Bu cheklanishlar chuqur suv zamini statsionar platformalari uchun taalluqlidir:

boshqa ekvatoriyalardagi inshootlar uchun — suv koʻtarilish-pasayish zonalari balandligida;

5.12. Oʻta mustahkam 30X3MF markali poʻlat boltlarda va 09G2 markali poʻlat parchin mixlarda mahkamlanib birlashtirilgan poʻlat konstruksiyalarni tarkibida oltingugurtli angidrid yoki V gazlar guruhidagi serovodorod saqlangan past agressiv muhitlarga bino va inshootlar uchun, shuningdek, oʻrta agressiv va kuchli agressiv muhitdagi bino va inshootlar uchun loyihalashtirishga ruxsat etilmaydi.

5.13. Ochiq havodagi inshootlar uchun poʻlat sim arqonlardan konstruksiya elementlarini loyihalashtirishda 11-majburiy ilovada keltirilgan, agressiv muhitdagi baholanadigan bino ichi poʻlat sim arqonlar uchun yoki chortaxta ichi uchun (muhitning agressiv darajasi baholab berilgan 24-jadval boʻyicha — xuddi isitilmaydigan binolar uchun) 11-majburiy ilovaga muvofiq (xuddi oʻrta agressiv yoki ochiq havoda kuchli agressiv muhitlar uchun) talablarni hisobga olishni nazarda tutish kerak.

5.14. Agressiv muhitlarda foydalanish uchun turli jism metallaridan qilingan konstruksiyalarni loyihalashtirishda, turli jism metallari kontakti zonalaridagi kontakt korroziyasining oldini olish boʻyicha chora-tadbirlarni albatta nazarda tutish zarur, payvandlash konstruksiyalarini loyihalashtirishda 12-tavsiya qilingan ilova talablarini albatta nazarda tutish kerak boʻladi.

5.15. Korroziyadan himoyasiz qoʻllaniladigan toʻsuvchi konstruksiyalar taxtalarining minimal qalinligini 13-majburiy ilovaga muvofiq aniqlash kerak.

POʻLAT VA ALUMINIY KONSTRUKSIYALAR SATHINI KORROZIYADAN HIMOYA QILISH

5.16. Aluminiy va ruhlangan poʻlatdan qilingan poʻlat yuk koʻtaruvchi va toʻsuvchi konstruksiyalarni korroziya himoya qilish usullari tavsiya qilingan 14 va 29-jadvalda keltirilgan 10XNDP markali poʻlatdan qilingan yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarni past agressiv taʼsir muhitidagi ochiq havoda korroziyadan himoya qilmaslikka ruxsat etiladi, 10XSND va 15XSND markali poʻlatlardan esa — atmosferada A guruhidagi gazlarni quruq zonadagi ochiq havoda (muhitning past agressiv taʼsirida) ruxsat etiladi. 5 mm dan oshiq prokat — yaxlit list qalinligida sanab oʻtilgan markadagi poʻlatlarni yuzasini toʻpon va zangdan tozalamasdan ushbu poʻlatdan qilingan konstruksiyalarni qoʻllashga ruxsat etiladi. 10XNDP va 10XDP (faqat A guruhidagi gazli muhitlar uchun) markali poʻlatlardan (A va V guruhidagi gazli muhitlar uchun) qilingan toʻsuvchi konstruksiyalarni ochiq havoga past agressiv taʼsir koʻrsatish shartidagina korroziyadan himoya qilmaslikka ruxsat etiladi. Shu markadagi poʻlatdan qilingan, noagressiv yoki past agressiv muhitdagi binolar ichida turgan konstruksiyalar qismlari korroziyadan metallni boʻyash va profillash liniyalariga surkaladigan II va III guruh lok-boʻyoq qoplamalari yoki past agressiv taʼsir muhitlari uchun nazarda tutilgan tadbirlar bilan himoyalanishi zarur. Ruhlanmagan uglerodli poʻlatdan qilingan, II va III guruhdagi lok-boʻyoq qoplamalari metallining boʻyash va profillash liniyalariga surkalgan toʻsuvchi konstruksiyalarni noagressiv taʼsir darajasidagi muhitlar uchun nazarda tutishga ruxsat etiladi.

5.17. Agressiv muhitning taʼsiriga yoʻliquvchi (tarkibida xlor, xlorli vodorod yoki V gaz guruhiga kiruvchi ftorli vodorod saqlangan past agressiv taʼsir muhitidan tashqari) aluminiydan qilingan toʻsuvchi konstruksiyalarni loyihalashtirishda xuddi aluminiydan qilingan toʻsuvchi konstruksiyalar uchun korroziyadan himoya qilish boʻyicha talablarga rioya qilish kerak. Qavs ichida koʻrsatilgan muhitlar uchun barcha markali aluminiydan qilingan yuk koʻtaruvchi konstruksiyalar elektrokimyoviy anodlash yoʻli bilan korroziyadan himoyalangan boʻlishi kerak (qatlamning qalinligi t≥15mkm). Jami 5 g/l dan ortiq konsentratsiyadagi sulfatlar va xloridli suvda foydalaniladigan konstruksiyalar uchun elektrokimyoviy anodlash bilan (t≥15 mkm) ketidan suvga bardoshli IV guruhdagi lok-boʻyoq ashyoni boʻyash bilan himoya qilinishi kerak. Aluminiydan boʻlgan toʻsuvchi va yuk koʻtaruvchi konstruksiyalari uchun lok-boʻyoq qoplamalari qatlami qalinligi kamida 70 mkm boʻlishi zarur.

Aluminiydan boʻlgan konstruksiyalarni gʻishtdan yoki betondan qilingan konstruksiyalarga tutashtirish faqatgina eritma toʻla qotganidan soʻng yoki muhitning betonga agressiv taʼsir darajasidan qatʼiy nazar, ruxsat beriladi. Tutashtirish uchastkalari lok-boʻyoq qoplamalari bilan himoya qilinishi zarur. Aluminiydan qilingan konstruksiyalarni betonlashga ruxsat etilmaydi. Aluminiydan qilingan, boʻyalgan konstruksiyalarni yogʻochdan boʻlganlariga faqatgina soʻnggi kreozotga shimdirilgan shartdagina tutashtirishga ruxsat etiladi.

5.18. Oksidlardan (toʻpon, zang, toshqol aralashmalari) yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarning yuzasini himoya qoplamalarini qoplashdan avval tozalash darajasi 30-jadvalda keltirilgan talablarga muvofiq kelishi zarur. Yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarning yuzasi, noagressiv taʼsir muhiti uchun moʻljallangan va GOST 9.402-80* boʻyicha G darajasigacha oksidlangan boʻlsa, unda faqat zang va metall toʻponi qavatini tozalashga ruxsat etiladi. Texnik jihatdan asoslangan hollarda poʻlat konstruksiyalar yuzasini toʻpon va zangdan tozalash darajasini bir pogʻonaga oshirishga ruxsat etiladi. Toʻsuvchi poʻlat konstruksiyalarning lok-boʻyoq qoplamalar ostidagi yuzasini tozalashning I darajasigacha tozalash nazarda tutiladi.

Aluminiy konstruksiyalarning yuzasini lok-boʻyoq qoplamalarini qoplashdan avval tozalash sifati meʼyorga solinmaydi.

1. 10XNDP, 10XSND va 10XDP markali poʻlatdan qilingan konstruksiyalarni himoya qilish boʻyicha 5.16-bob talablarini hisobga olgan holda.

2. 80%dan yuqori binolarda 12 dan 24°S dan yuqori temperaturada bino havosining nisbiy namligida yoki nam kondensatsiyasi — Pa-2(40) sharoitida.

3. 14-tavsiya qilingan ilovaga qarang.

4. Eloksid lok-boʻyoq ashyolaridan tashqari.

5. Pervinilli lok-boʻyoq ashyolari va sopolimer ashyolariga vinilxloridni qoʻllashda qoplama qatlami sonini 1 ga, umumiy qoplama qalinligini esa — 20 mm ga oshirish kerak boʻladi.

6. Eloksid ashyolarni, shuningdek, boshqa zaminga qalin qatlamli ashyolarni qoʻllashda qoplanadigan qatlam soni qoplama qalinligi talab qilinadigan qilib taʼminlanishida qisqartirishga ruxsat etiladi.

7. Soyabonlar ostidagi konstruksiyalarni himoya qilish uchun “an” indeksini “a” indeksi oʻrnida lok-boʻyoq ashyolarini qoʻllashga ruxsat etiladi.

8. Qoplamalar maʼlum muhitlar taʼsiriga chidamli boʻlishi zarur (15-maʼlumot ilovasiga qarang).

5.19. Yuk koʻtaruvchi poʻlat konstruksiyalar loyihalarida, lok-boʻyoq qoplamalar sifati GOST 9.032-74 boʻyicha turkum-sinflariga muvofiq kelishi zarur; IY yoki Y — ishchi maydonlari zonasidagi oʻrta va kuchli agressiv taʼsir muhitlari uchun hamda past agressiv va noagressiv muhitlardagi konstruksiyalar uchun; IY dan YI gacha — past agressiv muhitlardagi boshqa konstruksiyalar uchun va YII gacha — noagressiv muhitlarda.

Poʻlat va aluminiy konstruksiyalarni korroziyadan himoya qilish uchun quyidagi guruhdagi lok-boʻyoq materiallari (xomaki suvoq, boʻyoqlar, emallar, loklar) qoʻllaniladi: I — penaftalli, gliftalli, epoksi-efirli, alkid-stirolli, moyli, moy-qatronli, alkid-uretanli, nitrotsellozali; II-fenoloformaldegidli, xlorkauchukli, perxlorvinilli va vinilxlorid sopolimerlarida, polivinil-butiralli, poliakrilli, akrilsilikonli, poliefirsilikonli, qoʻrgʻoshin vinilli; III — epoksidli, kremnoorganik, perxlorvimilli va vinilxlorid polimerlarida, qoʻrgʻoshin vinilli, polistirolli, poliuretanli, fenoloformaldegidli; IY — perxlorvinilli va vinil xlorid sopolimerlarida, epoksidli.

ESLATMA. Elektrokimyoviy himoya ostida qoʻshimcha ravishda boʻyashsiz yoki izolyatsiyaviy qoplama qoplashsiz poʻlat konstruksiyalar sirtini tozalash darajasi belgilanmaydi.

5.20. 29-jadvalda koʻrsatilganiday, lok-boʻyoq qoplamalarining qalinligini qavatlar sonini oʻzgartirmasdan oshigʻi bilan 20% ga koʻpaytirishga ruxsat etiladi. Konstruksiyalar barcha yoki ishlab chiqaruvchi zavodda qoplash qavatlarining bir qismi qoplangan shartda ishlov berilgan boʻlishi kerak; montaj maydonchasida barcha qavatlarni qoplamalariga ishlov berishda quyidagilar nazarda tutilishi kerak: past agressiv muhitdagi ishlab chiqarish bino va inshootlari uchun — ikki qavat (ishlab chiqaruvchi zavodga kamida 20 mkm qalinlikda bir qavat va bir qavat montaj maydonchasiga 29-jadvalda koʻrsatilganiday guruhlardagi gruntovka — xomaki suvoq bilan); oʻrta agressiv va kuchli agressiv muhitdagi ishlab chiqarish bino va inshootlar konstruksiyalari uchun — 29-jadvalda koʻrsatilgani kabi guruhlarda ishlab chiqaruvchi zavodga ikki qavatdan; GF-021 va GF-0119 (I guruh) emali ostidan xomaki suvoq II va III guruhlarni nazarda tutishga ruxsat etiladi; qoplama ostidan IY guruh ashyolarini konstruksiyalarni ishlab chiqaruvchi zavodda FL-OZK (P-Sh guruhlar) xomaki suvogʻini ishlov berish uchun nazarda tutishga ruxsat etiladi, bunda montaj maydonchasiga uchinchi (texnologik yarim qalinlikda) FL-OEK xomaki suvogʻini, toʻrtinchi qavat perxlorvinil xomaki suvogʻini (IY guruh) yoki vinilxlorid sopolimerlaridagi xomaki suvoqni va 29-jadvalda keltirilganiga binoan (suvoq qavatlari sonini toʻrtgacha oshirishda qoplama qavatlari soni oshigʻi bilan besh nazarda tutilishi zarur) qoplama qavatlarini qoplash nazarda tutilishi kerak.

5.21. Poʻlat konstruksiyalarni korroziyadan saqlash uchun eritmaga botirish usuli bilan qaynoq ruhlash va qaynoq alyuminlashni nazarda tutish zarur: bolt birlashtirgan joylar bilan birgalikda, tutash payvand bilan yopiq boʻlmagan profilni hamda burchak choklarini, shuningdek, boltlar, shaybalar, gaykalar ham korroziyadan saqlanishi kerak. Korroziyadan saqlashning bu usuliga poʻlat konstruksiyalar uchun vnaxlest payvandini kontur boʻyicha butunlay ustidan qaynoq suv quyish yoki payvand qilingan elementlar orasida kamida 1,5 mm tirqish boʻlishi kafolat berilganligi taʼminlangan shartdagina ruxsat etiladi.

Konstruksiyalarning montaj qilingan tutash joylarining payvandlangan choklari ruhning yoki aluminiyning gazotermik yoʻl bilan changlatilishi yoki III va IY guruhlarga kiruvchi lok-boʻyoq qoplamalari konstruksiya montajidan soʻng protektor xomaki suvoqni qoʻllash bilan himoya qilinishi zarur. Oʻta mustahkam boltlardagi konstruksiyalar tutashtirish yassiligi montajdan oldin ishqalanish koeffitsiyentini kamida 0,37 taʼminlash uchun metall pitra bilan ishlov berilgan boʻlishi zarur.

Poʻlat konstruksiyalarni qaynoq ruhlash oʻrniga (qatlamning 60 — 100 mkm qalinligida) mayda elementlar uchun (1 m gacha oʻlchov uzunligida), bolt, gayka va shaybalardan tashqari, galvanik ruhlash yoki ketidan xromlash bilan kadmiylashtirishni nazarda tutishga ruxsat etiladi. Korroziyadan himoya qilishning bu usulini qatlamining qalinligi 21 mkm gacha boʻlgan (oʻymakorlikda qoplama qalinligi plyus qoʻyimdan oshmasligi kerak) boltlar, gaykalar va shaybalar uchun bolt birlashtirgan turtib chiqqan qismini davomiy III va IY guruhlardagi lok-boʻyoq qoplamalari bilan qoʻshimcha himoya qilgan holda nazarda tutishga ruxsat beriladi.

5.22. Ruh va aluminiy bilan gazotermik changlatishni payvandlangan, bolt va parchin mixda qoqib birlashtirilgan poʻlat konstruksiyalarni korroziyadan himoya qilish uchun nazarda tutish zarur. Payvand bilan montaj qilinib birlashtirilgan joylarga gazotermik changlatish qilinmaydi. Konstruksiyalar montajidan soʻng montaj bilan birlashtirilgan joylarni himoya qilishda gazotermik yoʻl yoki III va IY guruh lok-boʻyoq qoplamalarini protektor xomaki suvogʻini qoʻllash bilan nazarda tutish kerak boʻladi. 5.21-bobda koʻrsatilganiday, konstruksiyalarni himoya qilish uchun, agarda texnologiya jihatdan eritmaga botirib ruhlash yoki alyuminlash nazarda tutilmagan boʻlsa, gazotermik changlatishni nazarda tutishga ruxsat etiladi.

5.23. Quyidagi poʻlat konstruksiyalar uchun albatta elektrokimyoviy himoyani nazarda tutiladi: GOST 9.015-74* boʻyicha qisman toʻla ravishda noorganik suyuq muhitga botgan, yaʼni 26-jadvalda keltirilganiga binoan ishqor eritmalaridan tashqari neft va neft mahsulotlari rezervuarlari tubining ichkari yuzasida agarda suv turib qoladigan boʻlsa, gruntlardagi inshootlar uchun. Gruntlardagi konstruksiyalar uchun albatta izolyatsiyaviy qoplamalar bilan birgalikda elektrokimyoviy himoyani, suyuq muhitlarda esa bu himoyani III va IY guruhlarga kiruvchi lok-boʻyoq ashyolar bilan boʻyash bilan birgalikda nazarda tutishga ruxsat etiladi. Poʻlat konstruksiyalarni elektrokimyoviy himoya qilishni loyihalashtirish maxsus loyihalash tashkiloti tomonidan amalga oshiriladi.

5.24. Davomiy boʻyash bilan birgalikda kimyoviy oksidlash yoki yuzani elektrokimyoviy anodlashda aluminiydan qilingan konstruksiyalarni korroziyadan himoya qilishni nazarda tutishi kerak. Anodli himoya yaxlitligi yoki lok-boʻyoq pardasi payvandlash, parchinlash va montaj vaqtida bajariladigan boshqa ishlar jarayonida buziladigan boʻlsa, avvaldan tozalash ishlari qilingach, 15-maʼlumot ilovasi boʻyicha lok-boʻyoq qoplamalarini protektor xomaki suvogʻi bilan birgalikda qoʻllagan holda himoya qilinishi zarur.

5.25. Gruntlarda joylashgan konstruksiyalar uchun izolyatsiyaviy qoplamalarni nazarda tutish kerak boʻladi. Dumaloq va toʻgʻri burchakli kesim unsurlarini, jumladan, sim arqonlarni, troslarni, quvurlarni GOST 9.015-74* boʻyicha normal, kuchaytirilgan yoki ancha-muncha kuchaytirilgan polimer tasmalardan yoki qatron-rezina, qatron-polimer asosida qoplamalar va boshqa armaturalangan oʻrama tarkibi bilan himoya qilinadi; list konstruksiyalari va yaxlit kesim listi konstruksiyalari — qatronli, qatron-polimer yoki qatron-rezinali qoplamalar bilan kamida 3 mm qalinlikda himoyalanadi. Montaj qilingan, payvand choklari payvandlangandan soʻng himoya qilinadi. Montajga qadar montaj payvandi joylarini qatron suvogʻi bilan bir qavat qilib tekislashni nazarda tutishga ruxsat etiladi.

TUTUN, GAZ-TUTUN VA VENTILYATSIYAVIY MOʻRILAR (DUDBURONLAR), REZERVUARLAR

5.26. Gaz chiqaruvchi stvollar uchun poʻlat tanlash va ularning ichki yuzasini korroziyadan himoya qilish uchun ashyo tanlash 31-jadval boʻyicha ishlab chiqilishi kerak. Futerovka qilinmagan poʻlat moʻrilar loyihalarida albatta vaqt — vaqti bilan stvol ichki yuzasini koʻrib turadigan moslama, “moʻridagi moʻri” turidagi moʻrilar uchun esa — xuddi shunday moʻrilararo boʻshliqni koʻrib turadigan moslama nazarda tutilishi zarur. Alohida unsurlardan iborat, yuk koʻtaruvchi poʻlat sinchga osilgan moʻrilar stvolini loyihalashtirishda, sinch konstruksiyasini himoya qilish usullarini tavsiya qilingan 14-ilova koʻrsatmalariga va 29-jadvalga muvofiq qoʻllash, muhitlarning agressiv taʼsir darajasini esa 24-jadval boʻyicha S gazlar guruhi uchun aniqlash zarur.

5.27. 10XNDP markali poʻlatdan loyihalashtirilgan va quruq va normal namlik zonasidagi, tashqi havoning past agressiv taʼsiri ostidagi qurilishlar uchun moʻljallangan yuk koʻtaruvchi poʻlat sinchlar konstruksiyalarini korroziyadan himoya qilmasdan qoʻllashga ruxsat etiladi. Tutun moʻrisining gaz chiqaruvi tanasining yuqori qismi korroziyaga chidamli poʻlatdan 31-jadvalga muvofiq ishlangan boʻlishi zarur.

5.28. Neft va neft mahsulotlari uchun rezervuarlarning poʻlat konstruksiyalari ichki yuzasiga muhitning koʻrsatgan agressiv taʼsir darajasini 32-jadval boʻyicha qabul qilish kerak boʻladi.

5.29. Uglerodli va oz legirlangan poʻlatdan yoki aluminiydan loyihalashtirilgan, sovuq suv, neft, va neft mahsulotlari uchun konstruksiyalarning tashqi yer usti, yer osti va ichki yuzasini korroziyadan himoya qilish usullari tavsiya qilingan 14 va 29-jadval talablariga muvofiq nazarda tutilishi zarur, shuningdek, neft, va neft, mahsulotlari uchun rezervuarlar konstruksiyalarining ichki yuzasini korroziyadan himoya qilishda — GOST 1510-84* talablari hisobga olinishi kerak. Ochiq havoda joylashgan poʻlat rezervuarlarning tashqi sirtini aluminiy kukuni va lok-boʻyoq materiallari bilan qoplash tavsiya etiladi (15-maʼlumot ilovasi boʻyicha). Montaj maydonchasida lok-boʻyoq ashyolarining barcha qatlamlarini oʻrama shaklida nogabarit rezervuarlar uchun tayyorlangan qoplamalari bilan qoplashga ruxsat etiladi.

5.30. Issiq suv rezervuarlarning (suv osti qismida) ichki sathini himoya qilishni elektrokimyoviy himoya, suvni deveratsiya qilish bilan hamda uni qaytadan kislorodga toʻyintirish, rezervuarlarda suv sathiga AG-4 germetik plenkasi-parda tortish yoʻlida bartaraf qilish bilan amalga oshirilishi zarur. Issiq suv rezervuarlarining suv osti qismini V-JS-41 emali bilan 200 mkm qalinlikda (3 qavat) toza yogʻsiz xomaki suvoqsiz yuzaga surkab qoplashni nazarda tutishga ruxsat etiladi.

1. 15-maʼlumot ilovasi boʻyicha epoksidli ashyolar uchun — 373 K dan ortiq qisqa muddatli temperaturalarda; qatlamlar soni va qoplamalar qalinligi 29-jadval boʻyicha xuddi oʻrta agressiv muhitlar uchun V, S, D gazlar guruhidagi binolarda belgilanadi.

2. 200 — 250 mkm qatlam qalinligidagi aluminiylar.

ESLATMA.

1. Mazutning agressiv taʼsir darajasini saqlashning 90°S gacha boʻlgan temperaturasida qabul qilinadi.

2. Xom, ishlanmagan neft tarkibida serovodorodning 10 mg/l dan ortiq konsentratsiyasi yoki serovodorod va karbonat angidrid gazining saqlanishida tubning ichki yuzasiga, pontonlarning past beli, yopmasi va tepasi hamda suzuvchi qopqoqlar tepasiga nisbatdagi agressiv taʼsir darajasi bir pogʻona oshadi.

1. Lok-boʻyoq yoki mastika qoplamasi boʻyicha abraziv (jilvir) muhit yoki zarba kuchi mavjudligida nazarda tutiladi.

5.31. Loyihalashtirish payti suyuq mineral oʻgʻitlar, kislota va ishqorlarni saqlash uchun, uglerodli poʻlatdan loyihalashtirilgan idishlarning ichki sathini himoya qilishda nometall kimyoviy bardoshli ashyolar bilan qoplash yoki mineral oʻgʻitlar va kislotalar saqlanadigan rezervuarlarda elektrokimyoviy himoyani nazarda tutish kerak boʻladi. Bunda konstruksiyalar futerovka qiladigan ashyolarga temperatura taʼsiri deformatsiyasini koʻzda tutgan holda hisoblanishi zarur. Bunday rezervuarlarning payvandlash choklarini tutash qilib loyihalashtirish darkor. Korroziyadan futerovkalar bilan himoya qilingan rezervuarlar konstruksiyalariga texnologik asbob-uskunalardan dinamik ortiqcha yuk oʻtkazilmasligi kerak. Issiq suvli quvurlar yoki havo bilan bunday rezervuarlar ichiga kamida 50 mm masofada futerovka joylashtirish kerak, tezyurar qorishtiruvchi moslamani esa (aylanish chastotasi 300 ayl/min — himoya qoplamasidan to qorgich parraklarigacha kamida 300 mm masofa boʻlishi kerak.

5.32. 5.31-bobda koʻrsatilganiday suyuq muhitlar uchun poʻlat rezervuarlar ichki yuzasini korroziyadan himoya qilish uchun qoplama ashyolarini 33-jadval hamda 16-tavsiya qilingan ilova boʻyicha qabul qilinadi.

1-ILOVA

Majburiy

KOʻRINISHLARI VA KONSENTRATSIYASIGA QARAB, AGRESSIV GAZLAR GURUHI

1. Suvda erib kislotalar eritmalari hosil qiladigan azot oksidlari.

ESLATMA. Ushbu jadvalning D-grafasida koʻrsatilgan darajadan oshiq boʻlgan — gazlar konsentratsiyasida qurilish konstruksiyalari uchun ashyolar qoʻllash mumkinligi tajribaviy tadqiqotlar maʼlumotlariga asoslanib aniqlash kerak boʻladi. Bir necha gazlar mavjud muhitida bir yoki ortiqroq gazlar konsentratsiyasiga muvofiq keladigan yanada agressiv (A dan D gacha) guruh qabul qilinadi.

2-ILOVA

Maʼlumot uchun

QATTIQ MUHITLAR TAʼRIFNOMASI (TUZLAR, AEROZOLLAR VA CHANG-KUKUNLAR)

ESLATMA. Eruvchanligi kamida 2 g/l tuzlar oz eriydiganlariga kiradi, yaxshi eriydiganlariga 2 g/l dan ortiqlari kiradi. Oz gigroskopiklariga 20°S temperaturada teng nisbiy namlikka ega 60% va undan ortiqlari kiradi, gigroskopiklariga esa — kamida 60% kiradi.

3-ILOVA

Maʼlumot uchun

TEMIRBETON KONSTRUKSIYALARNI KORROZIYADAN HIMOYA QILISH UCHUN LOK-BOʻYOQ ASHYOLARI

ESLATMA. Indekslar qiymati: a — ochiq havoga chidamli qoplamalar; an — xuddi shunday, soyabon ostida; p — xuddi shunday, binolarda; x, tr — kimyoviy chidamli, yoriqqa bardoshli; m — moyga bardoshli; v — suvga bardoshli; xk — kislotaga bardoshli; xh — ishqorga bardoshli; b — benzinga bardoshli.

4-ILOVA

Maʼlumot uchun

SUYUQ AGRESSIV MUHITLARDA FOYDALANILADIGAN SIGʻIM INSHOOTLARINING TEMIR-BETON KONSTRUKSIYALARI ICHKI YUZASINING HIMOYA QOPLAMALARI

1. Himoya qoplamasi, qalinligi va qatlamlari soni sxemasini tanlash inshootlar gabaritlari, temperatura, muhitning agressivligi statik bardoshlilik hisobi tekshirilgan majburiyati bilan ishlab chiqiladi, zarur hollarda esa — teplotexnik hisoblar bilan amalga oshiriladi.

2. Bogʻlovchi tanlash har bir muayyan holatda agressiv muhit hisobga olingan holda ishlab chiqiladi.

3. Donali kislotaga chidamli ashyolarni tanlash agressiv muhitning tarkibi va mexanik kuchlar hisobga olingan holda ishlab chiqiladi.

5-ILOVA

Tavsiya qilinayotgani

YER OSTI BETON VA TEMIR-BETON KONSTRUKSIYALARNING TASHQI YUZASINI QILISH

1. Vertikal yuzani himoya qilishda albatta himoya devori qurilmasi nazarda tutiladi.

ESLATMA. Yer osti beton va temir-beton konstruksiyalarni noagressiv suv namgarchiligidan gidroizolyatsiya qilish zaruriyati maxsus meʼyoriy hujjatlar boʻyicha aniqlanadi. Gidroizolyatsiyaviy qoplamalar bir vaqtning oʻzida agarda ular agressiv muhitlarda zarur kimyoviy bardoshlilikka ega boʻlsa konstruksiyalardi korroziyadan, himoya, qilish vositasi boʻlib ham xizmat qilishi mumkin.

6-ILOVA

Tavsiya qilinayotgani

AGRESSIV MUHITDAGI BINOLAR UCHUN MOʻLJALLANGAN POLLARNI HIMOYA QILISH ASHYOLARI

ESLATMA. Kislotalar va oksidlovchi muhitlar uchun, surkamalar, mastikalar, eritmalar va betonlarni kislotaga bardoshli toʻldirgichlarda (andezit, grafit, kvars) tayyorlash kerak.

7-ILOVA

Tavsiya qilinayotgani

POLLAR UCHUN KIMYOVIY BARDOSHLI ASHYOLAR

1. Pol qoplash ashyolarini qoʻllash imkoniyati “+” belgisi bilan belgilangan.

2. Agressiv eritmalar konsentratsiyasi 20% dan oshmasligi kerak. Agressiv eritmalarning katta konsentratsiyasida ashyolarning qoʻllash mumkinligini tegishli GOST larga muvofiq aniqlash kerak boʻladi.

3. Pollarni qoplashga sement betonidan bajarishga ham ruxsat etiladi. Sement betondan qilingan pol qoplamalariga agressiv muhit taʼsiri darajasini 5, 6 va 8-jadvallar boʻyicha qabul qilish kerak boʻladi.

8-ILOVA

Maʼlumot uchun

YOGʻOCHNI HIMOYA QILISH UCHUN LOK-BOʻYOQ ASHYOLARI

1. Qoplama indeksi: d — dekorativ, v — suvga bardoshli, a — atmosferaga bardoshli, x — kimyoga bardoshli.

9-ILOVA

Maʼlumot uchun

YOGʻOCHNI ANTISEPTIKA VA KONSERVATSIYA QILISH UCHUN TARKIBIY MODDALAR

10-ILOVA

Maʼlumot uchun

YOGʻOCH YUZASINI SHIMDIRISH UCHUN TARKIBII MODDALAR

11-ILOVA

Majburiy

OCHIQ HAVODA FOYDALANILADIGAN POʻLAT SIM ARQONLAR HIMOYASI

1. Konstruksiyalar holati ustidan foydalanish jarayonida doimiy nazorat boʻlmasa, qoʻshimcha ravishda lok-boʻyoq qoplamalar, surkamalar yoki polimer pardalar bilan albatta himoya qilishni nazarda tutish kerak boʻladi.

2. Birinchisidan to oxirgisidan oldingisigacha sim qatlami uchun J qoplama guruhi ruxsat etiladi.

12-ILOVA

Tavsiya qilinayotgani

KAM LEGIRLANGAN POʻLATLAR MARKALARIGA MUVOFIQ AGRESSIV MUHITLARDA POʻLAT KONSTRUKSIYALARNI PAYVANDLASH UCHUN ASHYOLAR

1. Konstruksiyalarni korroziyadan himoya qilmasdan loyihalash-tirishda.

2. Qoʻshimcha himoyasiz.

3. Faqat 10XSND markali poʻlat uchun.

ESLATMA. 10XCND va 15XSND markali poʻlat konstruksiyalarni qoʻlda payvandlash uchun qoplangan elektrodlarni tanlash buyurtmachi va montajchi tashkilotlar bilan kelishgan holda amalga oshiriladi.

13-ILOVA

Majburiy

KORROZIYADAN HIMOYA QILINMAYDIGAN TOʻSUVCHI KONSTRUKSIYALAR LISTLARINING MINIMAL (ENG KAM) QALINLIGI

* AD1M, AMsM, AMg2M (boshqa markali aluminiylarni korroziyadan himoyasiz qoʻllashga ruxsat etilmaydi) markali aluminiylar uchun.

** Bino tomonidan listlar yuzasi boʻyalgan shartda.

14-ILOVA

Tavsiya qilinayotgani

METALL KONSTRUKSIYALARNI KORROZIYADAN HIMOYA QILISH USULLARI

1. GOST 23486-79* va GOST 24524-80 boʻyicha toʻsuvchi uch qatlamli metall panellar konstruksiyalariga kirmaydi.

2. 13-majburiy ilovaning talablariga muvofiq.

3. Sim arqonlar va trosslardan boʻlgan konstruksiyalar unsurlari uchun elektrokimyoviy himoya nazarda tutilmaydi.

4. Qaynoq alyuminiylash (t≥50 mkm) ruxsat etiladi.

5. Qoʻshimcha boʻyashsiz qaynoq alyuminiylash (t≥50 mkm) ruxsat etiladi.

6. Qoʻshimcha ravishda IY guruhdagi materiallar bilan t≥100 mkm qalinligida boʻyash bilan birga qaynoq alyuminiylashga (t≥80 mkm) ruxsat etiladi.

ESLATMA. 1. Lok-boʻyoq ashyolari guruhlari va qalinligi 29-jadvalda keltirilgan, ashyolar—15-maʼlumot ilovasida keltirilgan. Noagressiv taʼsir muhitida lok-boʻyoq qoplamalari qatlami qalinligini idoraviy meʼyoriy hujjatlar boʻyicha belgilash kerak boʻladi.

2. Tarkibida oltingugurt angidridi, serovodorod va V, S va D gaz guruhlari boʻyicha azot oksidlarida, gazotermik changlatishda A7, AD1, AMs, aluminiy markalarini qabul qilinadi, qaynoq alyuminiylashda AO, A5, A6 aluminiy markasini; qolgan muhitlarda gazotermik changlatish va qaynoq alyuminiylashda SO, S1, S2, SZ markali ruhlar qabul qilinadi.

Suyuq muhitlar taʼsiriga yoʻliquvchi (oʻrta agressiv yoki kuchli agressiv taʼsir darajasida) poʻlat konstruksiyalarni korroziyadan himoya qilish uchun ruhni gazotermik changlatishga (t=80 — 20 mkm) hamda aluminiyni changlatishga (t=120-170 mkm) ruxsat etiladi.

3. Gruntlardagi konstruksiyalar uchun izolyatsiyaviy qoplamalar (qatronli, qatron-polimerli, qatron-mineralli, etilenli va boshq.) GOST 9.015-74* talablarini qondirishi kerak.

15-ILOVA

Maʼlumot uchun

POʻLAT VA ALUMINIY KONSTRUKSIYALARNI KORROZIYADAN HIMOYA QILISH UCHUN LOK-BOʻYOQ ASHYOLAR

ESLATMA.

1. Aluminiy yoki ruhlangan poʻlat konstruksiyalarga surkash uchun maxsus moʻljallanmagan xomaki suvoqlarni, bu ashyolardan boʻlgan konstruksiyalarga, shuningdek, faqat VL-02 fosfatlashadigan xomaki suvoq boʻyicha metall qoplamalar sirtiga surtishga ruxsat beriladi.

2. Indekslar mazmuni: a — ochiq havoga chidamli qoplamalar; an — xuddi shunday, binolarda; x — kimyoviy chidamli; t — termobardoshli; m — moyga bardoshli; v — suvga bardoshli; xk — kislotaga bardoshli; xh — ishqorga bardoshli; b — benzinga bardoshli.

16-ILOVA

Tavsiya qilinayotgani

KISLOTALAR, ISHQOR VA SUYUQ MINERAL OʻGʻITLAR UCHUN POʻLAT REZERVUARLARNING NOMETALL HIMOYA QOPLAMALARI VARIANTLARI

1. Himoya qatlami, qalinligi va qatlamlarining soni sxemalari tanlashni inshootlar gabaritlarini, temperaturani, agressiv muhitning taʼrifnomasini albatta statik chidamliligini hisoblab tekshirgan holda, zaruriyat tugʻilganda esa teplotexnik hisobini ham nazarda tutib, ishlab chiqish kerak boʻladi.

2. Bogʻlovchi moddani tanlash agressiv muhit tarkibini hisobga olgan holda amalga oshiriladi.

3. Alohida kislotaga bardoshli ashyolarni tanlash muhitning tabiatidan, mexanik kuch va teplotexnik hisobiga qarab amalga oshiriladi.