SHNQ 2.03.11-24 “Bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalarini korroziyadan himoya qilish” shaharsozlik normalari va qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida (01/2-5-son)

24.01.2025

Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining

buyrugʻi

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2025-yil 28-fevralda hisobga olindi, hisob raqami 336]

Oʻzbekiston Respublikasining Shaharsozlik kodeksi hamda Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 23-apreldagi 231-son “Qurilish sohasidagi normativ hujjatlarni xalqaro standartlar bilan uygʻunlashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq buyuraman:

1. SHNQ 2.03.11-24 “Bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalarini korroziyadan himoya qilish” shaharsozlik normalari va qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Oʻzbekiston Respublikasi davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi raisining 1996-yil 11-sentabrdagi 87-son buyrugʻi bilan tasdiqlangan QMQ 2.03.11-96 “Qurilish konstruksiyalarini korroziyadan himoya qilish” qurilish meʼyorlari va qoidalari oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin.

3. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi hamda “Oʻzsanoatqurilishmateriallari” uyushmasi bilan kelishilgan.

4. Ushbu buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Vazir Sh. XIDOYATOV

Toshkent sh.,

2025-yil 24-yanvar,

01/2-5-son

Kelishildi:

Favqulodda vaziyatlar vaziri A. KULDASHEV

2025-yil 14-yanvar

“Oʻzsanoatqurilishmateriallari” uyushmasi boshqaruv raisi v.b B. BOBOKULOV

2025-yil 7-yanvar

Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vaziri A. ABDUXAKIMOV

2025-yil 3-yanvar

Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining 2025-yil 24-yanvardagi 01/2-5-son buyrugʻiga ILOVA

SHNQ 2.03.11-24 “Bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalarini korroziyadan himoya qilish” shaharsozlik normalari va qoidalari

Mazkur shaharsozlik normalari va qoidalari (bundan buyon matnda SHNQ deb yuritiladi) minus 40°C dan plyus 50°C gacha haroratli agressiv muhitlar taʼsiridagi bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalarini (beton, temir-beton, yogʻoch, tosh, xrizotilsement hamda metall) loyihalashda ularni korroziyadan himoya qilishga oid talablarni belgilaydi.

1-bob. Shaharsozlik normalari va qoidalari hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga havolalar

1. Mazkur SHNQda quyidagi shaharsozlik normalari va qoidalari, sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga havolalar qoʻllanilgan:

SHNQ 1.04.03-23 “Bino va inshootlarni qurish, rekonstruksiya qilish, taʼmirlash va ularga texnik xizmat koʻrsatishni tashkil etish”;

SHNQ 2.01.01-22 “Loyihalash uchun iqlimiy va fizikaviy-geologik maʼlumotlar”;

SHNQ 2.01.04-18 “Qurilish issiqlik texnikasi”;

SHNQ 2.03.01-24 “Beton va temir-beton konstruksiyalar”;

SHNQ 2.03.07-21 “Tosh va armaturalangan toshli konstruksiyalar”;

SHNQ 2.03.08-22 “Yogʻoch konstruksiyalar”;

SHNQ 2.03.14-18 “Kompozit polimer armaturali beton konstruksiyalar”;

SHNQ 2.05.03-22 “Koʻpriklar va quvurlar”;

SHNQ 2.06.01-24 “Gidrotexnik inshootlar. Loyihalashning asosiy qoidalari”;

SHNQ 2.06.08-21 “Gidrotexnika inshootlarining beton va temir-beton konstruksiyalari”;

GOST 9.401-2018 Korroziya va eskirishdan himoya qilishning yagona tizimi. Lok-boʻyoq qoplamalari. Iqlim omillariga qarshilik koʻrsatish uchun tezlashtirilgan sinovlarning umumiy talablari va usullari (rasmiy manba: Yedinaya sistema zashiti ot korrozii i stareniya. Pokritiya lakokrasochnie. Obshiye trebovaniya i metodi uskorennix ispitaniy na stoykost k vozdeystviyu klimaticheskix faktorov);

GOST 9.402-2004 Korroziya va eskirishdan himoya qilishning yagona tizimi. Lok-boʻyoq qoplamalari. Metall yuzalarni boʻyash uchun tayyorlash (rasmiy manba: Yedinaya sistema zashiti ot korrozii i stareniya. Pokritiya lakokrasochnie. Podgotovka metallicheskix poverxnostey k okrashivaniyu);

GOST 9.602-2016 Korroziya va eskirishdan himoya qilishning yagona tizimi. Yer osti inshootlari. Korroziyadan himoya qilish uchun umumiy talablar (rasmiy manba: Yedinaya sistema zashiti ot korrozii i stareniya. Soorujeniya podzemnie. Obshiye trebovaniya k zashite ot korrozii);

GOST 380-2005 Oddiy sifatli uglerodli poʻlat. Markalar (rasmiy manba: Stal uglerodistaya obiknovennogo kachestva. Marki);

GOST 1050-2013 Legirlanmagan konstruksiyali yuqori sifatli va maxsus poʻlatdan tayyorlangan metall mahsulotlar. Umumiy texnikaviy shartlar (rasmiy manba: Metalloproduksiya iz nelegirovannix konstruksionnix kachestvennix i spetsialnix staley. Obshiye texnicheskiye usloviya);

GOST 4245-72 Ichiladigan suv. Xlorlarning miqdorini aniqlash usuli (rasmiy manba: Voda pityevaya. Metodi opredeleniya soderjaniya xloridov);

GOST 4784-2019 Aluminiy va deformatsiyalanadigan aluminiy qotishmalar. Markalar (rasmiy manba: Aluminiy i splavi alyuminiyevie deformiruyemie. Marki);

GOST 10060-2012 Betonlar. Sovuqqa chidamliligini aniqlash usullar (rasmiy manba: Betoni. Metodi opredeleniya morozostoykosti);

GOST ISO 10684-2015 Mahkamlash mahsulotlari. Issiq ruxlash bilan qoʻllaniladigan qoplamalar (rasmiy manba: Izdeliya krepejnie. Pokritiya, nanesennie metodom goryachego sinkovaniya);

GOST 10702-2016 Sovuq quyma shtamplash uchun konstruksiyaviy legirlanmagan va legirlangan poʻlatdan tayyorlangan sortli prokat. Umumiy texnikaviy shartlar (rasmiy manba: Prokat sortovoy iz konstruksionnoy nelegirovannoy i legirovannoy stali dlya xolodnoy obyemnoy shtampovki. Obshiye texnicheskiye usloviya);

GOST 14959-2016 Ressora-prujina legirlanmagan va legirlangan poʻlatdan tayyorlangan metall mahsulotlar. Texnikaviy shartlar (rasmiy manba: Metalloproduksiya iz ressorno-prujinnoy nelegirovannoy i legirovannoy stali. Texnicheskiye usloviya);

GOST 19281-2014 Mustahkamligi kuchaytirilgan prokat. Umumiy texnikaviy shartlar (rasmiy manba: Prokat povishennoy prochnosti. Obshiye texnicheskiye usloviya);

GOST 22266-2013 Sulfatga chidamli sementlar. Texnikaviy shartlar (rasmiy manba: Sementi sulfatostoykiye. Texnicheskiye usloviya);

GOST 25485-2019 Katakli beton. Umumiy texnikaviy shartlar (rasmiy manba: Betoni yacheistie. Obshiye texnicheskiye usloviya);

GOST 25820-2014 Yengil betonlar. Texnikaviy shartlar (rasmiy manba: Betoni legkiye. Texnicheskiye usloviya);

GOST 27751-2014 Qurilish konstruksiyalarning va asoslarning ishonchliligi. Umumiy qoidalar (rasmiy manba: Nadejnost stroitelnix konstruksiy i osnovaniy. Osnovnie polojeniya);

GOST 27772-2021 Poʻlat konstruksiyalarni qurish uchun prokat. Umumiy texnikaviy shartlar (rasmiy manba: Prokat dlya stroitelnix stalnix konstruksiy. Obshiye texnicheskiye usloviya);

GOST 30515-2013 Sementlar. Umumiy texnikaviy shartlar (rasmiy manba: Sementi. Obshiye texnicheskiye usloviya);

GOST 31108-2020 Umumiy qurilish uchun sementlar. Texnikaviy shartlar (rasmiy manba: Sementi obshestroitelnie. Texnicheskiye usloviya);

GOST 31149-2014 Lok-boʻyoq materiallar. Yopishqoqlikni panjara kesish usuli bilan aniqlash (rasmiy manba: Materiali lakokrasochnie. Opredeleniye adgezii metodom reshetchatogo nadreza);

GOST 31383-2008 Beton va temir-beton konstruksiyani korroziyadan himoya qilish. Sinov usuli (rasmiy manba: Zashita betonnix i jelezobetonnix konstruksiy ot korrozii. Metodi ispitaniy);

GOST 31937-2011 Bino va inshoot. Texnik holatni tekshirish va monitoring qilish qoidalari (rasmiy manba: Zdaniya i soorujeniya. Pravila obsledovaniya i monitoringa texnicheskogo sostoyaniya);

GOST 31938-2012 Beton konstruksiyani armaturalash uchun polimer kompozitli armatura. Umumiy texnikaviy shartlar (rasmiy manba: Armatura kompozitnaya polimernaya dlya armirovaniya betonnix konstruksiy. Obshiye texnicheskiye usloviya);

GOST 32016-2012 Beton konstruksiyalarni taʼmirlash va himoya qilish uchun materiallar va tizimlar. Umumiy talablar (rasmiy manba: Materiali i sistemi dlya zashiti i remonta betonnix konstruksiy. Obshiye trebovaniya);

GOST 32017-2012 Beton konstruksiyalarni taʼmirlash va himoya qilish uchun materiallar va tizimlar. Taʼmirlash vaqtida betonni himoya qilish tizimlariga talablar (rasmiy manba: Materiali i sistemi dlya zashiti i remonta betonnix konstruksiy. Trebovaniya k sistemam zashiti betona pri remonte);

GOST 32299-2013 Lok-boʻyoq materiallar. Ajratish usuli bilan yopishqoqlikni aniqlash (rasmiy manba: Materiali lakokrasochnie. Opredeleniye adgezii metodom otriva);

GOST 32702.2-2014 Lok-boʻyoq materiallar. X-simon kesish usuli bilan yopishqoqlikni aniqlash (rasmiy manba: Materiali lakokrasochnie. Opredeleniye adgezii metodom X-obraznogo nadreza);

GOST 33121-2014 Yelimlangan yogʻoch konstruksiyalar. Yelimli birikmalarning harorat-namlik taʼsiriga chidamliligini aniqlash usullari (rasmiy manba: Konstruksii derevyannie kleyenie. Metodi opredeleniya stoykosti kleyevix soyedineniy k temperaturno-vlajnostnim vozdeystviyam);

GOST 33290-2015 Qurilishda foydalaniladigan lok-boʻyoq materiallar. Umumiy texnikaviy shartlar (rasmiy manba: Materiali lakokrasochnie, primenyayemie v stroitelstve. Obshiye texnicheskiye usloviya);

GOST 34028-2016 Temir-beton konstruksiyalar uchun armatura prokati (rasmiy manba: Prokat armaturniy dlya jelezobetonnix konstruksiy. Texnicheskiye usloviya).

2-bob. Atamalar va taʼriflar

2. Ushbu SHNQda quyidagi atamalar va ularning taʼriflari qoʻllanilgan:

bino — funksional maqsadiga qarab odamlar yashashi yoki boʻlishiga va har xil turdagi ishlab chiqarish jarayonlarini bajarishga moʻljallangan, tayanch, toʻsma yoki har ikkala maqsadga xizmat qiluvchi konstruksiyalardan iborat qurilish tizimi;

inshoot — har xil turdagi ishlab chiqarish jarayonlarini bajarish, moddiy qimmatliklarni joylashtirish va saqlash, odamlarning vaqtincha boʻlishi (harakatlanishi), shuningdek uskunalar yoki kommunikatsiyalarni joylashtirish (oʻtkazish, ulash) uchun moʻljallangan, tayanch, toʻsma yoki har ikkala maqsadga xizmat qiluvchi konstruksiyalardan iborat hajmiy, yassi yoki chiziq tarzidagi qurilish tizimi;

korroziyali yorilish — beton, temir-beton, yogʻoch, tosh, xrizotilsement hamda metallning korroziya muhiti bilan oʻzaro taʼsiri natijasida yuzaga keladigan yorilish;

biozararlanish — tirik organizmlarning hayot faoliyati jarayoni taʼsirida materialning fizikaviy va kimyoviy xossalarining oʻzgarishi;

biotsenoz — quruqlik yoki suv havzasi joyi (uchastkasini) birgalikda egallagan hayvonlar, oʻsimliklar, zamburugʻlar va mikroorganizmlar toʻplami;

biotsid — tirik organizmlarni (biologik agentlarni) yoʻq qilish, bostirish yoki oʻsishini toʻxtatish uchun moʻljallangan kimyoviy modda;

litotrof bakteriyalar — tiklanish va energiya olish uchun oksidlanuvchi substratlar sifatida organik moddalardan foydalanuvchi mikroorganizmlar.

3-bob. Umumiy qoidalar

3. Bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalarini korroziyadan himoya qilish uchun quyidagilar amalga oshirilishi kerak:

korroziyaga bardoshli materiallarni qoʻllash;

birlamchi himoya (konstruksiyani loyihalashtirish va tayyorlash bosqichida konstruktiv yechimlarni, konstruksiya materialini tanlash va uning tuzilmasini korroziyadan himoya qilish);

ikkilamchi himoya (konstruksiyalar sirtiga metall, oksid, lok-boʻyoqli va soʻrtma (mastika) qumsaqichli qoplamalarni, smazkalar, plyonka va boshqa materiallarni qoplash);

maxsus himoya (turli xil fizik va fizik-kimyoviy usullar, muhitning agressiv taʼsirini kamaytiruvchi tadbirlar (namlik kondensatsiyasini yoʻqotuvchi va agressiv moddalar konsentratsiyasini pasaytiruvchi tadbirlar, drenaj, elektrokimyoviy himoya) agressiv moddalarni (kislotalar, ishqorlar, oksidlovchi moddalar) izolyatsiyalangan xonalarda saqlash).

4. Bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalariga tashqi agressiv muhitning taʼsir koʻrsatishi quyidagi toʻrt toifaga boʻlinishi lozim:

I — oʻta past agressivli;

II — past agressivli;

III — oʻrtacha agressivli;

IV — yuqori agressivli.

Bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalariga tashqi muhitning fizik holatlari (gazsimon, qattiq va suyuq) taʼsir qilishi inobatga olinishi lozim.

5. Bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalariga tashqi muhitning agressiv taʼsir darajasini oldini olish maqsadida, loyihalashtirishda quyidagilarni amalga oshirish kerak:

korxonalarning bosh rejalarini, hajmiy-rejaviy va konstruktiv yechimlarni shamol guli hamda grunt suvlari oqimi yoʻnalishini hisobga olgan holda ishlab chiqishni;

soʻrish-tortish ventilyatsiyali texnologik asbob-uskunalar germetizatsiya qilishni.

6. Betondagi armaturani korroziyadan himoya qilish yoki korroziyalanish tezligini pasaytirish uchun korroziya ingibitorini armaturaning himoya qoplamasiga va beton tarkibiga qoʻshish zarur.

7. Bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalarini korroziyadan birlamchi himoyalash ularni loyihalashtirish va tayyorlash jarayonida amalga oshirilishi lozim.

8. Ikkilamchi himoya qilish choralari sifatida bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalari yuzalariga himoyalash qoplamalari, singdirilgan moddalar va izolyatsiyalash usullari qoʻllanilishi zarur.

9. Bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalarini birlamchi va ikkilamchi himoyalash boʻyicha tadbirlar foydalanish muddati 50 yil boʻlgan konstruksiyalarga nisbatan qoʻllanilishi lozim.

Foydalanish muddati 100 yil boʻlgan beton va temir-beton konstruksiyalar va GOST 27751-2014 boʻyicha masʼullik darajasi yuqori boʻlgan KS-3 sinfidagi bino va inshootlar konstruksiyalari uchun tashqi muhitning agressivlik darajasini baholash bir darajaga oshirilishi zarur.

Tashqi muhitning agressivlik darajasini baholashni oshirish mumkin boʻlmasa (masalan, yuqori agressiv muhit uchun), bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalarini korroziyadan himoyalash maxsus loyiha boʻyicha amalga oshirilishi kerak.

10. Bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalarini korroziyadan himoya qilishni loyihalashda quyidagi dastlabki maʼlumotlar hisobga olinishi zarur:

SHNQ 2.01.01-22 boʻyicha muhitning iqlim sharoitlari va SHNQ 2.01.04-18 boʻyicha xonalar va muhitning namlik rejimiga oid maʼlumotlar;

qurilish maydoni hududida bajariladigan qidiruv ishlarining natijalari (yer osti suvlari oqimining tarkibi, sathi, yoʻnalishi, yer osti suvlari sathining koʻtarilish ehtimoli, grunt va yer osti suvida bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalari materiallariga nisbatan agressiv boʻlgan moddalarning hamda daydi toklarning mavjudligi;

gazlar va aerozollarning turi va konsentratsiyasi, shamolning asosiy yoʻnalishi;

bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalariga mexanik, termik va biologik taʼsirlar.

11. Rekonstruksiya qilinayotgan bino va inshootlarni korroziyadan himoya qilishni loyihalashtirishda quyidagilar inobatga olinishi zarur:

GOST 31937-2011 boʻyicha bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalarini texnik tekshirish natijalarini hisobga olib, bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalari holati haqidagi maʼlumotlar;

bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalarining shikastlanish sabablarini oʻrganish natijalari.

12. Bino yoki inshootdan foydalanish sharoitlari oʻzgarsa, uni rekonstruksiya qilishdan oldin muhitning taʼsirini va bino konstruksiyalari hamda himoya qoplamalarining korroziya holati oʻrganilishi lozim.

13. Isitiladigan binolarni loyihalash va qurishda bino konstruksiyalarida kondensat hosil boʻlishi hamda muzlab qolishi oldini olingan boʻlishi lozim.

14. Yigʻma konstruksiyaning turli qism (ustun, kolonna va plitalar)lari past, oʻrtacha va yuqori agressiv muhitda boʻlsa, konstruksiyaning korroziyadan himoyasi faqatgina uning korroziyaga uchragan qismi uchun birlamchi, ikkilamchi va maxsus korroziyadan himoyalashni amalga oshirish kerak.

15. Bino va inshootlarni texnologik loyihalashtirishda quyidagilarni inobatga olish lozim:

uskunani germetizatsiya qilishni;

xonalardagi agressiv muhitlar turi boʻyicha uskunani guruhlashni;

agressiv toʻkmalar hamda changni yigʻib olish va ularni neytrallashni;

konstruksiyalarga agressiv taʼsir darajasini pasaytiruvchi tadbirlarni (birlamchi, ikkilamchi va maxsus himoya) bajarishni.

16. Bino va inshootlarning shakli va konstruktiv yechimlari ularda agressiv gazlar, bugʻlar, chang va namlik yigʻilib qolishiga olib keladigan havo aylanmaydigan joylar boʻlmasligi kerak.

17. Qurilish va foydalanish davrida, agar konstruksiyada beton va temir-betonga taʼsiridan himoyalanish choralari bajarilmagan boʻlsa, konstruksiyalar yuzasidan qor va muzni muzlashga qarshi reagentlar yordamida tozalashga yoʻl qoʻyilmaydi.

18. Muhitlarning xrizotilsement konstruksiyalarga agressiv taʼsir darajasi va ularni himoya qilish choralari beton konstruksiyalarning amaldagi texnik holati boʻyicha baholanishi va belgilanishi lozim.

4-bob. Beton va temir-beton konstruksiyalar

1-§. Umumiy talablar

19. Beton va temir-beton konstruksiyalarni korroziyadan himoya qilishda quyidagi choralar amalga oshirilishi kerak:

beton qorishmasini yotqizish jarayonida gidrofaol profilli bogʻichlar (jgutlar) va gidroshponkalar bilan betonlash choklarini germetizatsiya qilish;

korroziya tavsiflari boʻyicha foydalanish sharoitlariga muvofiq keluvchi armaturani tanlash va qoʻllash;

yigʻma temir-beton konstruksiyalarni tayyorlash va montaj qilish bosqichida oʻrnatma detallar va bogʻlanishlarni korroziyadan himoya qilish, keyinchalik armaturani betonga tortish bilan bajariladigan konstruksiya kanallaridagi oldindan zoʻriqtirilgan armaturani saqlash;

beton himoya qatlamining qalinligini taʼminlash va yoriqlarning ochilish kengligini cheklash.

20. Beton va temir-beton konstruksiyalarining sovuqqa bardoshliligini taʼminlash uchun birlamchi himoyalash choralari amalga oshirilishi lozim.

21. Beton va temir-beton konstruksiyalar yuzalarini quyidagi ikkilamchi choralar bilan himoyalash kerak:

lok-boʻyoq, qalin qatlamli (soʻrtma) qoplamalar;

listli va plyonkali materiallardan yelimlovchi izolyatsiya;

mineral va polimer bogʻlovchi, suyuq shisha, bitum asosidagi surtiladigan, futerlangan va suvoq qoplamalar;

donali yoki blokli mahsulotlar bilan qoplash;

konstruksiyalarning yuza qatlamiga kimyoviy bardoshli materiallarni zichlab shimdirish;

kristallanuvchi yangi hosil qilingan moddalar yordamida beton gʻovak tarkibini zichlash hasda yuzasiga singish taʼsiriga ega tarkiblar bilan ishlov berish;

gidrofoblovchi tarkiblar bilan ishlov berish;

biotsid-moddalar, antiseptiklar bilan ishlov berish.

22. Quyidagi maxsus choralar agressiv muhitning taʼsirini kamaytirish, zararli moddalarni yoʻqotish yoki ularning konstruksiyalarga taʼsirini cheklash uchun qoʻllanilishi lozim:

namlikning kondensatsiyasini yoʻqotuvchi va agressiv moddalar konsentratsiyasini kamaytiradigan chora-tadbirlar;

suvning oqib ketishini tashkil qilish;

drenajlash;

elektrokimyoviy himoya.

23. Agressiv muhitlar taʼsiriga uchraydigan temir-beton konstruksiyalarni hisoblashni yoriqbardoshlikka qoʻyiladigan talablar toifasi va betondagi yoriqlar ochilishining ruxsat etilgan eng katta kengligini hisobga olgan holda amalga oshirish zarur.

Bunda, gaz va qattiq muhit uchun mazkur SHNQning 6-ilovasi 2-jadvaliga muvofiq, suyuq agressiv muhit uchun esa 6-ilovasi 3-jadvaliga muvofiq bajarilishi kerak.

24. Bino va inshootlarni rekonstruksiya qilishda beton va armaturaning korroziyaga yemirilish holati aniqlanishi lozim.

25. Gazsimon va qattiq agressiv muhitlar taʼsirida beton himoya qatlamining qalinligi va oʻtkazuvchanligi ushbu SHNQning 4-ilovasi 1-jadvali hamda 6-ilovasi 1 — 3-jadvallariga muvofiq boʻlishi kerak.

26. Qovurgʻali plitalar, devor panellarining tokchalari va yalpoq plitalar konstruksiyalarining ogʻir va yengil betonining himoya qatlamini past agressiv muhit taʼsiri darajasi uchun 15 mm ga teng hamda oʻrtacha agressivli muhit taʼsiri darajasi uchun 20 mm ga teng qabul qilinishi (armatura sinfidan qatʼiy nazar barcha turdagi beton uchun) zarur.

27. Monolit konstruksiyalarning himoya qatlamini ushbu SHNQning 4-ilovasi 1-jadvali hamda 6-ilovasi 1 — 3-jadvallarida keltirilgan qiymatlardan 5 mm ortiq olinishi lozim.

28. Yorilishga chidamlilikning 2-toifali oldindan zoʻriqtirilgan temir-beton konstruksiyalar uchun himoya qatlamining qalinligi 10 mm ga oshganda yoriqlarning ochilish kengligini 0,05 mm ga oshirishga yoʻl qoʻyiladi.

29. Koʻprik va quvurlar, gidrotexnika inshootlari uchun betonning himoya qatlamining qalinligi va yoriqlar ochilishining kengligi SHNQ 2.05.03-22 ga muvofiq belgilanishi kerak.

30. Aerodrom konstruksiyalari uchun betonning himoya qatlamining qalinligi SHNQ 2.06.08-21 ga muvofiq boʻlishi lozim.

31. Past va oʻrtacha agressivli darajadagi muhitda ruxlangan armaturadan foydalanganda himoya qatlamining qalinligini 5 mm ga kamaytirish yoki betonning oʻtkazuvchanligini bir darajaga oshirishga yoʻl qoʻyiladi. Bunda, betonning suvga chidamliligi darajasi W4 dan past boʻlmasligi kerak.

32. Agressiv muhitli binolar uchun oldindan zoʻriqtirilgan temir-beton konstruksiyalarni qotgan betonga armaturani tortish usuli bilan tayyorlashga yoʻl qoʻyilmaydi.

33. Yengil betonlardan tayyorlangan beton va temir-beton konstruksiyalarni agressiv muhitlarda qoʻllash, ularning oʻtkazuvchanlik koʻrsatkichlari ogʻir betonlarning xususiyatlariga muvofiq boʻlganda foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

34. Agressiv, gazsimon va qattiq muhitga ega binolar uchun yengil va katakli betondan tayyorlangan orayopma konstruksiyalar mazkur SHNQning 7-ilovasi 1-jadvaliga muvofiq qoʻllanilishi kerak.

35. Dengiz suvi taʼsirida boʻlgan konstruksiyalarning korroziyaga va sovuqqa chidamliligi birlamchi (betonning sulfatga hamda sovuqqa chidamliligini oshiradigan sement va qoʻshimchalarni qoʻllash, betonning suv oʻtkazuvchanligini kamaytirish, himoya qatlamining qalinligini oshirish, korroziyaga qarshi qoplamalar bilan armaturalarni himoya qilish) va ikkilamchi yoki elektrokimyoviy usullar bilan himoyalanishi kerak.

36. Yupqa devorli betondan tayyorlangan temir-beton konstruksiyalar ruxlangan armatura yoki kompozit polimer armatura bilan mustahkamlanganda past agressivli gaz, suyuq yoki qattiq muhitda ikkilamchi himoyasiz foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

Oʻrtacha va yuqori agressivli muhitda yupqa devorli konstruksiyalar yuzasini ikkilamchi himoya qilish kerak.

2-§. Beton va temir-beton konstruksiyalarning yuzalarini korroziyadan himoya qilishga qoʻyiladigan talablar

37. Beton va temir-beton konstruksiya yuzalarini himoya qilish atrof-muhitning agressiv taʼsirining turi va darajasiga koʻra belgilanishi kerak.

38. Beton va temir-beton konstruksiyalarning yuzalarini korroziyadan himoya qilishda quyidagilar hisobga olinishi lozim:

gaz va qattiq muhitlar (aerozollar) taʼsirida — lok-boʻyoq qoplamalari;

suyuq muhitlar taʼsirida va qattiq agressiv muhit bilan bevosita aloqada boʻlganda — lok-boʻyoq qalin qatlamli soʻrtmali (mastika) qoplamalar;

suyuq muhitlar taʼsirida gruntlarda namlikdan himoya sifatida — yopishtirilgan qoplamalar;

suyuq muhitlar, gruntlarda — kimyoviy barqaror materiallar bilan toʻyintirish (zichlash);

suv yoki atmosfera yogʻinlari oqibatida vaqti-vaqti bilan namlanganda, kondensat hosil boʻlganda — gidrofoblash;

kislota ajratuvchi bakteriyalar va zamburugʻlar taʼsirida — biotsid materiallar;

gazli muhitlar taʼsirida va suyuq muhitlarning davriy taʼsirida, suv va atmosfera yogʻinlari bilan davriy namlanganda, kondensat hosil boʻlganda — yupqa qatlamli polimersementli himoya qoplamalari;

suyuq muhitlarda — qalin qatlamli polimersement qoplamalar.

39. Rekonstruksiya qilingan bino va inshootlarni korroziyadan himoya qilish GOST 32016-2012 hamda SHNQ 1.04.03-23 muvofiq boʻlishi kerak.

40. Foydalanishda ochish va taʼmirlash imkoni mavjud boʻlmagan yer osti konstruksiyalari uchun butun foydalanish davrida ularni himoya qilishni taʼminlaydigan materiallarni qoʻllash kerak.

41. Beton va temir-beton konstruksiyalarning yuzalari holatini baholash uchun korroziyaga qarshi himoyani qoʻllashdan oldin quyidagi koʻrsatkichlar aniqlanishi lozim:

normadagi gʻadir-budurlik sinfi;

yuza qatlamining siqilish kuchi;

ishqorliligi;

yuza qatlamining namligi;

buzilgan va nuqsonlarning yoʻqligi;

oʻtkir burchaklar va qirralarning yoʻqligi;

ifloslanish yoʻqligi.

42. Yuzaki qatlamning siqilishga mustahkamligi beton uchun 15 MPa dan va sement-qum qorishma uchun 8 MPa dan kam boʻlmasligi lozim.

Organik erituvchilar asosidagi lok-boʻyoq materiallar qoʻllanilganda, qalinligi 20 mm li yuza qatlamda beton namligi massa boʻyicha 4 foizdan ortiq boʻlmasligi (plyonka yuzasi nam boʻlmasligi, beton yuzasi ushlab koʻrilganda yengil-quruq boʻlishi) lozim.

Suv asosidagi materiallar qoʻllanilganda, beton yuza qatlamining namligi massa boʻyicha 10 foizdan ortiq boʻlmasligi (yuzada koʻrinadigan suv plyonkasi boʻlmasligi) kerak.

43. Beton va temir-beton konstruksiyalarida foydalaniladigan lok-boʻyoq materiallari (boʻyoqlar, emallar, loklar, gruntli, shpaklyovka) GOST 33290-2015 ga muvofiq boʻlishi kerak.

Beton va temir-beton konstruksiyalarining materiallari va himoya tizimini tanlash GOST 32017-2012 ga muvofiq amalga oshirilishi kerak.

44. Ish sharoitlariga koʻra beton va temir-beton konstruksiyalarning qoplamalarini tanlashga qoʻyiladigan talablar mazkur SHNQning 10-ilovasi 1-jadvaliga muvofiq olinishi zarur.

Beton va temir-beton konstruksiyalarning yuzasini korroziyaga qarshi himoya qilish uchun moʻljallangan lok-boʻyoq yupqa qatlamli qoplama tizimlarining turlari (qalinligi 250 mkm gacha) mazkur SHNQning 10-ilovasi 2-jadvaliga muvofiq olinishi kerak.

Lok-boʻyoq qalin qatlamli, uygʻunlashgan (kombinatsiyalangan) himoya qoplama tizimlarining turlari ushbu SHNQning 10-ilovasi 3-jadvalda keltirilgan.

Mazkur SHNQning 6-ilovasi 2 va 3-jadvallarida keltirilgan chegaralar doirasida deformatsiya yoriqlari boʻlgan konstruksiyalar uchun yorilishga chidamli materiallar (lok-boʻyoq, soʻrtmalar (mastikalar), polimer-sement) bilan qoplanishi kerak.

45. Beton va temir-beton konstruksiyalar yuzasini antikorroziya himoya qilish uchun moʻljallangan himoya qoplamalari va tizimlari moʻljallangan ish sharoitlariga koʻra quyidagi sifat koʻrsatkichlariga ega boʻlishi kerak:

betonga yopishish;

suv oʻtkazuvchanlik;

diffuziya oʻtkazuvchanlik;

sovuqqa chidamlilik;

kimyoviy chidamlilik;

biochidamlilik;

yorilishga chidamlilik;

bugʻ oʻtkazuvchanligi;

dekorativ xususiyatlar.

46. Himoya qoplamalari tizimlarining beton va temir-beton konstruksiyalar yuzasi bilan kirishish mustahkamligi qiymati 1,0 MPa dan kam boʻlmasligi kerak.

47. Yer osti inshootlarining yuzasini himoya qilish beton va temir-beton konstruksiyalarining turi, ularning oʻlchamlari, ishlab chiqarish texnologiyasini hisobga olgan holda hamda ishchi sharoitlarga asosan tanlash kerak.

Bino va inshootlarning yer osti inshootlarining tashqi yon yuzalari (yer toʻlalarning devorlari, yopiq konstruksiyalar) agressiv yer osti suvlaridan soʻrtma (mastika), yopishtiriladigan yoki qoplamalar bilan himoyalangan boʻlishi zarur.

Izolyatsiya qoplamalarining turlari mazkur SHNQning 10-ilovasi 2-jadvaliga asosan qabul qilinishi kerak.

Loyihada keltirilgan gidroizolyatsiya bir vaqtning oʻzida agressiv muhitda ishlaydigan konstruksiyalarning korroziyadan himoya qilishni taʼminlashi kerak.

48. Namlik va salbiy harorat taʼsirida boʻladigan toʻliq himoyalanmagan beton va temir-beton konstruksiyalarga namlikni chiqib ketishiga xalal beruvchi himoya qoplamasini qoʻllashga yoʻl qoʻyilmaydi.

49. Beton va temir-beton poydevor va inshootlarning tagliklarini himoya qilish uchun agressiv muhitga chidamli himoya taʼminlanishi kerak.

50. Yer osti agressiv suvi yoki grunt bilan tutashgan yer osti beton va temir-beton konstruksiyalarning yon yuzalarini, inshootdan foydalanish jarayonida yer osti suvlari sathi koʻtarilishi va ularning agressivligi ortishi ehtimolini inobatga olgan holda himoyalash zarur.

51. Suyuq agressiv vositalar mavjud boʻlganda, metall ustunlar va jihozlar uchun beton va temir-beton poydevorlar zamindan kamida 300 mm balandlikda himoyalangan boʻlishi lozim.

52. Yerdagi pollarni loyihalashda yer osti suvlari va ularning darajasidan qatʼi nazar pastki qatlam qismining ostida gidroizolyatsiya qilinishi zarur.

53. Qurilish poydevoridan, ustunlardan, devorlardan va uskunalar poydevoridan kamida 1 m masofada agressiv suyuqliklarni tashuvchi quvurlar, chuqurlar va kollektorlar oʻtkazilishi lozim.

54. Agressiv gazli ichki muhitga ega oqava suv inshootlarining temir-beton konstruksiyalari B30 dan past boʻlmagan mustahkamlik sinfidagi betondan, suv oʻtkazmaslik sinfi W8 dan kam boʻlmagan betondan tayyorlangan boʻlishi zarur.

Agressiv ichki muhitga ega boʻlgan joylarda oqava suv quvurlari, quduqlar, kameralarni loyihalashda kimyoviy chidamli silikat, polimer va boshqa materiallar bilan himoya qilish lozim.

Bunda, ichki polimer qoplamali temir-beton quvurlardan foydalanish kerak.

Gaz korroziyasi taʼsirida ishlaydigan metall elementlari zanglamaydigan poʻlatdan tayyorlanishi yoki kimyoviy chidamli qoplamalar bilan himoyalangan boʻlishi, shuningdek korroziyaga chidamli kompozit (metall boʻlmagan) materiallar bilan almashtirilishi zarur.

55. Qoziqlarni tayyorlashda betonning suv oʻtkazmasligi kamida W6 boʻlishi kerak.

Qoʻzgʻaluvchan va tebranishli temir-beton qoziqlarning yuzasini qoplamalar bilan himoya qilishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Bunda, qoziqlarni yuk koʻtarish qobiliyatiga salbiy taʼsir koʻrsatmaganda gidroizolyatsiya penetratsiya aralashmalari bilan himoya qilish yoki shimdirishga yoʻl qoʻyiladi.

56. Yuzasini himoyalash murakkab boʻlgan beton va temir-beton konstruksiyalarning (burab qoqiladigan qoziqlar, “gruntdagi devor”) mustahkamligini oshirish maxsus sementlar, qoʻshimchalar qoʻshish orqali amalga oshirilishi kerak.

57. Toʻsiq konstruksiyalarining deformatsiya choklarida ruxlangan kompensatorlar, zanglamaydigan yoki kauchuk bilan qoplangan poʻlat, poliizobutilen yoxud boshqa turdagi elastik korroziyaga chidamli materiallardan, shuningdek mustahkam birikuvchi kimyoviy soʻrtmali (mastika) boʻlishi kerak.

58. Deformatsiya choklariga agressiv muhitning kirishini oldini olib loyihalanishi lozim.

3-§. Temir-beton konstruksiyalarni elektrokorroziyadan himoya qilishga qoʻyiladigan talablar

59. Temir-beton konstruksiyalarni elektrokorroziyadan himoya qilish quyidagilarda taʼminlanishi kerak:

doimiy tok mavjud boʻladigan konstruksiyalarda daydi toklar mavjud boʻlganda;

bino va inshootlardagi elektroliz boʻlimlarining temir-beton konstruksiyalarida;

inshootlarning konstruksiyalarida, doimiy elektrlashtirilgan transportlarning relslarida;

doimiy tok manbai taʼsirida boʻladigan quvur oʻtkazgichlar, kollektorlar, poydevorlar hamda bino va inshootlarning yer osti konstruksiyalarida;

tashqi manbalardan oqim sohasida joylashgan bino va inshootlarning quvurlari, kollektorlari, poydevorlari va boshqa kengaytirilgan yer osti inshootlarida;

oʻzgaruvchan tok taʼsirida zaminlovchi qurilmalar sifatida foydalaniladigan temir-beton konstruksiyalarda.

Temir-beton konstruksiyalarini korroziyadan himoya qilishni loyihalashda GOST 9.602-2016 talablarini hisobga olish kerak.

60. Daydi tok taʼsirida temir-beton konstruksiyaning armaturasida paydo boʻladigan korroziya xavfini oʻsuvchi (potensial) koʻrsatkichiga yoki armaturadan oʻtadigan tokning zichligiga bogʻliq holda belgilanishi lozim.

Xavf koʻrsatkichlari mazkur SHNQning 11-ilovasi 1-jadvaliga asosan qabul qilinishi kerak.

Zaminlovchi qurilmalar sifatida foydalaniladigan konstruksiyalar uchun sanoat chastotasining oʻzgaruvchan oqimi bilan korroziya xavfi yer osti inshootlarini mustahkamlash yuzasidan uzoq vaqt davomida 10 mA/dm2 dan oshadigan oqim zichligi bilan belgilanishi kerak.

61. Temir-beton konstruksiyalarni daydi tok korroziyasidan himoya qilish usullari quyidagi guruhlarga boʻlinishi kerak:

I — daydi toklar manbalarida bajariladigan chiqib ketayotgan toklarni cheklashga;

II — temir-beton konstruksiyalarda bajariladigan passiv himoyaga;

III — passiv himoya yetarli yoki mumkin boʻlmaganda, temir-beton konstruksiyalarda bajariladigan aktiv (elektrkimyoviy) himoyaga.

Bino va inshootlaridagi elektroliz boʻlimlarining temir-beton konstruksiyalarini hamda relsli transportining doimiy tokda elektrlashtirilgan inshootlarini I va II guruhlarga elektrokorroziyadan himoyalash orqali loyihalashtirish lozim.

62. Bino va inshootlardagi elektroliz boʻlimlarining temir-beton konstruksiyalarini hamda relsli transportning doimiy tokda elektrlashtirilgan inshootlarning passiv himoyasi quyidagilar bilan taʼminlanishi kerak:

W6 dan past boʻlmagan suv oʻtkazmaydigan beton markasidan foydalanish;

plastiklashtiruvchi va zichlashtiruvchi taʼsirning kompleks qoʻshimchalari yordamida erishilgan elektr qarshiligi yuqori boʻlgan betondan foydalanish;

betonning himoya qatlamining qalinligi 20 mm dan kam boʻlmasligini va aloqa tarmogʻining tayanchlari uchun-kamida 16 mm boʻlishi;

yoriqning ochilish kengligini oldindan zoʻriqtirilgan konstruksiyalar uchun 0,1 mm dan va oddiy konstruksiyalar uchun 0,2 mm dan oshmasligi bilan cheklash orqali.

63. Betonning elektr qarshiligini kamaytiradigan elektrolit tuzlarining qoʻshimchalarini tashqi manbadan oqim maydonida joylashgan konstruksiyalarning betoniga qoʻshishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Bino va inshootlardagi elektroliz boʻlimlarining elektr korroziyasidan himoya qilish uchun quyidagilar amalga oshirilishi kerak:

temir-beton qavatlarida, elektrolizatorlarga xizmat koʻrsatish uchun temir-beton maydonlarida, yer osti temir-beton konstruksiyalarida elektr izolyatsiyalash boʻgʻinlarini oʻrnatish;

suvli eritmalarning elektroliz boʻlimlarida elektr jihozlari (tayanchlar, elektrolizatorlar uchun toʻsinlar, poydevorlar, shinalar uchun tayanch ustunlar, elektrolizatorlarga ulangan asbob-uskunalar uchun tayanch toʻsinlar va poydevorlar) yondosh tuzilmalar uchun polimer betondan foydalanish;

eritmaning konstruksiyalarga quyilishining oldini olish choralari (himoya soyabonini oʻrnatish);

yer osti inshootlarini korroziyadan himoya qilish uchun yoʻl qoʻyilgan qoplamalar bilan poydevor yuzalarini himoya qilish.

Suvli eritmalarning elektroliz boʻlimlarida grunt, kanallar, tarnovlar va boshqa konstruksiyalarning balandligiga teng yoki undan pastroqda oʻrnatilganda elektrolizatorlar uchun poydevorda poʻlat armaturadan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

64. Rels transporti inshootlarining temir-beton konstruksiyalarini elektrkorroziyadan himoya qilish uchun aloqa tarmogʻi tayanchlarini zaminlash (zazemleniye) zanjirining va aloqa tarmogʻini koʻpriklar, estakadalar, tonnellar va konstruksiya elementlariga mahkamlash detallarining kamida 10000 Om elektr qarshiligini taʼminlaydigan elektr izolyatsiyalovchi detallar va qurilmalarni oʻrnatish lozim.

65. Temir-beton konstruksiyalardan yerga ulash moslamalari sifatida foydalanilganda, konstruksiyalarning barcha elementlari armaturalarini (elektr texnologik uskunalarni birlashtirish uchun temir-beton kolonnalarga oʻrnatiladigan oʻrnatma detallarni) armaturani yoki konstruksiyalarning bir-biriga tegib turadigan oʻrnatma detallarini payvandlash yoʻli bilan metall boʻyicha uzluksiz elektr zanjiriga birikishi kerak. Bunda, konstruksiyalarning hisobiy sxemasining oʻzgarishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

66. Oʻrtacha va yuqori agressivli darajadagi taʼsirga uchraydigan temir-beton poydevorlardan, yerga ulovchi sifatida foydalanishga, shuningdek temir-beton konstruksiyalaridan doimiy elektr tokida ishlaydigan elektr qurilmalarini yerga ulash uchun ishlatishga yoʻl qoʻyilmaydi.

67. Elektrkorroziyaga uchragan konstruksiyalarda SHNQ 2.03.14-18 va GOST 31938-2012 talablarini hisobga olib, poʻlat armaturani yuqori elektr qarshiligiga ega boʻlgan kompozit polimerligiga (bazaltplastik, shishaplastik) almashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

Yuqori elektr oʻtkazuvchanlikka ega uglerodplastikli armaturani ushbu bandda keltirgan sharoitlarda qoʻllashga yoʻl qoʻyilmaydi.

4-§. Agressiv muhitning taʼsir darajasi

68. Tashqi muhitning agressiv taʼsir darajasi quyidagilarga boʻlinishi kerak:

muhitning fizik holatiga koʻra — gazsimon, suyuq va qattiq;

beton va temir-beton konstruksiyalarga taʼsir oʻtkazuvchanligi jihatidan — oʻta past, past, oʻrtacha va yuqori agressivli;

kimyoviy (sulfatli, magneziyali, kislotali, ishqorli);

biologik faol (zamburugʻ va bakteriyalarning kimyoviy taʼsiri);

fizik-mexanik taʼsir (oʻsimliklar ildizlari, zamburugʻ giflarining, suv oʻsimliklari, lishayniklar bilan qoplanishining);

manfiy haroratlar taʼsiriga (oʻzgaruvchan muzlash va erish).

Sement toshi komponentlari va toʻldiruvchining ichki oʻzaro taʼsiri quyidagilarga boʻlinadi:

taʼsir xossasiga ega kremniy dioksidi (kremnezem) va dolomitlardan tashkil topgan toʻldiruvchilarning ishqorli korroziyasiga;

beton qorishmasi qotgandan keyin ettringit va taumasitning hosil boʻlish korroziyasiga.

69. Agressiv muhitning sinflari ushbu SHNQning 1-ilovasi 1-jadvaliga asosan belgilanishi kerak.

70. Beton va temir-beton konstruksiyalariga agressiv muhitning taʼsir darajasi quyidagilarga asosan qabul qilinishi kerak:

gazli muhitlar (ushbu SHNQning 2-ilovasi 1-2-jadvallarida keltirilgan);

qattiq muhitlar (mazkur SHNQning 2-ilovasi 3-4-jadvallarida keltirilgan);

yer suvlarning sathidan baland boʻlgan gruntlar (ushbu SHNQning 3-ilovasi 1-2-jadvallarida keltirilgan);

organik boʻlmagan suyuq muhitlar (mazkur SHNQning 3-ilovasi 3 — 5-jadvallarida keltirilgan);

organik suyuq muhitlar (ushbu SHNQning 3-ilovasi 6-jadvalida keltirilgan);

biologik faol muhitlar (mazkur SHNQning 3-ilovasi 7-jadvalida keltirilgan).

71. Beton va temir-beton konstruksiyalariga agressiv muhitning taʼsir darajasini baholashda, xonalarning namlik rejimi (quruq, normal, nam, hoʻl) harorat va nisbiy namlikka koʻra, belgilangan harorat oraligʻidagi nisbiy namlikning maksimal qiymatini hisobga olgan holda baholanishi, bunda namlik zonasi (quruq, normal, nam) SHNQ 2.01.01-22 ga asosan belgilanishi zarur.

72. Mazkur SHNQning 3-ilovasi 3 — 5-jadvallarida keltirilgan suyuq muhitlarning agressiv taʼsir darajasini yaxlit armaturalangan beton konstruksiyalar uchun bir darajaga tushirish lozim.

73. Ushbu SHNQning 2-ilovasi 2 — 4-jadvallarida keltirilgan muhitlarning agressiv taʼsiri darajasi bosimli suyuqliklar inshootlari uchun 0,1 MPa (1 atm) boʻlishi lozim.

74. Mexanik yukning va agressiv muhitning bir vaqtdagi taʼsirida (yuqori mexanik kuchlanishlar, dinamik yuklar, piyoda va avtomobillarga ishqalanish harakatlari, qattiq yogʻingarchilik tufayli yomgʻir novlarining chetlari hamda chorvachilik va parrandachilik binolarining pollarini ishqalanishi) agressiv taʼsirning darajasi bir pogʻonaga koʻtarilishi lozim.

75. Doimiy agressiv muhit taʼsirining harorati 20°C dan yuqori boʻlganda, agressiv muhit taʼsirining darajasi haroratning har 10°C ga koʻtarilishida bir pogʻonaga koʻtarilishi kerak.

5-§. Beton va temir-beton konstruksiyalarini himoya qilish usulini tanlash

76. Beton va temir-betonni korroziyadan, biologik zararlanishdan himoya qilish choralari loyihadan oldingi ishlar va muhandislik qidiruvlar bosqichida, bino va inshootlarni loyihalash, qurish, rekonstruksiya qilish hamda ulardan foydalanish jarayonida amalga oshirilishi lozim.

77. Muhandislik qidiruv va loyihalashtirish ishlari bosqichida quyidagilar amalga oshirilishi lozim:

agressiv muhitning taʼsir darajasini aniqlash;

konstruksiyalarning foydalanish muhitining mumkin boʻlgan oʻzgarishini aniqlash;

korroziyalanish jarayonlarning rivojlanishiga taʼsir koʻrsatuvchi sharoitlar (konstruksiyalarning namligi, harorati va agressiv moddalarning mavjudligi)ni oʻrganib chiqish.

78. Loyihani ishlab chiqish bosqichida quyidagilar amalga oshirilishi kerak:

beton va temir-betonning korroziyaga chidamliligini taʼminlovchi beton uchun materiallarni tanlash;

agressiv muhitlar uchun betonning singuvchanligini pasaytirish choralari (agressiv gazlar, sulfatlar va xloridlarga qarshi choralar);

betonni ikkilamchi himoyalash uchun materiallarni tanlash;

korroziya muhitining agressivlik (masalan, past, oʻrtacha va yuqori) darajasini pasaytirish choralari (shamollatish, suvni oqib ketishini taʼminlash);

maxsus himoyalash choralari.

79. Beton va temir-beton konstruksiyalarini qurish va rekonstruksiya qilish bosqichida quyidagi chora-tadbirlar amalga oshirilishi kerak:

betonning kuchaytirilgan korroziyaga chidamliligini taʼminlovchi (sement, toʻldiruvchilar, qoʻshimchalar) materiallarni qoʻllash;

betonning yuqori muzlashga chidamliligi va past singuvchanligini taʼminlovchi texnologik rejimlarni (maʼlum bir haroratda) qoʻllash;

agressiv muhitlarda belgilangan korroziyadan himoya talablariga javob beruvchi himoya materiallaridan foydalanish.

80. Beton va temir-beton konstruksiyalardan foydalanish bosqichida quyidagi tadbirlar amalga oshirilishi lozim:

konstruksiyalarni namlanishdan va agressiv moddalarning taʼsiridan himoyalash;

korroziya taʼsir qilish natijasida shikastlangan konstruksiyalarni davriy tekshirish va tiklash.

81. Agressiv muhit taʼsir darajasidan kelib chiqib quyidagi himoyalash turlari qoʻllanilishi lozim:

past agressivli muhitda — birlamchi va ikkilamchi himoya (asos mavjud boʻlsa);

oʻrtacha va yuqori agressivli muhitda — konstruksiya materialiga agressiv muhitning taʼsirini cheklashni/yoʻqotishni taʼminlovchi materiallardan va himoya qoplamalardan foydalanish.

82. Biologik faol (tirik organizmlar) muhit taʼsiridan himoya qilish uchun quyidagi choralar amalga oshirilishi kerak:

mikroorganizmlarning rivojlanish sharoitini pasaytirish;

bakteriyalar, sporalar, zamburugʻ gifalari uchun betonning suv oʻtkazuvchanligini pasaytirish va betonning mustahkamligini oshirish;

betonning tarkibiga biotsidga qarshi qoʻshimchalarni va yuzani biotsiddan tozalash moddalarini qoʻllash.

83. Yer osti inshootlarida (kommunikatsiya kollektorlari, oqava suv kollektorlari, yer osti suvlari rezervuarlari) oʻsimliklarning ildizlari tomonidan shikastlanish ehtimolini kamaytirish uchun tozalash choralarini (oʻsimliklar joylashgan joyini olib tashlash) amalga oshirish lozim.

5-bob. Yogʻoch konstruksiyalar

84. Biologik faol muhitning yogʻochga agressiv taʼsir darajasi ushbu SHNQning 12-ilovasi 1-jadvaliga muvofiq olinishi kerak.

85. Yogʻochdan tayyorlangan konstruksiyalarga kimyoviy agressiv muhitlarning taʼsir darajasi quyidagilarga muvofiq olinishi zarur:

gazli muhitlar (ushbu SHNQning 12-ilovaci 2-jadvalida keltirilgan);

qattiq muhitlar (mazkur SHNQning 12-ilovasi 3-jadvalida keltirilgan);

suyuq noorganik muhitlar (ushbu SHNQning 12-ilovasi 4-jadvalida keltirilgan);

suyuq organik muhitlar (mazkur SHNQning 12-ilovasi 5-jadvalida keltirilgan).

86. Oʻrtacha va yuqori agressiv kimyoviy muhitlarda yogʻoch konstruksiyalarni chidamliligi yuqori boʻlgan ignabargli daraxtlar — archa, qaragʻay, pixta, tilogʻoch, kedr yogʻochidan foydalanish lozim.

Yogʻoch konstruksiyalar uchun yogʻochni yemiruvchi zamburugʻlar va hasharotlar bilan zararlanmagan ildizi olingan yogʻoch ishlatilishi, bunda ularning namligi 20 foizdan oshmasligi kerak.

87. Yogʻoch konstruksiyalarning biologik korroziyadan himoyalash ushbu SHNQning 19-ilovasi 2-jadvali boʻyicha konstruktiv choralar va biotsidlarni qoʻllash bilan amalga oshirilishi kerak.

88. Yogʻoch konstruksiyalarini quyidagi hollarda himoyalashning kimyoviy choralarini qoʻllash lozim:

yogʻoch dastlabki yuqori namlikka egaligida;

uning tezkor qurishi qiyin boʻlganda;

konstruktiv choralar bilan yogʻochning doimiy yoki davriy namlanishini bartaraf qilish mumkin boʻlmaganda.

89. Yogʻoch konstruksiyalarini himoya qiluvchi konstruktiv chora-tadbirlar quyidagilar boʻlishi kerak:

konstruksiyalar yogʻochini atmosfera yogʻinlari, yer osti va qor suvlari (elektr uzatish havo liniyalari tayanchlari bundan mustasno), texnologik eritmalar bilan bevosita namlanishdan saqlash;

konstruksiyalar yogʻochini kapillyar va kondensatsiyalanishidan saqlash;

qurituvchi harorat-namlik rejimini yaratish orqali konstruksiyalar yogʻochini muntazam ravishda quritish (xonani tabiiy va majburiy shamollatish, binolarning konstruksiyalari va qismlarida qurituvchi havo oqimlari, aeratorlar oʻrnatish).

90. Yuk koʻtaruvchi yogʻoch konstruksiyalar (fermalar, arkalar, toʻsinlar) ochiq, yaxshi shamollatiladigan, barcha qismlarida elementlarini koʻrish va himoya qilish ishlarini olib borish uchun qulay boʻlishi kerak.

91. Oʻrtacha va yuqori agressivli kimyoviy muhitga ega binolar va inshootlarda tutib turuvchi yogʻoch konstruksiyalar va ular elementlari yaxlit, kesimli va metall, elementlari minimal miqdorda boʻlishi lozim.

Bunday bino va inshootlarda metall yogʻoch aralash konstruksiyalar qoʻllanilishi cheklanishi lozim.

Oʻrtacha va yuqori agressivli kimyoviy muhitga ega binolarda ikki yoqlama tutib turuvchi konstruksiyalarni, fermalarni, panjaraning yogʻoch elementlarida kimyoviy agressiv chang yigʻiladigan koʻp miqdordagi oraliq uzellar va qiya qirralar mavjudligi tufayli qoʻllamaslik kerak.

92. Yogʻoch konstruksiyalarning metall biriktiruvchi detallari ushbu SHNQning 6-bobiga muvofiq korroziyadan himoya qilinishi lozim.

Metall detallarga agressiv taʼsir koʻrsatish darajasini mazkur SHNQning 17-ilovasidagi 1 — 5-jadvallar boʻyicha, korroziyadan himoyalash usullarini esa 18-ilovasidagi 2-jadval boʻyicha olish lozim.

Mahkamlovchi metall elementlar (mixlar, samorezlar, boltlar, shpilkalar) rux bilan qoplangan boʻlishi kerak.

Kimyoviy oʻrtacha va yuqori agressiv muhitlar taʼsiri sharoitida foydalaniladigan yuk koʻtaruvchi yelimlangan yogʻoch konstruksiyalarda tugunli birikmalar va yogʻoch elementlarning oʻzaro birikmalari uchun yelimlangan yogʻoch sterjenlar qoʻllanilishi zarur.

93. Isitiladigan bino va inshootlarning devorlari, tomlari va boshqa toʻsuvchi konstruksiyalarida foydalanish jarayonida ortiqcha namlik yigʻilib qolmasligi kerak.

Devor panellarida va qoplama plitalarda tashqari bilan tutashgan ventilyatsiya tuynuklari boʻlishi, bunda issiqlik-texnik hisob-kitoblar bilan hisoblangan bugʻ izolyatsiyalovchi qatlam qoʻllash lozim.

Korroziyadan himoyalash turi mazkur SHNQning 13-ilovasi 1-jadvaliga muvofiq qabul qilinishi kerak.

94. Yogʻoch konstruksiyalarni biologik jarayon taʼsirida vujudga keladigan korroziyadan himoyalashning kimyoviy choralari antiseptiklashni, konservatsiyalashni, lok-boʻyoq materialli bilan qoplanishi kerak.

Kimyoviy agressiv muhitlar taʼsir qilganda lok-boʻyoq materiallar bilan konstruksiyalarni qoplashni yoki kompleks taʼsirli tarkiblar bilan shimdirish lozim.

95. Yogʻoch konstruksiyalarni korroziyadan himoya qilish ushbu SHNQning 12-ilovasi 6-jadvali, 13-ilovasi 1-jadvali, 14-ilovasi 1-jadvaliga muvofiq amalga oshirilishi kerak.

6-bob. Tosh konstruksiyalar

96. SHNQ 2.01.04-18 ga asosan nam rejimli xonalar tashqi devorlari uchun silikat gʻishtlar, toshlar, katakli betonlardan bloklar, ichi boʻsh keramika gʻishtlar boʻshliqlarga ega beton bloklar, yarim quruq presslangan keramika gʻishtlarni xonalar ichki devorlariga qoʻllashga bugʻdan izolyatsiyalovchi qoplamalar qoplanganda yoʻl qoʻyiladi.

SHNQ 2.01.04-18 boʻyicha hoʻl rejimli xonalar devorlari, yertoʻlalar, yarim yer toʻlalar, poydevorlar uchun ushbu bandda keltirilgan materiallarni qoʻllashga yoʻl qoʻyilmaydi.

Balandligi 5 qavatdan yuqori boʻlmagan binolarda poydevorlar va yertoʻlalar devorlarini barpo etish uchun foydalanish muddati 25 yilgacha boʻlgan vaqtinchalik inshootlar va obyektlar uchun mustahkamligi 20,0 MPa hamda undan ortiq va sovuqqa bardoshliligi F75 va undan yuqori ichi toʻliq silikat bloklarni SHNQ 2.03.07-21 ga muvofiq quyidagi hollarda qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi:

gorizontal va vertikal gidroizolyatsiya mavjudligida;

yertoʻlalar devorlarini qurishda gidroizolyatsiyaning mavjudligida;

kislotali grunt muhitlarining va sulfat tarkibli agressiv gruntlarning mavjud emasligida.

97. Bugʻlanuvchi yuzalar mavjudligida ichi toʻla keramika gʻishtdan konstruksiyalar tarkibida xloridlar, sulfatlar, nitratlar, tuzlar, oʻyuvchi ishqorlar boʻlgan eritmalar taʼsiridagi suyuq muhitlar va gruntlar agressiv taʼsir darajasini, ushbu moddalar miqdori 10 dan 15 g/l (g/kg)gacha boʻlganda past agressivli deb, 15 dan 20 g/l (g/kg) gacha boʻlganda oʻrtacha agressivli, 20 g/l (g/kg) dan baland boʻlganda yuqori agressivli deb qabul qilish lozim.

Keramika va silikat gʻishtdan konstruksiyalarga gaz va qattiq muhitlar agressiv taʼsir darajasini mazkur SHNQning 15-ilovasi 1 va 2-jadvallari boʻyicha qabul qilish lozim.

98. Sement quyish qorishmalariga suyuq muhitlarning agressiv taʼsir darajasini mazkur SHNQning 3-ilovasi 3, 4, 6-jadvallari asosida suv oʻtkazmasligi boʻyicha W4 markali portlandsementdagi beton uchun qabul qilinishi lozim.

Agressiv muhitlarda loy va kuldan foydalanib quyish qorishmalarini qoʻllashga yoʻl qoʻyilmaydi.

99. Portlandsement asosidagi quyish qorishmalariga gaz va qattiq muhitlar agressiv taʼsir darajasini mazkur SHNQning 2-ilovasi 1 va 3-jadvallari boʻyicha qabul qilish lozim.

100. Agressiv muhitli xonalarda tosh termaning choklari boʻlishi lozim.

Agressiv muhitlar taʼsiri sharoitida foydalanadigan tosh va armaturali tosh konstruksiyalar yuzalarini korroziyadan lok-boʻyoqli (suvoq boʻyicha yoki bevosita terma boʻyicha) materiallar bilan mazkur SHNQning 16-ilovasi 1-jadvaliga muvofiq himoya qilish lozim.

Yer usti qismida joylashgan konstruksiyalar uchun zarur bugʻ oʻtkazmaslik darajasini taʼminlaydigan himoya materiallarini qoʻllash kerak.

101. Tosh termada poʻlat qismlar korroziyadan ushbu SHNQning 6-bobiga muvofiq himoya qilinishi lozim.

7-bob. Xrizotilsement konstruksiyalar

102. Xrizotilsement konstruksiyalar quyidagi muhitlarning taʼsir darajasi portlandsement betonining suv oʻtkazmasligi boʻyicha W4 markasiga muvofiq boʻlishi kerak:

gazsimon — mazkur SHNQning 2-ilovasi 1-jadvali;

qattiq — mazkur SHNQning 2-ilovasi 3-jadvali;

suyuq — mazkur SHNQning 3-ilovasi 3, 4, 6-jadvallari.

103. Agressiv muhitli binolar va inshootlarning ventilyatsiyasi uchun qoʻllaniladigan xrizotilsement qutilar (korobka)da muhitning agressiv taʼsir darajasini quti (korobka) ichida binoning ichkarisiga nisbatan bir pogʻona yuqori qabul qilish lozim.

104. Xrizotilsement devor panellari gruntga tegmasligi, bunda ushbu konstruksiyalarni xrizotilsement devor panellarini yer osti suvlarini kapillyar tomchilab soʻrishdan saqlovchi gidroizolyatsiya qistirmaga ega yarim yer toʻlada joylashtirish lozim.

105. Xrizotilsement konstruksiyalari yuzalarini atrof-muhitning agressiv taʼsiridan mazkur SHNQning 10-ilovaci 1 — 3-jadvallariga muvofiq lok-boʻyoq materiallari bilan himoyalash lozim.

106. Yogʻoch, metall, polimer materiallar qoʻllaniladigan xrizotilsement tarkibiy konstruksiyalar himoyasini qoʻllanilayotgan materiallarning har biriga agressiv muhitlar taʼsir darajalarini hisobga olish lozim.

8-bob. Metall konstruksiyalar

107. Alyumin va ruxlangan poʻlatdan tayyorlangan poʻlat yuk koʻtaruvchi va toʻsuvchi konstruksiyalarni korroziyadan himoya qilish usullari mazkur SHNQning 18-ilovasi 1, 2, 4-jadvallarida keltirilgan.

Poʻlatdan tayyorlangan oʻta past agressivli yoki past agressivli muhitlarga ega binolar ichida turgan konstruksiyalar qismlari korroziyadan metallni boʻyash va profillash liniyalariga surkaladigan II va III guruh lok-boʻyoq qoplamalari yoki past agressivli taʼsir muhitlari uchun himoyalanishi lozim.

Metallni boʻyash va profillash liniyalarida II va III guruh lok-boʻyoq qoplamalari bilan qoplangan, ruxlanmagan uglerodli poʻlatdan tayyorlangan toʻsiq konstruksiyalarini oʻta past agressivli taʼsir darajasiga ega muhitlarda qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

Foydalanishda lok-boʻyoq qoplamalarning ishlatish muddatini hisobga olib, issiq holda ruxlangan poʻlatni korroziyadan qoʻshimcha himoyalash uchun materiallar markasi va himoya-dekorativ lok-boʻyoq qoplamalar tanlash kerak.

Qoplamaning taxmin qilinadigan ishlash (xizmat qilish) muddati mavjud qoplamali konstruksiyalarning parchalaridan iborat boʻlgan qoplamalar namunalarini iqlim sharoitlaridagi tezlashtirilgan sinovlar natijalariga koʻra oʻrnatilishi lozim.

108. Agressiv muhitning taʼsiriga uchraydigan (tarkibida xlor, xlorli vodorod yoki B gaz guruhiga kiruvchi ftorli vodorod boʻlgan past agressivli taʼsir muhitidan tashqari) alyumindan qilingan toʻsuvchi konstruksiyalarni loyihalashtirishda alyumindan qilingan toʻsuvchi konstruksiyalardek, korroziyadan himoya qilish boʻyicha talablarga muvofiq bajarilishi kerak.

Tarkibida xlor, xlorli vodorod yoki B gaz guruhiga kiruvchi ftorli vodorod boʻlgan past agressivli taʼsir muhitidan tashqari muhitlar uchun barcha markali alyumindan qilingan yuk koʻtaruvchi konstruksiyalar elektrkimyoviy anodlash yoʻli bilan korroziyadan himoyalangan (qatlamning qalinligi t≥15mkm) boʻlishi kerak.

Jami 5 g/l dan ortiq konsentratsiyadagi sulfatlar va xloridli suvda foydalaniladigan konstruksiyalar elektrokimyoviy anodlash (t ≥ 15 mkm), ketidan suvga bardoshli IV guruhdagi lok-boʻyoq materiallarni boʻyash bilan himoya qilinishi kerak.

Alyumindan tayyorlangan toʻsuvchi va yuk koʻtaruvchi konstruksiyalar uchun lok-boʻyoq qoplamalari qatlami qalinligi 70 mkm dan kam boʻlmasligi lozim.

Alyumindan tayyorlangan konstruksiyalarni gʻishtdan yoki betondan qilingan konstruksiyalar bilan tutashtirishni muhitning agressiv taʼsir darajasidan qatʼi nazar, faqat qorishma yoki beton toʻla qotganidan keyin amalga oshirilishiga yoʻl qoʻyiladi.

Tutashtirish joylari (uchastkalari) lok-boʻyoq qoplamalari bilan himoyalangan boʻlishi lozim.

Alyumindan tayyorlangan konstruksiyalarni betonlashga yoʻl qoʻyilmaydi.

Alyumindan tayyorlangan, boʻyalgan konstruksiyalarni yogʻochdan boʻlgan konstruksiyalarga ularni kreozotga shimdirilish yoʻli bilan tutashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

109. Himoya qatlamlarini surtishdan avval tutib turuvchi poʻlat konstruksiyalar yuzalarini zang va toshqol aralashmalaridan tozalash darajasi ushbu SHNQning 17-ilovasi 6-jadvalida keltirilganlarga muvofiq boʻlishi lozim.

Texnik-iqtisodiy jihatdan asoslangan holatlarda poʻlat konstruksiyalar yuzalarini zangdan tozalash darajasini bir pogʻona oshirishga yoʻl qoʻyiladi.

Lok-boʻyoq qoplamalarni qoplashda toʻsuvchi poʻlat konstruksiyalar yuzalarini I tozalash darajasigacha tozalash lozim.

110. Yuzani yogʻsizlantirish GOST 9.402-2004 boʻyicha birinchi darajaga muvofiq boʻlishi kerak.

Metall konstruksiyalarni korroziyadan himoya qilishda ularning yuzalarida quyidagicha nuqsonlar boʻlmasligi lozim:

burmalar;

radiusi 2 mm dan kam boʻlgan oʻtkir qirralar;

payvandlash choklari va ularning profil oʻtkir qirralari;

flyus qoldiqlari;

shishlar;

oʻtkir yoki chuqur pastki qismlar;

payvand choklarining gʻovaklar va choklari;

metall boʻlmagan makro qoʻshimchalar;

yoriqlar va gʻadir-budurliklar;

prokat va quyish paytida radiusi 4 mm dan kam boʻlgan chuqurchalar shaklida yuzaga kelgan nuqsonlar.

Lok-boʻyoq qoplamalarining yopishishini taʼminlash maqsadida, konstruksiyalar yuzasi kimyoviy-oksidlanish yoki elektro-kimyoviy anodlanishi kerak.

111. Tutib turuvchi poʻlat konstruksiyalar loyihalarida lok-boʻyoq qoplamalar sifati quyidagi sinflarga mos kelishi zarur:

oʻrtacha va yuqori agressivli muhit uchun va ishchi maydonlarda joylashgan oʻta past agressivli va past agressivli muhitlardagi konstruksiyalar uchun — IV yoki V;

past agressivli muhitlardagi boshqa konstruksiyalar uchun — IV dan VI gacha;

oʻta past agressivli muhitlarda — VII gacha.

Poʻlat va alyumin konstruksiyalarni korroziyadan himoya qilish uchun quyidagi guruhlardagi lok-boʻyoq qoplamalar qoʻllanilishi kerak:

I — alkidli (penaftalli, gliftalli, alkid-stirolli), alkid-uretanli (uralkidlar), moyli, moy-qatronli, epoksiefirli, nitrotsellyulozali;

II — fenoloformaldegidli, perxlorvinilli va vinilxlorid sopolimerlarida, xlorkauchukli, polivinil-butiralli, akrilli, poliefirsilikonli, organosilikatli;

III — perxlorvinilli va vinilxlorid sopolimerlarida, xlorkauchukli, polistirolli, kremniyorganik, organosilikatli, polisiloksanli, poliuretanli, epoksidli;

IV — perxlorvinilli va vinil xlorid sopolimerlarida, epoksidli, poliuretanli.

Panjarani kesish usuli boʻyicha qoplamaning himoyalangan yuzaga yopishishi GOST 31149-2014 ga muvofiq qalinligi 250 mkm gacha boʻlgan qoplama uchun ikki nuqtadan oshmasligi zarur.

Qalinligi 250 mkm dan ortiq boʻlgan qoplamani X-shaklidagi kesma usuli boʻyicha yopishtirish GOST 32702.2-2014 boʻyicha bir nuqtadan koʻp boʻlmagan yoki GOST 32299-2013 boʻyicha normal ajratish usulida kamida 4 MPa boʻlishi kerak.

Korroziyadan himoya qilish chiziqli boʻyashni bajarish bilan amalga oshirilishi lozim. Bunda, barcha qirralar, choklar va erishish qiyin boʻlgan joylarni chiziq shaklida qoʻshimcha lok-boʻyoq choʻtkasi bilan oldindan boʻyash zarur.

112. Mazkur SHNQning 18-ilovasi 1-jadvalida keltirilgan lok-boʻyoq qoplamasining qalinligi koʻrsatkichini 20 foizdan ortiq boʻlmagan miqdorga oshirishga yoʻl qoʻyiladi. Bunda, konstruksiyalar ishlab chiqarilganda korroziyadan toʻliq himoyalangan boʻlishi kerak.

Montajda fraksiya birikuvlarni qoʻllab yiriklatib yigʻiladigan yoki payvandlanadigan yirik gabaritli konstruksiyalarga tayyorlashda faqat grunt qatlamini qoplashga yoʻl qoʻyiladi.

Korroziyadan toʻliq himoyalash qurilish maydonida, montaj tugallanganidan keyin amalga oshirilishi kerak.

113. Eritmaga botirish usuli bilan ruxlashni va termodiffuziyali ruxlashni boltli birikmali, biriktirish bilan payvandlangan hamda burchak chokli poʻlat konstruksiyalarni, shuningdek boltlar, shaybalar va gaykalarni korroziyadan himoyalash lozim.

Korroziyadan saqlashning ushbu usullarini ustma-ust payvandlangan poʻlat konstruksiyalar uchun kontur boʻyicha yaxlit payvandlash yoki payvand qilinayotgan elementlar orasida 1,5 mm dan kam boʻlmagan tirqishni taʼminlash bilan yoʻl qoʻyiladi.

Konstruksiyalarning montaj qilingan tutash joylarining payvandlangan choklari rux yoki alyumin gazotermik changlatish yoʻli bilan yoki III va IV guruhlarga kiruvchi lok-boʻyoq qoplamalari bilan, konstruksiyalar montajidan soʻng protektorli rux toʻldirilgan gruntovka yordamida himoya qilinishi lozim.

Boltli konstruksiyalarning issiq holda ruxlangan birikish yuzalari montajdan oldin 0,37 dan kam boʻlmagan ishqalanish koeffitsiyentini taʼminlash uchun metall pitra (drob) bilan ishlov berilgan boʻlishi lozim.

Poʻlat konstruksiyalarni ruxlash oʻrniga (qatlamning 60-100 mkm qalinligida) mayda elementlar uchun (1 m gacha oʻlchov uzunligida), bolt, gayka va shaybalar bundan mustasno, galvanik ruxlash yoki ketidan xromlash bilan kadmiylashtirishiga (qatlamning 42 mkm qalinligida) yoʻl qoʻyiladi.

Korroziyadan himoya qilishning bu usulini qatlamining qalinligi 21 mkm gacha boʻlgan (rezbadagi qoplama qalinligi rezbali birikmaning buralishini (vintlanishini) taʼminlashi lozim) oddiy mustahkamlik darajali boltlar uchun, gaykalar va shaybalar uchun, keyinchalik boltli birikuvlarning turtib chiqqan qismini III va IV guruhlardagi lok-boʻyoq qoplamalari bilan qoʻshimcha himoya qilgan holda yoʻl qoʻyiladi.

114. Agressiv muhitlardagi GOST 27751-2014 boʻyicha yuqori masʼuliyat darajasidagi binolar va inshootlarning poʻlat konstruksiyalarni ushbu SHNQning 18-ilovasi 1 va 2-jadvallariga muvofiq korroziyadan himoya qilish uchun konstruksiyalarni korroziyadan uzoq vaqt himoyalashga yuqori talablar qoʻyilganda yoki foydalanish jarayonida himoya qoplamalarini qaytadan tiklash imkoniyati mavjud boʻlmaganda, gazotermik rux va alyumin qoplamalarni hamda gazotermik metall qoplamalardan va lok-boʻyoq qoplamalardan tashkil topgan kombinatsiyalangan qoplamalarni qoʻllash lozim.

Birikmalari payvandlangan, boltlangan va parchinlab ulangan poʻlat konstruksiyalarni korroziyadan himoya qilish uchun gazotermik rux va alyumin qoplamalarni qoʻllash lozim.

Payvand bilan montaj qilib birlashtirilgan joylarga payvandlash bajarilgunga qadar gazotermik changlatish bajarilmasligi, bunda konstruksiyalar montajidan soʻng montaj birikuvlari himoyasini protektorli shlak bilan toʻldirilgan suvoqni qoʻllab, gazotermik yoki III va IV guruh lok-boʻyoq qoplamalari bilan boʻlishi lozim.

115. Elektrokimyoviy himoyani quyidagi poʻlat konstruksiyalar uchun qoʻllash lozim:

ishqor eritmalardan tashqari, mazkur SHNQning 17-ilovasi 3-jadvalida keltirilgan suyuq muhitlarga qisman yoki toʻliq botirilgan gruntlardagi inshootlar uchun;

rezervuarlarda suv turib qoladigan boʻlsa, neft va neft mahsulotlari rezervuarlari tubining ichkari yuzasi uchun.

Gruntlardagi konstruksiyalarning elektrkimyoviy himoyasini izolyatsiyalovchi qoplamalar bilan birgalikda boʻlishi, bunda suyuq muhitlarda ushbu himoyani III va IV guruhlarga kiruvchi lok-boʻyoq materiallarni boʻyash bilan birgalikda qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

116. Boʻyash bilan birga kimyoviy oksidlash yoki yuzani elektrokimyoviy anodlash alyumindan qilingan konstruksiyalarni korroziyadan himoya qilish uchun qoʻllash lozim.

117. Gruntlarda joylashgan konstruksiyalar uchun izolyatsiya qoplamalar boʻlishi lozim.

Montajga qadar montaj payvandi joylarini qatron gruntovkalar bilan bir qavat qilib gruntlashniga yoʻl qoʻyiladi.

118. Yuqori chidamli poʻlatdan tayyorlangan boltlar, vintlar, shpilkalar, gaykalarni issiq holda ruxlantirishda boʻrab rezbalantirishni taʼminlash uchun gaykalarni mahkamlagichlarning texnologik xususiyatlari va mexanik taʼsirga putur etkazmaydigan metrik rezbaning aniqlik sinfini pasaytirish bilan kesishga yoʻl qoʻyiladi.

119. Boltlarni montaj qilish (oʻrnatish) holatidan oldin ularning korroziya shikastlanishiga yoʻl qoʻymaydigan sharoitlarda saqlash kerak.

SHNQ 2.03.11-24 “Bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalarini korroziyadan himoya qilish” shaharsozlik normalari va qoidalariga 1-ILOVA

Foydalanish davridagi muhitlarning tasnifi

Foydalanish davridagi muhit

SHNQ 2.03.11-24 “Bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalarini korroziyadan himoya qilish” shaharsozlik normalari va qoidalariga 2-ILOVA

Gaz va qattiq muhitlarning agressivligini tasnifi

SHNQ 2.03.11-24 “Bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalarini korroziyadan himoya qilish” shaharsozlik normalari va qoidalariga 3-ILOVA

Gruntdagi sulfatlarning suvga chidamliligi boʻyicha beton navlariga agressiv taʼsir darajasi W4-W20

SHNQ 2.03.11-24 “Bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalarini korroziyadan himoya qilish” shaharsozlik normalari va qoidalariga 4-ILOVA

Xloridlarning agressiv taʼsiri

SHNQ 2.03.11-24 “Bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalarini korroziyadan himoya qilish” shaharsozlik normalari va qoidalariga 5-ILOVA

Agressiv muhit uchun beton koʻrsatkichlari va sement turlari

SHNQ 2.03.11-24 “Bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalarini korroziyadan himoya qilish” shaharsozlik normalari va qoidalariga 6-ILOVA

Beton va temir-beton konstruksiyalarga qoʻyiladigan talablar

SHNQ 2.03.11-24 “Bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalarini korroziyadan himoya qilish” shaharsozlik normalari va qoidalariga 7-ILOVA

Devor konstruksiyalarni himoya qilish

SHNQ 2.03.11-24 “Bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalarini korroziyadan himoya qilish” shaharsozlik normalari va qoidalariga 8-ILOVA

Uch qavatli devor panellarining koʻmilgan qismlari va birlashtiruvchi elementlariga muhitning taʼsiri

SHNQ 2.03.11-24 “Bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalarini korroziyadan himoya qilish” shaharsozlik normalari va qoidalariga 9-ILOVA

Oʻrnatilgan qismlar va ulash elementlarini korroziyadan himoya qilish

SHNQ 2.03.11-24 “Bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalarini korroziyadan himoya qilish” shaharsozlik normalari va qoidalariga 10-ILOVA

Himoya qoplamalari

SHNQ 2.03.11-24 “Bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalarini korroziyadan himoya qilish” shaharsozlik normalari va qoidalariga 11-ILOVA

Beton va temir-beton konstruksiyani elektrokorroziyadan himoya qilish

SHNQ 2.03.11-24 “Bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalarini korroziyadan himoya qilish” shaharsozlik normalari va qoidalariga 12-ILOVA

Yogʻoch konstruksiyalarni himoya qilish uchun talablar

6-jadval Mazkur SHNQning 12-ilovasi 1-jadvali boʻyicha agressiv taʼsirning darajasiXonalarning namlik rejimi Namlik zonasiHimoya (mazkur SHNQning 13-ilovasi 1-jadvali boʻyicha)Oʻta past agressivliQuruq, normalQuruq, normalNam, hoʻlNamHimoyasiz 4, 5Past agressivliQuruq, normalQuruq, normalNam, hoʻlNamHimoyasiz 6, 7, 10Oʻrtacha agressivliQuruq, normalQuruq, normalNam, hoʻlNam10 4, 5, 10Yuqori agressivliSuyuq muhit10

SHNQ 2.03.11-24 “Bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalarini korroziyadan himoya qilish” shaharsozlik normalari va qoidalariga 13-ILOVA

Yogʻoch konstruksiyalarni biologik korroziyadan himoyalash usullari va vositalari

SHNQ 2.03.11-24 “Bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalarini korroziyadan himoya qilish” shaharsozlik normalari va qoidalariga 14-ILOVA

Yogʻoch konstruksiyalarni biologik korroziyadan himoya qilish

SHNQ 2.03.11-24 “Bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalarini korroziyadan himoya qilish” shaharsozlik normalari va qoidalariga 15-ILOVA

Tosh konstruksiyalarining himoyasiga qoʻyiladigan talablar

SHNQ 2.03.11-24 “Bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalarini korroziyadan himoya qilish” shaharsozlik normalari va qoidalariga 16-ILOVA

Tosh konstruksiyalarini korroziyadan himoya qilish uchun lok-boʻyoq materiallari

SHNQ 2.03.11-24 “Bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalarini korroziyadan himoya qilish” shaharsozlik normalari va qoidalariga 17-ILOVA

Metall konstruksiyalarni agressiv vositalarning tasnifi

4-jadvalOrganik suyuq muhitlarMuhitning metall konstruksiyalarga agressiv taʼsiri darajasi Moylar (mineralli, oʻsimlik, hayvon)Oʻta past agressivliNeft va neft mahsulotlariPast agressivliErituvchilar (benzol, atseton)Past agressivliOrganik kislotalarning eritmalariPast agressivlidan yuqori agressivlilik gachaIzoh. Ushbu jadvalda keltirilgan neft va neft mahsulotlarining agressiv taʼsir darajasi metall konstruksiyalar va rezervuarlar konstruksiyalarining tashqi yuzasiga taʼsir qilishda hisobga olinishi kerak.

SHNQ 2.03.11-24 “Bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalarini korroziyadan himoya qilish” shaharsozlik normalari va qoidalariga 18-ILOVA

Metall konstruksiyalarni korroziyadan himoyalashga talablar

SHNQ 2.03.11-24 “Bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalarini korroziyadan himoya qilish” shaharsozlik normalari va qoidalariga 19-ILOVA

Biozararlanishdan himoyalashga talablar

SHNQ 2.03.11-24 “Bino va inshootlarning qurilish konstruksiyalarini korroziyadan himoya qilish” shaharsozlik normalari va qoidalariga 20-ILOVA

Gidrotexnika inshootlarini biologik korroziyadan himoyalash xususiyatlari

1. Gidrotexnika inshootlarini biokorroziyadan himoyalash foydalanish muhitining agressiv kimyoviy taʼsirlarini, muntazam namlanishi-qurishini, muzlashi-erishini hisobga olib, ushbu SHNQga muvofiq bajarilishi lozim.

2. Qurilish materiallarini biodestruktorlar bilan zararlanish turlari mazkur SHNQning 20-ilovasi 1-jadvalida keltirilgan.

Gidrotexnika inshootlarida eng koʻp uchraydigan mikro-biodestruktorlar va makro-biodestruktorlarning tur tarkibi mazkur SHNQning 20-ilovasi 2-jadvalida keltirilgan.

3. Gidrotexnika inshootlarini biozararlanishdan himoyalash usullari mexanik, jismoniy, kimyoviy, biologik, kombinatsiyalashgan (aralash) usullarga boʻlinadi.

4. Gidrotexnika inshootlarining beton, temir-beton, metall, tosh va yogʻoch konstruksiyalarini biologik korroziyadan himoyalashni loyihalashtirish mazkur SHNQning 3 va 4-bob hamda 3-ilovasi 7-jadval, 12-ilovasi 1 va 6-jadvallar, 13-ilovasi 1-jadval, 14-ilovasi 1-jadval, 19-ilovasi 1-2-jadvallari va 20-ilovasi talablarini hisobga olib bajariladi.

5. Beton va temir-beton gidrotexnika inshootlarni himoya qilish elastanoks turidagi biotsidlar yoki kationli yuzaki-faol moddasi (PAV) alkilbenzildimetilammoniyxloriddan foydalanish lozim.

6. Gidrotexnika inshootlarining sinfini SHNQ 2.06.01-24 ga muvofiq belgilash lozim.

Birinchi va ikkinchi sinfli gidrotexnika inshootlari uchun agressivlik darajasi bitta bosqichga koʻtariladi.

Yuqori agressivli muhit uchun biokorroziyadan himoyalash maxsus loyiha boʻyicha bajariladi.

7. Gidrotexnika inshootlarini biologik korroziyadan himoya qilishni loyihalashga qoʻyiladigan talablar quyidagilar bilan taʼminlanishi zarur:

biodestruktorlar taʼsiriga chidamli materiallarni tanlash;

biodestruktorlarning agressiv taʼsirini pasaytiruvchi konstruktiv choralarni qoʻllash.

Gidrotexnika inshooti konstruksiyalarini koʻzdan kechirish (tekshirish), himoya qoplamalarini tiklash (taʼmirlash) va ikkilamchi himoya choralarini amalga oshirish uchun imkoniyati (kirish va koʻrish sharoiti) boʻlishi kerak.

8. Himoya va konstruktiv materiallarni tanlashda qurilayotgan yoki foydalanilayotgan gidrotexnika inshootlari hududida biodestruktorlarning tur tarkibini baholash hamda himoya konstruktiv materiallarning biochidamliligini aniqlash zarur.

Biologik aktiv muhitlarning beton va temir-beton konstruksiyalarga agressiv taʼsir darajasi mazkur SHNQning 3-ilovasi 7-jadvaliga muvofiq, yogʻoch konstruksiyalar uchun - mazkur SHNQning 12-ilovasi 1 va 6-jadvallariga muvofiq aniqlanadi.

9. Tabiiy sharoitda sinovlar oʻtkazishda, shuningdek gidrotexnika inshootlari konstruksiyalarini foydalanish jarayonida materiallar chidamliligini laboratoriya sharoitidagi sinovlar natijalari boʻyicha baholash lozim.

10. Gidrotexnika inshootlari konstruksiyalarining biodestruktorlar taʼsirida vujudga kelgan biozararlanish darajasi mazkur SHNQning 19-ilovasi 1-jadvalga muvofiq aniqlanadi.

11. Biozararlanishlar mavjudligida himoyalash usullarining xususiyatlari mazkur SHNQning 20-ilovasi 3-jadvalda keltirilgan.

12. Gidrotexnika inshooti konstruksiyalarining har xil turlari uchun qoplamalarni olib tashlash usullari mazkur SHNQning 20-ilovasi 4 va 5-jadvallarida keltirilgan.