Portlash xavfi boʻlgan muhitlarda ishlatiladigan asbob-uskunalar xavfsizligi toʻgʻrisidagi texnik reglamentni tasdiqlash haqida (2-son)

06.01.2025

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining

qarori

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligining faoliyatini tashkil etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2024-yil 28-fevraldagi PQ-91-son qarori ijrosini taʼminlash, shuningdek, portlash xavfi boʻlgan muhitlarda ishlatiladigan asbob-uskunalarning xavfsizligiga qoʻyiladigan talablarni yanada takomillashtirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Quyidagilar:

portlash xavfi boʻlgan muhitlarda ishlatiladigan asbob-uskunalarga qoʻyiladigan talablar, shuningdek, ularni tamgʻalash, identifikatsiya qilish hamda muvofiqligini baholash tartibini nazarda tutuvchi Portlash xavfi boʻlgan muhitlarda ishlatiladigan asbob-uskunalar xavfsizligi toʻgʻrisidagi texnik reglament (keyingi oʻrinlarda — texnik reglament) 1-ilovaga muvofiq;

Portlash xavfi boʻlgan muhitlarda ishlatiladigan asbob-uskunalar xavfsizligi toʻgʻrisidagi texnik reglamentni joriy etish sxemasi 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Texnik reglament rasmiy eʼlon qilingan kundan boshlab olti oy oʻtgach amalga kiritilsin.

3. Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining 3-ilovaga muvofiq ayrim qarorlari ushbu qaror rasman eʼlon qilingan kundan eʼtiboran olti oy oʻtgandan soʻng oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin.

4. Oʻzbekiston Respublikasi Togʻ-kon sanoati va geologiya vazirligi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasi, Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi, Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi bilan birgalikda ushbu qarorning maqsadlari, mazmuni va uni qoʻllash tartibi toʻgʻrisida aholi, vazirliklar, idoralar va boshqa tashkilotlar hamda tadbirkorlik subyektlarining keng xabardor qilinishini taʼminlasin.

5. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi togʻ-kon sanoati va geologiya vaziri B.F. Islamov, Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasi raisi A.V. Rafiqov hamda Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi direktori A.R. Jumanazarov zimmasiga yuklansin.

Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A. ARIPOV

Toshkent sh.,

2025-yil 6-yanvar,

2-son

Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 6 yanvardagi 2-son qaroriga 1-ILOVA

Portlash xavfi boʻlgan muhitlarda ishlatiladigan asbob-uskunalar xavfsizligi toʻgʻrisida

TEXNIK REGLAMENT

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Mazkur Texnik reglament inson hayoti va salomatligini, mol-mulki va atrof-muhitni muhofaza qilish hamda isteʼmolchilarni chalgʻitadigan xatti-harakatlarning oldini olish maqsadida portlash xavfi boʻlgan muhitda Oʻzbekiston Respublikasi hududida qoʻllanilishi va bajarilishi majburiy boʻlgan yagona talablarni belgilaydi.

2. Texnik reglamentning talablari mazkur Texnik reglamentga 1-ilovada keltirilgan Texnik reglament talablari qoʻllaniladigan majburiy tartibda muvofiqligi baholanadigan portlash xavfi boʻlgan muhitlarda ishlatiladigan asbob-uskunalar roʻyxatiga (keyingi oʻrinlarda — asbob-uskunalar) nisbatan qoʻllaniladi.

Portlash xavfi boʻlgan muhitlarda ishlatiladigan asbob-uskunalarning portlash xavfsizligini belgilovchi koʻrsatkichlar tasnifi mazkur Texnik reglamentga 2-ilovada keltirilgan.

3. Mazkur Texnik reglament quyidagilarga tatbiq etilmaydi:

portlash muhitida foydalanish mumkin boʻlmagan texnik qurilmalar, oʻz tarkibida portlash xavfi mavjud boʻlgan moddalar va beqaror kimyoviy birikmalarga (portlovchi moddalar, porox va boshqalar);

yonuvchan gazning kutilmaganda sizib chiqishi natijasida portlash muhiti hosil boʻlgan sharoitlarda maishiy va nosanoat maqsadlarida foydalanish uchun gazdan foydalaniladigan uskunalarga;

Oʻzbekiston Respublikasi chegarasi orqali tranzit olib oʻtilayotgan asbob-uskunalarga;

tibbiy mahsulotlarga;

shaxsiy himoya vositalariga;

umumiy foydalanishda boʻlgan havo, avtomobil yoʻli, temir yoʻl yoki suv transportida oʻrnatilgan asbob-uskunalarga;

yadroviy tadqiqot asbob-uskunalariga va ulardagi portlash muhitida joylashgan asbob-uskunalarga.

4. Portlash xavfi boʻlgan muhitlarda ishlatiladigan asbob-uskunalarni ishlatish qoidalari Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasi tomonidan oʻrnatilgan tartibda belgilanadi.

5. Mazkur Texnik reglamentda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:

avariya holati — portlash muhitida ishlayotgan asbob-uskunalarning koʻrsatkichlari ishlab chiqaruvchi tomonidan texnik hujjatlarda belgilangan chegaralardan oshib ketish holati;

ishlab chiqaruvchi — asbob-uskunalarni portlash muhitida ishlatish uchun ishlab chiqariladigan va (yoki) sotiladigan va uning Texnik reglament talablariga muvofiqligi uchun javobgar boʻlgan yuridik shaxs va yakka tartibdagi tadbirkor;

ishlab chiqaruvchining ishlab chiqarish holati tahlili — ishlab chiqaruvchi tomonidan asbob-uskunalar Texnik reglament talablariga muvofiq ishlab chiqarilishi uchun zarur shart-sharoitlar mavjudligini baholash;

normal ish rejimi — elektr va mexanik xususiyatlari ishlab chiqaruvchi tomonidan texnik hujjatlarda belgilangan meʼyoriy chegaralardan oshmaydigan asbob-uskunalarning ishlash rejimi;

nosozlik — asbob-uskunalar ishlashining holatini buzilish holati;

portlash xavfi boʻlgan muhit — gaz, bugʻ, tuman, chang, tolalar yoki uchib yuradigan zarrachalar koʻrinishidagi yonuvchan moddalarning atmosfera sharoitida havo bilan aralashmasi boʻlib, ularda oʻzini oʻzi taʼminlaydigan alangalanish va tarqalish sodir boʻlishi;

portlash xavfi boʻlgan hudud — asbob-uskunani loyihalashtirish, ishlab chiqarish, oʻrnatish va ulardan foydalanish jarayonida maxsus himoya choralarini talab qiladigan darajada portlash muhiti mavjud boʻlgan yoki hosil boʻlishi mumkin boʻlgan yopiq yoki ochiq maydonning bir qismi;

portlash xavfsizligi — zarar va (yoki) shikast yetkazish ehtimoli bilan bogʻliq boʻlgan atrofdagi portlash muhitining yonish xavfi mavjud emasligi;

portlash xavfsizligining maxsus belgisi — asbob-uskunalarni va Yex-komponenti portlashdan himoyalanganligini aniqlashtiruvchi, ishlab chiqaruvchining texnik hujjatlarida koʻrsatib oʻtilgan, asbob-uskunalar va Yex-komponentida koʻrsatiladigan maxsus portlashdan himoya qilish belgisi va identifikatsiya koʻrsatkichlarining belgilari;

portlashdan himoya qilish turi — portlash muhitida ishlash uchun moʻljallangan asbob-uskunalarda atrofdagi portlashi muhiti alangalanishining oldini olishga qaratilgan maxsus vosita va chora-tadbirlar;

portlashdan himoyalanish — portlash muhitida ishlash uchun asbob-uskunalarning portlash xavfsizligini taʼminlash choralari;

portlashdan himoyalanish darajasi — portlashdan himoyalanish darajasi, portlash muhitida yonish manbai boʻlishi xavfi va foydalanish shartlariga koʻra jihozlanishi;

portlash muhitida ishlatish uchun moʻljallangan asbob-uskunalar — portlash xavfi boʻlgan muhitda ishlatish uchun moʻljallangan va oʻz potensial manbalaridan kelib chiqib, atrof-muhitda portlash xavfi boʻlgan muhitni yuzaga keltirishi mumkin boʻlgan asbob-uskunalar (mashina, apparatlar, statsionar yoki mobil qurilma, ularni boshqarish tizimlarining elementi, himoya, himoya qiluvchi qurilma, nazorat oʻlchash vositalari), lekin uning konstruksiyasi ushbu xavf yaratilishiga yoʻl qoʻyib bermaydigan asbob-uskunalar;

portlash xavfi boʻlgan gaz muhitining oʻzidan-oʻzi alangalanish harorati — qizigan sirtning eng past haroratidagi maʼlum sharoitlarda gaz yoki bugʻ-havo aralashmasi alangalanishi;

sirtning maksimal harorati — ishlab chiqaruvchining texnik hujjatlarida nazarda tutilgan belgilangan ish rejimlari buzilganda yoki shikastlanganda, lekin bir vaqtning oʻzida belgilangan ogʻishlar doirasida asbob-uskunalarning qismlari yoki yuzasida ishlash paytida yuzaga keladigan eng yuqori haroratining portlashdan himoya qilishning oʻziga xos turi;

texnik hujjatlar — portlash xavfi boʻlgan muhitda ishlatish uchun moʻljallangan asbob-uskunalarni (qismlar, yigʻish birliklari, komplekslar va toʻplamlar) loyihalashtirish, ishlab chiqarish va ishlatishda, shuningdek, himoya tizimlarini loyihalashtirish, oʻrnatish va ulardan foydalanishdagi grafik va matnli hujjatlar toʻplami;

chang qatlamining oʻzidan-oʻzi alangalanish harorati — qizigan sirtning eng past haroratidagi sirt maʼlum qalinlikdagi chang qatlamining oʻzidan-oʻzi alangalanishi;

qobiq (germetik) konstruksiya — asbob-uskunalarning ishlashi natijasida oʻzidan tashqariga yoki ichkariga gaz va changlarni oʻtkazmaydigan konstruksiya;

Yex-komponenti — portlash xavfli boʻlgan muhitda asbob-uskunalarning xavfsiz ishlashi uchun zarur boʻlgan, asbob-uskunalarga oʻrnatiladigan, portlashdan himoyalanib yasalgan, lekin mustaqil foydalanish uchun moʻljallanmagan texnik qurilmalar.

2-bob. Portlash xavfi boʻlgan muhitlarda ishlatiladigan asbob-uskunalarga xavfsizlik talablari

1-§. Yongʻin xavfsizligi talablari

6. Asbob-uskunalarga yongʻin xavfsizligi talablari Oʻzbekiston Respublikasining “Yongʻin xavfsizligi toʻgʻrisida”gi Qonuni va texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar bilan belgilanadi.

7. Asbob-uskunalar portlash xavfi boʻyicha xavfsiz ishlash va foydalanish uchun zarur boʻlgan quyidagi talablarga:

asbob-uskunalardan yonuvchi moddalarning chiqishi natijasida yuzaga kelishi mumkin boʻlgan portlash muhitining hosil boʻlishiga yoʻl qoʻymaslik;

portlash sodir boʻladigan har bir manbaning xususiyatini hisobga olgan holda, portlash muhiti alangalanishining oldini olish;

asbob-uskunalarning qoʻllanish sohasiga qarab, mazkur Texnik reglamentga 2-ilovaga muvofiq Portlash xavfi boʻlgan muhitlarda ishlatiladigan asbob-uskunalarning portlash xavfsizligini belgilovchi koʻrsatkichlar tasnifiga javob berishi kerak.

8. Asbob-uskunalarning portlash xavfsizligi normal ish sharoitida va undan foydalanish shartlarini hisobga olgan holda, texnik hujjatlarda belgilangan ogʻishlar doirasida taʼminlanishi kerak.

2-§. Elektr xavfsizligiga qoʻyiladigan talablar

9. Elektr kuchlanishining tebranishi yoki yordamchi energiya tavsifining oʻzgarishi, shuningdek, elektr energiyasining uzilishi va keyinchalik qayta tiklanishi, asbob-uskunalarning xavfsizligini buzmasligi kerak.

10. Elektr tarmogʻiga ulangan asbob-uskunalar elektr toki taʼsiridan himoyalangan boʻlishi kerak.

11. Asbob-uskunalarni loyihalashtirishda va ishlab chiqarishda elektromagnit hodisalar (jarayonlar) bilan bogʻliq har qanday xavflardan himoyalangan boʻlishi kerak.

12. Asbob-uskunalar statik elektrdan (xavfli quvvatga olib kelishi mumkin boʻlgan elektrostatik zaryadlar) himoyalangan boʻlishi kerak.

3-bob. Asbob-uskunalarni loyihalashtirish va texnik hujjatlarga qoʻyiladigan talablar

1-§. Loyihalashtirishga qoʻyiladigan talablar

13. Asbob-uskunalar maqsadi boʻyicha foydalanilganda hamda oʻrnatish, foydalanish (ishlatish), tashish (joʻnatish), texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlashga qoʻyiladigan talablar bajarilganda, quyidagi xavfsizlik talablari taʼminlanishi kerak:

asbob-uskunalar toʻliq (loyihaviy) xizmat muddati davomida foydalanilganda portlash xavfsizligini;

asbob-uskunalar va uning tarkibiy qismlari tegishli mexanik va issiqlik kuchlanishiga bardosh beradigan tarzda ishlab chiqilishi va ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilangan ish sharoitlari chegaralarini hisobga olgan holda, atrof-muhit va mavjud yoki shubhali agressiv moddalar taʼsiriga bardosh berishi;

agar asbob-uskunalarda alangalanish manbalari boʻlishi mumkin boʻlgan qismlar mavjud boʻlsa, u oʻchirilgan taqdirdagina ochilishi yoki chaqnashga xavfsiz zanjirlardan tashkil topishi yoki xodimlarni tegib ketishidan va ogohlantirish belgilari bilan himoyalangan boʻlishi;

agar asbob-uskunaning qobiq (germetik) konstruksiyasida tutashuv manbalari boʻlishi mumkin boʻlgan elektr quvvatini saqlash moslamalari (kondensatorlar) va qizdirilgan elementlar mavjud boʻlsa, qobiq (germetik) konstruksiyalarida oʻrnatilgan kondensatorlarni xavfsiz qoldiq energiya qiymatiga tushirish yoki quvvatni kamaytirish uchun yetarli vaqtni kechiktirish bilan ochilishi;

isitiladigan elementlarning harorati jihozda koʻrsatilgan maksimal sirt harorati yoki harorat sinfidan past boʻlishi.

agar elektr uzilishidan keyin asbob-uskunani himoya gazi bilan tozalash hamda oʻrnatilgan kondensatorlar quvvatsizlangunga yoki qizigan elementlarning harorati past qiymatlarga tushgunga qadar himoya gazi bilan tozalashni davom ettirish nazarda tutilgan boʻlsa, ishlab chiqaruvchi tomonidan asbob-uskunaning ochilish qismlarida ogohlantirish belgilari oʻrnatilgan boʻlishi;

portlashdan himoyalanganlik darajasi “yuqori portlashdan xavfsiz” (“juda yuqori”) va “portlashdan xavfsiz” (“yuqori”) va (yoki) uning qismlari sirtining harorati oʻzidan-oʻzi yonish haroratidan past boʻlishi va belgilangan avariya holatlarida va atrof-muhit sharoitlari oʻzgarganda, portlovchi gaz muhiti va ishchi holatida (texnik hujjatlarda belgilangan ogʻishlar doirasida) chang qatlamining oʻzidan-oʻzi yonish haroratidan past boʻlishi;

ishchi holatda atrofdagi gaz atmosferasining oʻzidan-oʻzi yonish haroratidan yuqori haroratga (texnik hujjatlarda belgilangan ogʻishlar doirasida) faqat ishlab chiqaruvchi tomonidan asbob-uskunalarni himoya qilish uchun qoʻshimcha choralar koʻrilgan taqdirdagina ruxsat etiladi. Bunday holatda tashqi isitish manbalari va kimyoviy reaksiyalar natijasida yuzaga keladigan harorat oshishini hisobga olish;

portlashdan himoya qilish darajasi “portlashga qarshi yuqori ishonchlilik” (“yuqorilashtirilgan”) boʻlgan asbob-uskunalarning sirti harorati, normal ish sharoitida maksimal sirt haroratidan yuqori boʻlmasligi kerak. Bunday asbob-uskunalarning konstruksiyasida uchqun chiqarmaydigan va uning natijasida portlash muhitini yuzaga keltirmaydigan qismlardan tashkil topishi;

yonuvchan gazlar yoki chang ajralishi mumkin boʻlgan asbob-uskunalar qobiq (germetik) konstruksiyaga ega boʻlishi kerak. Asbob-uskunalardagi mavjud har qanday teshiklar yoki germetik boʻlmagan birikmalar, hosil boʻladigan gazlar yoki changlar asbob-uskunalarning tashqi qismida portlash muhitini yuzaga keltirmaydigan qilib loyihalashtirilishi lozim. Materiallar kiradigan yoki chiqadigan teshiklar yonuvchan materiallarning chiqishini cheklash uchun moʻljallangan va jihozlangan boʻlishi;

portlovchi chang boʻlgan obyektlarda va (yoki) ularning joylarida foydalanish uchun moʻljallangan asbob-uskunalar yuzasida toʻplangan chang yonib ketmasligi uchun moʻljallangan boʻlishi kerak. Asbob-uskunalar qismlarining sirti harorati chang qatlamining oʻzidan-oʻzi yonish haroratidan past boʻlishi kerak. Bunday holda xavfli issiqlik hosil boʻlishining oldini olish uchun asbob-uskunalarning qismlari sirti haroratini cheklash uchun vositalar bilan taʼminlash kerak. Sirt qismi changdan tozalanib turilishi va chang qatlami meʼyori texnik hujjatlarda koʻrsatilgan boʻlishi;

texnik hujjatlarda nazarda tutilgan belgilangan ish rejimlari buzilgan taqdirda, agar bu xavfsizlikka salbiy taʼsir koʻrsatmasa, avtomatik jarayonlarga kiritilgan asbob-uskunalarni xavfsiz qoʻlda oʻchirishni taʼminlashi;

asbob-uskunalarning avariya sodir boʻlishi holatida oʻchirilishida toʻplangan energiya ochiladigan qopqoqlarga oʻrnatilgan ogohlantirish belgilarida koʻrsatilgan vaqt ichida xavfsiz qiymatga tarqalishi;

asbob-uskunalar tegishli kirish moslamalari bilan jihozlangan boʻlishi va agar asbob-uskunalar boshqa jihozlar bilan birgalikda foydalanish uchun moʻljallangan boʻlsa, ularning ulanishi xavfsiz boʻlishi;

agar asbob-uskunalar portlash muhitini aniqlash yoki ogohlantirish asboblari bilan jihozlangan boʻlsa, ularni joylashtirish joylari va shartlari texnik hujjatlarda koʻrsatilishi;

asbob-uskunalarda portlash muhitini yaratuvchi yonuvchan moddalarni ajratishga qodir boʻlgan materiallar boʻlmasligi;

texnik hujjatlarda belgilangan ish sharoitlari doirasida asbob-uskunalarning portlashdan himoyalanishiga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan portlash xavfi mavjud boʻlgan muhitni hosil qiluvchi materiallar va moddalar oʻrtasida kimyoviy reaksiya ehtimoli istisno qilingan boʻlishi;

asbob-uskunalarda atrof-muhit harorati va ish sharoitlari taʼsirida koʻrsatkichlari oʻzgarganda, shuningdek, boshqa materiallar bilan birgalikda asbob-uskunalarning portlashdan himoyalanish darajasini pasaytiradigan materiallar boʻlmasligi;

asbob-uskunalarga oʻrnatilgan Yex-komponentlari texnik hujjatlarga muvofiq oʻrnatilganda, portlash xavfsizligini taʼminlash talablariga muvofiq xavfsiz ishlashi;

tashqi taʼsirga tushishi mumkin boʻlgan asbob-uskunalar qoʻshimcha himoya vositalari bilan taʼminlanishi kerak. Asbob-uskunalar uning portlashdan himoyalanishiga putur yetmagan holda tashqi taʼsirlarga bardosh berishi;

asbob-uskunalar yopiq joylarda yoki konteynerda joylashgan boʻlsa, agar bu holat portlashdan himoya qilishning bir turini tashkil etsa, bunday yopiq joylar yoki konteynerlarni faqat maxsus asbob yordamida yoki tegishli xavfsizlik choralariga rioya etgan holda ochilishi va ruxsatsiz ochilishining oldi olinishi;

asbob-uskunalarning ortiqcha yuklanishining oldini olish maqsadida oʻlchash, tartibga solish va nazorat vositalari (maksimal oʻchirish, harorat cheklovlari, differensial bosim oʻtkazgichlari, oqim oʻlchagichlari, vaqtni kechiktirish relelari, harakat koʻrsatkichlari va (yoki) shunga oʻxshash turdagi qurilmalar) bilan taʼminlanishi.

14. Asbob-uskunalarning konstruksiyasi quyidagi potensial alangalanish manbalaridan himoyalangan boʻlishi kerak:

uchqunlar (elektr va ishqalanishdan), olov, qizigan sirtlarning yuqori harorati, elektromagnit, ultratovush, optik va ionlashtiruvchi nurlanishdan;

xavfli korroziyaga olib kelishi mumkin boʻlgan, uchqun paydo boʻlishiga yoki yuzalarning haddan tashqari qizib ketishiga olib keladigan va shu bilan yonish ehtimolini yaratadigan adashgan oqimlar va oqish oqimlaridan;

material va qismlarning harakati natijasida yoki boshqa begona jismlarning aylanishida bir-biriga ishqalanish yoki zarba natijasida yuzaga kelishi mumkin boʻlgan qizishdan;

rostlash qurilmalari tomonidan amalga oshiriladigan va alangalanishga olib keladigan zarba toʻlqinlari yoki siqilish paydo boʻlishiga olib kelishi mumkin boʻlgan bosim kompensatsiyasidan;

yashin urishidan;

ekzotermik reaksiyalar, shu jumladan, chang qatlamining oʻzidan-oʻzi alangalanishidan.

15. Asbob-uskunalarni konstruksiyalash paytida portlash paydo boʻlishining barcha xavfli omillari hisobga olingan va portlashga xavfli muhitning alangalanish manbalari aniqlangan boʻlishi kerak.

Xavfli omillarni baholashni hisobga olgan holda portlash muhitida foydalanish uchun asbob-uskunalarni portlashdan himoya qilishni (portlashdan himoya qilish turlarini) taʼminlash usullari tanlanishi kerak.

16. Avariya holatlarida asbob-uskunalarni himoya qilishni taʼminlaydigan qurilmalar quyidagi talablarga javob berishi kerak:

ishlashi uchun zarur boʻlgan har qanday oʻlchash yoki nazorat qilish vositasidan mustaqil ravishda ishlashi kerak. Himoya qurilmasining ishdan chiqishi texnik hujjatlarda nazarda tutilgan texnik vositalar yordamida aniqlanishi kerak;

avariya holatidagi oʻchirish, tegishli boshqaruv qurilmalarini dasturiy taʼminotning oraliq buyrugʻisiz bevosita faollashtirishi kerak;

avariya holatlarining oldini olish himoya qurilmalari, qayta ishga tushirishini himoya qiluvchi mexanizmlar yoki boshqa qurilmalar bilan jihozlanishi kerak. Yangi buyruqni bajarish va normal ish rejimini tiklash faqat qayta ishga tushirishni maxsus blokirovka olib tashlangandan soʻng amalga oshirilishi mumkin.

17. Portlash muhitida ishlatiladigan boshqa qurilmalar va dasturlar quyidagi talablarga javob berishi kerak:

boshqaruv elementlari va koʻrsatkichlar portlash xavfi boʻyicha ish xavfsizligining mumkin boʻlgan eng yuqori darajasi taʼminlangan holda ishlab chiqilishi;

oʻlchash funksiyasiga ega boʻlgan qurilmalar portlash muhitida foydalanish talablari va shartlarini hisobga olgan holda loyihalashtirilishi va ishlab chiqarilishi va oʻlchashlarning bir xilligini taʼminlash talablariga javob berishi;

dasturlash funksiyasiga ega qurilmalar va koʻrsatkichlar aniq boʻlishini va ishlashini tekshirish imkoniyati taʼminlanishi;

oʻlchash funksiyasiga ega qurilmalar uchun potensial alanga manbasining avariya chegarasi, texnik hujjatlarda, ish sharoitlarida belgilangan xavfsizlik omilini hisobga olgan holda, roʻyxatga olingan portlash muhitining portlashi va (yoki) alangalanishi uchun chegara shartlaridan oʻlchash tizimining yoʻl qoʻyilishi mumkin boʻlgan jami xatolarini hisobga olgan holda past boʻlishi;

nazorat qiladigan uskunaning dasturiy taʼminoti dasturdagi xatolar bilan bogʻliq xavflarni hisobga olishi.

2-§. Texnik hujjatlarga qoʻyiladigan talablar

18. Asbob-uskunalarni isteʼmolchiga yetkazib berishda texnik hujjatlar ilova qilinishi va unda quyidagilar koʻrsatilishi kerak:

asbob-uskunalarning nomi va (yoki) tamgʻalanishi (turi, markasi, modeli), uning xavfsizligiga taʼsir qiluvchi parametrlari va xususiyatlari, ishlab chiqaruvchining nomi va (yoki) tovar belgisi;

uning maqsadi haqida maʼlumot;

oʻrnatish, yigʻish, moslash yoki sozlash boʻyicha koʻrsatmalar;

asbob-uskunalardan foydalanish boʻyicha koʻrsatmalarda va foydalanish vaqtida koʻrilishi zarur boʻlgan xavfsizlik choralari (shu jumladan, ishga tushirish, belgilangan maqsadda foydalanish, texnik xizmat koʻrsatish, barcha turdagi taʼmirlash va texnik koʻriklar, zararli ishlab chiqarish omillarining jadalligini kamaytirish va mahalliylashtirishga qaratilgan himoya vositalari, transport qilish va saqlash shartlari);

belgilangan xizmat muddatlari koʻrsatkichlari va (yoki) belgilangan ishlash resursi;

keskin nosozliklar roʻyxati, asbob-uskunalarning avariya holatlariga olib keladigan xodimlarning (foydalanuvchilarning) mumkin boʻlgan xatolari va bu xatolarning oldini olish boʻyicha harakatlar;

chegara holati (rejimlari) parametrlari;

ushbu asbob-uskunalarning notoʻgʻri ishlashi aniqlangan taqdirda, bartaraf etish choralari toʻgʻrisida maʼlumoti;

qoʻshimcha komponentlarga boʻlgan ehtiyoj toʻgʻrisidagi maʼlumotlar (kabel kirishlari va boshqalar);

asbob-uskunalarning portlash xavfsizligini belgilaydigan texnik tavsiflarini saqlashni taʼminlashga qoʻyiladigan talablari;

qadoqlash, saqlash va tashish shartlariga qoʻyiladigan talablar, belgilangan saqlash muddatlari, holatini qayta tekshirish, yaroqlilik muddati oʻtgan alohida elementlarni, qismlarni, yigʻmalarni almashtirishning normativ muddatlari boʻyicha koʻrsatmalari;

asbob-uskunalarni utilizatsiya qilish talablari;

saqlash va tashish qoidalari va shartlari;

xodimlarga qoʻyiladigan talablar;

ishlab chiqaruvchining va/yoki import qiluvchining yoki vakolatli vakilning joylashgan joyi (pochta manzili), u bilan bogʻlanish uchun maʼlumot;

ishlab chiqarilgan sana.

19. Texnik hujjatlar Oʻzbekiston Respublikasi davlat tilida ishlab chiqiladi.

20. Asbob-uskunalarning texnik hujjatlari ishlab chiqaruvchi (ishlab chiqaruvchining vakolatli vakili) tomonidan ushbu asbob-uskunalarni ishlab chiqarish tugagandan soʻng ham xizmat muddati tugangunga qadar saqlanadi.

4-bob. Asbob-uskunalarni tamgʻalashga qoʻyiladigan talablar

21. Asbob-uskunalar maxsus belgi bilan tamgʻalanishi shart.

22. Asbob-uskunalarning tamgʻalanishi davlat tilida boʻlishi shart va quyidagi majburiy maʼlumotlarni oʻz ichiga olishi kerak:

ishlab chiqaruvchining nomi va uning tovar belgisi (agar mavjud boʻlsa);

asbob-uskunaning turi, markasi, modeli;

ishlab chiqarilgan sana;

ishlab chiqaruvchining raqami;

ishlab chiqaruvchi mamlakat nomi;

mazkur Texnik reglamentga 3-ilovaga muvofiq Portlash xavfsizligining maxsus belgisi tasviri.

Tamgʻalarni boshqa tillarda takrorlashga ruxsat beriladi.

Tamgʻalash ushbu asbob-uskunalarning yuzasiga yoki qismlarga ajratilmasdan va qoʻshimcha asboblardan foydalanmasdan, koʻrish mumkin boʻlgan joyga qoʻyilishi va bunda asbob-uskunalarning butun ishlash muddati davomida saqlanishi lozim.

23. Ishlab chiqaruvchining qaroriga binoan yoki yetkazib berish shartnomasiga muvofiq asbob-uskunalarni tamgʻalash undan xavfsiz foydalanish uchun muhim boʻlgan qoʻshimcha quyidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olishi mumkin:

nominal kuchlanish yoki nominal kuchlanish oraliqlari;

uzoq muddatli ruxsat etilgan ish kuchlanishi;

oqim turining belgisi (agar nominal chastota koʻrsatilmagan boʻlsa);

insonning elektr toki urishidan himoya qilish sinfining ramzi;

qobiq (germetik) konstruksiya bilan taʼminlangan himoya darajasi;

nominal isteʼmol qilingan yoki foydali quvvat yoki nominal oqim;

ogʻirlik;

gabarit oʻlchamlari.

5-bob. Asbob-uskunalarning muvofiqligini baholash

1-§. Asbob-uskunalarni identifikatsiya qilish

24. Asbob-uskunalar identifikatsiya qilinadi. Ularning tavsiflari Texnik reglamentning 22 va 23-bandlarida koʻrsatilgan maʼlumotlar bilan bir xilligini taʼminlash yoʻli bilan identifikatsiya qilinadi.

25. Asbob-uskunalar va Yex-komponentning identifikatsiya belgisi — texnik hujjatlarda koʻrsatilgan portlashdan himoyalanish holatining mavjudligi va asbob-uskunalar va Yex-komponentda koʻrsatilgan maxsus portlashdan himoyalanganlik belgisi hisoblanadi.

2-§. Asbob-uskunalarni muvofiqligini baholash

26. Erkin muomalaga chiqarilishidan oldin asbob-uskunalarning mazkur Texnik reglament talablariga muvofiqligi muvofiqlikni sertifikatlash shaklida tasdiqlanadi.

27. Muvofiqlik sertifikati turkum ishlab chiqariladigan asbob-uskunalarga uch yil muddatga, asbob-uskunalar toʻpiga esa mahsulotning yaroqlilik yoki kafolat muddatiga rasmiylashtiriladi.

28. Muvofiqlikni tasdiqlashdan oldin Oʻzbekiston Respublikasi qonunchilik hujjatlari talablariga muvofiq asbob-uskunalar identifikatsiya qilinadi.

29. Asbob-uskunalarni mazkur Texnik reglament talablariga sertifikatlashtirish orqali muvofiqligi quyidagi sxemalar asosida baholanadi:

1S sxema — turkum ishlab chiqariladigan asbob-uskunalarni sertifikatlashtirishda qoʻllaniladi. Bunda ariza beruvchi ishlab chiqaruvchi (ishlab chiqaruvchining vakolatli vakili) hisoblanadi va sertifikatlangan mahsulotlarni muvofiqlik belgisi bilan tamgʻalanishini taʼminlaydi;

3S sxema — asbob-uskunalarni toʻpi uchun qoʻllaniladi. Bunda ariza beruvchi ishlab chiqaruvchi (ishlab chiqaruvchining vakolatli vakili) yoki sotuvchi (import qiluvchi) hisoblanadi va sertifikatlangan mahsulotlarni muvofiqlik belgisi bilan (import qilingan mahsulotlar ariza beruvchiga qulay shaklda) tamgʻalanishini taʼminlaydi;

4S sxema — yagona (bitta) asbob-uskuna uchun Texnik reglamentda belgilangan sinov va oʻlchash jarayonida ushbu buyumga putur yetkazilmasa qoʻllaniladi. Bunda ariza beruvchi ishlab chiqaruvchi (ishlab chiqaruvchining vakolatli vakili) yoki sotuvchi (import qiluvchi) hisoblanadi;

30. Muvofiqlik sertifikati Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 14-avgustdagi 502-son qarori bilan tasdiqlangan Mahsulotlarni sertifikatlashtirish tartibi toʻgʻrisida nizom talablariga muvofiq rasmiylashtiriladi.

6-bob. Oʻtish davri

31. Mazkur Texnik reglament kuchga kirgan vaqtdan boshlab Oʻzbekiston Respublikasi hududida amalda boʻlgan va asbob-uskunalar uchun xavfsizlik talablarini belgilaydigan texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlar Texnik reglament bilan moslashtirilguniga qadar ushbu texnik reglamentga zid boʻlmagan qismlari amalda qoʻllaniladi.

32. Texnik reglament kuchga kirgunga qadar asbob-uskunalar uchun olingan muvofiqlikni tasdiqlovchi hujjatlar ushbu hujjatlarda belgilangan muddatlar davomida amalda boʻladi.

7-bob. Texnik reglament talablariga rioya etilishi boʻyicha davlat nazorati

33. Mazkur Texnik reglament talablariga rioya etilishi ustidan davlat nazorati Oʻzbekiston Respublikasi Togʻ-kon sanoati va geologiya vazirligi huzuridagi Togʻ-kon sanoati va geologiya sohasini nazorat qilish inspeksiyasi, Ichki ishlar vazirligi, Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasi, Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi, shuningdek, portlash xavfi boʻlgan muhitlarda ishlatiladigan asbob-uskunalar xavfsizligi sohasidagi vakolatli davlat organlari tomonidan oʻz vakolatlari doirasida qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

8-bob. Texnik reglament talablarini buzganlik uchun javobgarlik

34. Mazkur Texnik reglament talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar Oʻzbekiston Respublikasi qonunchilik hujjatlariga muvofiq javob beradilar.

Portlash xavfi boʻlgan muhitlarda ishlatiladigan asbob-uskunalar xavfsizligi toʻgʻrisidagi texnik reglamentga 1-ILOVA

Texnik reglament talablari qoʻllaniladigan va majburiy tartibda muvofiqligi baholanadigan portlash xavfi boʻlgan muhitlarda ishlatiladigan asbob-uskunalar

ROʻYXATI

Portlash xavfi boʻlgan muhitlarda ishlatiladigan asbob-uskunalar xavfsizligi toʻgʻrisidagi texnik reglamentga 2-ILOVA

Portlash xavfi boʻlgan muhitlarda ishlatiladigan asbob-uskunalarning portlash xavfsizligini belgilovchi koʻrsatkichlar

TASNIFI

I. Portlash xavfi boʻlgan hududlarning tasnifi

1. Portlash xavfi boʻlgan hududlarning tasnifi uskuna tegishli portlash xavfi boʻlgan hududda xavfsiz ishlatilishini taʼminlovchi portlashdan himoya qilish darajasi boʻyicha mos uskunani tanlab olish maqsadida qoʻllaniladi.

2. Portlash xavfi boʻlgan aralashmaning mavjudligi chastotasi va davomiyligiga qarab, xavfli hududlar quyidagi sinflarga boʻlinadi:

0-sinf — gazlar yoki suyuq bugʻlarning havo bilan portlash xavfi boʻlgan aralashmaning doimiy yoki kamida bir soat davomida mavjud boʻlgan hududlar;

1-sinf — asbob-uskunaning normal ishlashi vaqtida havo bilan portlash xavfi boʻlgan aralashmalar hosil qiluvchi yonuvchi gazlar yoki yonuvchi suyuqliklarning bugʻlari ajralib chiqadigan hududlar;

2-sinf — asbob-uskunaning normal ishlash vaqtida portlash xavfi boʻlgan gazlar yoki suyuqlik bugʻlarining havo bilan aralashmalari hosil boʻlmaydigan, ammo avariya yoki texnologiyaning ishdan chiqishi natijasida portlash xavfi boʻlgan gazlar yoki suyuqlik bugʻlarining havo bilan aralashmasi hosil boʻlishi mumkin boʻlgan hududlar;

20-sinf — portlash xavfi boʻlgan yonuvchi changning havo bilan aralashmasi har bir kubometr uchun 65 g dan pastroq konsentratsiyada alangalanish chegarasiga ega boʻlgan va doimiy ravishda mavjud boʻlgan hududlar;

21-sinf — xonalarda joylashtirilgan asbob-uskunalarning normal ish rejimida ishlashida ajraladigan changlar yoki tolalarning jamlanmasi hosil boʻladigan va natijada har bir kubometr uchun 65 g va undan kam miqdorda havo bilan aralashib portlash xavfi boʻlgan muhitni yaratishi mumkin boʻlgan hududlar;

22-sinf — xonalarda joylashtirilgan asbob-uskunalarning normal ish rejimida ishlashida ajraladigan changlar yoki tolalarning jamlanmasi hosil boʻladigan va natijada har bir kubometr uchun 65 g va undan kam miqdorda havo bilan aralashib portlash xavfi boʻlgan muhitni yaratmaydigan, ammo avariya yoki texnologik qurilmani buzilishi natijasida yonuvchi changlar yoki tolalarni havo bilan aralashishi natijasida portlash xavfi mumkin boʻlgan hududlar.

II. Portlash xavfi boʻlgan muhitlarda ishlatiladigan asbob-uskunalarning guruhlar boʻyicha tasnifi

3. Qoʻllash sohasiga qarab asbob-uskunalar quyidagi guruhlarga boʻlinadi:

I guruh asbob-uskunalari — ruda gazlari va (yoki) yonuvchi chang tufayli xavfli boʻlgan shaxtalar va ularning yer usti va yer osti inshootlarida foydalanish uchun moʻljallangan uskunalar. Konstruksiyasiga qarab, I guruh asbob-uskunalari portlashdan himoya qilinganligi holati uchta darajadan biriga ega boʻlishi mumkin;

II guruh asbob-uskunalari — portlovchi gaz muhiti taʼsirida xavfli joylarda foydalanish uchun moʻljallangan asbob-uskunalar (shaxtalar va ularning yer usti va yer osti inshootlari bundan mustasno). Konstruksiyasiga qarab, II guruh asbob-uskunalari portlashdan himoya qilinganligi uchta darajadan biriga ega boʻlishi mumkin. II guruh asbob-uskunalari portlashdan himoya qilinganlik toifasiga qarab IIA, IIB, IIC kichik guruhlarga boʻlinishi mumkin;

III guruh asbob-uskunalari — portlovchi chang muhiti taʼsirida xavfli joylarda foydalanish uchun moʻljallangan asbob-uskunalar (shaxtalar va ularning yer usti va yer osti inshootlari ishlari bundan mustasno). Konstruksiyasiga qarab, u portlashdan himoya qilishning uchta darajadan biriga ega boʻlishi mumkin. III guruh jihozlarini portlash muhitining xususiyatlariga qarab IIIA, IIIB, IIIC kichik guruhlarga boʻlish mumkin.

III. Portlash xavfi boʻlgan muhitlarda ishlatiladigan asbob-uskunalarni portlashdan himoya qilish darajalari boʻyicha tasnifi

4. Alangalanish manbaiga aylanish xavfi va uni portlovchi muhitda ishlatish shartlariga qarab, asbob-uskunalar portlashdan himoyalanish darajalariga koʻra quyidagicha tasniflanadi:

“portlashga chidamli” (“juda yuqori”);

“portlashdan himoyalangan” (“yuqori”);

“portlashga qarshi yuqori ishonchlilik” (“yuqorilashtirilgan”).

5. Portlashdan himoyalanishning “portlashga chidamli” (“juda yuqori”) darajasi ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilangan ish parametrlariga muvofiq ishlashga moʻljallangan, hatto portlashdan himoyalanishning zarur darajasini taʼminlaydigan asbob-uskunalarga nisbatan qoʻllaniladi. Ehtimoldan yiroq boʻlmagan holda, portlash muhiti mavjud boʻlganda ham ishlaydigan va agar himoya vositalaridan biri ishlamay qolgan taqdirda ham, ikkinchi mustaqil himoya tizimi bilan portlashdan himoya qilish orqali yoki ikkita bir-biridan mustaqil himoya tizimida uzilishlar sodir boʻlganda portlashdan himoyalanganligi.

Mazkur himoyalanish holati mavjud uskunalar, ruda gazlari va (yoki) yonuvchi changlar (I guruh uskunalari) yoki obyektlar va (yoki) ularning uchastkalarida (II va III guruh uskunalari) gaz, bugʻ, tuman yoki chang, tola, uchuvchi moddalar sifatida havo bilan yonuvchi moddalarning aralashmasi natijasida doimiy yoki tez-tez portlashga xavfli muhitni yaratishi mumkin boʻlgan yer osti konlarida va ularning yer usti inshootlarida foydalanish uchun moʻljallangan joylarda foydalaniladi.

6. Portlashdan himoyalanish darajasi “portlashdan himoyalangan” (“yuqori”) ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilangan ish parametrlariga muvofiq ishlashga moʻljallangan va portlashdan himoya qilishning zarur darajasini taʼminlaydigan va bir eʼtirof etilgan ehtimoliy zarar bilan normal ishlashni taʼminlaydigan uskunalarga nisbatan qoʻllaniladi.

I guruh asbob-uskunalari ushbu portlashdan himoyalanish darajasi atrof-muhitdagi ruda gazlarini konsentratsiyasi tartibga solinadigan miqdoriga yetganda xavfsiz tarzda oʻchirish imkoniyatiga ega boʻlishi kerak.

Mazkur himoyalanish holati mavjud asbob-uskunalar, ruda gazlari va (yoki) yonuvchi changlar (I guruh uskunalari) yoki obyektlar va (yoki) ularning uchastkalarida (II va III guruh asbob-uskunalari) gaz, bugʻ, tuman yoki chang, tola, uchuvchi moddalarning ehtimoliy mavjud boʻlishi mumkin boʻlgan va uning natijasida portlashga xavfli muhitni yaratishi mumkin boʻlgan yer osti konlarida va ularning yer usti inshootlarida foydalaniladi.

7. Portlashdan himoya qilish darajasi “portlashga qarshi yuqori ishonchlilik” (“yuqorilashtirilgan”) ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilangan ish parametrlariga muvofiq ishlashga moʻljallangan va faqat ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilangan normal ish rejimida ishlashini taʼminlaydigan asbob-uskunalarga nisbatan qoʻllaniladi.

I guruh asbob-uskunalari ushbu portlashdan himoyalanish darajasi atrof-muhitdagi ruda gazlarini konsentratsiyasi tartibga solinadigan miqdoriga yetganda xavfsiz tarzda oʻchirish imkoniyatiga ega boʻlishi kerak.

Mazkur himoyalanish holati mavjud asbob-uskunalar, normal rejimda ishlashi jarayonida ruda gazlari va (yoki) yonuvchi changlar yoki portlash muhitini, havo bilan gaz, bugʻ, tuman yoki chang, tola, uchuvchi moddalarning aralashmasi natijasida kam miqdorda mavjud boʻlishi, ammo portlash muhiti mavjud boʻlsa, faqatgina qisqa muddatda paydo boʻladigan yer osti konlarida va ularning yer usti inshootlarida (I guruh asbob-uskunalari) yoki ularning obyektlari va (yoki) ularning uchastkalarida (II va III guruh asbob-uskunalari) foydalaniladi.

IV. Asbob-uskunalarni portlashdan himoya qiluvchi vositalarning turlari

8. Atrofdagi portlash xavfi boʻlgan muhit alangalanishining oldini olish boʻyicha inobatga olingan maxsus chora-tadbirlarga qarab, asbob-uskunalar portlashdan himoya qilish vositalarining bir turi yoki bir nechta qoʻshma turlariga ega boʻlishi mumkin:

1) portlash xavfi boʻlgan gaz muhitida ishlash uchun moʻljallangan elektr asbob-uskunalariga nisbatan:

“d” — portlashga chidamli qobiq;

“e” — kuchaytirilgan himoya;

“i” (“ia”, “ib”, “ic”) — chaqnashga xavfsiz (ichki xavfsiz elektr davri);

“m” (“ma”, “mb”, “mc”) — birikma bilan muhrlash;

“nA” — uchqun chiqmaydigan asbob-uskunalar;

“nC” — portlashdan himoyalangan qobiqdagi kontakt qurilmasi yoki germetik orqali muhrlangan yoki yonmaydigan komponent;

“nR” — gaz oʻtishi cheklangan qobiq;

“nL” — cheklangan energiyaga ega elektr zanjirlarini oʻz ichiga olgan uskunalar;

“nZ” — ortiqcha bosim ostida qobiq;

“o” — moy bilan toʻldirilgan qobiq;

“p” — (“px”, “py”, “pz”) — ortiqcha bosim ostida qobiqni toʻldirish yoki tozalash;

“q” — qobiqni kvars bilan toʻldirish;

“s” — portlashdan himoya qilishning maxsus turi;

2) portlash xavfi boʻlgan changli muhitda ishlatiladigan elektr asbob-uskunalariga nisbatan:

“t” — (“ta”, “tb”, “tc”) — qobiq bilan himoyalash;

“i” — (“ia”, “ib”) — uchqundan himoya qilish (elektr zanjirini uchqundan himoyalanishi);

“m” — (“ma”, “mb”, “mc”) — birikma bilan muhrlash;

“p” — ortiqcha bosim ostida qobiqni toʻldirish yoki tozalash;

“s” — portlashdan himoya qilishning maxsus turi;

3) portlovchi muhitda foydalanish uchun moʻljallangan elektr boʻlmagan asbob-uskunalarga nisbatan:

“c” — konstruksiyaviy xavfsizlik;

“b” — alangalanish manbasini boshqarish;

“k” — suyuqlikka botirish orqali himoya qilish;

“d” — portlashdan himoyalangan qobiq bilan himoya qilish;

“fr” — gaz oʻtkazuvchanligi cheklangan qobiq bilan himoya qilish;

“p” — yuqori bosimdan himoya qilish;

4) portlashdan himoya qilishning boshqa turlari.

9. Asbob-uskunalarni portlashdan himoya qiluvchi vositalarning turlari atrofdagi portlash muhiti alangalanishining oldini olish uchun turli darajadagi portlashdan himoyalangan uskunalarda nazarda tutilgan quyidagi maxsus chora-tadbirlar bilan belgilanadi:

portlashdan oʻtkazmaydigan qobiq “d” — uskunani portlashdan himoya qilish turi boʻlib, uning qismlari portlash gaz muhitini alangalantirib, qobiq ichidagi portlash natijasida hosil boʻlgan bosimni ushlashi natijasida atrof-muhitga portlash xavfi boʻlgan muhit tarqalmasligining oldini olish turi;

“t” himoya qobigʻi — portlashdan himoya qilish turi boʻlib, unda uskuna qobiq bilan himoyalangan boʻlib, changning kirishidan va sirt haroratini cheklash vositalari bilan himoyalanganlik turi;

kuchaytirilgan himoya turi “e” — portlashdan himoya qilish turi boʻlib, ruxsat etilgan haroratning oshib ketishiga qoʻshimcha choralar koʻrilishi, shuningdek normal yoki belgilangan (favqulodda) ish rejimlarida uchqun paydo boʻlishiga qarshi qoʻshimcha choralar qoʻllaniladigan portlashdan himoya qilish turi;

uchqunga xavfsiz (uchqunga xavfsiz elektr zanjiri) “i” — portlashdan himoya qilish turi boʻlib, elektr zaryadlanishini elektr energiyasi (quvvati) va elektr jihozlari elementlarining haroratini uchqun yoki issiqlik taʼsiridan alangalanishni keltirib chiqaradigan darajadan pastroq qiymatga cheklash turi;

“m” birikma bilan plombalash — portlashdan himoya qilishning turi boʻlib, unda uskunaning qismlarini ishlatishi yoki montaj jarayonida portlash xavfi boʻlgan muhitni uchqun yoki qizishi natijasida alangalanishiga olib kelishi, plombalash orqali bartaraf etish turi;

“n” himoya turi — portlashdan himoya qilish turi boʻlib, elektr qurilmalarini normal va belgilangan (favqulodda) ish jarayonlarida ishlashida atrof muhitda portlash xavfi boʻlgan gaz muhitini oldini olish uchun qoʻshimcha himoya turi;

“o” qobiqni moy bilan toʻldirish — portlashdan himoya qilish turi boʻlib, uskuna yoki uning qismini himoya suyuqligiga choʻktirilishi natijasida, uning suyuqlik ichida yoki tashqarisida portlash xavfi boʻlgan gaz muhitini alangalanishi oldini olish turi;

ortiqcha bosim ostida qobiqni toʻldirish yoki tozalash “r” — portlashdan himoya qilish turi boʻlib, qobiqni yoki xonani tashqi bosimdan koʻp boʻlgan miqdorda himoya gazi bosimi bilan toʻldirilishi natijasida, tashqi muhit taʼsiridan himoyalash turi;

qobiqni kvars bilan toʻldirish “q” — portlashdan himoya qilish turi boʻlib, portlash muhitini alangalanishiga olib kelishi mumkin boʻlgan qismlarni maʼlum bir holatda oʻrnatiladi va tashqi portlash muhitidan oldini oladigan qobiq bilan toʻliq oʻralgan portlashdan himoya qilish turi;

portlashdan himoya qilishning maxsus turi “s” — portlashdan himoya qilish turi boʻlib, ushbu bandning ikkinchi — oʻninchi xat boshlarida nazarda tutilgan himoya choralaridan farqli, ammo baholash yoki sinov vaqtlarida portlashdan himoya qilishni taʼminlash uchun yetarli deb tan olingan himoya choralariga asoslangan portlashdan himoya qilish turi;

konstruktiv xavfsizlik “c” — portlashdan himoya qilish turi boʻlib, uskunaning harakatlanuvchi qismlaridan paydo boʻladigan adiabatik siqilish, uchqun va yuzalarning qizishi natijasida portlash xavfi boʻlgan muhitning yaratilishini oldini olishga qaratilgan qoʻshimcha choralar turi;

alangalanish manbasi nazorati “b” — portlashdan himoya qilishning bir turi boʻlib, qurilmaning elektr boʻlmagan qismiga oʻrnatilib, bu bilan alangalanish manbasini va unga oʻrnatilgan xavfsizlik qurilmalar orqali, qurilma koʻrsatkichlarini nazorat qiladi va avtomatik himoya vositalarini yoki signalizatorlarni ishga tushiradigan turi;

suyuqlikka choʻktirish orqali himoya qilish “k” — portlashdan himoya qilishning bir turi boʻlib, bunda alangalanish salohiyati xavfsiz yoki portlash xavfi boʻlgan muhitdan suyuqlikka toʻliq yoki qisman choʻktirish orqali ajratilgan boʻlib, bunda xavfli sirtlar doimo himoya suyuqligi bilan shunday qoplangan boʻlishi kerakki portlash xavfi boʻlgan muhit himoya suyuqligidan yuqori sathda yoki qobiq tashqarisida joylashgan boʻlishi natijasida alangalanish oldi olingan boʻlishi lozim;

“fr” gaz oqimi oʻtishi cheklangan qobiq bilan himoya qilish — portlashdan himoya qilish turi boʻlib, bunda qobiq yordamida portlash xavfi boʻlgan muhitga past darajada portlash xavfi kamaytirish orqali cheklash, buning natijasida qobiqdagi portlash xavfi boʻlgan muhitni alangalanish chegarasidan ham past darajada boʻlishi.

V. Asbob-uskunalarni harorat sinflari boʻyicha tasnifi

10. Eng yuqori ruxsat etilgan sirt haroratiga qarab II guruh asbob-uskunalari quyidagi harorat sinflariga boʻlinadi:

1) T1 — 450 °C;

2) T2 — 300 °C;

3) T3 — 200 °C;

4) T4 — 135 °C;

5) T5 — 100 °C;

6) T6 — 85 °C.

Portlash xavfi boʻlgan muhitlarda ishlatiladigan asbob-uskunalar xavfsizligi toʻgʻrisidagi texnik reglamentga 3-ILOVA

Portlash xavfsizligining maxsus belgisi tasviri

Portlash xavfsizligining maxsus belgisi tasvirining tavsifi

“Yex” maxsus belgisi asbob-uskunalarning portlashdan himoyalanish holatini anglatadi (Explosion-proof).

Portlash xavfsizligining maxsus belgisi lotin alifbosidagi “E” va “x” harflari jamlanmasidan tashkil topgan boʻlib, “x” harfining balandligi “E” harfi balandligining 5/9 qismini tashkil etadi va yorugʻ fonda toʻrtburchak shaklda (1-rasm) yoki kontrastli fonda (2-rasm) balandlik va kenglik nisbati 11/8 koʻrinishda boʻladi.

Portlash xavfsizligining maxsus belgisi oʻlchamlarini portlash muhitida ishlaydigan asbob-uskunalarni ishlab chiqaruvchisi tomonidan belgilanadi.

Toʻrtburchakning bazaviy balandligi kamida 10 mm boʻlishi kerak. Portlash xavfsizligining maxsus belgisi oʻlchamlari uning elementlarini aniq va bevosita koʻz bilan uskuna yoki Yex-komponentining umumiy rangli fonida koʻrish imkonini berishi kerak.

Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 6-yanvardagi 2-son qaroriga 2-ILOVA

Portlash xavfi boʻlgan muhitlarda ishlatiladigan asbob-uskunalar xavfsizligi toʻgʻrisida texnik reglamentni joriy etish

SXEMASI

Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 6-yanvardagi 2-son qaroriga 3-ILOVA

Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblanayotgan ayrim qarorlari

ROʻYXATI

1. Vazirlar Mahkamasining “Portlash xavfi boʻlgan muhitlarda ishlovchi asbob-uskunalarning xavfsizligi toʻgʻrisidagi umumiy texnik reglamentni tasdiqlash haqida” 2017-yil 24-noyabrdagi 941-son qarori.

2. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga kiritilayotgan oʻzgartirish va qoʻshimchalar (Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi sohasida davlat boshqaruvi va nazorati tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2018-yil 12-dekabrdagi PF-5594-son Farmoni va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekiston Respublikasi Sanoat xavfsizligi davlat qoʻmitasi faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisida” 2018-yil 12-dekabrdagi PQ-4058-son qarori)” 2019-yil 6-martdagi 195-son qaroriga ilovaning 43-bandi.