SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” shaharsozlik normalari va qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida (01/2-39-son)

05.08.2024

Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining

buyrugʻi

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2024-yil 11-sentabrda hisobga olindi, hisob raqami 287]

Oʻzbekiston Respublikasining Shaharsozlik kodeksi, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 13-martdagi PF-5963-son “Oʻzbekiston Respublikasining qurilish sohasida islohotlarni chuqurlashtirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi hamda 2020-yil 27-noyabrdagi PF-6119-son “Oʻzbekiston Respublikasi qurilish tarmogʻini modernizatsiya qilish, jadal va innovatsion rivojlantirishning 2021 — 2025-yillarga moʻljallangan strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi farmonlariga muvofiq buyuraman:

1. SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” shaharsozlik normalari va qoidalari 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Ayrim shaharsozlik normalari va qoidalari 2-ilovaga muvofiq oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin.

3. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Energetika vazirligi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi hamda Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi bilan kelishilgan.

4. Ushbu buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Vazir v.b. Sh. XIDOYATOV

Toshkent sh.,

2024-yil 5-avgust,

01/2-39-son

Kelishildi:

Energetika vaziri J. MIRZAMAHMUDOV

2024-yil 26-iyul

Favqulodda vaziyatlar vaziri A. KULDASHEV

2024-yil 11-iyul

Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi raisi B. YUSUPALIYEV

2024-yil 10-iyul

Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining 2024-yil 5-avgustdagi 01/2-39-son buyrugʻiga ILOVA

SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” shaharsozlik normalari va qoidalari

Mazkur shaharsozlik normalari va qoidalari (bundan buyon matnda SHNQ deb yuritiladi) qurilayotgan, mukammal taʼmirlanadigan va rekonstruksiya qilinadigan bino va inshootlarning xonalarida isitish, ventilyatsiya va havoni konditsiyalash tizimlarini loyihalashga oid talablarni belgilaydi.

Ushbu SHNQ quyidagilarga nisbatan tatbiq etilmaydi:

radioaktiv moddalar, ionlashgan nur tarqatuvchi manbalar bilan ishlashga moʻljallangan inshootlar va togʻli hududlarda yerosti ishlari olib boriladigan obyektlar, portlovchi moddalar ishlatiladigan hamda saqlanadigan xonalarni isitish, ventilyatsiya va havoni konditsiyalash tizimlariga;

pnevmotransport va changsoʻrgich uskunalar tizimiga;

texnologik va elektrotexnik jihozlar uchun maxsus qizdiruvchi, sovituvchi hamda changdan tozalovchi uskunalar va qurilmalarga;

gazsimon va suyuq yoqilgʻi bilan ishlaydigan issiqlik qozoni yordamida isitish tizimiga;

qishloq xoʻjaligi va boshqa maqsadlarda foydalaniladigan texnologik binolarga.

1-bob. Shaharsozlik normalari va qoidalari, sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga havolalar

1. Mazkur SHNQda quyidagi shaharsozlik normalari va qoidalari, sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga havolalar keltirilgan:

SHNQ 2.01.01-22 “Loyihalash uchun iqlimiy va fizikaviy-geologik maʼlumotlar”;

SHNQ 2.09.02-23 “Korxonalarning ishlab chiqarish hamda maʼmuriy-maishiy bino va inshootlari. Loyihalash talablari”;

SHNQ 2.01.04-18 “Qurilish issiqlik texnikasi”;

SHNQ 2.01.07-21 “Yuklamalar va taʼsirlar”;

SHNQ 2.01.18-24 “Binolar va inshootlarni isitish, shamollatish va konditsiyalashtirish uchun energiya sarfi normalari”;

SHNQ 2.04.08-22 “Gaz taʼminoti. Loyihalash talablari”;

SHNQ 2.08.01-24 “Turar joy obyektlarini loyihalash”;

SHNQ 2.08.02-23 “Jamoat binolari va inshootlari”;

SanQvaN 0294-11 “Ish oʻrni havosidagi zararli moddalarning ruxsat etilgan konsentratsiyalarining gigiyenik normativlari”;

Oʻz MSt 133:2024 “Ichimlik suvi. Gigiyenik talablar va sifatini nazorat qilish”;

GOST 12.1.005-88 Mehnatni muhofaza qilish standartlari tizimi. Ish zonasining havosiga qoʻyiladigan umumiy sanitariya-gigiyena talablari (rasmiy manba: GOST 12.1.005-88 Sistema standartov bezopasnosti truda. Obshiye sanitarno-gigiyenicheskiye trebovaniya k vozduxu rabochey zoni);

GOST 31311-2022 Mehnat xavfsizligi standartlari tizimi. Isitish priborlari. Umumiy texnik shartlar. (rasmiy manba: Sistema standartov bezopasnosti truda. Pribori otopitelnie. Obshiye texnicheskiye usloviya).

2-bob. Atamalar, taʼriflar va qisqartmalar

2. Ushbu SHNQda quyidagi atamalar va ularning taʼriflari qoʻllanilgan:

ventilyatsiya — xonadan zararli va boshqa moddalarni, shuningdek ortiqcha issiqlik va namlikka ega havoni chiqarish hamda xonaning xizmat koʻrsatiluvchi yoki ishchi hududga tashqi havoni kiritish;

portlash xavfi boʻlgan aralashma — havo yoki oksidlovchining yonuvchi gazlar, alangalanuvchi suyuqliklarning bugʻlari, yonuvchan chang yoki tolalar;

havo oʻtayotgan quvur — havoni yetkazib berish yoki chiqarish uchun qoʻllaniladigan kanal yoki quvur;

tutun chiqarilayotgan quvur — avtomatlashtirilgan isitish qozonidan yonish mahsulotlarini tutun yoʻligacha yetkazib beruvchi gaz sizib chiqmaydigan kanal yoki quvur;

tutun yoʻli — tutun chiqarilayotgan quvurlardan yonish mahsulotlarini atmosferaga vertikal yoʻnalishda chiqarish va tortish kuchini yaratish uchun toʻgʻri toʻrtburchak yoki aylana qirqimga ega vertikal gaz sizib chiqmaydigan kanal yoki quvur;

havoni konditsiyalash — xonalarda odamlarga qulay muhit yaratish yoki texnologik talablarga zarur boʻlgan haroratni, nisbiy namlikni, havoning tozaligi va havo harakati tezligini yoki yuqorida sanab oʻtilgan parametrlardan bir nechtasini optimal (yilning issiq mavsumida esa yoʻl qoʻyiladigan) darajada ushlab turish;

isitish — yilning isitish mavsumida xonaning talabdagi ichki havo haroratini taʼminlash maqsadida isitishni tashkil etish;

tutun rezervuarlari — poldan 2,5 m va undan ortiq sathgacha shiftdan (yopmadan) tushayotgan yonmaydigan pardalar bilan perimetr boʻyicha toʻsilgan tutun hududi;

tislama — pech yoki tutun kanali (quvur)ning tashqi sirtidan yonuvchi yoki qiyin yonuvchi materiallardan tayyorlangan yonishdan himoyalangan yoki himoyalanmagan devor yoki toʻsiqqacha boʻlgan masofa.

3. Ushbu SHNQda quyidagi qisqartmalar qoʻllanilgan:

CHRK — chegaraviy ruxsat etilgan konsentratsiyasi;

ATQKCH — alanga tarqalishining quyi konsentratsiyasi chegarasi;

CHRKw.z — chegaraviy ruxsat etilgan havodagi konsentratsiya;

CHRKp — chegaraviy ruxsat etilgan eng katta bir marotabali konsentratsiya;

QTER — qayta tiklanadigan energiya resurslar;

EQTQ — elektr qurilmalarning tuzilishi qoidalari;

ATPKCH — alanga tarqalishning pastki konsentratsiya chegarasi;

RAK — ruxsat etiluvchi avariya konsentratsiyasi.

3-bob. Umumiy qoidalar

4. Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash loyihalarida quyidagi texnik yechimlar boʻlishi lozim:

turar joy, jamoat, shuningdek korxonalarning maʼmuriy-maishiy binolarining xonalaridagi, xizmat koʻrsatish hududlarida yoʻl qoʻyilgan (ruxsat etilgan chegaraviy yoki optimal issiqlik harorati) meteorologik sharoitlarni va toza havo;

har qanday vazifani bajarish uchun moʻljallangan binolardagi ishlab chiqarish, amaliyot xonasi va omborxonalarining ish joyidagi yoʻl qoʻyilgan (ruxsat etilgan chegaraviy yoki optimal issiqlik harorati yoki texnologik sharoitlarga muvofiq) meteorologik sharoitlar va toza havo;

QMQ 2.01.08-18 ga muvofiq isitish, ventilyatsiya va havoni konditsiyalash tizimlari hamda jihozlari ishlashidan hosil boʻlayotgan shovqin va tebranishlarning normalangan darajada avariya ventilyatsiyasi va tutunga qarshi himoyadan tashqari xonalarga oʻrnatilgan jihozlar ishlayotgan yoki tekshirilayotgan vaqtda ular uchun yoʻl qoʻyilgan shovqin 110 dB dan, 125 dB dan ortiq boʻlmagan impulsli shovqin;

fuqarolarning hayoti, sogʻligi va mulkiga boʻlgan xavfsizlik, qurilma, ashyo va energiyadan oqilona foydalanish, ishonchlilik va uzoq muddatga chidamli;

isitish, ventilyatsiya va havoni konditsiyalash tizimini montaj qilish, xizmat koʻrsatish va taʼmirlash uchun qulay;

isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash tizimlarini portlashdan va yongʻindan himoyalash;

SHNQ 2.01.18-24 ga muvofiq isitish, ventilyatsiya va havoni konditsiyalash tizimining isitish qozonlari, ventilyatorlar, konditsionerlar, sovitish qurilmalari hamda boshqa shu kabi qurilmalarda energiya tejamkorlik koʻrsatkichlari;

har biri oʻzining alohida tizimlari yoki boshqarish shoxobchalari bilan bino hajmida ichki hududini ventilyatsiya va konditsiyalash hamda isitish tizimlariga xizmat koʻrsatish;

isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash tizimini ishlab chiqarishni samarali va joriy boshqarish, shuningdek ob-havoni kuzatuvchilarni qoʻllash;

ishlab chiqarish jarayonlaridan chiqib ketuvchi issiqlikdan, ikkilamchi va qayta tiklanuvchi zaxiralardan maksimal foydalanish.

5. Korxonalar, turar joy, jamoat va maʼmuriy-maishiy binolarni qayta qurish va jihozlash loyihalarida mavjud isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash tizimlari ushbu SHNQning talablariga muvofiq boʻlsa foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

6. Agressiv muhitga ega havoni chiqarib yuborish uchun moʻljallangan xonalarga joylashtiriladigan isitish, ventilyatsiya jihozlari, havo quvurlari korroziyaga chidamli materiallardan tayyorlanishi yoki korroziyadan himoyalovchi qoplamalar bilan oʻralgan boʻlishi lozim.

7. Issiqlik izolyatsiya qiluvchi konstruksiyaning sirt harorati ularning oʻz-oʻzidan alangalanish haroratidan kamida 20 foizdan past boʻlishi, bunda gazlar, bugʻlar, aerozollar yoki changlarning alangalanish xavfini vujudga keltiradigan xonalarda joylashgan isitish va shamollatish uskunalari, quvuroʻtkazgichlar va havo quvurlarining sirtlari izolyatsiya qilinishi kerak.

Izolyatsiya yuzasining haroratini belgilangan darajaga tushirish uchun texnik imkoniyat boʻlmasa, isitish va shamollatish uskunalari, quvuroʻtkazgichlar va havo quvurlari ushbu xonalarga joylashtirilmasligi lozim.

8. Xonalarda mikroiqlim koʻrsatkich (parametr)larini inobatga olib isitish, ventilyatsiya va havoni konditsiyalash tizimlarining texnik yechimlari loyihalanishi lozim.

9. Binoning issiqlik energetik parametr va koʻrsatkichlarining qiymatlarini hisoblash mazkur SHNQning 22-ilovasiga muvofiq amalga oshirilishi kerak.

4-bob. Hisobiy shartlar

10. Turar joy, jamoat va maʼmuriy-maishiy binolarning xizmat koʻrsatish hududidagi meteorologik sharoitlarni SHNQ 2.08.01-24, SHNQ 2.08.02-23 larga muvofiq, ishlab chiqarish binolarining doimiy va doimiy boʻlmagan ish oʻrinlarida (meteorologik sharoitlar boshqa normativ hujjatlarda belgilangan xonalar bundan mustasno) mazkur SHNQning 1 va 2-ilovalariga muvofiq qabul qilish lozim.

11. Xonalardagi havo harorati quyidagicha olinishi lozim:

yilning issiq davri uchun issiqlik ortiqcha boʻlgan xonalarning ventilyatsiyasini loyihalashtirishda ruxsat etilgan haroratning maksimal qiymati;

ortiqcha issiqlik boʻlmaganda ruxsat etilgan harorat chegarasidagi iqtisodiy maqsadga muvofiq qiymati;

yilning sovuq davrida ventilyatsiyani loyihalashtirishda ortiqcha issiqlikni assimilyatsiyalash uchun ruxsat etilgan harorat chegarasidagi iqtisodiy maqsadga muvofiq qiymati;

ortiqcha issiqlik boʻlmaganda mazkur SHNQning 1 va 2-ilovalari boʻyicha ruxsat etilgan haroratning minimal qiymati;

isitish loyihasini loyihalashda mazkur SHNQning 1 va 2-ilovalar boʻyicha ruxsat etilgan haroratlarning minimal qiymati;

havoning harakat tezligi va havoning nisbiy namligini mazkur SHNQning 1 va 2-ilovalar boʻyicha.

12. Toʻliq avtomatlashtirilgan texnologik uskunalar bilan jihozlangan, odamlar ishtirokisiz ishlaydigan ishlab chiqarish xonalarining ish hududidagi havo harorati (maxsus xonada boʻlgan va uskunalarni koʻrikdan oʻtkazish va sozlash uchun 2 h dan koʻp boʻlmagan uzluksiz ravishda ishlab chiqarish xonasiga vaqti-vaqti bilan chiquvchi navbatchi xodimlar bundan mustasno) xonalarning harorat rejimiga qoʻyiladigan texnologik talablar mavjud boʻlmagan holda quyidagilar olinishi lozim:

yilning issiq davri uchun ortiqcha issiqlik mavjud boʻlmaganda — tashqi havo haroratiga teng;

ortiqcha issiqlik mavjud boʻlganda — A parametrlarda tashqi havo haroratidan 4 °S yuqori, biroq — 29 °S dan past boʻlmaganda (havoni isitish talab etilmaydi);

yilning sovuq davrida ortiqcha issiqlik miqdori boʻlmaganda va tashqi havoning hisobiy B parametri uchun — 10°S;

ortiqcha issiqlik miqdori boʻlganda iqtisodiy maqsadga muvofiq harorati.

13. Davomiyligi 2 h va undan ortiq boʻlgan taʼmirlash ishlari bajariladigan joylarda havo haroratini yilning iliq davrida mazkur SHNQning 2-ilovasining A parametrlariga muvofiq yoʻl qoʻyiladigan qiymatlargacha pasaytirishni va yilning sovuq davrida B parametrlariga havo haroratini 16 °S gacha koʻtarilishni inobatga olinishi kerak.

Toʻliq avtomatlashtirilgan texnologik uskunalar oʻrnatilgan ishlab chiqarish xonalarida, maxsus talablar mavjud boʻlmaganda havoning nisbiy namligi va harakat tezligi normalashtirilmaydi.

14. Ishlab chiqarish xonalarining tashqi havo bilan radial tarqalib turiladigan ishchi oʻrinlaridagi havo harakatining tezligi va haroratini quyidagilardan olinishi lozim:

140 W/m2 va undan katta sirt zichligiga ega nurli issiqlik oqimidan nurlanganda, mazkur SHNQning 3-ilovasi boʻyicha;

zararli moddalar ajratib chiqaruvchi ochiq texnologik jarayonlarda ushbu SHNQning 11-bandi boʻyicha.

15. Chorvachilik, moʻynachilik va parrandachilik binolarida, oʻsimliklarni oʻstirish inshootlarida, qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini saqlash binolaridagi harorat, nisbiy namlik, havo harakati tezligi va tozaligini ushbu binolarni texnologik va qurilish loyihalashtirishning talablariga muvofiq belgilash lozim.

16. Yilning sovuq mavsumida turar joy, jamoat, maʼmuriy-maishiy va ishlab chiqarish binolarining isitiladigan xonalarida foydalanilmayotgan va ishdan tashqari vaqtda havo haroratini meʼyordan past ushlash (agar bu texnologik jarayon talablariga zid boʻlmasa), biroq quyidagilardan past boʻlmasligi kerak:

turar joy binolarida — 15 °C;

jamoat va maʼmuriy-maishiy binolarda — 12 °C;

ishlab chiqarish xonalarida — 5 °C.

17. Yilning issiq davrida meteorologik sharoitlar quyidagi binolarda normalanmaydi:

turar joy binolarida;

jamoat va ishlab chiqarish binolarining yordamchi xonalarida;

jamoat va ishlab chiqarish binolarining asosiy xonalarida (ishdan tashqari vaqtda).

18. Doimiy ish joylari nurlanish bilan qizdirilganda yoki sovitilganda xona ish hududidagi havo harorati hisoblash boʻyicha qabul qilinishi, bunda ishchi hududdagi normalangan haroratga ekvivalent boʻlgan harorat sharoitlari taʼminlanishi, shuningdek ish joyidagi nurli issiqlik oqimining sirt zichligi 35 W/m2 dan oshmasligi kerak.

Ish joylari nur bilan isitilganda yoki sovitilganda xonalarning ish hududidagi havo haroratini mazkur SHNQning 4-ilovasi boʻyicha aniqlashga yoʻl qoʻyiladi.

Texnologik uskunalarning qizdirilgan yoki sovitilgan yuzalaridan doimiy ish joylarini nur bilan isitish yoki sovitish uchun foydalanmaslik kerak.

19. Xonalardagi optimal yoki chegaraviy konditsiyalashtirish parametrlari mazkur SHNQning 5-ilovasiga hamda jamoat va maʼmuriy-maishiy, doimiy yoki doimiy boʻlmagan ishchi xonalar ushbu SHNQning 2-ilovasiga muvofiq meteorologik sharoitlar aniqlanishi lozim.

20. Yilning iliq davrida tashqi havo harorati 30 °S va undan yuqori boʻlgan joylarda (B parametrlari) xonalardagi havo haroratini haroratning har bir 30 °S dan yuqori koʻtarilishi uchun ushbu SHNQning 2 va 5-ilovalarida keltirilganidan 0,4 °S ga oshirishga yoʻl qoʻyiladi.

Havo harakatining tezligi xonalarning ishchi yoki xizmat koʻrsatiladigan hududidagi havo haroratining har bir yuqori darajasiga 0,1 m/s ga oshirilishi, bunda xonalarda havo harakatining tezligi 0,5 m/s dan oshmasligi kerak.

21. Texnologik jarayonlarni boshqarish xonalarida quyidagilar taʼminlashi lozim:

havo harorati 23 — 26°S;

havoning nisbiy namligi 40 — 60 foiz;

havo harakat tezligi ushbu SHNQning 2-ilovasi boʻyicha.

22. Ish joyidagi issiqlik oqimining yuza zichligi 140 W/m2 va undan ortiq boʻlgan yuqori haroratda ishlovchi korxona ishchilari dam olish xonalarida yilning sovuq davrida 21-22 °C, issiq davrida 24 — 26 °C havo harorati qabul qilinishi, bunda yuqori haroratda ishlovchi korxona va dam olish xonasida havo haroratining farqi 11 — 13 °C dan oshmasligi lozim.

Odamlarni isinishiga moʻljallangan xonalarda havo harorati 25 °S, radiatsion isitish qoʻllanilganda esa ushbu SHNQning 18-bandiga muvofiq 20 °S qabul qilinishi kerak.

23. Xonaning xizmat koʻrsatilayotgan yoki ish hududiga kirayotgan havo oqimini quyidagi formulalar boʻyicha qabul qilish lozim:

havo harakatining maksimal tezligi Vx, m/s:

Vx = KVn (1)

xonada issiqlik yetishmovchiligini toʻldirishda maksimal harorat tx, °S:

tx = tn + ∆t1; (2)

xonadagi ortiqcha issiqlikni assimilyatsiya qilishdagi minimal harorat t, °S:

tx = tn - ∆t2; (3)

bu yerda:

Vn — binoning ish hududining ish joyidagi yoki xizmat koʻrsatish hududidagi havo harakatining normalashtirilgan tezligi, m/s;

tn — havoning meʼyoriy harorati, °S;

K — xonadagi havo harakatining meʼyoriy tezligidan, oqimdagi maksimal tezligiga oʻtkazuvchi koeffitsiyenti ushbu SHNQning 6-ilovasi boʻyicha aniqlanadi;

∆t1, ∆t2 — oqimdagi havo haroratini, °S, ruxsat etilgan ogʻishi, ushbu SHNQning 7-ilovasi boʻyicha aniqlanadi.

Havo taqsimlagichlar xizmat koʻrsatiladigan yoki xonaning ish hududi doirasida joylashtirilganda harakat tezligi va havo harorati havo taqsimlagichdan 1 m masofada normalashtirilmaydi.

24. Ishlab chiqarish binolari ish hududining ish joyidagi konditsiyalash va ventilyatsiya tizimlarini hisoblayotganda havo tarkibidagi zararli moddalar konsentratsiyasini amaldagi standartlar va SanQvaN 0294-11ga muvofiq boʻlishi lozim.

25. Havo taqsimlagich va havo beriluvchi boshqa tirqishlardan chiqayotgan joyidagi, berilayotgan havo tarkibidagi zararli moddalar konsentratsiyasini, havoni qabul qilish uskunalari joylashgan joydagi shu moddalarni fon konsentratsiyasini hisobga olgan holda hisoblab qabul qilinishi, biroq quyidagilardan oshmasligi lozim:

ishlab chiqarish va maʼmuriy maishiy xonalarning ish hududidagi havo tarkibidagi CHRKning 30 foizidan;

turar joy va jamoat binolari uchun aholi yashaydigan joy havosidagi CHRKdan.

26. Meteorologik sharoitlarni va xonalardagi havoning tozaligini ushbu SHNQning 27 — 29-bandlarida keltirilgandek SHNQ 2.01.01-22ga muvofiq tashqi havoning hisobiy parametrlari taʼminlanishi lozim.

27. Turar joy, jamoat, maʼmuriy-maishiy va ishlab chiqarish binolari uchun tashqi havoning parametrlari quyidagicha qabul qilinishi zarur:

yilning issiq mavsumi uchun ventilyatsiya va havo purkash tizimi uchun — A parametrlari;

yilning sovuq mavsumi uchun isitish, ventilyatsiya va havo purkash hamda yilning issiq va sovuq mavsumlari uchun konditsiyalash tizimi — B parametrlari.

28. Qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan binolar uchun tashqi havo parametrlari quyidagicha qabul qilinishi kerak:

yilning issiq va sovuq davrida ventilyatsiya tizimlari uchun — A parametrlari;

yilning sovuq mavsumida isitish tizimi uchun — B parametrlari.

Yilning sovuq davri uchun asoslab berilganda A parametrlar uchun oʻrnatilganidan havo haroratini 2 °S va solishtirma entalpiyasini 2 kJ/kg baland olishga yoʻl qoʻyiladi.

29. Ishlatilmaydigan (13 h dan 16 h gacha) ventilyatsiya va konditsionerlash tizimlari uchun yilning iliq davrida tashqi havo parametrlarini mazkur SHNQning 27 va 28-bandlarida keltirilgan qiymatlardan past qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.

30. Issiqlik isteʼmolining hisobiy davomiyligi quyidagicha qabul qilinishi kerak:

isitish tizimlari uchun — isitish mavsumi davomiyligiga teng ravishda, d/yilda;

kiruvchi ventilyatsiya va havoni konditsiyalash tizimlari uchun — ularning ishlash davomiyligi boʻyicha, isitish mavsumi davomida, h/yilda.

31. Sunʼiy sovuqlikni isteʼmol qilishning hisoblangan davomiyligi quyidagicha qabul qilinishi kerak:

sovitish tizimlari uchun — havoni qattiq isiydigan davri, yaʼni tashqi havoning sutkali maksimal oʻrtacha harorati 34 °S va undan yuqori boʻlgan davr;

havoni konditsiyalash tizimlari uchun — havoni qattiq isitish davri mobaynida, ularning ishlash davomiyligiga teng vaqtda.

32. Xona havosidagi moddalarning portlash-yongʻindan xavfsiz konsentratsiyasini ventilyatsiya va konditsionerlash tizimlarini hisoblash uchun oʻrnatilgan tashqi havo parametrlarida qabul qilish kerak.

33. Pol maydoni har bir xizmatchiga 50 m2 dan ortiq boʻlgan xonalarda yilning issiq mavsumida harorat, nisbiy namlik va havo harakati tezligining hisobiy qiymatini, texnologik jarayon talablariga zid boʻlmagan holda ish joylarining oʻzida taʼminlashi kerak.

5-bob. Isitish tizimlari

1-§. Asosiy talablar

34. Isitish davrida, xonalardagi havoning hisobiy haroratini ruxsat etilgan chegaralarida taʼminlash uchun, tashqi havoning mustahkam oʻrtacha sutkalik haroratini 10 °S va undan kam, davolash-profilaktika muassasalari, maktabgacha taʼlim tashkiloti, maktab va maktab-internatlar uchun esa 12 °S va undan kam boʻlgan davrni hisobga olgan holda isitishni loyihalashtirish lozim.

Isitish davrining oʻrtacha harorati va davomiyligining hisobiy qiymatlari SHNQ 2.01.01-22ga muvofiq boʻlishi zarur.

35. Bino yoki inshootning loyihalarida, yilning barcha davrlarida ularning tashqi va ichki ish sharoitlari oʻzgarganda isitish tizimlarining issiqlik va gidravlik barqarorligini taʼminlash boʻyicha texnik yechimlar boʻlishi lozim.

36. Isitishni loyihalashtirishda quyidagilarni hisobga olish zarur:

toʻsiq konstruksiyalari orqali yoʻqotilgan issiqlikni ushbu SHNQning 9-ilovasiga muvofiq;

sizib oʻtgan tashqi havoni isitishga ketgan issiqlik sarfini mazkur SHNQning 8-ilovasiga asosan;

materiallar, jihozlar va transport vositalarini isitishga ketgan issiqlik sarfini;

elektr uskunalar, yoritgichlar, texnologik jihozlar, kommunikatsiyalar, materiallardan muntazam berilayotgan issiqlik oqimini;

turar joy uylaridagi xonalar va xonalardagi xar 1 m2 polga 10 W issiqlik oqimi toʻgʻri kelishini.

37. Xonalarning ichki toʻsiq konstruksiyalari orqali yoʻqotilayotgan issiqlikni, agar bu xonalardagi haroratlar farqi 3 °S va undan kam boʻlsa, hisobga olmaslikka yoʻl qoʻyiladi.

38. Isitish tizimlarini (isitish uskunalari, issiqlik tashuvchi, issiqlik beruvchi yuza yoki issiqlik tashuvchining chegaraviy harorati) mazkur SHNQ ning 10-ilovasi boʻyicha qabul qilinishi lozim.

39. Ichki issiqlik bilan taʼminlash va isitish tizimlarida issiqlik tashuvchi sifatida suv qoʻllanishi, bunda texnik-iqtisodiy asoslanganda boshqa issiqlik tashuvchilar, suv muzlashining oldini oluvchi qoʻshimcha qoʻshilgan suvlarni qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

Avariya natijasida, portlash va yonish xavfi, shuningdek GOST 12.1.005-88 boʻyicha 1, 2 va 3-sinf xavfi boʻlgan moddalar mavjud boʻlgan xonalardagi havo tarkibidagi CHRK va CHRVKni oshiruvchi moddalar ajratib chiqishi mumkin boʻlgan miqdorda foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

40. Navbatchi isitish tizimini, asosiy isitish tizimlaridan foydalangan holda, ushbu SHNQning 16-bandiga asosan havo haroratini tutib turish uchun boʻlishi lozim.

Maxsus navbatchi isitish tizimini loyihalashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

41. Isitilmaydigan binolardagi alohida xonalar va hududlarda texnologik talablarga mos keluvchi, shuningdek uskunalarni taʼmirlash va sozlash vaqtidagi doimiy boʻlmagan ishchi oʻrinlarda havo haroratini saqlab turish uchun mahalliy isitish tizimini nazarda tutish lozim.

42. Texnik-iqtisodiy jihatdan asoslab berilganda, issiqlik energetik samaradorligi kamida 2,5 boʻlgan elektr energiyasida ishlovchi issiqlik nasoslari (split-konditsionerlar, multtizimlar) bilan isitishga yoʻl qoʻyiladi.

Elektr isitish uskunalari zavodda tayyorlangan boʻlishi, issiqlik beruvchi yuzaning harorati mazkur SHNQning 10-ilovasida keltirilgan chegaraviy yoʻl qoʻyiluvchi qiymatdan oshmasligi lozim.

43. Omborxona xonalarining isitish tizimini ushbu SHNQning 108-bandida keltirilgan chegaralanishlar bilan texnologik talablarga muvofiq loyihalash kerak.

44. Isitish boʻyicha talablar asosiy xonalar uchun talablardan farq qiladigan binolarning isitiladigan xonalari umumiy maydonining 5 foizdan va undan kam boʻlgan bir yoki bir nechta xonalarini mahalliy isitish uskunalari bilan isitish lozim.

Agar xonalarning yongʻin-portlash xavfsizligi buzilmasa, asosiy xonalar uchun talablarga muvofiq loyihalashtirilishi kerak.

45. A va B toifadagi binolarda havo bilan isitishni loyihalashtirish lozim.

Boshqa tizimlarni qoʻllashga, shuningdek suv yoki suv bugʻi bilan aloqaga kirganda portlash xavfi hosil qiluvchi moddalar yoki suv bilan oʻzaro taʼsiri natijasida oʻz-oʻzidan yonish yoki portlashga layoqati mavjud moddalardan foydalanilayotgan yoki saqlanayotgan xonalardan tashqari, boshqa xonalarda mahalliy isitish uskunalari bilan suv yoki bugʻli isitish tizimlarini qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

46. Kvartirada isitish tizimlari oʻrnatilgan binolarda zinapoya maydonchalarini isitishni loyihalashga yoʻl qoʻyilmaydi.

Xonalarni zina sathidan ajratib turuvchi toʻsiqlar talab etilayotgan issiqlikni himoyalash xususiyati taʼminlaganda, normalashtirilmagan ichki haroratli zina sathlarini isitishni loyihalashga yoʻl qoʻyiladi.

2-§. Isitish tizimlari

47. Binolarning isitish tizimlari issiqlik energiyasining oqilona sarflanishini, xona havosining bir tekis isitilishini, gidravlik va issiqlik barqarorligini, portlash va yongʻin xavfsizligini hamda tozalash va taʼmirlash uchun qulayligini taʼminlagan holda loyihalashtirilishi kerak.

48. Isitish uchun issiqlik energiyasini oqilona sarflash maqsadida xonaga beriladigan issiqlikni obyektli yoki individual muvofiqlashtirilishini qoʻllash lozim.

Umumiy issiqlik tizimini obyektli muvofiqlashtirishda tashqi harorat datchigi boʻyicha avtomatlashtirish boʻlishi, bunda isitish jihozlarining issiqlik unumdorligini individual muvofiqlashtirilishi hamda ushbu SHNQning 110-bandiga asosan issiqlikni muvofiqlashtiruvchi klapanlar oʻrnatish orqali ichki havo harorati boʻyicha avtomatlashtirilgan holda amalga oshirilishi lozim.

49. Bitta ishchiga 50 m2 dan ortiq pol yuzasi toʻgʻri keladigan ishlab chiqarish xonalarini isitish ushbu SHNQning 11-bandiga muvofiq doimiy ish joylarida havoning hisoblangan haroratini va doimiy boʻlmagan ish joylarida pastroq haroratni taʼminlash uchun quyidagicha loyihalanishi kerak:

yengil ish turida 12 °C gacha;

oʻrtacha ogʻir ish turida 10 °C gacha,

ogʻir ish turida 8 °C gacha.

50. Isitish tizimidan xona poli oldidagi (uskunalardan 1 m dan ortiq boʻlgan masofada) havoni meʼyorlashtirilayotgan haroratga nisbatan 2°S dan ortiq xonani sovitish uchun foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

Qurilmalardan xonalarni sovitish maqsadida foydalanilganda, ularning sirt harorati xonadagi havoning shudring nuqtasi haroratidan kamida 1°C yuqori boʻlishi lozim.

51. Isitish tizimlarini ushbu SHNQning 68-bandiga muvofiq suvning maksimal yoʻl qoʻyilgan harakat tezligini hamda sirkulyatsiyani sunʼiy ravishda qoʻzgʻatish bilan loyihalash kerak.

52. Isitish tizimlarini yetkazib beruvchi issiqlik tashuvchisining hisobiy harorati 95 °C dan oshmaydigan suvli issiqlik tarmoqlariga elevator oʻrnatmasdan ulash kerak, Bunda quyidagilarni qoʻllash lozim:

issiqlik energiyasini va issiqlik isteʼmolini ob-havoda rostlash qurilmalarini toʻliq hisobga olgan holda binoning har bir isitiladigan zonasiga yoki turar joyning har bir kvartirasiga yakka tartibda issiqlik tarmogʻini ulash;

isitish uskunalariga individual termoregulatorlar oʻrnatilgan ikki quvurli isitish tizimlari;

suv harakatining yoʻl qoʻyiladigan maksimal tezligiga ega boʻlgan isitish quvurlari.

53. Isitish elementlari boʻlgan qurilish konstruksiyalari yuzasining oʻrtacha harorati quyidagilardan ortiq boʻlmasligi lozim:

pol sathidan 1 m gacha boʻlgan tashqi devorlar uchun — 95°S;

odamlar doimiy boʻladigan xonalarning pollari uchun — 26°S;

odamlar vaqtincha boʻladigan va aylanma yoʻlaklar, yopiq suzish havzalarining oʻtirgichlari uchun — 31°S.

Xona balandligiga koʻra shiftlar harorati quyidagilardan ortiq boʻlmasligi lozim:

2,8 m gacha — 28°S;

2,8 m dan 3 m gacha — 30°S;

3 m dan 3,5 m gacha — 33°S;

3.5 m dan 4 m gacha — 36°S;

4.0 m dan 6 m gacha — 38°S.

54. Maktabgacha taʼlim tashkilotlari, turar joy binolari va suzish havzalarida isitish elementi oʻqi boʻylab pol yuzasining harorati 35 °C dan oshmasligi kerak.

55. Ish oʻrinlarini past haroratli radiatsion isitish panellarining sirt harorati 60 °C dan yuqori, radiatsion sovitish panellarining sirt harorati esa 2 °C dan past boʻlmasligi kerak.

56. Nurlanish bilan isituvchi yuqori haroratli uskunalar yuzasining haroratini 250 °S dan ortiq olinishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

Yuzasining harorati 150 °S dan yuqori boʻlgan nurli isitish uskunalarini xonaning yuqori joylariga oʻrnatilishi lozim.

57. Issiqlik tashuvchisining haroratini xonada mavjud moddalarning oʻz-oʻzidan alangalanish haroratidan kamida (ushbu SHNQning7-bandini hisobga olgan holda) 20 foizga past qabul qilish lozim.

58. Gaz bilan isitiladigan isitish uskunalardan yonish mahsulotlarini bevosita gaz gorelkalaridan (alangasidan) tashqariga chiqarib yuborish yopiq boʻlgan sharoitda foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

59. Suv bilan isitish tizimidagi issiqlik oqimi va issiqlik tashuvchi sarfini ushbu SHNQ ning 11-ilovasiga muvofiq aniqlash lozim.

60. Isitish tizimini gidravlik barqaror ishlashi, termostatlarni bir meʼyorda ishlashini taʼminlash uchun tizimning tik quvurlarida yoki uning qavatlararo gorizontal tarmoqlarida, shuningdek xonadonlarda quyidagi jihozlar boʻlishi lozim:

avtomatik muvozanatlovchi klapanlar;

ikki quvurli isitish tizimlarida bosimlar farqini regulatori;

bir quvurli isitish tizimlarida, hisoblash usullaridan qatʼi nazar, suv sarfi regulatorlari.

Muvozanatlovchi klapanlar, maxsus jihozlar yordamida suv sarfi va (yoki) bosimlar farqini oʻlchash imkoniyatini yaratilishi kerak.

3-§. Quvurlarga talablar

61. Isitish, ventilyatsiya tizimlarining ichki issiqlik taʼminlovchi havo qizdirgichlari, suvqizdirgichlari, konditsiyalash, havo bilan isitish, havo purkash va issiqlik pardasi tizimlaridagi quvuroʻtkazgichlarni (bundan buyon matnda isitish tizimli quvuroʻtkazgichlar deb yuritiladi) poʻlat, mis, latun quvurlardan hamda polimer materiallardan iborat issiqlikka chidamli quvurlardan loyihalash lozim.

62. Isitish tizimining quvuroʻtkazgichlarini yengil suv, gaz oʻtkazuvchi poʻlat quvurlardan loyihalashga yoʻl qoʻyilmaydi.

63. Drenaj va havo chiqaruvchi quvuroʻtkazgichlarni korroziyaga chidamli quvurlardan loyihalash kerak.

Mis va latun quvurlar ichki yuzasining ekvivalent gʻadir-budurligini 0,11 mm, polimer materiallardan yasalgan quvurlarni esa 0,01 mm deb qabul qilish kerak.

64. Quyidagi quvuroʻtkazgichlarda issiqlik izolyatsiyasini qoʻllash lozim:

issiqlik tashuvchining muzlashi xavfli boʻlgan joylarda (hisoblangan havo harorati +5 °C dan past boʻlgan xonalarda, tashqi eshiklar oldidagi polda, sunʼiy sovitiladigan xonalarda) yotqizilganda;

tranzit magistrallarda issiqlik yetkazuvchining parametrlarini saqlash lozim boʻlganda;

mazkur SHNQning 7-bandiga koʻra yongʻin xavfsizligi shartlariga rioya qilish yoki kuyishdan saqlanish uchun.

65. Hisobiy havo harorati +5 °S va undan yuqori boʻlgan xonalar va yertoʻlalarga yotqizilgan quvurlardan ajraladigan issiqlikdan ularni isitish maqsadida foydalanish kerak.

Agar issiqlik ajralishi isitish uchun hisoblangan issiqlik oqimidan hamda ularning sirtining harorati ushbu SHNQning 10-ilovasiga muvofiq yoʻl qoʻyilgan haroratdan oshmasa, mazkur quvurlarni issiqlik izolyatsiya qilmaslikka yoʻl qoʻyiladi.

66. Havoning hisobiy harorati 5 °S dan past boʻlgan xonalardan oʻtadigan quvuroʻtkazgichlarda qoʻshimcha issiqlik yoʻqotishning miqdori binoning isitish tizimi issiqlik oqimining 3 foizidan oshmasligi kerak.

Chordoqlarga yotqizilgan quvurlarni yarim silindr va silindr sintetik bogʻlovchi mineral tolali yoki boshqa yonmaydigan materiallar bilan izolyatsiyalash lozim.

67. Turli maqsadlarga moʻljallangan quvurlarni quyidagilarda issiqlik kiritish quvuri yoki kollektordan alohida oʻtkazish lozim:

mahalliy isitish uskunalari bilan jihozlangan isitish tizimlari uchun;

shamollatish, konditsionerlash va havo bilan isitish tizimlari uchun;

havo pardalari uchun;

vaqti-vaqti bilan ishlaydigan tizimlar yoki qurilmalar uchun.

davriy ishlaydigan tizimlar yoki qurilmalar uchun.

68. Suv bilan isitish tizimlarining quvurlaridagi issiqlik tashuvchining harakat tezligini xonada quyidagi ruxsat etilgan ekvivalent tovush darajasiga koʻra qabul qilish kerak:

tovush darajasi 40 dB dan yuqori boʻlsa jamoat binolari va xonalarida 1,5 m/s;

maʼmuriy-maishiy binolar va xonalarida 2,0 m/s;

ishlab-chiqarish binolari va xonalarida 3 m/s dan ortiq boʻlmaganda;

tovush darajasi 40 dB va undan past boʻlganda mazkur SHNQning 12-ilovasi boʻyicha.

Poʻlat quvuroʻtkazgichlarda zanglashdan saqlanish uchun suvning harakat tezligi 0,1 m/s dan kam boʻlgan hududlar boʻlishiga yoʻl qoʻymaslik lozim.

69. Quvurdagi bugʻ harakatining tezligini quyidagicha qabul qilish lozim:

past bosimdagi (kirish joyida 70 kPa gacha) isitish tizimlarida, bugʻ va kondensat bir tomonga harakatlanganda 30 m/s, qarama-qarshi yoʻnalishda 20 m/s;

yuqori bosimdagi (kirish joyida 70 dan 170 kPa gacha) isitish tizimlarida, bugʻ va kondensat bir tomonga harakatlanganda 80 m/s, qarama-qarshi yoʻnalishda 60 m/s.

70. Isitish tizimida suv aylanishi uchun uzatuvchi va qaytaruvchi quvurlardagi suv bosimining farqini suvning harorat farqi natijasida vujudga keladigan bosimni hisobga olgan holda aniqlash lozim.

Isitish tizimidagi sirkulyatsion bosimning hisobga olinmagan yoʻqotilishini, maksimal bosim yoʻqotilishining 10 foizga teng deb qabul qilish zarur.

71. Namunaviy loyihalarda elevatorli isitish tizimlarini hisoblash uchun binoga kirishda issiqlik tarmogʻini uzatish va qaytish quvurlaridagi bosimlar farqi 150 kPa boʻlishi kerak.

Isitish tizimidagi nasoslarni qoʻllashda, nasos hosil qiladigan bosimni inobatga olgan holda hisoblash kerak.

72. Poʻlat quvurli isitish tizimlarini issiqlik tarmoqlariga bevosita ulanganda, issiqlik tarmogʻidagi talab etiladigan bosimlar farqini isitish tizimidagi umumiy bosim yoʻqotishlariga 3 barobar oshiruvchi koeffitsiyent bilan koʻpaytirilgan qiymatga teng deb qabul qilish lozim.

73. Isitish va ichki issiqlik taʼminoti tizimlarining poʻlat quvurlari ichki yuzasining ekvivalent gʻadir-budurligini kamida quyidagicha qabul qilish kerak:

suv va bugʻ uchun — 0,2 mm;

kondensat uchun — 0,5 mm.

Ishlab chiqarish binolarining ichki issiqlik taʼminoti tizimi bevosita issiqlik tarmogʻiga ulanganda quyidagicha qabul qilish lozim:

suv va bugʻ uchun — 0,5 mm;

kondensat uchun — 1,0 mm.

74. Sunʼiy sirkulyatsiyali suv isitish tizimlarining gidravlik hisobi, suv harakatining turbulent hamda tabiiy sirkulyatsiyali tizimlarning gidravlik hisobi suv harakatining oʻtish (laminar va turbulent oʻrtasidagi) rejimini qabul qilib amalga oshirilishi kerak.

75. Sunʼiy sirkulyatsiyali bir quvurli suv isitish tizimlarida tayanch bosim yoʻqotilishi sirkulyatsion halqalardagi umumiy bosim yoʻqotilishlarini hisobga olmagan holda umumiy bosim yoʻqotilishlarining kamida 70 foizini tashkil etishi kerak.

Ushbu tizimlarda taʼminlovchi magistralning pastki qismidan va teskari magistralning yuqori qismidan taqsimlashda tayanchlardagi bosim yoʻqotilishi uning balandligining har bir metriga 300 Pa dan kam boʻlmasligi zarur.

76. Ikki quvurli vertikal va bir quvurli gorizontal isitish tizimlarida yuqori uskunalar (tarmoqlar) orqali aylanma halqalardagi bosim yoʻqolishi, issiqlik tashuvchining hisobiy koʻrsatkichlarida ulardagi tabiiy bosimdan kam boʻlmasligi lozim.

77. Oʻzgaruvchan harorat farqlariga ega boʻlgan tizimlarni hisoblashda mahalliy isitish uskunalari bilan suv isitish tizimlarining tayanchlaridagi (shoxlari) issiqlik tashuvchining harorat farqi hisoblangan harorat farqidan 30 foizdan ortiq (biroq 10 °C dan ortiq boʻlmagan) farq qilmasligi lozim.

Issiqlik tashuvchining tabiiy aylanishiga ega boʻlgan kvartira va seksiya isitish tizimlariga yoʻl qoʻyilmaydi.

78. Bugʻ bilan isitish tizimlarining tayanchlaridagi (tarmoqlaridagi) hisobiy bosim yoʻqotishining nomutanosibligi bugʻ quvurlari uchun 15 foizdan va kondensat quvurlar uchun esa 10 foizdan oshmasligi kerak.

79. Sirkulyatsiya halqalaridagi bosim yoʻqotilishining nomutanosibligi (umumiy hududlaridagi bosim yoʻqotilishini hisobga olmagan holda) suv bilan isitish tizimlarining quvurlarini hisoblashda doimiy harorat farqlari bilan, yoʻl-yoʻlakay taqsimlanishda 5 foizdan va boshi berk taqsimlanishda 15 foizdan oshmasligi zarur.

80. Poʻlat, latun va misdan tayyorlangan isitish tizimi quvurlari ochiq usulda oʻtkazilishi, bunda yashirin holda oʻtkazilishi esa asoslangan boʻlishi lozim.

Quvurlar yashirin holda oʻtkazilganda, armatura va qismga ajratiladigan birikmalar ochiq usulda oʻtkazilgan joylarda yoki lyuklarda joylashtirilishi kerak.

81. Polimer quvurlarni yotqizish yopiq usulda amalga oshirilishi lozim.

Ochiq yotqizishda quvurlarga tashqi mexanik taʼsir boʻlmaydigan joylarda va polimer quvurlarga xos boʻlgan yuqori darajadagi chiziqli deformatsiyasiga yoʻl qoʻyiladi.

Quvurlarning harorat taʼsirida kengayishini qoplash uchun tabiiy burilmalar yoki kompensatorlardan foydalanish kerak.

82. Isitish tizimlarining tranzit quvurlarini yopiq joylar, elektrotexnika xonalari, piyodalar yoʻlaklari va tonnellar orqali oʻtkazishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Chordoqlarda yonmaydigan materiallardan issiqlik izolyatsiyasi boʻlgan isitish tizimlarining kengaytirish baklarini oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi.

83. Isitish tizimlarida har bir oʻchiriladigan halqa, shaxta va tik quvurlarni boʻshatish shlangini biriktirish uchun shtutserli boʻshatuvchi armatura qurilmasi boʻlishi lozim.

Armatura va drenaj qurilmalarini pol osti kanallariga joylashtirmaslik kerak.

84. Bugʻ bilan isitish tizimi tayanchlarini ularda hosil boʻlgan kondensat bugʻ harakatiga qarshi 6 m dan koʻp boʻlmagan balandlikda loyihalash lozim.

85. Suv, bugʻ va kondensat quvurlarining nishabligi 0,002 dan, bugʻ quvurlarining bugʻ harakatiga qarshi nishabligi esa 0,006 dan kam boʻlmasligi kerak.

Tor sharoitlar, shuningdek quvurlardan oʻtayotgan suvning tezligi quyidagicha oʻtkazilishiga yoʻl qoʻyiladi:

poʻlat quvurlarda — 0,25 m/s va undan ortiq;

mis va polimerdan tayyorlangan quvurlarda — 0,1 m/s va undan ortiq boʻlganda, ichki issiqlik bilan taʼminlash va isitish tizimlarining tarqatuvchi quvurlari nishabsiz.

Mazkur quvurlarda taʼmirlash ishlari oʻtkazilayotgan vaqtda quvurlarni tozalash uchun kompressorlarni ulash imkoniyatini yaratish uchun suv toʻkuvchi kranga qarama-qarshi yoʻnalishda yuqoriga yoʻnaltirilgan qoʻshimcha shtutser oʻrnatilishi lozim.

86. Tabiiy sirkulyatsiyaga ega tizimlarda yuqoridan suv uzatish magistral quvurlarining nishabligi 0,01 dan kam boʻlmasligi, bunda pastki magistralni nishabliksiz oʻtkazishga yoʻl qoʻyiladi.

Xonadonlarning gorizontal isitish tizimlarida quvurlarni nishabsiz oʻtqazishga yoʻl qoʻyiladi.

87. Issiqlik tashuvchisining harorati 105 °S dan ortiq boʻlgan havo qizdirgichlari, isitish uskunalari va quvurlar yuzasidan, yonuvchi materiallardan boʻlgan konstruksiyalar yuzalarigacha boʻlgan masofani (oraliq) 100 mm dan kam boʻlmagan holda qabul qilish lozim.

Masofa kichik boʻlganda, konstruksiyalarning yuzasi yonmaydigan materiallardan issiqlik izolyatsiyasini loyihalash kerak.

88. Yopmalarning ichki devor va toʻsiqlarning kesishgan joylarida quvurlar yonmaydigan materiallardan iborat boʻlgan gilzalarda yotqiziladi.

Gilza cheti devor, toʻsin va shiftlarning yuzalari bilan bir sathda, biroq polning yuzasidan 30 mm va undan yuqorida boʻlishi lozim.

89. Diametri 20 mm dan oshmaydigan tayanchlarni bir quvurli oqar tizimlar uchun gilzalar oʻrnatmasdan (chordoqlar bundan mustasno) yopmalar orqali yotqizishga yoʻl qoʻyiladi.

Quvurlar oʻtkazilgan joylardagi tirqishlar va teshiklarni toʻsiqlar olovga chidamliligining meʼyorlangan chegarasini taʼminlagan holda yonmaydigan materiallar bilan berkitish kerak.

90. Isitish quvurlarini bitta kanalda bugʻlarning alangalanish harorati 170 °C va undan kam boʻlgan yoki agressiv bugʻlar va gazlarning yonuvchi suyuqliklar, bugʻ va gaz quvurlari bilan yotqizishga yoki kesishishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

91. Issiqlik tashuvchi suv boʻlganda isitish tizimlaridan va suv bilan toʻldirilgan kondensat quvurlaridan havoni chiqarib tashlash yuqori nuqtalarda, issiqlik tashuvchi bugʻ boʻlganda kondensatsion oʻz-oʻzidan oqadigan quvurning pastki nuqtalarida nazarda tutilishi kerak.

92. Suvli isitish tizimlarida havoni bartaraf etish uchun avtomatik havo bartaraf etuvchilar, havo chiqaruvchi tiqin va joʻmraklar boʻlishi lozim.

Havo chiqarish nuqtasida suvning harakat tezligi 0,1 m/s dan ortiq boʻlganda quvurda oquvchan havo yigʻish qurilmasini uning ustiga joylashtirilgan havo chiqarish qurilmasi bilan oʻrnatish lozim.

4-§. Isitish uskunalari va armatura

93. A, B, V1, V2, V3 toifadagi yonuvchi materiallar changlari ajralib chiqadigan xonalarda suvli va bugʻli isitish tizimlarining isituvchi jihozlari sifatida silliq yuzaga ega, oson tozalanadigan hamda GOST 31311-2022 talablariga muvofiq boʻlgan panellarni oʻrnatish lozim.

94. A, B, V toifadagi xonalarda isitish moslamalari devorlar yuzasidan kamida 100 mm masofada (yorugʻlikda) joylashtirilishi kerak.

Isitish moslamalarini tokchalarga joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

95. Siqilgan yoki suyultirilgan gaz bilan toʻldirilgan ballonlarni saqlash xonalarida, yonuvchi materiallarni saqlash uchun sexlarda, A, B, V1, V2, V3 toifadagi omborxonalaridagi isitish jihozlarini, ularni tozalab turish imkoni boʻlishi, isitish jihozidan kamida 100 mm oraliqda, yonmaydigan materialdan tayyorlangan ekran bilan toʻsib qoʻyish lozim.

96. Poʻlat, mis yoki latun quvurlar yoki fitinglar bilan jihozlangan suvli isitish tizimlarida suv aluminiy buyumlar sirti bilan kontaktda boʻladigan aluminiy radiatorlardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

97. Isitish uskunalarini hisoblashda, isitish quvurlaridan xonaga berilayotgan issiqlik oqimining 90 foizini hisobga olish lozim.

98. Isitish uskunasining nominal issiqlik oqimini, hisob boʻyicha talab qilinayotganidan 5 foizi yoki 60 W dan kam boʻlmasligi kerak.

Termoregulatorga ega isitish jihozining nominal issiqlik oqimini, hisobga olinmagan qoʻshimcha issiqlik yoʻqotilishlarni bartaraf etish va optimal meʼyorlar chegarasida qulay haroratni tanlash imkonini yaratish uchun hisob boʻyicha talab etilayotgan miqdordan 10 — 15 foizga ortiq holda qabul qilish lozim.

99. Isitish jihozlarining talab etilayotgan yuzasi hisoblanayotganda, ochiq usulda xonalardan oʻtkazilgan isitish tizimi quvurlaridan ajralib chiqayotgan issiqlik miqdori hisobga olinishi lozim.

Isitilmaydigan xonalarda oʻtkazilgan quvurlardan yoʻqotilayotgan qoʻshimcha issiqlik miqdori, binoni isitish tizimining issiqlik yuklamasini 7 foizidan ortiq boʻlmasligi kerak.

100. Isitish qurilmasining uzunligi maktabgacha taʼlim muassasalari, maktablar, keksalar va nogironlar uylaridagi yorugʻlik tushuvchi oyna uzunligining kamida 75 foizini tashkil etishi kerak.

101. Isitishning kvartirali tizimida isitish jihozlarini, tashqi devorlarga tutash hududlardagi xonalarning ichki devorlariga va xonalarni ajratib turuvchi toʻsiqlariga joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

102. Derazalardan 2 m yoki undan kam masofada joylashgan doimiy ish oʻrinlari boʻlgan ishlab chiqarish xonalarida, yilning sovuq davrida tashqi havoning hisobiy harorati minus 10 °S va undan past boʻlgan hududlarda (B parametrlari) ishlovchilarni sovuq havo oqimlaridan himoya qilish uchun yorugʻlik tirqishlari (derazalar) ostida isitish uskunalarini joylashtirish zarur.

Bunday isitish uskunalari issiqlik yoʻqotilishining oʻrnini tashqi toʻsiq konstruksiyalar orqali poldan yoki ish maydonchasidan 4 m gacha balandlikda asoslanganda katta balandlikda qoplashga moʻljallangan boʻlishi kerak.

103. Oʻrnatilgan isitish elementlarini tashqi bir qatlamli devorlarga joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Tashqi koʻp qatlamli devorlarda, yopmalarda va pollarda betonlangan suv bilan isitiladigan isitish elementlarini, ichki devorlarda va toʻsiqlarda asoslab berilganda qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

104. Seksiyalari soni 15 tadan koʻp boʻlgan radiatorlarga, shuningdek “ulagichda ulash” usulida ulangan radiatorlarga agar ularning soni ikkitadan ortiq boʻlsa, quvurlarni har tomonlama ulash kerak.

Isitish uskunalarini “ulagichda ulash” usulida bitta xona chegarasida loyihalashga yoʻl qoʻyiladi.

Kiyinish xonasi, yoʻlak, hojatxona, yuvinish xonalari, omborxonalarning isitish dastgohlarini qoʻshni xonalardagi uskunalarga “ulagichda ulash” usuli bilan ulash lozim.

105. Ishlab chiqarish binolaridagi ustalar uchun xonalar omborxonalar, TNB (texnik nazorat boʻlimi) va shunga oʻxshash uncha katta boʻlmagan alohida xonalardagi isitish uskunalarini tranzit quvurlarga bir quvurli sxema boʻyicha ulashga yoʻl qoʻyiladi.

106. Isitish uskunalari zinapoya kataklarida birinchi qavatda, boʻlmalarga boʻlingan zinapoya kataklarida esa yongʻinga qarshi talablarini hisobga olgan holda, har bir boʻlimda joylashtirilishi kerak.

Isitish uskunalarini tamburlarning tashqi eshiklari boʻlgan boʻlimlariga joylashtirmaslik zarur.

Zina katagidagi isitish uskunalari isitish tizimini alohida tarmoqlarga yoki tayanchlarga ulash kerak.

107. Dushxonalarida issiq suv taʼminoti tizimiga ulanmagan sochiq quritgichlarni isitish tizimlariga ulash lozim.

108. Siqilgan yoki suyultirilgan gazli ballonlarni toʻldirish va saqlash xonalarida, shuningdek A, B, V1, V2, V3 toifadagi yonuvchi materiallar omborlari xonalarida yoki yonuvchi materiallarni toʻplash sexlarida ajratilgan joylarda isitish uskunalarini yonmaydigan materiallardan ekranlar bilan toʻsish, ularni tozalash uchun ularga kirish imkoniyati boʻlishi kerak.

Ekranlarni isitish uskunalaridan kamida 100 mm (yorugʻlikda) masofada oʻrnatish, bunda qobiqli konvektorlarni ekran bilan toʻsmaslik lozim.

109. Isitish uskunalarini manzarali panjaralar va ekranlar bilan berkitishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Texnik-iqtisodiy asoslanganda, berkitish inshooti isitish uskunasining issiqlik berishini 15 foizdan koʻp boʻlmagan miqdorda kamaytirmaslikka yoʻl qoʻyiladi.

110. Bevosita suvli issiqlik tarmoqlariga ulangan va sirkulyatsion nasos bilan jihozlangan ikki quvurli isitish tizimlarining isitish uskunalarida rostlash armaturasini oʻrnatish, bunda rostlagichdagi sirkulyatsion bosim yoʻqotilishi 8 — 10 kPa ga teng deb qabul qilinishi kerak.

111. Boshqarish armaturasi sifatida termostat kallakli termoregulyatsiya klapanlaridan foydalanish lozim.

Xonada bir nechta termoregulyatsiyalovchi klapanlar joylashtirilganda termostat kallaklarini ularning faqat bir qismlariga oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi.

112. Isitish tizimining hisobiy issiqlik oqimi 50 kW dan ortiq boʻlganda, barcha xonalarning bir tekisda isitilishini taʼminlash uchun zavodda uskunaning oʻlchamiga mos keladigan oʻtkazuvchanlik qobiliyatiga ega boʻlgan ventilli moslamalar bilan jihozlangan isitish uskunalaridan foydalanish yoki oʻtkazuvchanlik qobiliyati oldindan sozlagan holda termoregulyatsiya klapanlari oʻrnatilishi kerak.

113. Issiqlik tashuvchining tabiiy sirkulyatsiyasi bilan suvli isitish tizimlarida, bir quvurli tizimlarda va issiqlik tarmogʻiga elevator orqali ulangan tizimlarda, isitish uskunalarini rostlash armaturasi oʻrnatilmasligi zarur.

114. Berkitish armaturasini quyidagi hollarda qoʻllash kerak:

kvartira tizimlaridan tashqari, isitish tizimlarining alohida halqalari, tarmoqlari va ustunlaridan suvni oʻchirish va chiqarish uchun;

kondensat ajratgichlar hamda avtomatik yoki masofadan boshqariladigan klapanlar uchun;

isitish davriy yoki qisman ishlatiladigan xonalarda isitish qurilmalarining bir qismini yoki barchasini oʻchirish uchun;

isitish tizimining quvurlari issiqlik tarmogʻiga ulangan joylari uchun.

115. Avtomatik yoki masofada turib boshqariladigan klapanlarning berkituvchi armaturalarini asoslab berilgan holda oʻrnatmaslikka yoʻl qoʻyiladi.

Ikki quvurli isitish tizimlarida berkitish-ulash armaturasini har bir isitish qurilmasidan issiqlik tashuvchining kirishi va chiqishida uni oʻchirish va demontaj qilish imkoniyati uchun oʻrnatish lozim.

116. Uskunaga issiqlik tashuvchining kirish qismida termoregulyatsiyalovchi klapan boʻlsa, berkitish-ulash ventili faqat issiqlik tashuvchining uskunasidan chiqish qismida oʻrnatilishi kerak.

117. Binoga kirishda, issiqlik uzellariga yoki issiqlik tashuvchini isteʼmolchilarga olib keluvchi quvurlarning tarmoqlariga isitish tizimlarida issiqlik sarfini hisobga olish uskunalari (issiqlik oʻlchagichlar, issiq suv sarfi oʻlchagichlar, boshqa oʻlchov qurilmalari) oʻrnatilishi lozim.

Binolar guruhiga issiqlik sarfini hisobga oluvchi umumiy uskunani oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi.

5-§. Pech yordamida isitish

118. Pech orqali isitishni mazkur SHNQning 13-ilovasida keltirilgan binolarda loyihalashga yoʻl qoʻyiladi.

A, B, V1, V2, V3 toifasidagi xonalar uchun pech orqali isitishga yoʻl qoʻyilmaydi.

119. Xonalardagi hisobiy issiqlik yoʻqotishlari isitish pechlarining sutka davomida davriy, ikki marta, uzluksiz yoqiladigan, shuningdek uzoq yonuvchi oʻrtacha issiqlik quvvatini taʼminlashi kerak.

Davriy yoqiladigan pechkali xonalardagi havo haroratining sutka davomidagi oʻzgarishi ±3 °S dan oshmasligi lozim.

120. Pechlar (choʻyan, toʻshama, pech uskunalari bundan mustasno) yuzasining maksimal harorati quyidagilardan oshmasligi kerak:

maktabgacha taʼlim tashkilotlari va davolash-profilaktika muassasalarida — 90°C;

boshqa binolar va xonalarda isitish pechining umumiy yuzasi 15 foizdan oshmaganda — 110;

pechning umumiy yuzasining 5 foizdan ortiq boʻlmagan maydonida — 120.

Odamlar vaqtincha turadigan xonalarda himoya ekranlarini oʻrnatishda sirt harorati 120 °C dan yuqori boʻlgan pechlardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

121. Bitta pech koʻpi bilan uchta xonani isitish uchun moʻljallangan boʻlishi kerak.

122. Ikki qavatli binolarda har bir qavat uchun alohida yoqilgʻi va dudburonlari boʻlgan ikki qavatli pechlarni, ikki qavatli kvartiralar uchun esa birinchi qavatda bitta oʻtxonani loyihalashga yoʻl qoʻyiladi.

Pechning yuqori va pastki yaruslari orasidagi toʻsiqda yogʻoch toʻsinlardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

123. Maktabgacha va maktab taʼlim tashkilotlari, davolash-profilaktika muassasalari va mehmonxonalar binolaridagi isitish pechlarining yoqilgʻi xonalarida darchasi mavjud deraza hamda tabiiy soʻruvchi ventilyatsiya boʻlishi, bunda yordamchi xonalar yoki yoʻlaklardan orqali xizmat koʻrsatiladigan qilib loyihalash lozim.

124. Pechka bilan isitiladigan binolarda quyidagilarni oʻrnatishga yoʻl qoʻyilmaydi:

sunʼiy yoʻnaltirilgan ventilyatsiyani sunʼiy yoʻnaltirilgan oqim bilan kompensatsiyalanmagan holda;

tutunni ventilyatsiya kanallariga chiqarish va tutun kanallariga ventilyatsiya panjaralarini oʻrnatishga.

125. Pechlarning tutun kanallari boʻlishi, bunda ular ichki devorlarga hamda yonmaydigan materiallardan tayyorlangan qismlarga joylashtirilishi kerak.

Tutun kanallarini yonmaydigan materiallardan tayyorlangan tashqi devorlarga joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

Ajralib chiqayotgan gazlardan namlikning kondensatsiyalanishiga yoʻl qoʻymaslik uchun tashqi tomondan izolyatsiya qilinishi zarur.

Tutun kanallari joylashtirilishi mumkin boʻlgan devorlar boʻlmaganda, tutunni chiqarib yuborish uchun qoʻshimcha oʻrnatilgan yoki mahalliy tutun quvurlarini qoʻllash lozim.

126. Har bir pech uchun alohida tutun quvuri yoki kanal boʻlishi kerak.

Bitta quvurga bir kvartirada, bir qavatda joylashgan ikkita pech ulanishiga yoʻl qoʻyiladi.

Ikkita quvurni birlashtirganda qalinligi 0,12 m va quvurning pastki qismidan balandligi kamida 1 m boʻlgan ajratgichlar boʻlishi kerak.

127. Tutun quvurlarining (tutun kanallarining) kesimi qattiq yoqilgʻida ishlaydigan pechning issiqlik quvvatiga koʻra quyidagilardan kam boʻlmasligi lozim:

issiqlik quvvati 3,5 kW gacha boʻlganda — 140x140 mm;

issiqlik quvvati 3,5 — 5,2 kW gacha boʻlganda — 140x200 mm;

issiqlik quvvati 5,2 — 7 kW gacha boʻlganda — 140x270 mm.

Aylana shakldagi tutun kanallarining kesim yuzasi toʻgʻri burchakli kanallar maydonidan kam boʻlmasligi kerak.

128. Oʻtin orqali isitiladigan pechlarning tutun kanallarida ketma-ket ikkita zich qopqoq (klapan) oʻrnatilishi, koʻmir yoki torf bilan ishlaydigan pechlarning kanallarida esa diametri 15 mm boʻlgan bitta teshikli qopqoq (klapan) loyihalanishi lozim.

129. Oʻtxona panjarasidan moʻri ogʻzigacha boʻlgan masofa tutun quvurining balandligi 5 m dan kam boʻlmasligi lozim.

Tomdan chiqib turgan yaxlit konstruksiya balandligiga teng yoki undan katta masofada joylashgan tutun quvurlarining balandligi kamida quyidagicha boʻlishi kerak:

yassi tom ustidan — 500 mm;

moʻrining tomchoʻqqisi yoki panjarasidan 1,5 m gacha masofada joylashganda tom choʻqqi va panjarasi ustidan — 500 mm;

tutun trubasi tom choʻqqi va panjarasidan 1,5 dan 3 m gacha masofada joylashganda tom choʻqqi va panjarasidan pastda boʻlmasligi;

tom choʻqqidan gorizontga nisbatan 10° burchak ostida pastga tushirilgan chiziqdan past boʻlmagan chiziqda tutun trubasi tomchoʻqqidan 3 m dan ortiq masofada.

130. Tutun quvurlarini pech bilan isitiladigan binoga biriktirilgan balandroq binolarning tomidan yuqoriroqqa olib chiqish kerak.

Tutun quvurlari yonida joylashgan moʻrili ventilyatsiya kanallarining balandligini ushbu trubalarning balandligiga teng qilib olish zarur.

131. Tutun quvurlarini devorlarining qalinligi 120 mm dan kam boʻlmagan loy gʻishtdan yoki qalinligi 60 mm dan kam boʻlmagan oʻtga chidamli betondan tayyorlangan vertikal pogʻonasiz loyihalash kerak.

Bunda, ularning asoslarida chuqurligi 250 mm boʻlgan tozalash uchun teshiklari boʻlgan choʻntaklar koʻzda tutilishi kerak.

132. Quvurning vertikalga nisbatan 30° gacha chetga chiqishi 1 m dan ortiq boʻlmagan holda ogʻishini qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.

Ogʻgan joylar silliq, vertikal joylarining koʻndalang kesim yuzalaridan kam boʻlmagan yuzali doimiy kesimga ega boʻlishi lozim.

133. Gʻishtli moʻrilar ogʻzini 0,2 m balandlikda atmosfera yogʻinlaridan himoya qilish lozim.

Soyabonlar, deflektorlar va boshqa qoʻshimchalarni moʻrilarga oʻrnatishga yoʻl qoʻyilmaydi.

134. Tomlari yonuvchi materiallardan tayyorlangan binolardagi tutun trubalarida 5x5 mm dan katta boʻlmagan teshiklari boʻlgan metall toʻrli uchqun tutgichlar boʻlishi kerak.

135. Ajratgichlarning oʻlchamlari mazkur SHNQning 14-ilovasiga muvofiq olinishi kerak.

Ajratkichning qalinligi yopma (shift) qalinligidan 70 mm katta boʻlishi zarur.

Pech ajratgichni bino konstruksiyasiga tayanish yoki qattiq biriktirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Tutun quvurlari yoki tutun kanallari devorlarining metall yoki temir-beton toʻsinlarga tutashgan joyidagi qalinligi 130 mm deb qabul qilinishi kerak.

136. Yonuvchi materiallardan tayyorlangan devor va toʻsiqlar oraligʻiga oʻrnatilgan pech va quvurlarning ajratgichlari xona ichida pech yoki tutun quvurining butun balandligiga moʻljallab qoʻyish kerak.

Bunda, pardozlash qalinligi koʻrsatib oʻtilgan devor yoki toʻsiq qalinligidan kam boʻlmasligi kerak.

137. Yopmalar, devorlar, toʻsiqlar bilan ajratgich orasidagi tirqishlar yonmaydigan materiallar bilan toʻldirilishi lozim.

138. Oraliq mazkur SHNQning 14-ilovasiga muvofiq qabul qilinishi kerak.

139. Maktabgacha taʼlim tashkilotlari va davolash-profilaktika muassasalari binolaridagi pechlar oldidagi toʻsiqlarni devorlari yonmaydigan materiallardan tayyorlangan yopiq joylar bilan taʼminlash zarur.

Oraliqni toʻsuvchi devorlarda pol ustida va tepada har birining yuzi kamida 150 sm2 boʻlgan panjarali teshiklar boʻlishi lozim.

Yopiq oraliqdagi pol yonmaydigan materiallardan boʻlishi va xona polidan 70 mm yuqorida boʻlishi kerak.

140. Uch qator gʻisht terilgan pech qoplamasining yuqori qismi bilan poʻlat toʻr boʻylab suvoq yoki 10 mm qalinlikdagi asbest karton boʻyicha poʻlat list bilan himoyalangan yonuvchi yoki qiyin yonuvchi materiallardan tayyorlangan shift orasidagi masofani davriy yoqiladigan pechlar uchun 250 mm va uzoq yonuvchi pechlar uchun 700 mm, himoyalanmagan shiftda esa 350 va 1000 mm qilib olish kerak.

Ikki qator gʻisht bilan yopilgan pechlar uchun keltirilgan masofalarni 1,5-martaga oshirish kerak.

Issiqlik izolyatsiyalangan tomli metall pechning yuqori qismi va himoyalangan shift orasidagi masofa 800 mm, issiqlik izolyatsiyalangan tomli pech va himoyalangan shift uchun esa 1200 mm boʻlishi kerak.

141. Issiqlik sigʻimli pech bilan yonuvchi va qiyin yonuvchi materiallardan ishlangan shift oʻrtasidagi joyni har tomondan gʻisht devorlar bilan berkitishga yoʻl qoʻyiladi.

Bunda, pech yopmasining qalinligini gʻisht terishning toʻrt qatorigacha oshirish kerak.

Pech ustidagi yopiq boʻshliq devorlarida har birining yuzasi kamida 150 sm2 boʻlgan panjarali turli sathdagi ikkita teshik boʻlishi kerak.

142. Gʻisht yoki beton quvurlarning tashqi yuzalaridan yonuvchi yoki qiyin yonuvchi materiallardan tayyorlangan stropilga terilgan taxtalar va tomning boshqa detallarigacha boʻlgan masofani kamida 130 mm, izolyatsiyasiz keramik quvurlardan 250 mm, issiqlik oʻtkazishga qarshiligi 0,3 (m2·°S)/W boʻlgan issiqlik izolyatsiyasida esa yonmaydigan yoki qiyin yonuvchi materiallar bilan 130 mm boʻlishi kerak.

Tutun quvurlari bilan yonuvchi yoki qiyin yonuvchi materiallardan tayyorlangan tom konstruksiyalari orasidagi boʻshliq yonmaydigan tom materiallari bilan yopilishi kerak.

143. Binolarning konstruksiyalarining quyidagilarini yonib ketishdan himoya qilinishi kerak:

oʻtxona eshigi ostidagi yonuvchi va qiyin yonuvchi materiallardan tayyorlangan polni uning uzun tomoni pech boʻylab joylashgan 700x500 mm oʻlchamdagi metall list bilan;

pech fronti bilan burchak ostida tutashadigan yonuvchi materiallardan tayyorlangan devor yoki toʻsiqni metall toʻr boʻylab qalinligi 25 mm boʻlgan suvoq yoki poldan oʻtxona eshigi sathidan 250 mm yuqorida joylashgan 8 mm qalinlikdagi metall list bilan.

Oʻtxona eshigidan qarama-qarshi tomondagi devorgacha boʻlgan masofa kamida 1250 mm boʻlishi kerak.

144. Pol sathidan gaz aylanishi va kulxonalarning tubigacha boʻlgan minimal masofalar quyidagicha boʻlishi zarur:

yonuvchi yoki qiyin yonuvchi materiallardan yopma yoki pol konstruksiyasida kulxona tubigacha — 140 mm;

gaz aylanishi tubigacha — 210 mm;

yonmaydigan materiallardan yopma yoki pol konstruksiyasida — pol sathida.

145. Karkas pechlar, oyoqda turadigan pechlar tagidagi yonadigan materiallardan tayyorlangan polni poʻlat taxta bilan himoyalash, bunda pech ostidan polgacha boʻlgan masofa kamida 100 mm boʻlishi kerak.

146. Pechlarni tutun quvurlariga ulash uchun uzunligi 0,4 m dan ortiq boʻlmagan kalta quvurlarni loyihalashga yoʻl qoʻyiladi, bunda:

kalta quvurlarning yuqorisidan yonuvchi materiallardan ishlangan shiftgacha boʻlgan masofa shiftni yongʻindan himoya qilish mavjud boʻlmaganda kamida 0,5 m va toʻsiq mavjud boʻlganda kamida 0,4 m boʻlishi kerak;

kalta quvurlar ostidan yonuvchi yoki qiyin yonuvchi materiallardan ishlangan polgacha boʻlgan masofa kamida 0,14 m boʻlishi lozim.

Olovbardoshlik darajasi 0,75 h va undan ortiq boʻlishi, kalta quvurlarni yonmaydigan materiallardan loyihalanishi zarur.

6-§. Kvartiralarni isitish

147. Kvartiralarni isitish uchun issiqlik manbai sifatida quyidagilar hisoblanishi lozim:

balandligi besh qavatgacha boʻlgan turar joy binolarida — yoqilgʻi sifatida tabiiy gazdan foydalanadigan, 90 oS gacha haroratli va 0,3 MPa dan kam boʻlmagan ishchi bosimli issiqlik tashuvchisi suvli boʻlgan avtomatlashtirilgan isitish qozonlari;

mazkur SHNQning 10-ilovasiga muvofiq issiqlik tashuvchining harorati bilan bevosita har bir kvartiraga kiritiladigan ochiq issiqlik tarmoqlari;

texnik-iqtisodiy asoslanganda — har bir kvartiraga bevosita kiritiladigan yopiq issiqlik tarmoqlari.

148. Kvartiraning issiq suv bilan taʼminlanishini, kvartirani isitish uchun issiqlik manbaidan olish kerak.

Kvartiralarda birlashtirilgan isitish va issiq suv taʼminoti tizimining hisobiy issiqlik unumdorligini, isitish uchun hisobiy issiqlik oqimi va kvartirani issiq suv bilan taʼminlash uchun oʻrtacha kunlik issiqlik sarfi yigʻindisiga teng deb qabul qilish zarur.

149. Koʻp qavatli binolardagi kvartira tizimlarining avtomatlashtirilgan gazli qozonlari germetik yonish kamerasi bilan jihozlangan boʻlishi, tashqi havo bilan faqat yoqilgʻi yonishi uchun havo olish kanali va yonish mahsulotlarini chiqarib yuborish uchun moʻljallangan kanallar bilan bogʻlangan boʻlishi lozim.

Ochiq yonish kamerasiga ega avtomatlashtirilgan qozonlardan bir va ikki qavatli shaxsiy uylarni isitish tizimida foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

150. Gaz bilan ishlaydigan avtomatlashtirilgan isitish qozonlarini SHNQ 2.04.08-22 talablariga javob beradigan yashash uchun moʻljallanmagan xonalarda oʻrnatish zarur.

Gaz qozoni joylashtiriladigan xonaning deraza tirqishining oynalash maydonini xonaning 1 m3 hajmiga 0,03 m2 hisobidan olish kerak.

151. Yonish kamerasi ochiq qozonlardan foydalanishda yuqori qismlardagi yorugʻlik tuynuklarining, tashqi eshik yoki qozon joylashtirilgan xona devorining yopilmaydigan tirqishlari orqali yoqilgʻini yonishi uchun kerak boʻlgan tashqi havoning kirishini taʼminlashi kerak.

Tirqishning sof maydoni oʻrnatilgan qozon moʻrisining kesim yuzasiga teng boʻlishi lozim.

152. Kvartiralarning isitish tizimlarini issiqlik tashuvchining sunʼiy yoki tabiiy aylanishi bilan loyihalash kerak.

Agar sirkulyatsion nasos toʻxtatilganda isitish qozonida issiqlik generatsiyasini avtomatik toʻxtatish nazarda tutilmagan boʻlsa, sunʼiy aylanishini qoʻllashga yoʻl qoʻyilmaydi.

153. Kvartira isitish tizimlarining avtomatlashtirilgan isitish qozonlarini tashqi havo harorati boʻyicha isitish uchun issiqlik berishni avtomatik ravishda tartibga soluvchi (ob-havo nazorati) nazoratchi uskunalar bilan jihozlash lozim.

Kavartiralarni isitish va issiq suv bilan taʼminlashning birlashtirilgan tizimlarini avtomatik ravishda tartibga solishni, issiq suv taʼminoti ehtiyojlariga issiqlik berishning ustuvorligini taʼminlash kerak.

154. Isitish qozonlari uchun dudburonlar SHNQ 2.04.08-22ga muvofiq loyihalanishi kerak.

Tutun yoʻlining konstruksiyasi va joylashuvi tutun gazlaridan namlikning kondensatsiyalanmasligini taʼminlagan holda qabul qilinishi yoki tutun yoʻlida hosil boʻladigan kondensatni yigʻish va uni tashqariga chiqarib yuborish kerak.

155. Yonish kamerasi germetik boʻlgan avtomatlashtirilgan gaz qozonlaridan tutun gazlarini chiqarib yuborishga yoʻl qoʻyiladi.

Dudburonlarni qozonlar soni beshtagacha va undan ham koʻp boʻlganda ushbu SHNQning 129-bandiga muvofiq tomdan yuqoriga chiqariladigan yigʻma vertikal dudburonga ulagan holda xonaning tashqi devorlari orqali dudburonlarni majburiy chiqarib yuborishga yoʻl qoʻyiladi.

Gazning yonishi uchun zarur boʻlgan tashqi havoni har bir qozonga alohida havo trubalari orqali olib kelish kerak.

156. Tutun yoʻli va tutunni chiqarib yuboruvchi quvurlar gaz sizib oʻtkazmaydigan zich materialdan tayyorlanishi, ulangan joylardan yonish mahsulotlari chiqmasligi va tutun chiqaruvchini tutun yoʻliga ulanish joyi issiqlik va mexanik yuklamalar taʼsirida mustahkamligini va zichligini yoʻqotmaydigan guruhidagi ashyolardan tayyorlangan boʻlishi lozim.

157. Havo oʻtkazuvchi va tutun chiqarilayotgan quvurlar devorlardan gilza orqali oʻtkazilishi lozim.

6-bob. Ventilyatsiya, konditsiyalash va havo bilan isitish

1-§. Asosiy talablar

158. Xizmat koʻrsatiladigan xonalarning ish zonasida ichki havoni tashqi havo bilan almashtirishni tashkil etish orqali havoning yoʻl qoʻyiladigan sifati va tozaligini taʼminlash uchun ventilyatsiya boʻlishi kerak.

Xonalarda meteorologik sharoitlarni, havoning sifati va tozaligini, issiqlik qulayligining optimal parametrlari yoki texnologik jarayonlar uchun talab qilinadigan chegaralarda taʼminlash uchun konditsionerlashni nazarda tutish kerak.

159. Issiqlik tashuvchi sifatida havodan foydalangan holda havo bilan isitish texnologik talablar boʻyicha va ushbu SHNQning 10-ilovasiga muvofiq suvdan issiqlik tashuvchi sifatida foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydigan xonalarni isitishni taʼminlash uchun nazarda tutilishi kerak.

160. Yuqori samarali, tejamkor, foydalanishga qulay, energiyani tejaydigan ventilyatsiya yoki konditsionerlarni oʻrnatish uchun loyihalarni ishlab chiqishda quyidagilar hisobga olish lozim:

ventilyatsiya va konditsionerlarga ortiqcha yuklamalarni yuklamaslikni;

texnologik uskunalar va ishlab chiqarish jarayonlarini ventilyatsiyadan eng kam ajraladigan zararli moddalar bilan qoʻllashni;

zararli moddalarni ushlab qolish samaradorligi yuqori boʻlgan mahalliy soʻrgʻichlarni qoʻllashni;

havoni zararkunandalar koʻproq ajralib chiqadigan hududlardan chiqarib tashlash va toza hududlarga havo oqimini uzatish;

ventilyatsiya va konditsionerlarni issiqlik kamchiliklarini toʻldirish va ortiqcha issiqlikni eritish funksiyalaridan ozod qilish;

issiqlikning kamchiliklarini isitish tizimlari bilan toʻldirish hamda issiqlik va ortiqcha namlikni sovitish tizimlari va retsirkulyatsiyali havo quritgichlari bilan assimilyatsiya qilish orqali, sanitariya normasi darajasida yoki zararli moddalarni portlashdan xavfsiz konsentratsiyalargacha eritish uchun zarur boʻlgan miqdorda havo oqimini;

ventilyatorlar tomonidan olib oʻtiladigan havo sarfini qisqartirishni;

aralash ventilyatsiyani (masalan, mexanik ventilyatsiyani va tabiiy ventilyatsiyani);

retsirkulyatsiyadan faqat havo bilan kiritish, havo-issiqlik pardalari uchun havo oqimlarida uning haroratini oshirish maqsadida va boshqa maqsadlarda foydalanish;

issiqlik ortiqchaligi assimilyatsiyasida ichki va kirish havosi haroratlari va issiqlik tarkibining ishchi farqlari qiymatlari imkon qadar yuqori boʻlishi;

shamollatish va konditsionerlash tizimlarini imkon qadar markazlashtirishni cheklashni;

faqat texnologik jihatdan yagona hududlar yoki bir qavatli xonalarni oʻz ichiga olgan bitta tizim bilan xizmat koʻrsatishning kichik hududlarini;

bevosita havo quvurlariga oʻrnatilgan kanal koʻrinishidagi uskunalar bilan jihozlangan tizimlarni qoʻllashni;

ehtiyoj darajasiga koʻra havo almashinuvini miqdoriy tartibga solishni qoʻllash va tizimlarning ish rejimlarini mahalliy boshqarishni amalga oshirishni:

havo boʻyicha unumdorlikni bosqichma-bosqich yoki ravon tartibga soluvchi ventilyatorlar, drossel-klapanlar va havo sarfini oʻzgartirish uchun toʻsiqlarni oʻrnatishni;

namlik, CO2 miqdori, havo sifati datchiklar yordamida xonalarning havo muhiti parametrlari va tozaligini avtomatik tarzda tartibga solishni;

boshqarish pulti bevosita xizmat koʻrsatiladigan xonaga joylashtirilgan holda parametrlarni qoʻlda rostlashni;

havoning harakatlanishi uchun tabiiy turtkilardan maksimal darajada foydalanishni;

oqish uchun minimal isitilgan (sovitilgan) tashqi havoni qoʻllashni;

tashqi havoni faqat xona havosi bilan aralashtirish jarayonida namlikning kondensatsiyasi sodir boʻlmaydigan haroratgacha isitish, issiqlik kamchiliklarini isitish tizimi bilan toʻldirishni;

tashqi havoni +5 oS gacha isitish uchun elektrokaloriferlarni qoʻllash, uni ichki havo bilan qisman aralashtirishdan keyin xonaning yuqori zonasiga uzatishni;

konditsiyalashda xonalarga imkon qadar sovitilmagan tashqi havo, havo bilan kiritiladigan issiqlikni assimilyatsiya qilish va retsirkulyatsiyali havo sovutgichlari bilan ortiqcha issiqlikni uzatishni;

ushbu SHNQning 10-bobiga muvofiq tortib olinadigan havoning issiqligini (sovugʻini) utilizatsiya qilish va kiruvchi havoni isitish (sovitish) uchun qayta tiklanadigan energiya manbalaridan foydalanishni;

modulli havoni konditsionerlash qurilmalari, ixcham kirish qurilmalari, unumdorligi boʻyicha rostlanadigan ventilyatorlar va elektrokaloriferlar, kassetali matrasli oson yechiladigan filtrlar, mis-aluminiy issiqlik almashtirgichlar, dasturlanadigan elektron kontrollerlar va havoni konditsionerlash va konditsionerlash tizimlarini avtomatik boshqarish uskunalari, shuningdek namlikni avtomatik boshqarish datchiklari, konsentratorlar va elektrokaloriferlar, SO2 konsentratsiyasi, “havo sifati,” “inson ishtiroki” egiluvchan va yarim qattiq havo quvurlari, oʻz-oʻzidan yopishadigan lentalar va boshqa yordamchi mahsulotlarni.

161. Sunʼiy ventilyatsiya quyidagi holatlarda qoʻllanilishi lozim:

ventilyatsiya tizimi uzluksiz ishlashi talab etilganda;

tabiiy ventilyatsiya meteorologik sharoitlar va havo tozaligini taʼminlay olmaganda;

tabiiy yelvizak (shamollatish) imkoni boʻlmagan hudud va xonalarda.

Havo bilan taʼminlash yoki ifloslangan havoni chiqarib yuborish qisman tabiiy ventilyatsiyadan foydalangan holda aralash ventilyatsiya tizimini loyihalash lozim.

162. Xonalarga tabiiy holda havo kirishi va uni shamollatilishida, yorugʻlik tushayotgan yuzalarning yuqori qismida umumiy yuzasi xona poli maydonining 1 — 1,5 foizini tashkil etuvchi fortochkalar yoki pastki ochiluvchi framugalar boʻlishi lozim.

Toʻla ochiluvchi kichik deraza (fortochka) yoki framuganing ochiq kesim yuzasi 0,15 — 0,2 m2 ni tashkil etishi lozim.

163. Jamoat va maʼmuriy-maishiy binolarning turli xildagi xonalari uchun ventilyatsiyaning turi va havo almashinish miqdori SHNQ 2.08.02-23 va SHNQ 2.09.02-23 ga asosan olinishi lozim.

Turar joy binolarida SHNQ 2.08.01-24 boʻyicha havo almashinish miqdorini taʼminlaydigan tabiiy soʻrish ventilyatsiyasi boʻlishi kerak.

164. Yuza zichligi 140 W/m2 dan ortiq issiqlik oqimga ega yorugʻlik kranchiga tushib turganda yoki 23 W/m3 dan koʻp boʻlgan ortiqcha issiqlikka ega kran xonasida havoni sovitib yoki sovitmasdan ishlaydigan majburiy ventilyatsiya boʻlishi lozim.

Agar kranchi xonasini oʻrab turgan havoda zararli moddalarning konsentratsiyasi CHRKdan katta boʻlsa, bunda ventilyatsiya tizimi tashqi havo bilan taʼminlanishi kerak.

165. Tashqi havoni yetkazib beruvchi mexanik ventilyatsiyani (uzluksiz sutka va yil davomida) havoning ortiqcha bosimini taʼminlagan holda, A va B toifadagi binolarning liftlarining mashina boʻlimi xonalarida, shuningdek quyidagilarda qoʻllash lozim:

A va B toifalardagi xonalarda;

birinchi va ikkinchi sinf xavfliligi boʻlgan zararli gazlar, bugʻlar va aerozollar ajralib chiqayotgan xonalarning dahliz-shlyuzlarida.

166. Solishtirma ogʻirligi havoning undan katta boʻlgan aerozollar yoki zaharli gazlarning bugʻlari ajralib chiqayotgan xonalarda, shuningdek chuqurligi 0,5 m va undan ortiq boʻlgan chuqurchalar uchun hamda har kuni xizmat koʻrsatiladigan kuzatish ariqchalari joylashgan A va B toifali xonalarda sunʼiy soʻruvchi yoki kiritish-soʻrish ventilyatsiyasini loyihalash lozim.

167. Havo berish ventilyatsiya tizimiga yilning issiq davrida qoʻshimcha ravishda havoning harakat tezligini davriy oshirish uchun mazkur SHNQning 1 va 2-ilovalariga muvofiq yoʻl qoʻyilgan tezlikdan 0,3 m/s dan ortiq boʻlmagan holda, yuza zichligi 140 W/m2 gacha boʻlgan yorugʻlik issiqlik oqimi tushib turgan xonadagi ish joylari va alohida hududlarda shift ventilyatorlari va yelpigʻich-ventilyatorlarini (ish joyini havoni radial tarqalishi uchun qoʻllanilayotganidan tashqari) loyihalash lozim.

Ularni jamoat, maʼmuriy-maishiy va ishlab chiqarish binolarida ventilyatsiya hamda konditsiyalash tizimlariga qoʻshimcha ravishda qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

168. Sovitish uchun xonadagi havoni toʻliq retsirkulyatsiya qilish rejimida ishlaydigan fen-koyillar, multi tizimlarning bugʻlatish-ventilyatsiyalash bloklari va split-konditsionerlar, konvektorli sovitish tizimlari hamda boshqa retsirkulyatsiyalovchi havo sovituvchilari qoʻllanilishi kerak.

169. Sovitish tabiiy yoki mexanik ventilyatsiya bilan birgalikda qoʻllanilishi zarur.

Mazkur SHNQning 17-ilovasiga koʻra xonaga tashqi havoning talab qilinganidan kam boʻlmagan sarf bilan kiritilishini taʼminlashi, bunda sovitiladigan xonalardagi ortiqcha issiqlik miqdori tarkibiga ventilyatsiya havosi tomonidan kiritiladigan issiqlik oqimini ham hisobga olish lozim.

170. Doimiy ish joylarini quyidagilar tashqi havo bilan havo bilan toʻyintirish lozim:

sirt zichligi 140 W/m2 dan ortiq boʻlgan yorugʻlik issiqlik oqimi bilan yoritilganda;

zararli moddalar ajralib chiqishi bilan birga kechadigan ochiq texnologik jarayonlarda va zararli ajratmalarning doimiy ish oʻrinlariga tarqalishining oldini oluvchi chora-tadbirlarni nazarda tutgan holda, yopiq joy yoki mahalliy ventilyatsiyasini oʻrnatish mumkin boʻlmaganida.

Issiqlik oqimining sirt zichligi loyihalash uchun texnologik topshiriq bilan aniqlanishi kerak.

171. Erituvchi, quyuvchi, prokatlovchi va boshqa issiq sexlarda ish oʻrinlarini, bu sexlarning havo almashinuvchi oraliqlar ichki havosini suv bilan sovitilgan yoki sovitilmagan holda havo oqimi yuborilishiga yoʻl qoʻyiladi.

172. Zararli moddalarni tarqalishini bartaraf etish uchun ajratuvchi (toʻsuvchi) havo pardalarni quyidagilarda joylashtirish lozim:

zararli moddalar ajralishi bilan birgalikda oʻtayotgan ochiq texnologik jarayon va u yerda berk joy yoki mahalliy soʻrish ventilyatsiyasini tashkil etishni imkoni boʻlmagan holda doimiy ish joylarida;

zararli moddalar ajralib chiqadigan xona bilan boshqa xonalar orasida.

173. Havo bilan isitish tizimini ushbu SHNQning 15-ilovasiga muvofiq ravishda kiritilayotgan havo harorati va sarfini aniqlab hamda ushbu SHNQning 10-ilovasida keltirilgan xonalar uchun loyihalash lozim.

Bunda, havo tarqatuvchilardan chiqayotgan havoning harorati, xonada ajraluvchi gazlar, bugʻlar, aerozollar va changlarni oʻz-oʻzidan alangalanish haroratidan kamida 20 foiz past qabul qilinishi lozim.

174. Kirish va retsirkulyatsiya qurilmalarida havoni isitishda issiqlik tashuvchining (suv, bugʻ) harorati havo isitgichlarning va elektr-havo isitgichlarining, shuningdek gaz-havo isitgichlarining harorati ventilyatsiya uskunalari uchun xonalar toifasiga yoki yuqoridagi qurilmalar joylashtirilgan xonalar toifasi yoki vazifasiga muvofiq boʻlishi, biroq bu harorat 150 °S dan yuqori boʻlmasligi lozim.

175. Havo tarkibidagi chang miqdori quyidagicha amalga oshirilishi lozim:

aholi punktlarining atmosfera havosidagi — uni turar joy va jamoat binolari xonalariga uzatishda;

ishchi zona havosidagi — uni ishlab chiqarish va maʼmuriy-maishiy binolar xonalariga uzatishda 30 foiz REMdan.

Sunʼiy undashga ega tizimlarda havoni changdan tozalash tizimini loyihalashda berilayotgan havo tarkibidagi chang miqdori:

aholi yashash punktidagi turar joy va jamoat binolarining xonalariga atmosfera havosi berilayotganda;

CHRKdan ortiq boʻlmasligi;

ishlab chiqarish va maʼmuriy-maishiy binolarning xonalaridagi ish hududiga berilayotgan havosida CHRKni 30 foizdan ortiq boʻlmasligi;

kranchilar xonasiga, boshqarish pultiga, ishlovchilarning nafas olish hududiga, shuningdek havo bilan taʼminlashga berilayotgan havo tarkibida oʻlchamlari 10 mkm dan katta boʻlmagan chang zarrachalariga ega ishchi hududda CHRKning 30 foizdan ortiq boʻlmasligi;

ventilyatsiya jihozlariga texnik shartlar boʻyicha yoʻl qoʻyilgan konsentratsiyalaridan ortiq boʻlmasligi lozim.

176. Yilning issiq davrida ushbu SHNQning 161 va 175-bandlarini hisobga olgan holda, zarur havo sarfining 50 foizidan ortigʻi ochiladigan derazalar va tirqishlar orqali beriladigan xonalar uchun sunʼiy (majburiy ventilyatsiya) ventilyatsiya tizimlarida tashqi havoni changdan tozalashni nazarda tutmaslikka yoʻl qoʻyiladi.

2-§. Ventilyatsiya tizimlari

177. Mahalliy soʻrmalar tizimlarini loyihalashtirishda, undagi chiqarib yuborilayotgan havo tarkibidagi yonuvchi gazlar, bugʻlar, aerozollar va changlar konsentratsiyasi, chiqarib yuborilayotgan aralashma haroratida alanga tarqalishning pastki konsentratsiya chegarasi (ATPKCH)ning 50 foizdan oshmasligi lozim.

178. Havo kiritish va havo bilan isitish tizimlari birgalikda ishlaydigan ventilyatsiya tizimlari, shuningdek havo bilan isitish tizimlari zaxira ventilyatori bilan yoki kamida ikkita tizim yoki isitish agregatlari bilan loyihalashtirilishi kerak.

Ventilyator ishdan chiqqanida mazkur SHNQning 17-ilovasiga muvofiq tashqi havo uzatilishi taʼminlanganda xonada havo haroratini norma darajasidan 5°S gacha pasaytirishga yoʻl qoʻyiladi.

179. Tabiiy shamollatishi boʻlmagan ishlab chiqarish va maʼmuriy-maishiy xonalar uchun (kishilar doimo boʻladigan) umum almashinuv ventilyatsiyasi tizimlarini har biri talab etilayotgan havo almashinuvi sarfining 50 foiz taʼminlaydigan kamida ikkita havo beruvchi va ikkita havo soʻruvchi ventilyatorlar boʻlishi lozim.

180. Zaxira ventilyatorlari bilan bitta havo beruvchi va bitta havo soʻruvchi tizimlarni boʻlishiga yoʻl qoʻyiladi.

Shu toifa portlash-yongʻin xavfsizligiga ega va zararli moddalar ajralayotgan yonma-yon xonalar ochiladigan tuynuklar bilan qoʻshilgan, yuqorida qayd etilgan xonalar uchun havo berish tizimlarini zaxirasi boʻlmagan ventilyator bilan, havo soʻruvchi tizimlarni esa zaxira ventilyator bilan loyihalashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

181. Yil boʻyi va sutka davomida xonalarda havoni talab etilayotgan parametrlarini taʼminlash uchun belgilangan konditsiyalash tizimida kamida ikkita konditsioner boʻlishi lozim.

182. Konditsionerlarning birortasi ishdan chiqqanda, yilning sovuq davrida berilgan haroratning va talab etilayotgan havo almashinuvining kamida 50 foizi taʼminlashi, bunda xonadagi berilgan parametrlarning doimiyligiga texnologik talablar boʻlganda havoning talab etilayotgan parametrlarini tutib turish uchun rezerv konditsionerlar va ventilyatorlar, nasoslar oʻrnatilishi lozim.

183. Konditsionerlash uchun havoga ishlov berish jarayonida bir vaqtning oʻzida issiqlik va sovuqdan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi (belgilangan mikroiqlimni saqlashning aniq (pretsizion) tizimlari bundan mustasno).

Tashqi havoga boʻlgan ehtiyoj oʻzgaruvchan boʻlgan xonalar uchun konditsiyalash tizimi qayta ishlanuvchi havo sarfini miqdoriy muvofiqlashtirish kerak.

184. Turar joy va jamoat binolarida, sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlariga muvofiq tashqi havoni umum almashinuv ventilyatsiyasi birgalikda foydalaniluvchi retsirkulyatsiyali havo sovitkich yordamida sovituvchi tizim bilan loyihalashtirish lozim.

185. Birinchi va ikkinchi toifa xavfi boʻlgan zararli moddalarni soʻrib oluvchi mahalliy tizimlarning har bir tizimi uchun yoki ventilyator toʻxtaganda texnologik jihozlarning toʻxtatishi mumkin emasligi va ish smenasi davomida xonadagi zararli moddalarning konsentratsiyasi CHRKdan oshishi sababli ikki tizim uchun bitta rezerv ventilyator boʻlishi lozim.

186. Zararli moddalar konsentratsiyasini CHRKgacha pasaytirishni ushbu SHNQning 391-bandiga muvofiq ravishda avtomatik ishga tushadigan avariya ventilyatsiyasi bilan erishish mumkin boʻlsa, zaxira ventilyatorini nazarda tutmaslikka yoʻl qoʻyiladi.

187. A va B toifadagi xonalar uchun sunʼiy soʻrma umum almashinuv ventilyatsiya tizimlarini gaz, bugʻ va chang havo aralashmasi boʻyicha alanga tarqalishining pastki konsentratsiya chegarasi 0,1 dan oshmaydigan xonalardagi yonuvchi gazlar, bugʻlar va changlarning konsentratsiyasini taʼminlash uchun kerakli boʻlgan havo sarfini taʼminlovchi (har bir tizim yoki bir nechta tizim uchun) bitta rezerv ventilyator boʻlishi lozim.

188. Zaxira ventilyatori quyidagilarda qoʻllanilmasligi lozim:

umum almashinuv ventilyatsiya tizimi toʻxtaganda u bilan bogʻliq boʻlgan texnologik qurilmalarning toʻxtashi va yonuvchi gazlar, bugʻlar va changlarni ajralishini toʻxtatish imkoni boʻlsa;

xonada, gaz, bugʻ va chang havoli aralashmalarga alanga tarqalishining pastki konsentratsiyasi 0,1 dan oshmaydigan chegarada yonuvchi gazlar, bugʻlar va changlar konsentratsiyasini taʼminlash uchun zarur boʻlgan eng kam havo sarfi bilan avariya ventilyatsiyasi.

189. Portlash xavfi boʻlgan aralashmalarni soʻrib oluvchi mahalliy tizimlarni har bir tizimi uchun yoki ventilyator toʻxtaganda texnologik jihozlarning toʻxtatilishi mumkin emasligi va yonuvchi gazlar, bugʻlar va changlar konsentratsiyasi 0,1 ATPKCH dan ortib ketsa ikki tizim uchun bitta zaxira ventilyator oʻrnatilishi lozim.

Xona havosidagi yonuvchi moddalar konsentratsiyasini 0,1 ATPKCHgacha pasayishi mazkur SHNQning 379-bandiga muvofiq avtomatik tarzda ishga tushadigan avariya ventilyatsiyasi bilan amalga oshirilsa, zaxira ventilyatorini nazarda tutmaslikka yoʻl qoʻyiladi.

190. Turar joy, jamoat va maʼmuriy-maishiy binolar uchun tabiiy soʻruvchi ventilyatsiya tizimini yilning sovuq davridagi hisobiy parametrlarda tashqi havo harorati 5°S va ichki havo haroratidagi havoning solishtirma ogʻirliklarining farqiga koʻra hisoblash lozim.

Ishlab chiqarish xonalari uchun tabiiy tortuvchi ventilyatsiya tizimi quyidagi hollarda hisoblanishi lozim:

tashqi va ichki havoning hisobiy parametrlaridagi havoning solishtirma ogʻirliklari farqi boʻyicha yilning sovuq davrida barcha isitiladigan xonalar;

issiq davrida ortiqcha issiqlikka ega boʻlgan xonalar;

yilning issiq davrida ortiqcha issiqlik boʻlmagan xonalar uchun 1 m/s tezlikka ega shamolning taʼsiri.

191. Turar joy binolarida oshxona, hojatxona, hammom va dush xonalaridan soʻrib olinayotgan ifloslangan havoni almashtirish uchun deraza va balkon eshiklarining fortochkalari hamda pastki osma romlari orqali tashqi havoning tabiiy kirishini taʼminlash lozim.

Ventilyatsiya havosining harakatlanishi uchun xonadon ichidagi eshiklar pastki qismida kamida 0,02 m balandlikdagi tirqish hosil qiladigan kesik yoki 0,015 m2 dan kam boʻlmagan havo almashinuvchi ventilyatsiya panjarasi boʻlishi kerak.

192. Doimiy ish oʻrinlaridagi yorugʻlik tushuvchi oʻymalarning ostida isitish jihozlarini joylashtirish imkoni boʻlmagan ishlab chiqarish xonalaridan yoʻqotilayotgan issiqlik miqdorini qoplash uchun yorugʻlik tushuvchi oʻymalarning ostiga havo beruvchi havo bilan isitish tizimi boʻlishi kerak.

193. Ventilyatsiya, havoni konditsiyalash va havo bilan isitish tizimlarini bitta yongʻin boʻlimi doirasida joylashgan xonalarning har bir guruhi uchun alohida nazarda tutish kerak.

Portlash va yongʻin xavfi boʻyicha bir toifaga mansub, yongʻinga qarshi toʻsiqlar bilan ajratilmagan, shuningdek boshqa xonalarga umumiy maydoni 1 m2 dan ortiq boʻlgan ochiq tirqishlarga ega xonalarni bitta xona sifatida koʻrib chiqishga yoʻl qoʻyiladi.

194. Ventilyatsiya, havoni konditsiyalash va havo yordamida isitish (bundan buyon matnda ventilyatsiya deb yuritiladi) tizimlari quyidagi binolar uchun umumiy hisoblanishi zarur:

turar joy binolari;

jamoat, maʼmuriy-maishiy va “D” toifadagi ishlab chiqarish binolari;

koʻpi bilan uch qavatda joylashgan, A yoki B toifalardagi ishlab chiqarish binolari;

istalgan V1-V4, G, D toifalardagi ishlab chiqarish binolari yoki V4 toifadagi omborxonalar;

koʻpi bilan uch qavatda joylashgan A, B yoki V1, V2 yoki V3 toifalardagi omborlar va omborxonalar;

A, B va V toifadagi ishlab chiqarish xonalari istalgan kombinatsiyada va umumiy maydoni 1100 m2 dan ortiq boʻlmagan hamda alohida bir qavatli binoda joylashib, har bir xonaning eshiklari bevosita tashqariga ochiladigan barcha kombinatsiyalardagi A, B, V1-V4 toifalardagi omborlar;

V4, G va D toifadagi ishlab chiqarish binolari hamda V4 toifadagi omborlar va binolarga xizmat koʻrsatuvchi havo oʻtuvchi quvurlarda normada ochilgan yongʻinga qarshi klapanlar oʻrnatilgan holda, V4 va D toifadagi omborlar;

V toifadagi binolar va ushbu binolar hududida joylashgan alohida maʼmuriy-maishiy binolar.

Tajriba xonalaridagi ventilyatsiya tizimlariga boʻlgan talablar ushbu SHNQning 16-ilovasida keltirilgan.

195. Xonadonlardagi oshxona va sanitar xonalarning ventilyatsiyasini turar joy xonalarining havo quvurlari bilan birlashtirilishiga yoʻl qoʻyilmaydi (soʻrib chiqarilayotgan havoning issiqligini rekuperatsiya qiluvchi soʻruvchi-havo beruvchi jihozlardan foydalangan xonadonlar bundan mustasno).

196. Ventilyator oʻrnatilgan havo soʻrgichlari va boshqa jihozlari boʻlgan alohida oshxonadan havo soʻrib chiqarayotgan quvurlarni, boshqa xonadonlarga xizmat koʻrsatayotgan havo soʻrib chiqaruvchi tizimga ulanishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

197. Balandligi 50 m dan ortiq boʻlmagan koʻp xonadonli turar joy binolarida, tashqi havoning harorati 5 °C va undan ortiq boʻlganda normadagi havo miqdorini chiqarib yuborilishi taʼminlangan va toʻsib turuvchi toʻsiqlar hamda derazalardan havo kirishi uchun kompensatsiyalovchi havo miqdorini taʼminlaydigan, maxsus ochiladigan konstruksiyalar (klapanlar) bilan jihozlangan boʻlsa tabiiy ventilyatsiya tizimi qoʻllanishiga yoʻl qoʻyiladi.

198. Jamoat, maʼmuriy va maishiy binolar xonalarini tabiiy ventilyatsiyasi bilan jihozlashda, mavjud bosim va tarmoq parametrlarini 5 °C haroratli tashqi havo va sovuq mavsum haroratli ichki havo zichliklari farqiga hisoblanishini lozim. Bunda, binolarga tashqi havoni olish tashqi devorlar yoki derazalardagi maxsus taʼminot qurilmalari (tirqishlar) orqali taʼminlanishi kerak.

199. Quyidagi xona guruhlarining ventilyatsiya tizimlarini bitta tizimga birlashtirishga yoʻl qoʻyiladi, bunda bir guruh xonalarga boshqa guruhdan umumiy maydoni 200 m2 dan oshmaydigan xonalarni ulashga ruxsat etiladi:

turar joy va maʼmuriy-maishiy yoki jamoat xonalarning biriktirilayotgan guruhining yigʻma havo quvuriga oʻtni toʻsuvchi klapan oʻrnatilganda;

G va D ishlab chiqarish toifalari va maʼmuriy-maishiy binolarda (odamlar ommaviy boʻladigan xonalar bundan mustasno);

“A”, “B” yoki V toifalaridagi ishlab chiqarish va barcha toifadagi ishlab chiqarish xonalari, omborlar va omborxonalar (turar joy va ommaviy odamlar boʻladigan xonalardan tashqari boshqa maqsadlarga moʻljallangan bir guruh xonalar) yigʻma havo quvurida oʻtni toʻsuvchi klapan oʻrnatilgan holda ushbu SHNQning 296-bandining talablari bajarilganda.

200. Zararli moddalarni yoki portlash-yongʻin aralashmalarini mahalliy soʻrib olish tizimlarini ushbu SHNQning 177-bandi talablariga rioya qilgan holda umumiy almashinuvchi ventilyatsiya tizimidan alohida loyihalash kerak.

Kecha-yu kunduz ishlaydigan, zaxira ventilyator bilan jihozlangan umumiy almashinuvchi tortuvchi ventilyatsiya tizimiga, agar havoni ulardan tozalash talab etilmasa, zararli moddalarning mahalliy havo soʻruvchi tizimga ulashga yoʻl qoʻyiladi.

Laboratoriya xonalarining ventilyatsiya tizimlariga qoʻyiladigan talablar ushbu SHNQning 16-ilovasida keltirilgan.

201. Yonuvchi moddalar tarkibida boʻlgan uskunalar atrofidagi, portlovchi-yonuvchi aralashma hosil qilinishi mumkin boʻlgan 5 m li hududdan havo chiqarib yuborilayotgan V, G, D toifa xonalari uchun soʻrma umumalmashinuv ventilyatsiyasi tizimlarini shu xonaning boshqa tizimlaridan alohida boʻlishini nazarda tutish lozim.

202. Issiqlik oqimi bilan nurlanib turgan ish joylariga havo berish uchun havo bilan yuvish tizimlarini boshqa vazifani bajarish uchun belgilangan tizimlardan alohida loyihalashtirish lozim.

203. A va B toifasidagi xonalarning bitta tambur-shlyuzga yoki bir guruh tambur-shlyuzlarga kecha-yu kunduz va yil davomida tashqi havoni uzatish tizimlari zaxira ventilyatorni nazarda tutgan holda boshqa vazifadagi tizimlardan alohida loyihalashtirilishi kerak.

204. A yoki B toifali xonalarning (shamollatish uskunalari xonalari) tanbur-shlyuzlariga havo yetkazib berishni ushbu xonalarning yoki V1-V4, G va D toifadagi xonalarning taʼminot tizimidan loyihalashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

Yongʻin sodir boʻlganda, xizmat koʻrsatiladigan binolarga havo yetkazib berishni avtomatik ravishda oʻchirishni taʼminlash kerak.

Tanbur-shlyuzlar uchun kerakli havo almashinuvi zaxira ventilyatori bilan taʼminlash lozim.

Boshqa maqsadlarga moʻljallangan tanbur-shlyuzlar uchun havo berish tizimini, shu tanbur-shlyuzlar himoyalayotgan xonani umumiy tizimlari bilan koʻzda tutish lozim.

205. Texnologik uskunalardan mahalliy soʻrib olish tizimlarini portlash xavfi boʻlgan aralashma hosil qilishi yoki xavfli va zararli moddalarni hosil qilishi mumkin boʻlgan moddalar uchun alohida nazarda tutish kerak.

Loyihaning texnologik qismida yonuvchi va zararli moddalarning mahalliy soʻrishlarini umumiy tizimlarga birlashtirish imkoniyati koʻrsatilishi kerak.

206. Yonuvchi gazlar va bugʻlar ajratuvchi A, B va V1 — V3 toifali omborxonalardagi umumiy havo almashish tizimini sunʼiy boʻlishini nazarda tutish lozim.

Agar ajralayotgan gazlar va bugʻlar havodan yengil boʻlsa va talab etilayotgan havo 1 h da 2 barobardan koʻp boʻlmasa, havoni faqatgina yuqori hududdan chiqarib yuborilishini koʻzda tutgan holda, 10 t dan ortiq sigʻimga ega A va B omborxona xonalari uchun tizimning mahalliy boshqaruvini kirish joyiga joylashtirib, talab etilayotgan havo almashishiga sunʼiy undashli rezerv soʻrma ventilyatsiya tizimini loyihalash lozim.

207. Zararli gazlar va bugʻlar ajralib chiqadigan omborxonalardan umumiy almashinadigan sunʼiy soʻruvchi ventilyatsiya tizimlari bilan taʼminlanishi kerak.

Xavflilikning 3 va 4-sinfidagi zararli gazlar va bugʻlarni ajratishda, agar ular havodan yengil boʻlsa, tabiiy turtkiga ega boʻlgan bunday tizimlarni nazarda tutishga yoki tizimning kirish qismida mahalliy boshqaruvni joylashtirgan holda, talab qilinadigan havo almashinuviga sunʼiy turtkiga ega boʻlgan zaxira soʻruvchi ventilyatsiya tizimini nazarda tutish lozim.

208. Havo quvurlari yoki ventilyatsiya qurilmalarida choʻkadigan yoki kondensatsiyalanadigan yonuvchi moddalarning mahalliy soʻrib olish tizimlarini har bir xona yoki har bir qurilma uchun alohida loyihalashtirish lozim.

209. A va B toifalardagi xonalar uchun umumalmashinuv havoni soʻruvchi ventilyatsiya tizimlarini sunʼiy undashli boʻlishini nazarda tutish lozim.

Tabiiy turtkiga ega boʻlgan bunday tizimlar, ushbu SHNQning 236-bandi talablarini taʼminlanganda va yilning issiq davrida shamolsiz sharoitda ishlash qobiliyatini nazarda tutishga yoʻl qoʻyiladi.

210. Xonalarning umumalmashinuv ventilyatsiya tizimlaridan shu xonalarda joylashgan yertoʻla va kuzatish ariqchalarining ventilyatsiyasi uchun foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

3-§. Tashqi havoni qabul qilish qurilmalari

211. Tabiiy undashli havo berish ventilyatsiyasi uchun foydalanilayotgan qabul qilish qurilmalari, shuningdek ochiladigan deraza va oʻymalarni ushbu SHNQning 25-bandi talablariga muvofiq joylashtirish lozim.

212. Yilning issiq davrida texnologik jarayonlardan kelib chiqadigan ortiqcha issiqlik miqdori bino hajmining har 1 m3 iga 150 W dan ortiq boʻlgan ishlab chiqarish binolari uchun qabul qilish qurilmalarini loyihalashtirishda, tashqi havo haroratini ushbu SHNQning 27 — 29-bandlarida belgilangan koʻrsatkichlarga nisbatan oshishini hisobga olish zarur.

213. Qabul qilish qurilmalari uchun havo olinayotgan teshikning pastki qismini barqaror qor qoplami sathidan 1 m dan ortiq yoki hisob-kitob bilan, biroq yer sathidan 2 m dan past boʻlmagan balandlikda joylashtirish kerak.

Qum boʻronlari va chang va qumning jadal koʻchishi boʻlgan joylarda qabul qilish teshiklari orqasida chang va qumni choʻktirish uchun kameralar nazarda tutilishi hamda teshikning pastki qismini yer sathidan kamida 3 m joylashtirilishi kerak.

Qabul qilish qurilmalarini oʻsimlik aralashmalari bilan ifloslanishdan himoyalash lozim.

214. Tashqi havo uchun umumiy qabul qilish qurilmalarini, bir xonada joylashtirilishi mumkin boʻlmagan uskunalarga havo berish tizimi uchun loyihalashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

4-§. Chiqarilayotgan va berilayotgan havo sarfi

215. Chiqarilayotgan va berilayotgan havo sarfini ushbu SHNQ ning 15-ilovasiga koʻra hisoblanishi, sanitariya va portlash-yongʻin xavfsizligi normalarini taʼminlash uchun kerak boʻlgan qiymatlarining kattasi qabul qilinishi kerak.

Xonadagi tashqi havoning sarfi ushbu SHNQning 17-ilovasida talab qilingan sarf miqdoridan kam boʻlmasligi kerak.

216. Beriluvchi havo sifatida qayta ishlanmagan yoki qayta ishlangan havodan foydalanish lozim.

Asoslangan holda retsirkulyatsiyani qoʻllashga, kiruvchi havo sifatida tashqi va chiqariluvchi havo aralashmasidan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

217. Tanbur-shlyuzlarga berilayotgan havo sarfini 165 va 204-bandlariga muvofiq ravishda, tanbur-shlyuzlar bilan ajratilgan binolar orasidagi bosimlar farqini hisobga olgan holda, tanbur-shlyuz belgilangan xonalardagi bosimga nisbatan ularda 20 Pa ortiqcha bosimni (eshiklar berk boʻlganda) hosil qilish va saqlab turish hisobidan qabul qilish lozim.

Tanbur-shlyuzlarga berilayotgan havo sarfi 250 m3/h dan kam boʻlmasligi kerak.

218. A va B toifali binolardagi liftlarning mashina boʻlimiga berilayotgan havo sarfini lift shaxtasiga tutash qismdagi bosimdan 20 Pa ga yuqori bosim hosil qilish uchun hisoblash yoʻli bilan aniqlash lozim.

Tanbur-shlyuzdagi (liftlarning mashina boʻlimida) va tutash xonalardagi havo bosimi farqi 50 Pa dan ortiq boʻlmasligi lozim.

219. Yilning issiq davrida ortiqcha issiqligi boʻlgan xonalar uchun berilayotgan havo sarfini quyidagilarni nazarda tutgan holda aniqlash lozim:

tashqi havoni toʻgʻridan-toʻgʻri yoki bilvosita bugʻlanish bilan sovitishni;

ishlarni bajarish shartiga koʻra, havoning yuqori namligi talab etilayotgan xonalardagi havoning namligini oshirishni.

220. Havo retsirkulyatsiyasi asoslash orqali xonalarda beriluvchi havoni samarali tarqalishini tashkillashtirish uchun bir yoki bir necha turdagi xonalar doirasida qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.

221. Havo retsirkulyatsiyasiga quyidagi hollarda yoʻl qoʻyilmaydi:

1 va 2-sinf xavfi boʻlgan zararli moddalar massasi boʻyicha tashqi havoning maksimal sarfi aniqlangan xonalardan;

havo tarkibida kasal qoʻzgʻatuvchi bakteriyalar va zamburugʻ konsentratsiyalari boʻlgan hamda yaqqol ajralib turgan yoqimsiz hidlar boʻlgan xonalardan;

havoqizdirgich oldida havoni tozalash koʻzda tutilmaganda, uning qizigan yuzalarga tegishi natijasida bugʻlanadigan, zararli moddalar boʻlgan xonalardan;

A va B toifalardagi xonalardan (tashqi darvoza va eshiklar oldida havoli va issiq-havo pardalari boʻlgani bundan mustasno);

V1 — V4, G va D toifalardagi xonalarda joylashgan qurilmalar atrofidagi 5 m li hududdan, agar bu hududlarda yonuvchi gazlar, bugʻlar, aerozollarni havo bilan aralashishidan portlash xavfi mavjud aralashma hosil qilish mumkin boʻlganda;

zararli moddalar va havo bilan portlash xavfi boʻlgan aralashmalarning mahalliy soʻrmalar tizimidan;

tanbur-shlyuzlardan.

222. Havo retsirkulyatsiyasi, chang-havo aralashmasining (portlash xavfi boʻlgan chang-havo aralashmasi bundan mustasno), ularni changdan tozalangandan soʻng, mahalliy soʻrmalar tizimidan ruxsat etiladi.

Laboratoriya xonalarida havo retsirkulyatsiyasiga boʻlgan talablar ushbu SHNQning 16-ilovasida keltirilgan.

223. Havo retsirkulyatsiyasi quyidagicha chegaralanadi:

bir oila egallab turgan uy yoki mehmonxona nomeri, bir kvartira chegarasida;

ushbu SHNQning 221-bandida keltirilgan xonalardan tashqari, 1 va 2-sinf xavfi boʻlgan bir xil zararli moddalar ajratayotgan bir yoki bir necha xona doirasida.

5-§. Havo almashinishini tashkil qilish

224. Jamoat, maʼmuriy-maishiy ishlab chiqarish binolarining xonalaridan havoning chiqarib yuborilishini va berilayotgan havoning taqsimlanishini, sutka yoki yil davomida koʻrsatilgan xonalardan foydalanish tizimini, shuningdek issiqlik, namlik va zararli moddalarni oʻzgaruvchan kirishini hisobga olgan holda nazarda tutish lozim.

Umumiy almashinuv ventilyatsiya tizimlarida havo sarfini mavsumiy oʻzgartirish uchun quyidagi jihozlarni oʻrnatish lozim:

muvofiqlanuvchi aylanish chastotasiga ega boʻlgan ventilyatorlar;

oʻqli yoʻnaltiruvchi apparatli ventilyatorlar.

Agar mavsumiy xarajatlar ikki va undan ortiq marta farq qilsa, unda shamollatish yuklamasini ventilyatsiya tizimining guruhlariga taqsimlash ulardan biri yilning sovuq davrida ishlatilmasligi lozim.

225. Berilayotgan havoni, bevosita kishilar doimo boʻladigan xonalarga berilishi lozim.

Asoslangan holda xonaga havo muhiti kamroq ifloslangan qoʻshni xona orqali tashqi havo kirishini nazarda tutishga yoʻl qoʻyiladi.

226. Jamoat, maʼmuriy-maishiy xonalar uchun berilishi kerak boʻlgan havo hajmining bir qismini, binolarga xizmat koʻrsatish uchun belgilangan qoʻshni xonalarga yoki yoʻlaklarga havo sarfining 50 foizdan oshmagan hajmida berishga yoʻl qoʻyiladi.

227. A va B toifali xonalarda, shuningdek zararli moddalar yoki yaqqol ajralib turgan yoqimsiz hid ajraladigan ishlab chiqarish xonalarida, havoning ortiqcha bosimini taʼminlab turishi lozim boʻlgan “toza” xonalardan tashqari, salbiy muvozanatni nazarda tutish lozim.

228. Havo konditsiyalanishi boʻlgan xonalar uchun, agar ularda zararli va portlash xavfi mavjud gazlar, bugʻlar va aerozollar yoki yaqqol ajralib turgan yoqimsiz hid boʻlmasa, ijobiy muvozanatni nazarda tutish lozim.

229. Tanbur-shlyuz boʻlmaganda, muvozanat buzilishini taʼminlash uchun havo sarfini, himoyalanayotgan xona (eshiklar berk boʻlganda) bosimiga nisbatan kamida 10 Pa bosim farqi hosil qilish hisobidan, biroq himoyalanayotgan xona har bir eshigiga 100 m3/h dan kam boʻlmagan holda aniqlanishi lozim.

Tanbur-shlyuz boʻlganda, muvozanat buzilishini taʼminlash uchun kerak boʻlgan havo sarfini, tanbur-shlyuzga berilayotgan havo sarfiga teng qilib olinadi.

230. Yilning sovuq davrida ishlab chiqarish binolarida, asoslab berilganda, balandligi 6 m va undan kam boʻlsa, binolarda 1 h da bir marotaba havo almashishidan ortiq boʻlmagan hajmda va balandligi 6 m dan ortiq boʻlgan binolarda 1 m2 polga 6 m3/h hisobidan manfiy muvozanat buzilishiga yoʻl qoʻyiladi.

231. Havo koʻproq ifloslangan hudud orqali kamroq ifloslangan hududga oʻtmasligi va mahalliy soʻrmalar tizimining ishini buzmasligi lozim.

232. Ishlab chiqarish binolarida havo taqsimlagichlaridan ish hududiga berilayotgan havoni quyidagicha yoʻnaltirish lozim:

ishchi zona doirasida yoki undan yuqorida, uyurma ventilyatsiyasida chiqariladigan gorizontal oqimlar;

poldan 2 m va undan yuqori balandlikka chiqarilayotgan, qiyalantirilgan (pastga) oqimlar bilan;

poldan 4 m va undan yuqori balandlikda chiqarilayotgan vertikal oqimlar bilan.

Uncha koʻp boʻlmagan ortiqcha issiqlikka ega boʻlgan ishlab chiqarish xonalariga berilayotgan havoni, yuqori hududda joylangan havo taqsimlagichlardan vertikal, yuqoridan pastga yoʻnaltirilgan, gorizontal yoki qiyalantirilgan (pastga) oqimlar bilan uzatishga yoʻl qoʻyiladi.

233. Issiq-namlik nisbati 4000 kJ/kg va undan kam boʻlganda, koʻp miqdorda namlik ajratilayotgan xonalarda berilayotgan havoning bir qismini xonaning toʻsiq konstruksiyalaridagi namlikni kondensatsiyalanish hududiga berish lozim.

234. Chang ajralayotgan xonalarda berilayotgan havoni yuqori hududda joylashgan havo taqsimlagichlardan, yuqoridan pastga yoʻnaltirilgan oqimlar bilan berish lozim.

Chang ajralmaydigan turli maqsadlarga moʻljallangan xonalarda kirayotgan havoni xizmat koʻrsatiladigan yoki ish hududida joylashgan havo isitgichlardan pastdan yuqoriga yoʻnaltirilgan oqimlar bilan uzatishga yoʻl qoʻyiladi.

Turar joy, jamoat va maʼmuriy-maishiy binolar xonalariga berilayotgan havo yuqori zonada joylashgan havo taqsimlagichlardan berilishi kerak.

235. Doimiy ish joylari zararli moddalar ajratuvchi manba oldida boʻlishi, u yerda mahalliy soʻrib olish tizimini tashkil etib boʻlmasa, berilayotgan havo doimiy ish joyiga yoʻnaltirilishi lozim.

236. Xonalardan havoni ventilyatsiya tizimlari bilan chiqarib yuborishni havo eng koʻp ifloslangan yoki eng yuqori harorat yoki entalpiyaga ega boʻlgan zonalardan koʻzda tutish kerak.

Changlar va aerozollar ajralganda, umumalmashinuv ventilyatsiyasi tizimi bilan havoni pastki hududdan chiqarib yuborilishi lozim.

Ifloslangan havoni kishilar doim boʻladigan joylardagi nafas olish hududi orqali yoʻnaltirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Retsirkulyatsion havoning qabul qilish qurilmalarini xonaning ish yoki xizmat koʻrsatish hududida joylashtirish lozim.

Zararli yoki yonuvchi gaz yoki bugʻlar ajratayotgan ishlab chiqarish xonalarida, ifloslangan havoni yuqorigi hududdan 1 h da bir marotaba balandligi 6 m balandroq boʻlgan xonalarda, xonaning 1 m2 ga kamida 6 m3/h miqdorida chiqarib yuborish lozim.

237. Umumalmashinuv ventilyatsiya tizimlari bilan xonaning yuqori hududidan havoni chiqarib yuborish uchun qabul qilish tuynuklarini quyidagicha joylashtirish lozim:

shift yoki yopma tagida, ortiqcha issiqlik, namlik va zararli gazlarni chiqarish uchun oʻrnatilgan tuynukni pastki qismigacha, biroq poldan 2 m dan past boʻlmagan joyda;

portlash xavfi mavjud gaz, bugʻ va aerozollar (vodorodning havo bilan aralashmasidan bundan mustasno) chiqarib yuborilayotganda, shift yoki yopma tekisligidan tuynukni yuqorisigacha 0,4 m dan kam boʻlmagan joyda;

havoning vodorod bilan aralashmasi chiqarib yuborilayotganda, balandligi 4 m va undan kam boʻlgan xonalarda shift yoki yopma tekisligidan tuynuk yuqorisigacha 0,1 m dan kam boʻlmasligi yoki balandligi 4 m dan ortiq boʻlgan xonalarda, xona balandligining 0,025 qismidan past (biroq 0,4 m dan ortiq) boʻlmagan joyida.

238. Pastki hududdan umumalmashinuv ventilyatsiyasi tizimi bilan havoni chiqarib yuborish uchun qabul qilish tuynuklarini poldan tuynuk tagigacha 0,3 m gacha masofada joylashtirish lozim.

239. Ish hududi chegarasida joylashgan mahalliy soʻrmalar orqali oʻtayotgan havo sarfini shu hududdan chiqarib yuborilayotgan havo kabi hisobga olish lozim.

6-§. Avariya ventilyatsiyasi

240. Ishlab chiqarish xonalarining avariya ventilyatsiyasini ulardan kutilmaganda katta miqdorda zararli yoki yonuvchi gazlar, bugʻlar yoki aerozollar kirishi mumkinligi sababli, avariya vaqti boʻyicha texnologik va ventilyatsion jihozlarni toʻgʻri kelmasligini hisobga olgan holda, loyihaning texnologik qismi talablariga muvofiq ravishda nazarda tutish lozim.

241. Avariya ventilyatsiyasi uchun havo sarfini loyihaning texnologik qismi talablari boʻyicha qabul qilish lozim.

242. A va B toifa binolardagi avariya ventilyatsiyasini sunʼiy tizim bilan loyihalashtirish lozim.

243. Portlash xavfi boʻlgan yonuvchi gazlar, bugʻlar va aerozollarning havo bilan aralashmasining guruhi, toifasi va harorati portlashdan himoyalangan ventilyatorlarga berilgan texnikaviy shartlarga muvofiq boʻlmasa, bunda istalgan qavatli binolar uchun ejektorli avariya ventilyatsiyasi tizimi loyihalashtirilishi lozim

Bir qavatli binolar uchun avariya vaqtida ularga havo zichligidan kam zichlikka ega boʻlgan yonuvchi gazlar va bugʻlar kirganda, gazlar va bugʻlarni aeratsiyali oynaband tomlar, shaxtalar yoki deflektorlar orqali chiqarib yuborish uchun sunʼiy ravishda ishga tushiriladigan oqimli ventilyatsiya boʻlishi lozim.

244. V1 — V4, G va D toifali xonalarning avariya ventilyatsiyasini sunʼiy ravishda ishga tushiradigan qilib loyihalashtirish lozim.

Yilning issiq davridagi B hisobiy parametrlarda talab etilayotgan havo sarfi taʼminlangan sharoitda, avariya ventilyatsiyasini tabiiy ravishda ishga tushadigan qilib loyihalashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

245. Avariya ventilyatsiya tizimi uchun quyidagilardan foydalanish lozim:

avariya ventilyatsiyasi uchun zarur boʻlgan havo sarfini taʼminlovchi, asosiy va zaxiradagi umumalmashinuv ventilyatsiyasi va mahalliy soʻrmalardan;

tizimlar va yetmayotgan havo sarfi uchun avariya ventilyatsiyasi tizimlaridan;

asosiy va rezerv tizimlardan foydalanish mumkin boʻlmasa yoki maqsadga muvofiq boʻlmaganda, faqatgina avariya ventilyatsiyasi tizimlaridan.

246. Avariya ventilyatsiyasi tizimi bilan xonaga kirayotgan gazlar va bugʻlarni chiqarib yuborish uchun soʻrma qurilmalarni (panjaralar yoki patrubkalar) ushbu SHNQning 237 va 238-bandlarining talablarini hisobga olgan holda quyidagi hududlarda joylashtirish lozim:

ishchi — ish hududiga havoning solishtirma ogʻirligidan solishtirma ogʻirligi ogʻirroq gazlar va bugʻlar kirganda;

yuqorigi — kamroq solishtirma ogʻirlikka ega gazlar va bugʻlar kirganda.

247. Favqulodda ventilyatsiya tizimi orqali chiqarib yuborilgan havo miqdori, avtomatik ravishda ochiladigan tirqishlar orqali tashqi havo kiritilishi bilan qoplanishi kerak.

248. Portlovchi gaz, bugʻ, chang-havo aralashmasi hosil boʻlishiga toʻsqinlik qiluvchi favqulodda holatlarda ishga tushuvchi ventilyatsiya gaz (bugʻ) aralashmasini ATQKCH 50 foiz konsentratsiyasi hosil boʻlishidan oldin, bu aralashmaning ATQKCHning 10 foiz konsentratsiyasida ishga tushadigan gaz analizatorining signali boʻyicha yoqilishi kerak.

249. Favqulodda holatlarda ishga tushuvchi ventilyatsiya tomonidan yaratilgan havo almashinuvining karraligi, xonadagi portlash xavfi boʻlgan gazning konsentratsiyasi ATQKCH boʻyicha 50 foizdan kam boʻlishini taʼminlashi lozim.

250. Mazkur SHNQning 249-bandi boʻyicha favqulodda holatlarda ishga tushuvchi ventilyatsiya zaxira ventilyatoriga ega boʻlishi va elektr taʼminoti ishonchliligi boʻyicha birinchi toifaga mansub elektr energiyasi bilan taʼminlanishi kerak.

7-§. Havo pardalari

251. Xonaga tashqi havo kirishini toʻsuvchi havoli va issiq havoli havo pardalari tashqi havoning hisobiy harorati minus 15°S va undan pastroq boʻlgan hududlarda (parametr B) nazarda tutilishi lozim:

xona tashqi devorlaridagi doimo ochiq boʻlgan yorugʻlik teshiklari hamda tambursiz va bir smenada besh martadan koʻproq yoki kamida 40 min ochiladigan darvoza va kirish joylari oldida;

binoni loyihalashga boʻlgan talabda havoli va issiq havoli pardalar roʻyxati berilgan qulaylikka ega boʻlgan jamoat binolari uchun vestibyullarning tashqi eshiklari oldida;

tashqi havo hisobiy haroratidan qatʼi nazar, namligi yuqori boʻlgan xonalarning tashqi eshiklari, darvozalari va tirqishlar oldida.

Havo pardalari orqali beriladigan issiqlik, binoning havo va issiqlik balansida hisobga olinmaydi.

252. Tashqi devor oldidagi issiq havo pardalariga berilayotgan havo haroratini 50 °S dan va tashqi darvoza hamda oʻymalar oldida 70°S dan ortiq boʻlmagan qiymatlarda qabul qilish lozim.

253. Tashqi eshiklar, darvozalar va darchalar orqali xonaga kirayotgan havo aralashmasining hisobiy haroratini kamida, quyidagicha qabul qilinishi lozim:

jamoat binolarining vestibyullari uchun — 18°S;

yengil ishlardagi ishlab chiqarish xonalari uchun — 14°S;

oʻrtacha ogʻirlikdagi ish bajarilayotgan ishlab chiqarish xonalari, jamoat va maʼmuriy-maishiy binolarning vestibyullari uchun — 12 °S;

ogʻir ish bajarilayotgan ishlab chiqarish xonalari uchun — 8°S;

ogʻir ish bajarilayotgan va darvoza, eshik va darchalardan 6 m va undan kamroq masofada doimiy ish joyi boʻlmagan ishlab chiqarish xonalari uchun — 5°S.

254. Tashqi darvozalar va eshiklar oldidagi havoli va issiq-havo pardalarini shamol bosimini inobatga olgan holda hisoblash lozim.

Havo sarfini, tashqi havoning harorati va shamolning tezligini B parametrlarda, biroq 5 m/s dan ortiq boʻlmagan holda qabul qilib, aniqlash lozim.

Shamolning tezligi B parametrlarda A parametrlardan kam boʻlsa, havo qizdirgichni A parametrlarga koʻra tekshirish kerak.

Havo yoki issiq-havo pardalarining tirqishlari yoki tuynuklaridan havoning chiqish tezligini, koʻpi bilan quyidagicha qabul qilinishi lozim:

tashqi devor oldida — 8 m/s;

darvoza va texnologik oʻymalar oldida — 25 m/s

8-§. Jihozlar

255. Ventilyatorlar, konditsionerlar, oqimli kameralar, havo isitkichlar, issiqlik utilizatorlari, chang tutgichlar, filtrlar, klapanlar, shovqin soʻndirgichlar (bundan buyon matnda jihozlar deb yuritiladi) nozichliklar orqali soʻrilayotgan va yoʻqotilayotgan havo miqdorini hisobga olgan holda havoni hisobiy sarfidan kelib chiqib tanlash lozim. Bunda, nozichliklar orqali havo soʻrilishi va yoʻqotilishi quyidagicha aniqlanishi lozim:

jihozlarda-ishlab chiqaruvchi zavodning maʼlumotlari boʻyicha;

ventilyatorgacha boʻlgan soʻrmalar tizimi va ventilyatordan keyingi oqimli tizimlarning havo quvurlarida esa ushbu SHNQning 305-bandining talablariga muvofiq (xizmat koʻrsatilayotgan xonalar ichida oʻtkazilgan umumalmashinuv ventilyatsiyasi tizimlarining havo quvurlari qismlari bundan mustasno).

Tutun va oʻtni toʻsib qoluvchi klapanlar nozichliklari orqali havo soʻrilishi mazkur SHNQning 327-bandining talablariga muvofiq boʻlishi lozim.

256. Havoqizdirgich quvurlaridagi suvni muzlab qolishidan himoyalash uchun quyidagilar nazarda tutilishi lozim:

havo qizdirgichdan qaytayotgan suvni aralashtirish uchun havoqizdirgich konturida sirkulyatsion nasos oʻrnatish;

havoqizdirgich konturida sirkulyatsion nasos boʻlmagan hollarda, quvurlardagi suvning tezligi tashqi havoning hisobiy harorati (parametr B) va 0 °C da kamida 0,12 m/s ga teng deb qabul qilinishi yoki hisoblash yoʻli bilan asoslanishi;

issiqlik tashuvchi-bugʻ boʻlganda, kondensat ajratuvchi uskunalarni, havo isitkichlardagi kondensat oqib tushadigan patrubkalardan kamida 300 mm pastroqda joylashtirish va kondensatni kondensat ajratuvchi uskunadan yigʻuvchi baklargacha oʻz oqimi boʻyicha chiqib ketishi.

Tanlab olingan havo isitkichining issiqlik oqimi hisobiy qiymatga nisbatan 10 foizdan ortiq boʻlmasligi kerak.

257. Portlashdan himoyalangan koʻrinishda ishlangan jihozlarni quyidagi hollarda qoʻllash lozim:

A va B toifadan xonalarda yoki shu kabi xonalarga xizmat koʻrsatuvchi tizimlarning havo quvurlarida joylashganda;

A va B toifali xonalarni ventilyatsiya, havoni konditsiyalash va havo bilan isitish (havoli issiqlik utilizatori bilan) tizimlari uchun;

ushbu SHNQning 201-bandida keltirilgan soʻrma ventilyatsiya tizimlari uchun;

portlash xavfi boʻlgan aralashmalarning mahalliy soʻrma tizimlari uchun.

Texnologik talablarga koʻra texnologik uskunalar normal ishlaganda yoki buzilganda portlash xavfi boʻlgan konsentratsiyadagi aralashma paydo boʻlmagan hollarda V, G va D toifali xonalarda joylashgan, bugʻ, gaz-havoli aralashmalarini chiqarib tashlaydigan mahalliy soʻrmalar tizimlari uchun oddiy koʻrinishda ishlangan uskunalarni qoʻllash lozim.

Agar portlashdan himoyalangan ventilyatorlarni texnikaviy shartlariga yonuvchi gazlar, bugʻlar, aerozollar, changlar bilan havo aralashmalarining harorati, toifasi va guruhi muvofiq kelmasa, bunda ejektorli (bugʻ kuchi bilan ishlaydigan mexanizm) qurilmalarini qoʻllash lozim.

Ejektorli qurilmalar tashqi havoda ishlasa, bu tizimlarda oddiy koʻrinishda ishlangan ventilyatorlar, havo haydagichlar yoki kompressorlardan foydalanish zarur.

258. A va B toifali xonalar uchun ventilyatsiya, havoni konditsiyalash, havo bilan isitish va havoni kiritish ventilyatsiya tizimlarida, shuningdek ushbu SHNQning 276-bandida keltirilgan portlashdan himoyalangan teskari klapanlar qoʻllanilishi, ventilyatsiya jihozlari uchun belgilangan xonalarda joylashgan va bu xonalar uchun boshqa toifali xonalardagi havoning issiqligidan foydalaniladigan havoli issiqlik utilizatorlarini oddiy koʻrinishda ishlanganini qabul qilish lozim.

259. Havo quvurlariga ulanmagan ventilyatorning soʻrib olish va havo berish teshiklarida himoyalash toʻsiqlari boʻlishi lozim.

260. Yonuvchi moddalardan portlash xavfli boʻlgan chang-havo aralashmasini tozalash uchun quyidagi chang tutgichlar va filtrlardan (bundan buyon matnda chang ushlagichlar deb yuritiladi) foydalaniladi:

quruq tozalashda — portlashdan himoyalangan koʻrinishda, tutib qolingan changni uzluksiz chiqarib tashlovchi qurilmalar bilan jihozlangan holda;

nam usulda tozalashda (koʻpikli) — portlashdan himoyalangan koʻrinishda ishlangan, texnikaviy asoslangan hollarda esa oddiy koʻrinishda ishlangan.

261. Kiruvchi havoning taqsimlagichlari quyidagi hollarda qabul qilinishi lozim:

havo sarfini muvofiqlantiruvchi tuzilmaga ega boʻlgan ventilyatsiya, havoni konditsiyalash va havo isitkichlarida;

ish joylarini toza havo bilan taʼminlash (purkash) maqsadida — havo bilan gorizontal tekislikda 180° gacha boʻlgan burchakka va vertikal tekislikda 30° gacha boʻlgan burchakka havo oqimini yoʻnaltiruvchi va sarfini muvofiqlashtiruvchi qurilmaga ega boʻlgan jihozlarda.

262. Gaz jihozlari bilan jihozlangan xonalardagi tutunni soʻrib chiqaruvchi tizimlarda panjaralar oʻrnatilishi lozim.

263. Kiritilayotgan havoning havo taqsimlagichlari (perforatsiyalangan va tirqishli havo quvurlar bundan mustasno) va tortish qurilmalarini yasashda yonuvchi materiallardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

264. Issiqlik utilizatorlari va shovqin soʻndirgichlarni yasashda yonmaydigan hamda issiqlik utilizatorlarining issiqlik almashinuvchi (ichki) sirtlari uchun qiyin yonadigan materiallarni qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

265. Ventilyatsiya, havoni konditsiyalash va havoli isitish tizimlaridan foydalanish jarayonida yuqori energiya samaradorligi koeffitsiyentiga va kamroq energiya yoʻqotilishiga ega boʻlgan quyidagi qurilma, buyum va materiallardan foydalanish lozim:

muvofiqlashtiruvchi unumdorlikka ega boʻlgan, ishchi yuklanmaning butun diapazonida samarali boʻlgan qurilmalar;

elektrodvigatel valida qanotchalari boʻlgan va muvofiqlashtiriluvchi aylanish chastotasiga ega nasoslar va ventilyatorlar;

chillerlarning belgilangan quvvatini pasaytirish uchun sovuqlik akkumulyatorlari;

havo harakati uncha katta tezlikka ega boʻlmagan issiqlik almashtiruvchilar va filtrlar;

issiqlik va sovuqlikni plastinkali utilizatorlari;

“ob-havo boʻyicha”, sutkaning vaqtiga koʻra “ehtiyojga koʻra” tizimlarini boshqarish uchun raqamli elektron nazoratchilar;

yuqori sezuvchanlik va aniqlikdagi havo parametrlari datchiklari;

devori silliq yuzaga ega boʻlgan va havo sizib chiqishi minimal boʻlgan qurilma va havooʻtkazgichlar;

havooʻtkazgichlar va jihozlarni samarali issiqlik izolyatsiya qilish, ehtiyoj boʻlganida bugʻ izolyatsiyasidan foydalanish.

9-§. Jihozlarni joylashtirish

266. A, B, C1, C2 va C3 toifalaridagi omborlarning xizmat koʻrsatiladigan binolariga havo sirkulyatsiyasiga ega boʻlgan va boʻlmagan havo va issiq havo pardalarining jihozlaridan tashqari boshqa jihozlarni joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

267. Havo sarfi 5000 m3/h yoki undan kam boʻlgan uskunalar ushbu SHNQning 137-bandi talablarini hisobga olgan holda ochiq va xizmat koʻrsatilayotgan xonalarning qavatlararo plitasiga oʻrnatilgan karkasga mahkamlangan va osilgan shiftlar orqasidagi maydonda oʻrnatilishiga yoʻl qoʻyiladi.

Havo oʻtayotgan quvurning yoʻlak va xizmat koʻrsatilayotgan xonalarni ajratib turuvchi devori bilan kesishgan joyida normadagi ochilgan yongʻinga qarshi klapanlar oʻrnatilgan boʻlsa, xizmat koʻrsatilayotgan qavatning yoʻlaklarini qavatlararo plitasiga oʻrnatilgan karkasga mahkamlangan va osilgan shiftlar orqasida ham oʻrnatilishiga yoʻl qoʻyiladi.

Yongʻinga chidamlilik chegarasi normalashtirilgan eshiklari boʻlgan xonalar uchun ushbu klapanlarni oʻrnatilishi talab qilinmaydi.

268. Havo kirituvchi ventilyatsiya va konditsiyalash tizimlarining uskunalarini havo retsirkulyatsiyasi ruxsat etilmaydigan xonalarda joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

269. A ba B toifadagi xonalar tizimlarining uskunalarini, shuningdek portlash xavfi boʻlgan aralashmalarning mahalliy soʻrib olish tizimlari uskunalarini yertoʻla xonalarida joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

270. Kiritilayotgan havoni changdan tozalash birinchi bosqichi filtrlarini, havo isitkichlarigacha, qoʻshimcha tozalash filtrlarini esa havoni xonaga kiritish joyidan oldin joylashtirish lozim.

271. Portlash xavfi boʻlgan chang-havo aralashmasini quruq usulda tozalash uchun chang tutgichlarni ventilyatorlar oldida joylashtirish lozim.

272. Portlash xavfi boʻlgan chang-havo aralashmasini quruq usulda tozalash uchun chang tutgichlarni ishlab chiqarish binolaridan tashqarida, devorlardan kamida 10 m masofada ochiq joylarda yoki alohida binolarda, ventilyatorlar bilan birga joylashtirish kerak.

Tutib qolingan changni doimiy chiqarib tashlaydigan qurilmasi boʻlmagan portlash xavfi boʻlgan chang-havo aralashmasini quruq tozalash uchun moʻljallangan chang tutgichlarni, havoning sarfi 15 ming m3/h va undan kam, chang massasi esa bunkerlar va sigʻimlarda 60 kg va undan kam boʻlganda, shuningdek ushlangan changni doimiy chiqarib tashlaydigan qurilmasi boʻlgan chang tutgichlarni ventilyatorlar bilan birga ishlab chiqarish binolarining ventilyatsiya uskunalari uchun alohida xonalarida (yertoʻlalardan tashqari) joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

273. Yongʻin xavfi boʻlgan chang-havo aralashmasini quruq tozalash uchun chang tutgichlar va filtrlar (bundan buyon matnda chang tutgichlar deb yuritiladi) quyidagicha joylashtirilishi lozim:

butun bino balandligida chang tutgichlardan gorizontal boʻyicha kamida 2 m masofada deraza oʻymalari boʻlmasa yoki ochilmaydigan ikki qavatli metall panjarali romlar armaturalangan shisha bilan qoplangan yoki shisha bloklari bilan toʻldirilgan boʻlsa, I va II darajali oʻtga chidamli binolar tashqarisida bevosita devorlar oldida;

ochiladigan derazalar mavjud boʻlganda chang ushlagichlarni bino devorlaridan kamida 10 m masofada;

III, IIIa, IIIb, IV, IVa, V darajali oʻtga chidamli binolardan tashqarida, devorlardan kamida 10 m masofada;

ventilyatsiya jihozlari uchun moʻljallangan alohida xonalarda ventilyator va boshqa yonish xavfi boʻlgan chang-havoli aralashmalarning chang ushlagichlari bilan birga binolar ichida.

Chang ushlagichlarni yertoʻla xonalarida, agar yertoʻla xonalaridagi bunkerlarda yoki boshqa yopiq sigʻimlarda yigʻilayotgan chang ogʻirligi 200 kg dan oshmasa va yonish xavfi boʻlgan changni doimiy mexanizatsiyalangan holda chiqarib tashlash yoki uni qoʻlda chiqarib tashlash sharoitlari boʻlsa, shuningdek chang ushlagichlar texnologik jihozlar bilan bloklangan boʻlsa, havoning sarfi 15 ming m3/h dan oshmaganda ishlab chiqarish xonalari ichida (A va B toifadagi xonalar bundan mustasno) oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi.

Ishlab chiqarish xonalarida, yonish xavfi boʻlgan chang-havoli aralashmadan tozalash uchun filtr oʻrnatilgan xonaga bevosita kiradigan tozalangan havodagi chang konsentratsiyasi ishchi hududining havo tarkibidagi zararli moddalar CHRKsining 30 foiz dan oshmasa filtrlar oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi.

274. Portlash va yongʻin xavfli boʻlgan chang-havo aralashmasi uchun chang saqlovchi kameralarni qoʻllashga yoʻl qoʻyilmaydi.

275. Chang-havo aralashmasini nam usulda tozalash uchun chang tutgichlarni isitiladigan xonalarda ventilyatorlar bilan birga yoki ulardan alohida joylashtirish lozim.

Chang tutgichlarni isitilmaydigan xonalarda yoki binolardan tashqarida joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

Chang tutgichlar (chang-havo aralashmasini quruq yoki nam usulda tozalash uchun) isitilmaydigan xonalarda yoki binolardan tashqarida joylashtirilganda chang tutgichlarda suvni muzlashdan, namlikni kondensatsiyalanishidan saqlash choralarini qoʻllash lozim.

276. A va B toifalardagi xonalarga xizmat koʻrsatayotgan havo kirituvchi ventilyatsiya, havoni konditsiyalash va havo bilan isitish tizimlarining jihozlarini (bundan buyon matnda oqimli tizimlar jihozlari deb yuritiladi) havoni soʻruvchi tizimlarning jihozlari, shuningdek havo retsirkulyatsiyasi boʻlgan havoni kiritish va soʻrish tizimlarning jihozlari yoki havo issiqlik utilizatorlari bilan birga ventilyatsiya jihozlari uchun umumiy xonada joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Ishchilarni dam olishi, isinishi va maʼmuriy xonalarini hisobga olgan holda A va B toifadagi xonalarga xizmat koʻrsatayotgan havo kirituvchi tizimni havo yetkazib beruvchi quvurlarini ventilyatsiya jihozlari joylashgan xonalarining toʻsuvchi devorlari bilan kesishgan joyida portlashdan himoyalovchi teskari klapan oʻrnatilishi lozim.

277. Havo retsirkulyatsiyasiga ega V toifadagi xonaga xizmat koʻrsatuvchi tizimlar jihozlarini, portlash va yonish xavfi boʻlgan boshqa toifadagi xonalar uchun tizimlar jihozlari bilan birga, ventilyatsiya jihozlari uchun umumiy xonalarda joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

278. Turar joy xonalariga havo yetkazib beruvchi tizimlar jihozlarini, aholiga maishiy xizmat koʻrsatish xonalariga xizmat koʻrsatayotgan havo yetkazib berish tizimlarining jihozlarini, shuningdek havo soʻruvchi tizimlar jihozlarini ventilyatsiya jihozlari uchun ajratilgan umumiy xonalarda birga joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

279. Oʻtkir yoki yoqimsiz hidli havoni chiqarib tashlaydigan (hojatxonalardan, chekish xonalaridan) soʻrma tizim jihozlarini, havo yetkazib beruvchi tizimlar jihozlari bilan birga ventilyatsiya jihozlari joylashgan umumiy xonalarda joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

280. A va B toifalardagi xonalarga xizmat koʻrsatuvchi umumalmashinuv ventilyatsiyasining havoni soʻrib chiqaruvchi tizim jihozlarini, boshqa tizimlar jihozlari bilan birga, ventilyatsiya jihozlari uchun umumiy xonalarda joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

A va B toifalardagi xonalar uchun umumalmashinuv ventilyatsiyasining soʻrma tizimlari jihozlarini, hoʻl chang tutgichli yoki chang tutgichsiz boʻlgan portlashga xavfli aralashmalarning mahalliy soʻrmalar tizimlarini jihozlari bilan birga, havo quvurlarida yonuvchi moddalarning choʻkindi qatlamlari paydo boʻlmasa, ventilyatsiya jihozlari uchun umumiy xonalarda joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

V toifadagi xonalardan havoni soʻrib chiqaruvchi tizimlar jihozlarini, G toifadagi xonalardan havoni soʻrib chiqaruvchi tizimlar jihozlari bilan birga umumiy xonada joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

281. Portlash xavfi boʻlgan aralashmalarni mahalliy havoni soʻrib chiqaruvchi tizimlarining jihozlarini ushbu SHNQning 280-bandida keltirilgan hollardan tashqari, boshqa tizim jihozlari bilan birga ventilyatsiya jihozlari uchun ajratilgan umumiy xonalarda joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

282. Issiqligi (sovuqligi)dan havoli issiqlik utilizatorlarida foydalaniladigan havoni soʻrib chiqaruvchi tizimlarining jihozlarini, shuningdek retsirkulyatsiyali tizimlarning jihozlarini ushbu SHNQning 279 va 280-bandlarining talablarini hisobga olgan holda joylashtirish lozim.

Havoli issiqlik utilizatorlarini havo kiruvchi tizim ventilyatsiya qurilmalari uchun moʻljallangan xonalarga joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

10-§. Jihozlar uchun xonalar

283. Turar joy, jamoat, maʼmuriy-maishiy va ishlab chiqarish binolarining ventilyatsiya jihozlari uchun xonalarni loyihalashda SHNQ 2.08.01-24, SHNQ 2.08.02-23 talablariga rioya qilish lozim.

284. Soʻrma tizimlar jihozlari uchun xonalarning toifalarini, ular xizmat koʻrsatayotgan xonalarning portlash-yongʻin va yongʻin xavfi toifalari boʻyicha qabul qilish lozim.

Xona tashqarisida joylashgan ejektorlarga tashqi havo uzatayotgan ventilyatorlar, havo haydagichlar va kompressorlar uchun xonalar D toifasiga, boshqa xonalardan olinayotgan havoni uzatayotgani esa shu xonalar toifasiga mansub deb qabul qilish kerak.

285. Jamoat va maʼmuriy-maishiy xonalarda V1 — V4, G va D toifadagi xonalarga joylashgan texnologik uskunalardan portlashga xavfli aralashmalarni chiqarib tashlovchi mahalliy soʻrmalar tizimlarining jihozlari uchun, shuningdek mazkur SHNQning 202-bandida keltirilgan, umumalmashinuv soʻrma ventilyatsiyasining jihozlar uchun xonalar toifasini texnologik loyihalash normalariga muvofiq hisoblab aniqlash yoki A va B deb qabul qilish lozim.

Portlashga xavfli chang havo aralashmasini ventilyatorlardan oldin joylashgan hoʻl tozalovchi chang ushlagichli mahalliy soʻrmalar tizimlari jihozlari uchun xonalarni asoslangan hollarda D toifadagi xonalarga kiritishga yoʻl qoʻyiladi.

286. Turar joy, jamoat, maʼmuriy-maishiy binolarni umumalmashinuv ventilyatsiyasining soʻrma tizimlari jihozlari uchun xonalarni D toifasiga kiritish lozim.

Portlash-yongʻin va yongʻin xavfliligi boʻyicha turli toifadagi bir nechta xonalarga xizmat koʻrsatayotgan havoni soʻruvchi tizimlar jihozlari uchun xonalarni oʻta xavfliroq boʻlgan toifaga kiritish lozim.

287. Havo kiritilayotgan tizimlarning jihozlari uchun xonalarni quyidagi toifalarga kiritishga yoʻl qoʻyiladi:

tizimlarning biri uchun sigʻimi 75 l va undan ortiq (ogʻirligi 60 kg va undan ortiq) moyli filtrlar joylashgan boʻlsa V toifaga;

tizim V toifadagi xonalar havosini retsirkulyatsiyasi bilan ishlayotgan boʻlsa V toifaga (yonuvchi gazlar va chang chiqindilarisiz xonadan havo olingan yoki havoni changdan tozalash uchun koʻpikli yoki hoʻl chang ushlagichlardan foydalanilgan hollar bundan mustasno);

havosining issiqligi havoli issiqlik utilizatorlaridan foydalaniladigan xonalar toifasiga;

qolgan xollar uchun xonalarni — D toifaga.

Portlashli-yongʻin va yongʻin xavfligi boʻyicha turli toifadagi xonalarga xizmat koʻrsatayotgan havo kirituvchi tizimlar jihozlari uchun xonalarni oʻta xavfliroq boʻlgan toifaga kiritish lozim.

288. A va B toifalaridagi xonalarga xizmat koʻrsatayotgan tizimlar va mazkur SHNQning 202-bandida keltirilgan tizimlar jihozlari uchun ajratilgan xonalarda, shuningdek portlash xavfi boʻlgan aralashmalarni mahalliy havoni soʻrib chiqaruvchi tizimlarining jihozlari joylashgan xonalarda, issiqlik punktlari, suv nasoslari, taʼmirlash ishlarini bajarish, moyni qayta tiklash (regeneratsiyalash) uchun joy ajratishga yoʻl qoʻyilmaydi.

289. Ventilyatsiya jihozlari uchun xonalarni, xizmat koʻrsatilayotgan xonalarda joylashgan yongʻin boʻlinmasi doirasida joylashtirish lozim.

Ventilyatsiya jihozlari uchun xonalarni yongʻin boʻlinmasining yongʻinga qarshi devori ortida yoki I, II va IIIa darajali oʻtga chidamli binolardagi yongʻinga qarshi hudud doirasida joylashtirishga yoʻl qoʻyilishi, bunda xona yongʻinga qarshi devorga bevosita tutashib turishi hamda yongʻinga qarshi devorni kesib oʻtayotgan havo quvurlarida oʻtni toʻsib qoluvchi klapanlar boʻlishi lozim.

290. Portlash xavfi boʻlgan aralashmalarni quruq holda tozalovchi chang tutgichlari oʻrnatilgan xonani, koʻp kishilar faoliyat koʻrsatadigan (avariya holati bundan mustasno) xonalar ostida joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

291. Ventilyatsiya jihozlari uchun xonalarning balandligi jihozlarning balandligidan kamida 0,8 m ga ortiq boʻlishi, shuningdek unda yuk koʻtaruvchi mashinalarning ishlashi hisobga olinishi, biroq poldan toʻsiq konstruksiyasining turtib chiqib turgan joyigacha kamida 1,8 m boʻlishi lozim.

Xonalar va ish maydonlarida jihozlarni turtib chiqib turgan qismlari orasidagi, shuningdek jihoz va qurilish konstruksiyalari orasidagi oʻtish joyi kengligini yigʻuv va taʼmirlash ishlarini bajarilishini hisobga olgan holda kamida 0,7 m deb qabul qilish lozim.

292. Havoni soʻrib chiqaruvchi tizimlar jihozlari uchun xonalarda xar soatda kamida bir karra havo almashinishini taʼminlaydigan soʻrma ventilyatsiya boʻlishi lozim.

293. Havo kirituvchi oqimli tizimlar jihozlari uchun xonalarda (oqimli tutunga qarshi ventilyatsiya tizimlari bundan mustasno), shu xonalarda joylashgan jihozlar yoki alohida tizimlardan foydalanib, 1 h kamida ikki karra havo almashinadigan oqimli ventilyatsiya boʻlishi kerak.

294. Ventilyatsiya jihozlari uchun ajratilgan xona orqali yengil alangalanadigan va yonadigan suyuqlikli va gazli quvurlarni oʻtkazishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Havo kirituvchi oqimli tizimlar ventilyatsiya jihozlari uchun xona orqali, yongʻin kanalizatsiyasi quvurlari yoki ventilyatsiya jihozlari uchun yuqorida joylashgan xonalardan suv yigʻish uchun quvurlardan tashqari kanalizatsiya quvurlarini oʻtkazishga yoʻl qoʻyilmaydi.

295. Bir dona jihozning (ventilyator, elektrdvigatellar) yoki uning qismining ogʻirligi 50 kg dan ortiq boʻlganda jihozning taʼmirlanishini taʼminlash uchun yuk koʻtaruvchi mashinalardan (agar texnologik ehtiyojlar uchun moʻljallangan mexanizmlardan foydalanishning iloji boʻlmasa) foydalanish lozim.

11-§. Havo oʻtkazuvchi quvurlari

296. Umumalmashinuv ventilyatsiyasi, havo bilan isitish va konditsiyalash tizimlari havo quvurlaridan yongʻin davrida xonaga yonish mahsulotlari (tutun) kirishiga yoʻl qoʻymaslik maqsadida quyidagi qurilmalar oʻrnatilishi kerak:

jamoat, maʼmuriy-maishiy binolar uchun qavatlar boʻyicha yigʻuvchi havo quvurlarining vertikal kollektorlarga ulangan joyiga — oʻtni tutib qoluvchi klapanlar;

turar joy, jamoat va maʼmuriy-maishiy koʻp qavatli binolar xonalari uchun, shuningdek G va D toifasidagi ishlab chiqarish xonalari uchun vertikal va gorizontal kollektorlarni qavatlar boʻyicha yigʻuvchi havo quvurlariga ulangan joyida — havo klapanlari;

A, B va V1, V2 yoki V3 toifasidagi xonalarga xizmat koʻrsatayotgan havo quvurlarida, havo quvurlari xizmat koʻrsatayotgan xonaga yaqin joylashgan yongʻinga qarshi toʻsiq yoki yopmani kesib oʻtgan joyida — oʻtni tutib qoluvchi klapanlar;

maydoni 300 m2 dan oshmagan, A, B yoki V1, V2 yoki V3 toifalardan biridagi xonalar guruhiga (omborlar bundan mustasno) xizmat koʻrsatayotgan har bir tranzit yigʻma havo quvurida (tarmoqlanishdagi eng yaqin ventilyatordan 1 m dan ortiq boʻlmagan masofada) — oʻtni tutib qoluvchi klapan;

A, B va V1, V2 yoki V3 toifasidagi har bir xona uchun alohida havo quvurlarida ularni havoni yigʻuvchi quvur yoki kollektorga ulangan joyida — teskari klapanlar.

Har bir gorizontal kollektorga 5 tadan ortiq qavat boʻyicha havo quvurlarini ulashga yoʻl qoʻyilmaydi.

297. Ushbu SHNQ ning 296-bandida keltirilgan oʻtni toʻsib qoluvchi klapanlarni bevosita toʻsiq oldida toʻsiqni istalgan tomonida yoki uning tashqarisida, toʻsiqdan klapangacha havo quvuri hududida olovga bardoshlilik darajasi toʻsiqning olovga bardoshlilik darajasiga teng boʻlgan holda taʼminlab oʻrnatilishi lozim.

Texnik sabablarga koʻra klapanlar yoki havo toʻsiqlarini oʻrnatishning iloji boʻlmasa, unda turli xonalardagi havo kanallarini bir tizimga birlashtirishga yoʻl qoʻyilmasligi, bunda har bir xona uchun klapanlarsiz yoki havo toʻsiqlarisiz alohida tizimlar boʻlishi zarur.

Portlash va yongʻin xavfi boʻlgan aralashmalarni mahalliy soʻrma tizimlarining havooʻtkazuvi kanallarini ushbu SHNQ ning 296-bandiga muvofiq loyihalashtirish lozim.

Turar joy, jamoat, maʼmuriy-maishiy binolarning havo soʻruvchi ventilyatsiya havo quvurlarini issiqlik chordogʻiga birlashtirishi SHNQ 2.01.01-22 ga muvofiq (III-qurilish-iqlimiy hududida qurilayotgan binolar bundan mustasno) binolarda koʻzda tutilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

Davolash-profilaktika uchun moʻljallagan binolarda vertikal kollektorlardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

298. Tashqi havoning sarfi zararli moddalar assimilyatsiyasi shartidan aniqlangan turli qavatlarda joylashgan xonalarning biridan boshqalariga 1 va 2-sinf xavfi boʻlgan zararli moddalarning oqib oʻtishidan himoyalash uchun ventilyatsiya tizimi ishlamagan vaqtda) teskari klapanlarni oʻrnatish lozim.

299. Havo oʻtuvchi quvurlarni mazkur SHNQning 18-ilovasida keltirilgan ashyolardan foydalanib loyihalashtirish lozim.

Asbestsement materiallardan tayyorlangan havo quvurlarini qoʻllashga yoʻl qoʻyilmaydi.

Havo quvurlari uchun talab etilgan olovga bardoshlilik darajasiga teng yoki undan yuqoriroq chegarasiga ega boʻlgan binolarning yonmaydigan konstruksiyalaridan, yengil kondensatsiyalanadigan bugʻlar tarkibida boʻlmagan havoni uzatish uchun foydalanishga yoʻl qoʻyiladi, bunda konstruksiyalarni zichlashtirishni, ichki sirtlarini silliqlashtirishni (suvoqlash, yelimlash) va havo quvurlarini tozalash lozim.

300. Doira, toʻgʻri burchak va boshqa kesimli havo quvurlarini qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

Koʻndalang kesim oʻlchamlari mazkur SHNQning 19-ilovasidan qabul qilinadi.

301. Yonmaydigan materiallardan tayyorlangan havo oʻtkazuvchi quvurlar quyidagi hollarda loyihalashtirilishi lozim:

Portlash xavfi va yongʻin chiqish xavfi boʻlgan aralashmalarning mahalliy havo soʻruvchi tizimlarida, avariya holati tizimi hamda butun uzunligi boʻyicha harorati 80 °S va yuqori boʻlgan havoni uzatayotgan tizimlar uchun;

tranzit tarmoqlar yoki turar joy, jamoat, maʼmuriy-maishiy va ishlab chiqarish binolarini umumalmashinuv ventilyatsiyasi, havoni konditsiyalash hamda havoni isitish tizimlari kollektorlari uchun;

ventilyatsion jihozlar uchun xonalar ichida hamda texnik qavatlar va yertoʻlalarda oʻtkazish uchun.

302. Odamlar koʻp yigʻiladigan xonalar va mazkur SHNQning 301-bandda keltirilgan tizimlardan tashqari, D toifasidagi bir qavatli turar joy, jamoat, maʼmuriy-maishiy binolar va ishlab chiqarish xonalari uchun qiyin yonadigan materiallardan iborat havo quvurlardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

303. Yonuvchi materiallardan tayyorlangan havo quvurlarini mazkur SHNQning 301-bandida keltirilgan havo quvurlaridan tashqari, xizmat koʻrsatilayotgan xonalar chegarasida qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

Yonuvchi materiallardan tayyorlangan egiluvchan qistirmalari va havo yoʻnalishini oʻzgartiruvchi (chiqaruvchi) ularning uzunligi D toifadagi xonalardan oʻtuvchi va unga xizmat koʻrsatuvchi havo oʻtkazuvchi quvurlar yonuvchi materiallardan tayyorlangan holda koʻpi bilan 10 foizni va qiyin yonuvchi materiallardan boʻlgan havo quvurlari uchun esa 5 foizni tashkil qilsa loyihalashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

Mazkur SHNQning 301-bandida keltirilgan tizimlardan tashqari boshqa tizimlarda ventilyatorning egiluvchan qistirmalari qiyin yonuvchi materiallardan loyihalashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

304. Havo quvurlarining korroziyasiga qarshi himoyalash uchun qalinligini 0,5 mm dan oshmagan yonuvchi materiallardan tayyorlangan boʻyoq yoki qalinligi 0,5 mm dan oshmagan parda (plyonka)dan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

305. Quyidagi havo oʻtkazuvchi quvurlaridan foydalanish lozim:

P (Z) sinfdagi (zich) — ventilyator oldidagi statik bosimi 1400 Pa dan ortiq boʻlgan umumalmashinuv ventilyatsiyasi va havo bilan isitish tizimlarining tranzit tarmoqlari uchun va bosimga bogʻliq boʻlmagan mahalliy soʻrmalar hamda konditsiyalash tizimlari tranzit tarmoqlari uchun hamda A va B toifasidagi xonalarga xizmat koʻrsatayotgan tizimlar uchun;

qolgan hollarda N (normal) sinfdagi.

Havo quvurlarining nozichliklari orqali havoning yoʻqotilishi va soʻrilishi quyidagi 1-jadvalda keltirilgan kattaliklardan oshmasligi lozim.

1-jadvalHavo quvuri toifasiVentilyator oldidagi havo quvurida havoning ortiqcha statik bosimi (musbat yoki manfiy) quyidagicha boʻlganda, kPa havo quvurlarining 1 m2 yoyilgan maydonidagi havo yoʻqolishi yoki soʻrilishi, m3/h0,20,40,60,81,01,21,41,61,82,02,53,03,54,04,55,0N3,65,87,69,210,712,113,4---------P1,21,92,53,03,54,04,44,95,35,76,67,58,29,19,910,6

Izohlar:

1. Havo quvurlaridagi havoning yoʻqotilishi yoki soʻrilishi s tizimdagi havoni foydali sarfidan foizda, quyidagi formuladan aniqlanadi:

bu yerda:

K — koeffitsiyent, P sinfdagi havo quvurlari uchun 0,004 ga teng N sinfdagi — 0,012 deb qabul qilinadi;

l — tranzit havo quvurlarini yigʻindi uzunligi, mahalliy soʻrmalar uchun esa xizmat koʻrsatilayotgan xonadagi tarmoqlar ham hisobga olinadi, m;

Dv — ventilyatorga ulangan joydagi havo quvurlarining diametri, m;

Dm — havo quvurini hisobga olinayotgan l qismining oʻrtacha diametri.

Toʻgʻri burchakli havo quvurlari uchun Dv yoki Dm = 0,32 S deb qabul qilish lozim.

Bu yerda:

S — havo quvurining perimetri, m;

r, v — ventilyatorga ulangan joyida, mos ravishda, havo quvuridagi ortiqcha statik bosim, Pa, va havoning tezligi, m/s.

2. Toʻrtburchaklar havo kanallari uchun havo yoʻqotilishi yoki assimilyatsiya qiymatini olish uchun 1,1 koeffitsiyentini kiritish kerak.

306. Xizmat koʻrsatilayotgan yoki boshqa xonaning toʻsigʻini yoki yongʻinga qarshi toʻsigʻini kesib oʻtgandan soʻng ventilyatsiya jihozlari uchun xonagacha boʻlgan tranzit havo kanallari va kollektorlari quyidagi 2-jadvalda keltirilgan olovga bardoshlilik darajasidan kam boʻlmagan holda nazarda tutilishi lozim.

2-jadvalVentilyatsiya tizimi xizmat koʻrsatayotgan xonalarOlovbardoshlik chegarasi EI, min, tranzit havo quvurlari va kollektorlar xona orqali oʻtgandaA, B, V1 — V4 toifadagi va yonuvchi ashyolar omborlar va omborxonalarIshlab chiqarish, toifalarIshlab chiqarish binosining texnik qavati, yoʻlagiJamoat va maishiyUy xoʻjaligi(hammom, dush,yuvinish xonalari, vannalar)Ishlab chiqarish binosidan tashqari texnik qavati, yoʻlagiTurar joyA, B yoki V — V4GDA, B, V toifadagi omborlar va yonuvchi materiallar saqlanadigan ombor30303030303030303030NDNDNDA, B yoki V1 — V4 toifadagi ishlab chiqarish30301530153015301530153015301530NDG toifadagi ishlab chiqarish30301530NNNN1530*303015301530NDD toifadagi ishlab chiqarish30301530NNNNNN30*1530*NN30NN30NDIshlab chiqarish binosining yoʻlagi30301530NN30*NN30*1530*NN30*NN30*NN30*NDJamoat va maʼmuriy-maishiy binolarND15**303030NN30*NN30*NN30*NN30*NN30*NDUy xoʻjaligi(hammom, dush, yuvinish xonalari, vannalar)303015301530NN30*NN30*NN30*NN30*NN30NDYoʻlak(ishlab chiqarish binolaridan tashqari)NDNDNDNN30*NN30*NN30*NN30*NN30NN30Turar joyNDNDNDNN30*NN30*NN30*NN30*NN30NN30

Izoh:

1.* EI 15 — III yoki IV darajadagi olovbardosh binolarda.

2. ** A va B toifadagi xonalardan havo oʻtkazuvchi quvurlarni oʻtkazishga yoʻl qoʻyilmaydi.

3. ND — tranzit quvurlarni oʻtkazishga yoʻl qoʻyilmaydi.

4. NN — havo oʻtkazuvchi quvurlarni olovga bardoshlik chegarasi normalashtirilmaydi.

5. Olovbardoshlik chegarasi qiymatlari jadvalda kasr koʻrinishida keltirilgan:

suratda xizmat koʻrsatilayotgan qavatda;

maxrajda xizmat koʻrsatilayotgan qavatdan tashqarida.

Qavatning bir necha turdagi xonalari orqali oʻtkazilayotgan havo quvurlari uchun olovga bardoshlilik darajasini bir xil kattaroq qiymatini nazarda tutish lozim.

307. Jamoat va maʼmuriy-maishiy binolar xonalari hamda V (omborlardan tashqari), G va D toifadagi xonalar uchun tranzit havo oʻtkazuvchi quvurlarni oʻtga chidamliligi normalashtirilmaydigan yonmaydigan ashyolardan loyihalashtirishga yoʻl qoʻyiladi, bunda oʻtga chidamlilikning normalanadigan chegarasi 0,75 h va ortiq boʻlgan har bir yongʻinga qarshi toʻsiqlar yoki oʻtga chidamlilikning normalanadigan chegarasi 0,25 h va undan ortiq boʻlgan yopmalarni havo quvurlari kesishganda oʻtni tutib qoluvchi klapanlarni oʻrnatish lozim.

308. Quyidagi hollarda istalgan tizimdagi tranzit havo quvurlari va kollektorlarini loyihalashtirishga yoʻl quyiladi:

qiyin yonadigan va yonadigan materiallardan — har bir havo quvuri alohida olovga bardoshlilik darajasi 0,5 h boʻlgan, yonmaydigan materiallardan tayyorlangan shaxta, gʻilof yoki gilzada oʻtkazilganda;

havo oʻtkazuvchi quvurlar uchun pastroq, biroq 0,25 h dan kam boʻlmagan olovga bardoshlilik darajasidagi materiallardan hamda havo oʻtkazuvchi quvurlar va kollektorlari olovga bardoshlilik darajasi 0,5 h boʻlgan, yonmaydigan materiallardan tayyorlangan umumiy shaxtalar va boshqa toʻsiqlardan oʻtkazilgan shartida A, B, V1, V2 va V3 toifadagi xonalardagi kollektorlar uchun.

309. Ventilyatsiya jihozlar uchun xonalarda va tashqaridan oʻtqazilgan havo quvurlari hamda kollektorlarini olovga bardoshlilik darajasi, ventilyatsiya jihozlar uchun xona orqali oʻtkazilgan tranzit havo quvurlari va kollektorlaridan tashqari normalanmaydi.

310. A va B toifasidagi xonalarning tambur-shlyuzlar tizimlari hamda portlashga xavfli aralashmalarni mahalliy soʻrmalar tizimlari uchun tranzit havo kanallari 0,5 h olovga bardoshlilik darajasida loyihalashtirish lozim.

311. Yopmalar va yongʻinga qarshi toʻsiqlarni kesib oʻtadigan havo quvurlarida va tirqishlarida oʻrnatiladigan oʻtni tutib qoluvchi klapanlarni quyidagi olovga bardoshlilik darajasi bilan nazarda tutish lozim:

yopma va toʻsiqning normalanadigan olovga bardoshlilik darajasi 1 h va undan ortiq boʻlganda — 1 h;

yopma va toʻsiqning normalanadigan olovga bardoshlilik darajasi 0,75 h va undan ortiq boʻlganda — 0,5 h;

yopma va toʻsiqning meʼyorlanadigan olovga bardoshlilik darajasi 0,25 h va undan ortiq boʻlganda — 0,25 h.

Qolgan hollarda oʻtni tutib qoluvchi klapanlar, ular ishlatilishiga moʻljallangan havo quvurlarining olovga bardoshlilik darajasidan kam boʻlmagan, biroq 0,25 h dan kam boʻlmagan holini koʻzda tutish lozim.

312. Havo quvurlarini yongʻinga qarshi devorlarda oʻtkazilishiga yoʻl qoʻyiladi.

313. Tranzit havo quvurlarini (oqimli tutunga qarshi ventilyatsiya havo quvurlari bundan mustasno) zinapoya kataklari va saqlanish xonalari orqali oʻtkazish shart emas.

314. A va B toifadagi xonalar uchun havo quvurlari va portlashga xavfli aralashmalarni mahalliy soʻrma tizimlari havo quvurlarini yertoʻlalarda va yerosti kanallaridan oʻtkazish shart emas.

315. Binolarning devorlari, pardevorlari, yopmalari orqali tranzit havo quvurlari oʻtish joyini (gʻiloflar va shaxtalarda) kesib oʻtayotgan toʻsiqda normalangan olovgabardoshlilik darajasini taʼminlagan holda yonmaydigan materiallar bilan zichlash lozim.

316. Portlash xavfi boʻlgan aralashmalar oʻtadigan havo quvurlarini, harorati gazlar, bugʻlar, changlar va aerozollarning oʻz-oʻzidan alangalanish haroratidan kamida 20 foizdan pastroq haroratga ega boʻlgan issiqlik tashuvchi quvurlar kesib oʻtishiga yoʻl qoʻyiladi.

317. Portlash xavfi boʻlgan aralashmalarni, shuningdek 1 va 2-sinflar xavfidagi zararli moddalarni mahalliy havoni soʻrish tizimlari havo quvurlarining bosimli tarmoqlarini boshqa xonalar orqali oʻtkazish shart emas.

Yechiladigan birikmalari boʻlmagan P sinfli payvandlanadigan havo quvurlarini oʻtkazishga yoʻl qoʻyiladi.

318. Havo quvurlari, shuningdek havo quvurlari sifatida foydalaniladigan qurish konstruksiyalari ichida va tashqarisida ularning devorlaridan 50 mm dan kam boʻlmagan masofada gaz quvurlari va yonuvchi moddali quvurlar, kabellar, elektr simlarini oʻtkazish va kanalizatsiya quvurlarini joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi, shuningdek havo quvurlarini shu kommunikatsiyalar bilan kesishishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

319. Umumiy havo almashinuvidagi havoni soʻrib chiqaruvchi tizimlari va havodan yengil havo bilan yonuvchi gazlar aralashmasining mahalliy havoni soʻrib chiqaruvchi tizimlarining havo quvurlarini gaz-havoli aralashmasi harakat yoʻnalishi boʻyicha kamida 0,005 qiyalikda loyihalashtirish lozim.

320. Namlik yoki boshqa suyuqliklarning konditsiyalanishi yoki oʻtirib qolish ehtimoli boʻlgan havo quvurlarini havo harakatlanishi tomoniga kamida 0,005 qiyalikda va suyuqlikning chiqarib yuborilishi koʻzda tutilgan holda loyihalashtirilishi kerak.

321. Havo quvurlari tarmoqlari boʻyicha bosim yoʻqolishining farqi 10 foizdan oshmasligi lozim.

322. Quyidagilarni nazarga olgan holda ventilyatsiya, havoni konditsiyalash va havoli isitish tizimlarining havooʻtkazgich quvurlarini issiqlik izolyatsiyasi bilan qoplash lozim:

havooʻtkazgich yuzasining harorati 40oS dan yuqoriroq va 15oS dan pastroq boʻlganda issiqlik va sovuqlik yoʻqotishini qisqartirish uchun;

tranzit havooʻtkazgichlarda talabdagi haroratini saqlash kerak boʻlganda;

ichki havo kondensatsiyalanish nuqtasi haroratidan, sovuq havo oʻtayotgan havo oʻtkazayotgan quvurning tashqi yuzasidagi harorat pastroq boʻlib qolganida kondensat hosil boʻlishini oldini olish uchun.

Havo oʻtkazgichlarni issiqlik izolyatsiyasi bilan qoplashda, qoʻyiladigan joyini hisobga olgan holda, yongʻin-texnik xususiyatlari boʻyicha mazkur havooʻtkazgich ashyolariga qoʻyilgan talablarni qondiruvchi ashyolarni qoʻllash lozimligini nazarda tutish kerak.

7-bob. Yongʻindagi tutunga qarshi himoya

323. Yongʻin vaqtida tutunni chiqarib yuborish uchun tutunga qarshi avariya shamollatish tizimini yongʻinni xavfsiz bartaraf etish va bino xonalaridagi kishilarning evakuatsiyasini taʼminlash uchun loyihalashtirish lozim.

324. Tutunni chiqarib yuborishni quyidagicha loyihalashtirish lozim:

SHNQ 2.08.01-24, SHNQ 2.08.02-23, SHNQ 2.09.02-23 muvofiq ravishda, turar joy, jamoat va maʼmuriy-maishiy binolarning xollari yoki yoʻlaklaridan;

balandligi 26,5 m dan yuqori boʻlgan ishlab chiqarish va maʼmuriy-maishiy binolarni yoʻlaklaridan;

tabiiy yoritish uchun yoritish oʻymalari boʻlmagan qavatlar soni 2 va undan ortiq boʻlgan A, B, V1, V2 va V3 toifalardagi ishlab chiqarish binolarining uzunligi 15 m dan ortiq boʻlgan yoʻlaklaridan;

poldan 2,2 m va yuqori balandlikda framuga pastigacha derazaning yuqori qismida framugani ochish uchun va oynavand tuynuklardagi oʻymalarni, agar xonalar A, B, V1, V2 va V3 toifalar uchun;

olovbardoshlik darajasi IV boʻlgan binolarda G yoki D toifalari qatoriga kiritilsa, ochish uchun (ikki holatda ham yongʻin paytida tutunni chiqarib yuborish uchun yetarli maydonga ega boʻlganda) mexanizatsiyalashgan uzatishga ega boʻlmagan, tabiiy yoritilishi boʻlgan yoki tabiiy yoritilishi boʻlmagan doimiy ish joyiga ega boʻlgan ishlab chiqarish va omborxona xonalarining har biridan;

tabiiy yoritilishi boʻlmagan har bir xonadan;

odamlarning ommaviy ravishda boʻlishiga moʻljallangan jamoat yoki maʼmuriy-maishiy xonalardan;

yonuvchi materiallarni saqlash yoki ulardan foydalanish uchun belgilangan maydoni 55 m2 va undan ortiq boʻlgan xonalardan, bunda doimiy ish joylaridan;

maydoni 200 m2 va ortiq boʻlgan kiyinish joylaridan yondosh yoʻlak orqali chiqarib yuborish uchun.

325. Tutunni, maydoni 200 m2 va kam boʻlgan V toifadagi ishlab chiqarish xonalaridan, yondosh yoʻlak orqali chiqarib yuborishni loyihalashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

Ushbu bandning talablari quyidagilarga tatbiq etilmaydi:

A va B toifadagi xonalardan tashqari, avtomatik ravishda suv yoki koʻpikli yongʻin oʻchirish qurilmasi bilan jihozlangan, maydoni 200 m2 dan kam binolarga;

avtomatik gazli yongʻin oʻchirish qurilmasi bilan jihozlangan xonalarga;

mazkur SHNQning 16-ilovasida keltirilgan amaliyot xonalariga.

tutunni chiqarib yuborish koʻzda tutilgan asosiy bino maydonida, har biri 50 m2 va kam maydonli boshqa xonalar joylashtirilganda.

Tutun sarfi hisobini shu xonalarning umumiy maydonini hisobga olgan holda hisoblangan sharoitda, bu xonalardan alohida tutun chiqarib yuborishni koʻzda tutmaslikka yoʻl qoʻyiladi.

326. Yoʻlak yoki xolldan chiqarib yuborilgan tutun sarfini, kg/h yoʻlak boʻlmaganda tutunning solishtirma ogʻirligini 6 N/m3, uning haroratini 300 °S va tashqariga yoki zina sathiga ochiladigan eshiklar orqali yoʻlakka kirayotgan havoni qabul qilib mazkur SHNQning 20-ilovasi boʻyicha yoki hisoblash yoʻli bilan aniqlash lozim.

Ikki tabaqali eshik boʻlganda hisob uchun katta tabaqasining ochilishi qabul qilinadi.

327. Yoʻlaklar yoki xollardan tutun chiqarilayotganda, sunʼiy ravishda ishga tushirish alohida tizimlar bilan loyihalashtirish lozim.

Tutun sarfi aniqlanayotganda quyidagilarni hisobga olish zarur:

poʻlat taxtalardan tayyorlangan tutun shaxtalarini;

kanallar va havo quvurlarini zich boʻlmagan joylaridan tutun soʻrilishini P sinf kabi hamda mazkur SHNQning 305-bandiga muvofiq ravishda;

boshqa materiallardan tayyorlangan N sinf kabi mazkur SHNQning 305-bandiga muvofiq yoki hisoblash boʻyicha tutun soʻrilishini;

tutun klapanlari berk boʻlganda, zich berkitilmagan joylardan, zavod-tayyorlovchilarning maʼlumotlari boʻyicha, biroq formula asosida aniqlanadigan katta boʻlmagan havo soʻrilishi Gv, kg/h ni:

bu yerda:

Av — klapanning oʻtish kesimi yuzasi, m2;

∆R — klapanning ikki tomoni boʻyicha bosimlar farqi, Pa;

N — yongʻin vaqtida tizimdagi berk klapanlar soni.

328. Tutun qabul qiluvchi uskunalarni, yoʻlak yoki xol shifti tagidagi tutun shaxtalarida joylashtirish lozim.

Tutun qabul qilish uskunalarining tarmoqlanish joylaridagi tutun shaxtalariga ulashga yoʻl qoʻyiladi.

Tutun qabul qiladigan uskuna xizmat koʻrsatayotgan yoʻlak uzunligini 30 m dan ortiq boʻlmagan holda qabul qilish lozim.

Yoʻlak yoki xollning tortuvchi ventilyatsiya tizimiga, bir qavatdagi ikkitadan ortiq boʻlmagan tutun qabul qiluvchini ulashga yoʻl qoʻyiladi.

329. Bevosita xonadan chiqarilayotgan tutun sarfini mazkur SHNQning 324 va 325-bandlariga muvofiq hisoblash boʻyicha yoki ushbu SHNQning 20-ilovasiga muvofiq aniqlash lozim:

G, kg/h ni, yongʻin oʻchogʻining perimetri boʻyicha;

G1, kg/h ni, evakuatsiya chiqishlarning eshiklarini ularning chegarasi tashqarisidan tutun soʻrilishini himoyalash boʻyicha.

330. Maydoni 1600 m2 dan ortiq boʻlgan xonalarning tutun hududlari, ularning birortasida yongʻin sodir boʻlishi mumkinligini hisobga olgan holda boʻlishi lozim.

Har bir tutun hududlarini shift (yopma) ostida “tutun rezervuarlari” hosil qiluvchi, shiftdan (yopmadan) polga qarab pastga tushuvchi, biroq undan 2,5 m dan pastga tushmaydigan, yonmaydigan materiallardan tayyorlangan zich vertikal pardalar bilan toʻsish lozim.

Pardalar bilan toʻsilgan yoki toʻsilmagan tutun hududlarini yongʻin oʻchogʻi hosil boʻlishi mumkinligini hisobga olgan holda nazarda tutish lozim.

Tutun hududining maydoni 1600 m2 dan oshmasligi zarur.

331. Xona yoki tutun rezervuarini tutun bilan toʻlish vaqti t, s, ni quyidagi formula bilan aniqlash lozim:

t = 6,39 A (Y-0,5 — N-0,5)/Pƒ , (6)

bu yerda:

A — xona yoki tutun rezervuarining maydoni, m2;

Y — tutunning pastki chegarasi sathi, xonalar uchun Y = 2,5 m tutun rezervuarlari uchun esa pardaning pastki qirrasidan xona poligacha boʻlgan balandlik kabi qabul qilinadi, m;

N — xonaning balandligi, m;

Pƒ — yongʻin markazi perimetri, hisoblash yoki mazkur SHNQning 20-ilovasiga koʻra aniqlanadi.

332. Klapanlar, shaxtalar va havo quvurlaridagi tutun harakati tezligi, m/s, hisoblab topiladi.

Tutun harorati t, °S, va oʻrtacha solishtirma ogʻirligi γ, N/m3, hajmi 10 ming m3 va undan kam boʻlgan xonalardan chiqarib yuborilayotganda:

suyuqlik va gazlar yonganda t = 600 °S, γ = 4 N/m3:

qattiq moddalar yonganda t = 450°S, γ = 5 N/m3;

tolali moddalar yonganda va tutun yoʻlaklar yoki xollardan chiqarilganda t = 300 °S, γ, = 6 N/m3 ga teng qabul qilinishi lozim.

Hajmi 10 ming m3 dan ortiq boʻlgan binolardan chiqarib yuborilayotgan tutunni oʻrtacha solishtirma ogʻirligini formula boʻyicha aniqlash lozim:

γ, sh = γ, + 0,05 (Vr — 10), (7)

bu yerda:

Vr — xona hajmi, ming m3.

333. Bir qavatli binolarning xonalaridan bevosita tutun chiqarilishini tutun klapanlari boʻlgan tutun shaxtalari orqali tabiiy ravishda ishga tushirishiga ega boʻlgan tortuvchi tizimlar bilan yoki ochiladigan shamol kirmaydigan oynavand tuynuk orqali nazarda tutish lozim.

Derazalarga yonma-yon boʻlgan kengligi l £15 m boʻlgan hududlardan tutunni poldan osti 2,2 m dan kam boʻlmagan balandlikda joylashgan derazalarning framugalari (tabaqalari) orqali chiqarib yuborishga yoʻl qoʻyiladi.

Koʻp qavatli binolarda sunʼiy maylga ega tortib oluvchi uskunalar koʻzda tutilishi lozim.

Har bir alohida xona uchun, tabiiy ravishda ishga tushirish alohida tutun shaxtalarini nazarda tutishga yoʻl qoʻyiladi.

Kutubxonalar, kitob saqlash xonalari, arxivlar, qogʻoz omborlarida, gazlarning oʻrtacha solishtirma ogʻirligi 7 N/m3 va haroratini 220 °S deb qabul qilib, sunʼiy ravishda ishga tushirish soʻrma uskunalarini nazarda tutish lozim.

Sunʼiy ravishda ishga tushirish boʻlganida, vertikal kollektorga, toʻrtdan ortiq boʻlmagan xonalardan yoki har bir qavatdagi toʻrtdan ortiq boʻlmagan tutun hududlaridan tarmoqlarini ulashga yoʻl qoʻyiladi.

334. Tutunga qarshi himoya uchun quyidagilarni qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi:

yongʻin paytida tutun chiqarilayotganda — yumshoq qoʻshimchalarsiz, xizmat koʻrsatayotgan xona toifasiga muvofiq bajarilgan, elektryuritgich bilan bir valda joylashgan radial ventilyator qurilmalarini;

yonmaydigan materiallardan tayyorlangan yumshoq vistavkalarni, shuningdek havo bilan sovitilayotgan ponasimon kayishli yoki muftali uzatkichni radial ventilyator uskunalarini;

xonalardan bevosita tutun chiqarilayotganda — olovga bardoshlilik darajasi 0,75 h dan kam boʻlmagan yoʻlaklar va xollardan — 0.5 h yongʻindan keyin gazlar chiqarilayotganda 0,25 h boʻlgan yonmaydigan materiallardan tayyorlangan havo quvurlarini;

yongʻindan soʻng gazlarni chiqarib yuborish uchun 0,25 h, yoʻlaklar, xollar va xonalardan tutun chiqarib yuborilayotganda 0,5 h olovgabardoshlilik darajasiga ega yonmaydigan materiallardan tayyorlangan, yongʻin paytida avtomatik tarzda ochiladigan tutun klapanlarini;

bitta xonaga xizmat koʻrsatuvchi tizim uchun olovgabardoshlilik darajasi normalanmagan chegaraga ega tutun klapanlarini.

Tutun qabul qilish uskunalarini xona, tutun hududlari yoki tutun rezervuarlari yuzalari boʻyicha bir tekisda joylashtirish lozim.

Bitta tutun qabul qilish uskunasi xizmat koʻrsatayotgan yuzani 900 m2 dan ortiq boʻlmagan holda qabul qilish lozim.

Yonadigan va yonishi qiyin boʻlgan materiallardan qurilgan tomlardan kamida 2 m balandlikda tutun atmosferaga chiqarilishini koʻzda tutish lozim.

Chiqarib yuboriladigan tuynuk chekkasidan kamida 2 m masofada yonmaydigan materiallar bilan himoyalangan tomlarda tutunni pastroq balandlikda chiqarishga yoʻl qoʻyiladi.

Havo tabiiy mayillashtirilganda shaxta ustiga deflektor uskunalari oʻrnatish lozim.

Sunʼiy mayillashtirishga ega tizimlarda tutunni soyaboni boʻlmagan quvurlar orqali chiqarib yuborilishi lozim.

Ventilyator oldida teskari klapanlar oʻrnatishni lozim.

Agar xizmat koʻrsatilayotgan ishlab chiqarish xonalarida 20 W/m3 (oʻtish sharoitlarida) dan issiqlik ortiq boʻlsa, teskari klapanlarni oʻrnatmaslikka yoʻl qoʻyiladi.

335. Pastda joylashgan qavatlar va yertoʻlalardagi tutun chiqaruvchi shaxtalardan, eritish, quyish, prokat va boshqa issiq sexlarning aeratsiyalanayotgan oraliqlariga tutun chiqarishni koʻzda tutishga yoʻl qoʻyiladi.

Bunda, shaxta ogʻzini aeratsiyalanayotgan oraliqning poldan kamida 6 m balandlikda binoning qurilish konstruksiyalaridan gorizontal boʻyicha kamida 1 m va vertikal boʻyicha kamida 3 m masofada yoki tutun shaxtalari ogʻzida drencher namlanishi tashkil etilganda, poldan kamida 3 m balandlikda joylashtirish lozim.

Mazkur shaxtalarda tutun klapanlarini oʻrnatmaslik kerak.

Tutunga qarshi himoya tizimi qurilmalarining mahkamlash tugunlarining olovgabardoshliligi, qurilmaning oʻziga talab etiladigan olovga bardoshliligidan past boʻlmasligi kerak.

336. Tutunni chiqarish uchun oʻrnatilgan ventilyatorlarni 1-tur yongʻinga qarshi toʻsiqlari boʻlgan, boshqa tizimdagi xonalardan alohida, xonalarda joylashtirish lozim.

Tutunga qarshi himoyaning tortib oluvchi qurilmalari xonalarida, yilning issiq davrida (B parametrlar) yongʻin boʻlganda havo haroratini 60 °S dan oshmasligini taʼminlaydigan ventilyatsiya boʻlishi lozim.

Tortib oluvchi tizimlar ventilyatorlarini binoning tashqarisida va tomida oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi.

Tashqariga oʻrnatilgan ventilyatorlar (tomlar bundan mustasno) begona kishilardan saqlash maqsadida toʻr sim bilan oʻralgan boʻlishi lozim.

337. Gaz bilan yongʻinni oʻchirish uskunalari bilan himoyalanayotgan xonalardan yongʻindan soʻng tutun va gazlarni chiqarishni, xonalarni pastki hududlaridan sunʼiy mayillik bilan nazarda tutish lozim.

Havo quvurlarini (tranzit quvurlar bundan mustasno) gaz bilan yongʻinni oʻchirish uchun xizmat koʻrsatayotgan xonalarning toʻsiqlari bilan kesishgan joylarda oʻtga bardoshlik chegarasi 0,25 h dan kam boʻlmagan oʻtni tutib qoluvchi klapanlarini lozim.

338. Yongʻin vaqtida tutunni va yongʻindan soʻng gazlarni chiqarib yuborish uchun ushbu SHNQning 326 — 337-bandlari talablarini qoniqtiradigan avariya va asosiy ventilyatsiya tizimlaridan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

339. Yongʻin vaqtida binolarni tutunga qarshi himoyasi uchun tashqi havo uzatilishini nazarda tutish lozim:

tutun bilan qoplanmaydigan zina sathlariga ega binolarda, ularning chiqish joyida tanbur-shlyuzlar boʻlmaganda, lift shaxtalariga;

2-turdagi tutun bilan qoʻllanilmaydigan zina sathlariga;

3-turdagi tutun bilan qoplanmaydigan zina sathlari boʻlganda, tanbur-shlyuzlarga;

jamoat, maʼmuriy-maishiy va ishlab chiqarish binolarining yertoʻla qavatida, liftlar oldida tanbur-shlyuzlarga;

V toifadagi xonalarning yertoʻla qavatidagi zinalar oldida tanbur-shlyuzlarga;

Eritish, quyish, prokat va boshqa issiq sexlardagi tanbur-shlyuzlarga, binoning aeratsiyalanayotgan oraliqlaridan olinayotgan havoni berishga yoʻl qoʻyiladi.

A va B toifali binolarda yongʻin vaqtida, ularda havoning ortiqcha bosimi tutib turiladigan lift shaxtalaridan tashqari, liftlarning mashina xonalariga.

340. Tutunga qarshi himoya uchun tashqi havo sarfini quyidagilar uchun hisoblash lozim:

barcha qavatlardagi (pastdagidan tashqari) lift shaxtalaridagi eshiklar berk boʻlganda;

lift shaxtalarining pastki qismida;

yongʻin boʻlayotgan qavatdagi yoʻlaklar va xollardan evakuatsiya yoʻli boʻyicha zina sathiga eshiklar ochiq boʻlib, boshqa barcha qavatlardagi yoʻlaklar va xollardan bino tashqarisiga chiqadigan eshiklar yopiq boʻlganda, 2-turdagi tutun bilan qoplanmaydigan zina sathlarini har bir boʻlinmasining pastki qismida;

xoll yoki yoʻlaklarga bitta eshigi ochiq boʻlgan 3-turdagi tutun bilan qoplanmaydigan zina sathiga ega binolarning yongʻin boʻlayotgan qavat tanbur-shlyuzlarida eshiklar yopiq boʻlganda ushbu SHNQning 339-bandiga muvofiq yertoʻla qavatlarida liftlar oldidagi tanbur-shlyuzlarda, shuningdek yertoʻla qavatiga eshiklar ochiq boʻlganida ushbu SHNQning 339-bandiga muvofiq yertoʻla qavatidagi tanbur-shlyuzlarda 20 Pa dan kam boʻlmagan havo bosimini taʼminlash uchun.

Yongʻin vaqtida yoʻlakka, xollga yoki yertoʻla qavatiga bitta ochiq eshik bilan ishlayotganda tanbur-shlyuzlarga berilayotgan havo sarfini hisoblash yoʻli bilan yoki eshik oʻrnida 1,3 m/s tezlik boʻyicha aniqlash lozim.

341. Tutunga qarshi himoyani hisoblashda quyidagilar inobatga olinishi lozim:

yilning sovuq davri uchun tashqi havo harorati va shamol tezligini (B parametrlari);

yilning issiq davrida shamol tezligi sovuq davrdagidan yuqori boʻlsa, hisob-kitoblar yilning issiq davri uchun ham (B parametrlari) tekshirilishini;

yilning sovuq va issiq fasllarida shamol tezligi 5 m/s dan oshmasligini;

shamol yoʻnalishi binoning evakuatsiya chiqishiga qarama-qarshi fasadga qaratilgan boʻlishini;

2-toifali tutunsiz zinapoya kataklaridagi lift shaxtalarida va tambur-shlyuzlarda binoning shamolga qarshi tomonidagi tashqi havo bosimiga nisbatan ortiqcha bosim boʻlishini;

evakuatsiya yoʻllaridagi yopiq eshiklarga taʼsir etuvchi bosim 150 Pa dan oshmasligini;

ikki tabaqali eshiklarning bitta katta tabaqasi maydoni boʻlishini.

Lift xonalari quyi qavatda joylashishi, shu qavatdagi lift shaxtasi eshiklari esa ochiq holda boʻlishi zarur.

342. Tutundan himoyalanish uchun quyidagilar koʻzda tutilishi lozim:

radial yoki oʻqli ventilyatorlarni, boshqa maqsadga moʻljallangan ventilyatorlardan tashqari, 1-turdagi yongʻinga qarshi pardadevorli alohida xonalarda oʻrnatilishi;

ventilyatorlarni tomda va binolarning tashqarisida, toʻsiqlar oʻrnatish;

olovga bardoshlilik chegarasi 0,5 h ga teng boʻlgan yonmaydigan materiallardan P sinfli havo quvurlarini oʻrnatish;

ventilyatorda teskari klapanni oʻrnatish.

Teskari klapanni xizmat koʻrsatilayotgan ishlab chiqarish binosida ortiqcha issiqlik 20 W/m3 va undan yuqori (oʻtish sharoitlarida) boʻlganda oʻrnatmaslikka yoʻl qoʻyiladi.

tashqi havo uchun qabul qilish teshiklari tutun chiqarilish joylaridan kamida 5 m masofada joylashtirish lozim.

8-bob. Sovuqlik taʼminoti

343. Havoni konditsiyalash va sovitish tizimining sovuqlik taʼminotida quyidagilardan foydalanish nazarda tutilishi lozim:

xonalarda loyihalashtirilgan meteorologik sharoitga erishish sharti bilan tashqi havoni toʻgʻridan-toʻgʻri bugʻlatish orqali sovitish;

tashqi havoni bilvosita bugʻlanish bilan sovitish, uning issiqlik saqlanuvchanligi B parametri boʻyicha 60 kJ/kg dan kam boʻlsa;

agar suvning harorati 16 oS dan past boʻlsa, sovuq artezian yoki daryo suvi bilan;

qolgan hollarda — sunʼiy sovuqlik manbalaridan sovituvchi mashinalardan yoki loyihalashga boʻlgan vazifaga koʻra.

Fen-koyl yoki sovitish konvektorlari bilan sovitish tizimi va texnik-iqtisodiy asoslash bilan suv sovitish mashinalari — chillerlarda tayyorlangan sovuq suvdan havoni sovitishda foydalanish lozim.

344. Sovuqlik taʼminoti tizimini ikki yoki undan koʻp boʻlgan sovitish mashinalari yoki qurilmalar sonidan loyihalashtirish lozim.

Quvvati rostlanadigan bir sovitish mashinasini yoki bir qurilmani loyihalashga yoʻl qoʻyiladi.

Ishlab chiqarish xonalarini konditsiyalash tizimlarining sovuqlik taʼminoti uchun mashinalar sonini kattaroq quvvatga ega boʻlgan bitta mashina ishdan chiqqan paytda, parametrlarni ruxsat etilgan ogʻishi bilan asoslash lozim.

345. Zaxira sovitish mashinalari sutka davomida ishlaydigan konditsiyalash tizimi uchun yoki loyihalash vazifasiga koʻra koʻzda tutishga yoʻl qoʻyiladi.

346. Sovuqlik taʼminoti tizimlarning uskunalari va quvurlaridagi sovuqlik yoʻqolishini hisoblash bilan aniqlanishi, ular sovitish qurilmasining quvvatidan koʻpi bilan 10 foizga teng deb qabul qilinishi zarur.

347. Bir kontur boʻyicha ulangan suvli (namakobli) berk xladon bugʻlatgichli sovuqlik taʼminoti tizimida sirtli havo sovitkichlarni (xladonlar bugʻlatgichlari) va kontaktli havo sovitkichlarni (forsunkali kameralar) quyidagi hollarda qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi:

ochiq olovdan foydalanilmaydigan xonalarda;

bugʻlatgichlar bir sovitish mashinasining alohida aylanish konturiga ulangan boʻlsa;

aylanish konturidan chiqarib tashlashdagi xladon massasi xizmat koʻrsatiladigan xonalarning kichikrogʻida ruxsat etiluvchi avariya konsentratsiyasi xonaga beriluvchi 1 m3 tashqi havo sarfiga 310 g dan oshmasa yoki umumalmashinuv oqova-soʻrish ventilyatsiyasi boʻlmaganida 1 m3 xona hajmiga muvofiq.

348. Suvli (namakobli) sovuqlik taʼminoti tizimlarini bak-akkumulyator yoki sigʻimli qilib loyihalashtirish lozim.

Sovitish unumdorligi rostlanadigan mashinalar qoʻllanilganda sovitish taʼminoti tizimlarini bakakkumulyatorlarisiz loyihalashga yoʻl qoʻyiladi.

349. Sovitish qurilmalari apparatlarini sovitadigan suvning harorati va sifatini, mashinalarning texnikaviy shartlariga muvofiq qabul qilish lozim.

350. Suvni sovitadigan qoplama quvurli bugʻlatgichlarda (tashuvchi quvurlararo qaynaganda) sovuqlik tashuvchining qaynash haroratini plyus 2 °S dan, boshqa bugʻlatgichlar uchun esa minus 2 °S dan past boʻlmagan holda qabul qilish lozim.

351. Sovuqlik tashuvchisi xladon (modda) boʻlgan kompression turdagi sovitish qurilmalarini, istalgan sovitish mashinasida moyning miqdori 250 kg va undan yuqori boʻlsa, ishlab chiqarish, jamoat va maʼmuriy-maishiy binolar xonalarida agar ularning ust yopmasi ustida yoki ostida doimiy yoki vaqtincha (avariyali holatlardan tashqari) kishilar ommaviy boʻladigan xonalar mavjud boʻlsa oʻrnatishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Turar joy, davolash-profilaktika muassasalari (statsionarlar), nogironligi boʻlgan shaxslar va qariyalar internatlari, maktabgacha taʼlim tashkilotlari va mehmonxonalar binolarida sovitish qurilmalarini (mustaqil konditsionerlarning sovitish qurilmalari bundan mustasno) joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

352. Sovuqlik tashuvchisi ammiak boʻlgan sovitish qurilmalarini ishlab chiqarish xonalarini sovuqlik bilan taʼminlash uchun ularni alohida binolarda, old qurma yoki alohida bir qavatli ishlab chiqarish binolarining xonalarida joylashtirib qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

Kondensatorlar va bugʻlatgichlarni binoning devorlaridan kamida 2 m masofada ochiq maydonchalarda joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

Sovuqlik tashuvchisi ammiak boʻlgan sirtli havo sovitkichlarni qoʻllashga yoʻl qoʻyilmaydi.

353. Bugʻ ejektorli sovitish mashinalarini ochiq maydonchalarda yoki ishlab chiqarish binolarida joylashtirish lozim.

354. Brom-litiyli sovitish mashinalarini yopiq xonalarda joylashtirish lozim.

Ularni ochiq maydonchalarda joylashtirishga, nasoslar, reagentlar omborxonalari, boshqaruv pulti uchun xonalar koʻzda tutilgan holda yoʻl qoʻyiladi.

355. Kompressor va absorbsion sovitish mashinalarini past potensialli issiqlik manbalaridan foydalanish imkoniyatini baholab, issiqlik nasoslari sikli boʻyicha ishlash uchun qoʻllash lozim.

356. Sovuqlik tashuvchi xladon boʻlgan issiqlik nasoslari va bugʻ ejektorli hamda brom-litiyli sovitish mashinalari joylashtirilgan xonalarni D toifasiga, sovuqlik tashuvchisi ammiak boʻlganlarini esa B toifasiga kiritish lozim.

Moyni saqlash va regeneratsiya qilishni alohida V toifali xonalarda kiritilishi lozim.

357. Saqlash klapanlaridan iborat xolodonga moʻljallangan chiqarish quvurlarining ogʻzi deraza va eshiklar hamda havo qabul qiluvchi teshiklardan kamida 2 m balandlikda hamda yer sathidan kamida 5 m balandlikda boʻlishi kerak.

Xladon chiqarishni yuqoriga yoʻnaltirish lozim.

Ammiak chiqarish quvurlarining ogʻzini 50 m radiusda joylashgan eng baland binoning tomidan kamida 3 m balandlikka chiqarish kerak.

358. Sovitish qurilmalari xonalaridan ortiqcha issiqlikni chiqarishga hisoblangan umumalmashinuv ventilyatsiyasini qoʻllash lozim.

Bunda, sunʼiy harakatlanuvchan soʻrma ventilyatsiya tizimini ikki hududli (1/3 qismi yuqoridan va 2/3 qismi pastdan) qilib, kamida quyidagilarni taʼminlashi kerak:

134, R134a, R407, R410a, 500, 502 turdagi xladonlar qoʻllanilganda 1 h ichida uchkarrali, avariya boʻlganda esa beshkarrali havo almashinuvini;

ammiak qoʻllanilganda 1 h ichida toʻrtkarrali, avariya boʻlganda esa 11 karrali havo almashinuvini.

359. Sovitish qurilmalarida texnikaviy maqsadlarda qoʻllash taqiqlangan xladonlardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

360. Sovitish qurilmalari soni 3 ta va undan ortiq boʻlganda xladonlardan foydalanishda markazlashtirilgan vakuumlash, sovutgichlarni qabul qilgichlarga toʻldirish va resiverlarga (gaz, bugʻ yoki suyuqliklarni yigʻish uchun idish) yigʻish tizimlarini nazarda tutish lozim.

9-bob. Havo chiqindilari

361. Ishlab chiqarish binolarining mahalliy soʻrish va umumiy almashinuv ventilyatsiyasi tizimlaridan atmosferaga chiqariladigan, tarkibida ifloslantiruvchi zararli moddalar boʻlgan havo tozalanishi kerak.

Zararli moddalarning qolgan qismini atmosferada tarqatish kerak.

Obyektning ventilyatsion chiqishidan atmosferaga chiqariladigan zararli moddalar konsentratsiyalari, boshqa chiqishlardagi fonli konsentratsiyalarni hisobga olgan holda quyidagi hollardan oshmasligi lozim:

aholi yashaydigan joylaridagi atmosfera havosidagi zararli moddalarning chegaraviy ruxsat etilgan eng katta bir marotabali konsentratsiyalari (bundan buyon matnda CHRKp deb yuritiladi) yoki ushbu obyekt uchun oʻrnatilgan shaharlarning dam olish uylari va dam olish hududlarining, sanatoriyalarning, kurortlarning sanitariya-himoya qoʻriqlash hududlarida CHRKp 0,8 boʻlgan yoki kichik miqdordan;

zararli moddalar uchun eng katta bir marotabali konsentratsiyaning CHRKpsi sifatida, aholi yashash joylaridagi atmosfera havosidagi zararli moddalarning oʻrtacha sutkalik chegaraviy ruxsat etilgan konsentratsiyasidan;

ishlab chiqarish xonalarining ish hududi uchun zararli CHRKw.z ishlab chiqarish va maʼmuriy-maishiy binolar xonalariga ochiladigan deraza oʻymalari orqali kiradigan havo oqimi uchun 0,3 dan.

362. Ushbu SHNQning 361-bandidagi talablarga rioya qilgan holda yoki loyihaning atmosfera havosini ifloslanishdan muhofaza qilish boʻlimiga muvofiq chiqindilarni tozalash talab etilmasa, tabiiy undashli tizimlardan, shuningdek sunʼiy undashli kichik quvvatli manbalar tizimlaridan havo aralashmasining chang va gaz chiqindilarini tozalash nazarda tutilmasligi lozim.

Avariya ventilyatsiya tizimlaridan zararli moddalarni atmosferaga tarqatilishini loyihaning texnologik qismining koʻrsatmalariga muvofiq loyihalashtirish lozim.

363. Kichik quvvatli ventilyatsiya manbasi sifatida q1, q2, va q3 lardan oshmaydigan chang uchun, 100 mg/m3, har bir zararli modda boʻyicha, bir yoki shartli manba q, mg/m3, konsentratsiyali L 3/s chang-gaz-havoli aralashmaning umumiy sarfi bilan aylana maydoni (yuzasining) diametri 20 m chegarasida bino tomida joylashgan manbalar guruhining oʻrnini bosadigan shartli manba yoki bir manbani hisoblash lozim. q1, q2 va q3 qiymatlarini quyidagi formulalar boʻyicha aniqlash lozim:

bu yerda 9 — 11 formulalarda:

N — manba ogʻzining yer sathidan joylashish balandligi, m;

manbalar guruhlari uchun N shartli manbaning balandligi kabi barcha manbalar guruhlarining balandliklarini oʻrta arifmetikiga teng aniqlanadi;

D — manba ogʻzining diametri, m;

manba guruhlari uchun shartli manba diametri quyidagiga teng boʻlishi lozim:

D = (Da2 + Db2 + … + Di2)0,5, (12)

agar manba ogʻzi yumaloq boʻlmasa, bunda D quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

D = 1,13 A 0,5,

bu yerda:

A — manba ogʻzining koʻndalang kesim yuzasi, m2, diametrni qabul qilish lozim;

Lson — zararli moddalarni siyraklashtirish uchun atmosfera havosining shartli sarfi: manbadan aholi punktining chegarasigacha masofalar 50, 100, 300, 500 m va undan ortiq boʻlganda, mos ravishda 60, 250, 2000, 6000 m3/s ga teng boʻladi:

L bitta aniq yoki shartli manba uchun chang-gaz-havoli aralashmaning sarfi, m3/s;

l — bir manba ogʻzi bilan tashqi havoni qabul qilish qurilmasi orasidagi gorizontal masofa, m, l l > 60 D , boʻlganda esa — l = 60 D deb qabul qilish lozim m,

Bir guruh i manbalar uchun, qabul qilish teshigidan manbagacha l masofa quyidagicha aniqlanadi:

l = (la + lb +…+ li )/ i, (13)

bu yerda:

la, lb,..., li — har bir guruh manbasidan gorizontal boʻyicha masofa, ularning oqim oʻqlari koʻrib chiqilayotgan tashqi havo uchun qabul qilish qurilmasi tomon shamol yoʻnalishida uning oʻlchamlariga mos keladi;

K — mazkur SHNQning 21-ilovasi boʻyicha aniqlanadigan oqimdagi zararli moddalar konsentratsiyasining kamayishini tavsiflovchi koeffitsiyent;

qn, qwz — mos ravishda aholi punktlari havosiga va ish hududi havosiga nisbatan zararli moddalarning chegaraviy yoʻl qoʻyilgan konsentratsiyasi, mg/m3;

Yigʻindi taʼsiriga ega boʻlgan zararli moddalar chiqindilari shartli manbasi va bir manba uchun bitta moddaga keltirilgan shartli q konsentratsiyasi, mg/m3 quyidagicha aniqlanadi:

q1 i q2 bilan solishtirilganda:

q3 bilan solishtirilganda:

bu yerda 14 va 15-formulalarda:

q1, qi — harakat yigʻindi taʼsiriga ega boʻlgan zararli moddalarning konsentratsiyasi, mg/m3;

qn1, qni va qw,z1, qw,zi — mos ravishda harakat yigʻindi taʼsiriga ega boʻlgan zararli moddalar uchun CHRKp va CHRK w,z,

1, i — ishchi hududi havosiga nisbatan yigʻma taʼsirga ega boʻlgan zararli moddalarning soni;

9 — 11-formulalarda yigʻindi effektiga ega boʻlgan zararli manbalari uchun qn va qw,z larning shartli konsentratsiyasi q, mg/m3 aniqlangan modda boʻyicha CHRKp va CHRKw,z, ga teng deb qabul qilinadi.

364. Sunʼiy undashli tizimlardan chang-gaz-havoli aralashmani zontlari boʻlmagan shaxtalar va quvurlar orqali tik yuqoriga quyidagilarni nazarda tutish lozim:

A va B toifa xonalaridan yoki 1, 2-sinf xavfi mavjud zararli moddalarni va yoqimsiz hidli moddalarni chiqarib yuboruvchi tizimlardan umumalmashinuv ventilyatsiyasini;

zararli va yoqimsiz hidli moddalar hamda portlash xavfi bor aralashmalarni mahalliy soʻrma tizimlaridan chiqarishni.

365. Ishlab chiqarish binolaridagi ventilyatsiya tizimidan atmosferaga chiqarish joyini, hisob-kitob boʻyicha yoki tashqi havo uchun qabul qilish jihozlaridan, gorizontal boʻyicha 10 m dan kam boʻlmagan masofada, gorizontal masofa 10 m dan kam boʻlganda vertikal boʻyicha 6 m masofada joylashtirish lozim.

Zararli moddalarni mahalliy soʻrma tizimlardan chiqarish joyini, binoning tom ustidagi baland qismidan, agar chiqib turgan joygacha boʻlgan masofa 10 m dan kam boʻlsa, kamida 2 m balandlikda joylashtirish lozim.

Avariya ventilyatsiyasi tizimidan chiqarishlarni, yerdan tuynukning pastki qirrasigacha kamida 3 m masofada joylashtirish lozim.

366. Portlash xavfi mavjud bugʻ-gaz-havo aralashmali mahalliy tortish tizimining chiqarib turish manbaidan, eng yaqin alangalanish ehtimoli mavjud manba nuqtasigacha (uchqunlar, yuqori haroratli gazlar) boʻlgan masofa lz, m dan kam boʻlmagan holda qabul qilish lozim:

bu yerda:

D — manba ogʻzining diametri, m;

q — yonuvchi gazlar, bugʻlar, changlarning chiqarish joyidagi konsentratsiyasi, mg/m3;

qz — yonuvchi gazlar, bugʻlar va changlarning, alanga tarqatishining pastki konsentratsion chegarasining 10 foizga teng boʻlgan konsentratsiyasi, mg/m3.

367. Tortib oluvchi ventilyatsiya tizimidan chiqarish moʻrilarini, birorta quvur yoki shaxtalarda yonuvchi moddalarning oʻtirib qolish ehtimoli boʻlsa yoki chiqarib yuborilayotgan moddalarning aralashishidan portlash xavfi boʻlgan aralashmalar hosil boʻlish ehtimoli boʻlsa, alohida loyihalash lozim.

Bunday chiqarilayotgan moddalarni, har bir havo quvurining ulanish joyidan ogʻzigacha oʻtga bardoshlik chegarasi 0,5 h boʻlgan vertikal boʻlinmalarini koʻzda tutgan holda bir shaxta yoki quvurga yigʻishga yoʻl qoʻyiladi.

10-bob. Ikkilamchi issiqlik va qayta tiklanadigan energiya resurslaridan foydalanish

368. Isitish ventilyatsiya va konditsiyalash tizimlarini quyidagi ikkilamchi va qayta tiklanuvchan energiya manbalaridan (QTEM) foydalangan holda loyihalashtirish lozim:

umumalmashinuv ventilyatsiyasi, konditsiyalash va mahalliy soʻrma tizimlari bilan;

isitish, ventilyatsiya va konditsionerlash uchun yaroqli boʻlgan issiqlik va sovuqlik tashuvchilar koʻrinishida uzatiladigan texnologik qurilmalar;

quyosh, geotermal, shamol, anʼanaviy boʻlmagan energiya manbalari.

369. Isitish, ventilyatsiya yoki konditsiyalash uchun QTERdan foydalanishning maqsadga muvofiqligi va issiqlik nasosi qurilmalarini, issiqlikni utilizatsiya qilish jihozlarini va sxemalarini tanlash, tizimlarda issiqlikning ishlatilishi va QTER kelishining notekisligini hisobga olgan holda, texnik-iqtisodiy hisobga asoslangan boʻlishi lozim.

Iqtisodiy teng boʻlgan loyihaviy yechimlar boʻlganda (keltirilgan sarflar ± 5 foiz chegarasida), yoqilgʻini koʻproq iqtisod qilishni taʼminlaydigan yechimni qabul qilish lozim.

370. QTER larda issiqlikni (sovuqni) ishlatish uchun berilayotgan havodagi zararli moddalar konsentratsiyasi ushbu SHNQning 25-bandida keltirilgandan ortiq boʻlmasligi kerak.

371. Havoli va gaz-havoli issiqlik utilizatorlaridagi havo quvurlarining ulangan joylarida berilayotgan havo bosimi, chiqarib yuborilayotgan havo yoki gaz bosimidan ortiq boʻlishini taʼminlash lozim.

Bunda, bosimlarning maksimal farqi, issiqlikni utilizatsiya qilish jihozlariga boʻlgan texnik shartlar boʻyicha yoʻl qoʻyilgan qiymatdan ortiq boʻlmasligi lozim.

Havoli, gaz-havoli issiqlik utilizatorlarida apparatning konstruktiv xususiyatlari hisobiga zararli moddalar oʻtishini hisobga olish lozim.

Havo-havoli issiqlik utilizatorlarida (issiqlik quvurlari asosidagi issiqlik utilizatorlarida) kiruvchi havoni isitish (sovitish) uchun quyidagi hollarda havodan foydalanish tavsiya etilmaydi:

A va B toifa xonalardan; portlashdan himoyalangan tizim uskunalari qoʻllanilganda (A va B toifadagi xonalar havosini isitish uchun oʻsha xonalardan olingan havodan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi);

mahalliy soʻrish tizimlaridan portlovchi xavfli aralashmalar yoki tarkibida 1-sinf xavflilikka ega zararli moddalar boʻlgan havodan (portlash xavfi boʻlmagan chang-havo aralashmalarini changdan tozalagandan soʻng mahalliy soʻrish tizimlaridan olingan havodan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi);

regenerativ issiqlik utilizatorlarida, shuningdek issiqlik quvurlari bazasidagi issiqlik utilizatorlaridan;

issiqlik almashinuvi yuzalarida choʻkadigan yoki kondensatsiyalanadigan xavflilik darajasi 1 va 2-sinfga mansub zararli moddalarni oʻz ichiga olgan yoki keskin ifodalangan yoqimsiz hidlarga ega boʻlgan havodan;

xavfli miqdorlarda kasallik qoʻzgʻatuvchi bakteriyalar, viruslar va zamburugʻlarni oʻz ichiga olgan havodan.

373. Issiqlik utilizatorlarida berilayotgan havoni isitish (sovitish) uchun issiqlik almashuvchi oqimlarni germetik (zich) boʻlishi taʼminlanganda zararli va yonuvchi suyuqliklarning issiqligidan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

Tarkibida 1, 2 va 3-sinf xavfi boʻlgan zararli moddalar boʻlmagan yoki avariya natijasida ajralib chiqqanda xona havosidagi shu moddalarning konsentratsiyasi CHRKdan oshib ketmaydigan miqdorda tarkibida issiqlik tashuvchisi boʻlgan qoʻshimcha konturdan foydalanish zarur.

374. Kontaktli issiqlik utilizatorlarida (suv bilan sugʻorish kameralarida) berilayotgan havoni isitish (sovitish) uchun ichish sifatiga ega suvdan yoki zararli moddalar tarkibida boʻlmagan suv aralashmalaridan foydalanish lozim.

375. Tarkibida choʻkindi chang va aerozollar boʻlgan ventilyatsiya havosining issiqligidan (sovuqligi) foydalanishda, havoni texnik shartlari boʻyicha issiqlik utilizatsiya uskunasiga yoʻl qoʻyiladigan konsentratsiyasigacha tozalashni, shuningdek issiqlik almashuvchi yuzalarni ifloslanishdan tozalash lozim.

376. QTER issiqlikni utilizatsiyalash tizimlarida, oraliq issiqlik tashuvchini muzlashdan va issiqlik utilizatorlarini issiqlik almashinuv yuzalarida qirov hosil boʻlishidan himoyalash boʻyicha tadbirlarni nazarda tutish lozim.

377. Ventilyatsion tizimlar va texnologik jihozlarda QTER issiqligini ishlatuvchi tizimlarni, rezerv issiqlik taʼminotini asoslab berilgan holda koʻzda tutish lozim.

378. Noanʼanaviy energiya manbalari (quyosh, geotermal) issiqligidan foydalanadigan isitish tizimlarini loyihalashda issiqlik yuklamasini toʻliq qoplash uchun anʼanaviy energiya manbalaridan zaxira issiqlik taʼminotini nazarda tutish kerak.

11-bob. Elektr taʼminoti va avtomatlashtirish

379. Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash tizimlarini elektr qabul qilgichlarini, binoning texnologik va muhandislik jihozlari uchun oʻrnatilgan elektr qabul qilgichlar toifasidagi kabi koʻzda tutish lozim.

Yongʻindan soʻng tutun va gazlarni chiqarib yuborish tizimlaridan tashqari avariya ventilyatsiyasi va tutunga qarshi himoya tizimining elektr taʼminoti ishonchliligi boʻyicha I toifaga mansub elektr taʼminotini qoʻllash lozim.

Mahalliy sharoitlarga koʻra I toifali elektr qabul qilgichlar taʼminotini ikkita bir-biriga bogʻliq boʻlmagan manbalardan amalga oshirishning iloji boʻlmaganda ularni bitta manbadagi ikki transformatorli podstansiyaning boshqa-boshqa transformatorlardan yoki ikkita yaqin joylashgan bir transformatorli podstansiyalar orfali taʼminlashga yoʻl qoʻyiladi.

Bunda, podstansiyalar turli trassalar boʻyicha oʻtkazilgan, turli taʼminlovchi liniyalarga ulangan boʻlishi hamda past kuchlanish tomonidagi rezerv avtomatik kiritish qurilmasiga ega boʻlishi kerak.

380. Tutunga qarshi himoya tizimlari bilan jihozlangan binolar va xonalarda avtomatik yongʻin signalizatsiyasi boʻlishi lozim.

381. Avtomatik yongʻin oʻchirish qurilmasi yoki avtomatik yongʻin signalizatsiya tizimi bilan jihozlangan bino va xonalar uchun, ventilyatsiya, konditsiyalash va havo bilan isitish tizimlari elektr qabul qilgichlarni (bir fazali yoritish tarmogʻiga ulangan elektr qabul qilgichlari bundan mustasno), shuningdek mazkur uskunalar bilan tutunga qarshi himoya tizimini koʻzda tutish lozim:

yongʻin vaqtida A va B toifa xonalaridagi tanbur-shlyuzlarga havo berish tizimidan tashqari ventilyatsiya tizimini oʻchirish;

yongʻin vaqtida tutunga qarshi himoya tizimlarini (ushbu SHNQ ning 337-bandida keltirilgan tizimlardan tashqari) ulash;

yongʻin sodir boʻlgan xonalar yoki tutun hududlaridagi yoki yongʻin boʻlayotgan yoʻlakdagi tutun klapanlarini ochish va yongʻinni tutib turuvchi klapanlarni yopish uchun avtomatik bloklash.

Tutun va yongʻinni tutib turuvchi klapanlar, framugalar (tabaqalar) va tutunga qarshi himoya uchun ishlatilayotgan yoki belgilangan deraza yoxud oynavand tuynuk, shaxtalarni boʻlak ochish uskunalari avtomatik, distansion va qoʻlda bajariladigan (ular oʻrnatilgan joyda) boshqarishga ega boʻlishi kerak.

Ventilyatsiya tizimini qisman yoki toʻla oʻchirishga boʻlgan zaruriyat texnologik talablar boʻyicha aniqlanishi lozim. Yongʻin haqida faqat qoʻl signalizatsiyasi tizimiga ega xonalar uchun, bu xonalarga xizmat koʻrsatuvchi ventilyatsiya tizimini distansion oʻchirish va tutunga qarshi himoya tizimini ulashni nazarda tutish lozim.

382. Avtomatik yongʻinni oʻchirish yoki avtomatik signalizatsiya uskunalariga ega boʻlgan xonalar, ular xizmat koʻrsatayotgan xonalardan tashqarida joylashgan masofaviy uskunalar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

A va B toifali xonalardagi barcha ventilyatsiya tizimlarini bir vaqtda oʻchirishga talablar boʻlganda, masofaviy uskunalar bino tashqarisida boʻlishini nazarda tutish lozim.

V1 — V4 toifali xonalar uchun maydoni 2500 m2 dan kam boʻlmagan alohida hududlar uchun ventilyatsiya tizimining masofaviy oʻchirilishiga yoʻl qoʻyiladi.

383. A va B toifa xonalardagi ventilyatsiya va isitish tizimlarining metall quvurlari va havo quvurlari jihozlari, shuningdek portlash xavfi mavjud aralashmani chiqarib yuboruvchi mahalliy soʻrmalar tizimlari uchun elektr qurilmalarning tuzilishi qoidalari talablariga muvofiq ravishda yerga ulash lozim.

384. Tizim nazorati va avtomatlashtirish darajasini texnologik talablar va loyihalash vazifasiga koʻra tanlash lozim.

385. Issiqlik tashuvchi (sovuqlik tashuvchi) va havo parametrlarini quyidagi tizimlarini nazorat qilib turish kerak:

ichki issiqlik taʼminoti — oqimli ventilyatsion qurilma uchun xonadagi umumiy issiqlik tashuvchini berish va qaytish quvurlaridagi issiqlik tashuvchisining harorati va bosimini;

mahalliy isitish asboblari bilan isitish — nazorat xonalaridagi (loyihaning texnologik qismi talablari boʻyicha) havo haroratini;

havo bilan isitish va havo berish ventilyatsiyasi — nazorat xonasidagi (loyihaning texnologik qismi talablari boʻyicha) berilayotgan havo haroratini;

havo bilan toʻyintirish — berilayotgan havo haroratini;

konditsiyalash — tashqi, retsirkulyatsion, namlash kamerasidan keyin yoki yuza havo sovitkichidan keyin berilayotgan va xonalardagi (ular sozlanganda) havo haroratini;

sovuq bilan taʼminlash — har bir issiqlik almashtirish yoki aralashtirish uskunalarigacha va undan keyin sovuqlik tashuvchining haroratini, umumiy quvurdagi sovuqlik tashuvchining bosimini;

filtrlar, statik bosim kameralari, issiqlik utilizatorlari bilan ventilyatsiya va konditsiyalash — havoning bosimi va bosimlar farqini (uskunalarning texnik sharoiti talablari yoki foydalanish shartlari boʻyicha).

386. Asosiy parametrlarni oʻlchash uchun masofadan boshqariladigan nazorat asboblarini koʻzda tutish lozim.

Qolgan parametrlarni oʻlchash uchun esa mahalliy (koʻchma yoki statsionar) asboblardan foydalanish kerak.

Bir nechta tizim uchun ularning jihozlari bitta xonada joylashganda, uzatish quvurida bosim va haroratni oʻlchash uchun bitta umumiy asbob va qaytish quvurlarida har biri uchun alohida asboblarni nazarda tutishga yoʻl qoʻyiladi.

Muvofiqlashtiriluvchi parametrlarini raqamli indikatsiya qiluvchi nazoratchilardan foydalanishda vizual kuzatish nazorat-oʻlchov asboblarni koʻzda tutmaslikka yoʻl qoʻyiladi.

387. Jihozlarning ishlashi haqidagi signalizatsiyani (“Ulangan”, “Avariya”) quyidagi tizimlar uchun nazarda tutish lozim:

ishlab chiqarish, maʼmuriy-maishiy va jamoat binolarning tabiiy shamollatishi boʻlmagan xonalarining ventilyatsiyasi;

1 va 2-sinf xavfiga ega zararli moddalar va portlash xavfi boʻlgan aralashmani chiqarib yuboruvchi mahalliy soʻrmalar;

A va B toifali xonalardagi jamoat soʻrma ventilyatsiyasi;

nazorat qilinayotgan parametrlarning chetga chiqishi avariyaga olib kelishi mumkin boʻlgan, A va B toifali omborlar xonalarining soʻrma ventilyatsiyasi.

Tabiiy shamollatishga ega boʻlmagan xonalarga qoʻyiladigan talablar hojatxonalar, chekish xonalari, kiyim almashtirish xonalari va boshqa yordamchi xonalarga nisbatan qoʻllanilmaydi.

388. Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash tizimlaridagi asosiy parametrlarni masofada turib nazorat qilish va qayd qilishni texnologik talablar va loyihalashga boʻlgan vazifa boʻyicha loyihalashtirish lozim.

389. Parametrlarni avtomatik sozlashni quyidagi tizimlar uchun loyihalashtirish lozim:

ushbu SHNQning 51-52-bandlariga muvofiq toʻgʻridan-toʻgʻri tarmoqlariga ulangan avtomatlashtirilgan qozonlar yoki tizimlar bilan kvartirani isitish;

havo bilan isitish va toʻyintirish;

oʻzgaruvchan havo sarfi, shuningdek tashqi va retsirkulyatsiyali havoning oʻzgaruvchan aralashmasi bilan ishlovchi, havo beruvchi va soʻruvchi ventilyatsiya;

texnik-iqtisodiy asoslab berilganda, havo berish ventilyatsiyasi;

konditsiyalash;

sovuqlik bilan taʼminlash;

xonalardagi havoni mahalliy namligini normaga yetkazish.

Jamoat, maʼmuriy-maishiy va ishlab chiqarish binolari uchun issiqlik sarfining kamayishini taʼminlaydigan parametrlarni sozlash dasturi koʻzda tutilishi lozim.

390. Havo parametrlarini sozlash va nazorat qilish datchiklarini, xizmat koʻrsatilayotgan xona hududlaridagi xususiyatli nuqtalarda, ular qizigan yoki sovigan yuzalar va berilayotgan havo oqimlari taʼsir koʻrsatmaydigan yerlarda joylashtirish lozim.

Datchiklarni retsirkulyatsiyali havo quvurlarida ulardagi havo parametrlari xonadagi havo parametrlaridan farq qilmasa yoki oʻzgarmas kattalikka farq qilsa, joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

391. Quyidagilar uchun avtomatik bloklash koʻzda tutilishi kerak:

ventilyatorlarni yoqish va oʻchirish paytida tashqi havo klapanlarini ochish va yopish;

tizimlardan biri ishdan chiqqan holatda toʻliq yoki qisman oʻzaro almashtirishni taʼminlash maqsadida havo yoʻllari bilan bogʻlangan ventilyatsiya tizimlari klapanlarini ochish va yopish;

avtomatik gazli yongʻin oʻchirish qurilmasi bilan himoyalangan xonalardagi ventilyatsiya tizimini ventilyatorlari oʻchirilgan, shu xonalar uchun oʻrnatilgan havo quvurlaridagi klapanlarni berkitish (337-band boʻyicha);

asosiy uskuna ishdan chiqqanda zaxira uskunasini ishga tushirish;

havo isitgichlar va isitish agregatlarini yoqish va oʻchirishda issiqlik tashuvchini uzatishni yoqish va oʻchirish;

xonaning ish hududi havosida, CHRKdan ortiq konsentratsiyaga ega zararli moddalar, shuningdek binodagi havoda gaz-bugʻ-chang-havo aralashmasini ATPKCH 10 foizdan ortiq yonuvchi moddalar konsentratsiyasi hosil boʻlganda, avariya ventilyatsiyasi tizimlarini ishga tushirish.

392. 1 va 2-sinf xavfi boʻlgan zararli moddalar yoki portlash xavfi boʻlgan aralashmani chiqarayotgan, mahalliy soʻrmalar tizimlari uchun oʻrnatilgan ventilyatorlarni texnologik uskunalariga oʻrnatilmagan avtomatik bloklashni ushbu SHNQ ning 185 — 189-bandlariga muvofiq, ventilyatorlar ishdan chiqqanda texnologik uskunalarni toʻxtatishni, texnologik uskunalarni toʻxtatishni iloji boʻlmaganda avariya ventilyatsiyasi signalizatsiyasi ulanishini hisobga olgan holda loyihalashtirish lozim.

393. Tashqi yoki berilayotgan havoni oʻzgaruvchan sarfiga ega tizimlari uchun tashqi havoning minimal sarfini taʼminlashda bloklash uskunalarni nazarda tutish lozim.

Elektr havo isitkichlarni qizib ketishdan saqlash kerak.

394. Havoni nam chang tutgichlarda tozalashga ega soʻrma ventilyatsiya uchun quyidagilarni nazarda tutish lozim:

ventilyator ulanganda suv berishni ulashni;

suv berish toʻxtaganda yoki chang tutgichdagi suv sathi pasayganda ventilyatorning toʻxtalishini;

suv boʻlmaganda yoki chang tutgichda suv sathi belgilanganidan past boʻlganda ventilyatorni yoqishning mumkin emasligini.

395. Havo pardasi ulanishini, darvozalar, eshiklar oʻymalari ochilishi bilan bloklash lozim.

Pardalarni avtomatik oʻchirilishini, darvozalar, eshiklar yoki texnologik oʻymalar berkitilgandan soʻng va suvning muzlamasligini taʼminlab, issiqlik tashuvchi sarfini minimalgacha qisqartirishni inobatga olib, xonadagi meʼyoriy havo harorati qayta tiklangach, nazarda tutish lozim.

396. Havo isitkichlaridagi suvni muzlashdan avtomatik himoyasini, yilning sovuq davri uchun hisobiy tashqi havo harorati minus 5 °S va undan past (B parametrlar) hududlarda nazarda tutish lozim.

397. Dispetcherlik tizimlari texnologik jarayonlar yoki muhandislik uskunalarini ishlatishni taʼminlaydigan sanoat, turar joy, jamoat va maʼmuriy-maishiy binolar uchun moʻljallangan boʻlishi kerak.

398. Datchiklar oʻrnatilgan joydagi havoni konditsiyalashda meteorologik sharoitning aniqligini (agar maxsus talablar boʻlmasa) harorat boʻyicha ±1 oS va nisbiy namlik boʻyicha ±7 foiz deb qabul qilinishi lozim.

12-bob. Hajmiy-rejaviy va konstruktiv yechimlar

399. Yilning issiq davrida havoning tabiiy kirishi uchun belgilangan ishlab chiqarish xonalarining ochiladigan derazalari yoki oʻymalarini poldan yoki ish maydonidan derazalar pastigacha 1,8 m dan ortiq boʻlmagan balandlikda, yilning sovuq davrida havo kirishi uchun esa 3,2 m dan kam boʻlmagan balandlikda joylashtirish lozim.

Turar joy, jamoat va maʼmuriy-maishiy binolarda havo berilishi uchun moʻljallangan ochiladigan darchalar, framugalar yoki boshqa jihozlarni loyihalash kerak.

400. Ishlab chiqarish va jamoat binolarining yorugʻlik tushuvchi oʻymalaridagi tabaqalar, framugalar yoki jalyuzilari pol yoki ish maydonidan 2,2 m va undan yuqori balandlikda joylashgan boʻlsa, ularni ochish uchun xonaning ish yoki xizmat koʻrsatish hududida masofadan boshqariladigan va qoʻlda ishlatiladigan qurilmalar oʻrnatilishi zarur.

Yongʻin paytida tutunni chiqarish uchun foydalaniladigan qurilmalar esa mazkur xonalardan tashqarida joylashtirilishi kerak.

401. Poldan yoki yer sathidan 1,8 m va undan yuqorida joylashtirilgan uskunalar, armaturalar va asboblar uchun statsionar narvonlar va maydonchalarni xavfsizlik texnikasi qoidalariga muvofiq loyihalash lozim.

Armaturalar, asboblar, ventilyatsion va isitish agregatlari, shuningdek, avtonom konditsionerlarni, oʻrnatilgan xavfsizlik texnikasi qoidalariga rioya qilgan holda, koʻchma qurilmalardan xizmat koʻrsatish va taʼmirlashga yoʻl qoʻyiladi.

402. Tashqi eshiklardan 3 m dan, darvozalardan 6 m dan kam masofada joylashgan doimiy ish joylarini, sovuq havo shamoli urib turishidan toʻsiqlar yoki ekranlar bilan himoya qilish lozim.

403. Ventilyatsiya va sovitish uskunalarini taʼmirlash hamda texnik xizmat koʻrsatish uchun ushbu SHNQning 295-bandida keltirilgan yuk koʻtarish mashinalariga moʻljallangan qurilish konstruksiyalarini ishlab chiqish zarur.

404. Yongʻinga qarshi devor ortida joylashtirilgan ventilyatsiya qurilmalar xonasining toʻsiq konstruksiyalarini 0,75 h hamda eshiklarni 0,6 h olovgabardoshlilik darajasi bilan boʻlishi kerak.

405. Ventilyatsiya yoki sovitish jihozlarni yigʻish va ajratish (yoki ularning qismlarini almashtirish) uchun yigʻish oʻymalar boʻlishi lozim.

13-bob. Suv taʼminoti va kanalizatsiya

406. Berilayotgan va retsirkulyatsion havolarga ishlov berish uchun foydalanilayotgan sugʻorish, namlash, namlikni normaga yetkazish kameralari va boshqa jihozlarni suv bilan taʼminlashni Oʻz MSt 133:2024 boʻyicha ichimlik suvi sifatiga ega boʻlgan suv bilan taʼminlashni nazarda tutish lozim.

407. Ventilyatsiya va konditsiyalash tizimlaridagi sugʻorish kameralari va boshqa apparatlarda aylanayotgan suvlarni filtrlash kerak.

408. Texnikaviy sifatga ega boʻlgan suvni, soʻrma tizimlarning (retsirkulyatsiyalilar bundan mustasno) hoʻl chang tutgichlari, shuningdek oqib kelish va issiqlik utilizatsiyasi jihozlari uchun nazarda tutish lozim.

409. Oqova suvlarni chiqarib yuborish suv ajratib chiqarishni, isitish, issiqlik va sovuqlik tizimlarini suvdan boʻshatish, kondensatni ajratib olish, shuningdek ventilyatsiya hamda konditsiyalash tizimlari uskunalaridan suvni chiqarish uchun nazarda tutish zarur.

410. Sovitish qurilmalari apparatlarini sovitish uchun moʻljallangan suvning sifati, sovitish mashinalarining texnik shartlari boʻyicha qabul qilinishi kerak.

SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” shaharsozlik normalari va qoidalariga 1-ILOVA

Turar joy, jamoat va maʼmuriy-maishiy xonalarning xizmat hududida havoning harorati, nisbiy namligi va harakat tezligining yoʻl qoʻyilgan normalari

Yil davriHavoning harorati, °SHavoning nisbiy namligi, %, koʻpi bilanHavo harakatining tezligi, m/s, koʻpi bilanIssiqTashqi havoning hisobiy haroratidan koʻpi bilan 3 °S ga yuqori (A parametrlar) va 33 °S dan koʻp boʻlmagan650,5Sovuq18 — 24650,2

Izohlar:

1. Yilning sovuq davrida, koʻcha kiyimida yuriladigan jamoat va maʼmuriy-maishiy xonalar uchun havoning harorati 14 °S dan past boʻlmasligi lozim.

2. Havoning hisobiy nisbiy namligi 75 foizdan ortiq boʻlgan tumanlarda (A parametr) nisbiy namlikni 75 foizgacha qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.

3. Xonada 2 h dan ortiq uzluksiz istiqomat qiluvchi kishilar uchun oʻrnatilgan.

SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” shaharsozlik normalari va qoidalariga 2-ILOVA

Ishlab chiqarish xonalarning doimiy ishchi oʻrinlaridagi havoning harorati, nisbiy namligi va harakat tezligining optimal va shinamligi boʻyicha chegaraviy yoʻl qoʻyilgan normalari

Yil davriIsh toifasiOptimal normalarIssiqlik shinamligi boʻyicha chegaraviy normalarYoʻl qoʻyilgan normalarHarorat,- ºSNisbiy namlik, %Harakat tezligi,m/s, ortiq emasHarorat,ºSNisbiy namlik,%Harakat tezligi,m/s,ortiq emasHarorat,ºSNisbiy namlik,%Harakat tezligi,m/s,ortiq emas1234567891011IssiqYengil:60-4075Ia25-270,128/2428 ºS da55 ºS0,231/240,2-0.1Ib24-260,228/2327 ºS da60 ºS0,331/230,3-0.1Oʻrtacha ogʻirlikda:26 ºS daIIa23-250,327/2265 ºS0,430/220,4-0.2IIb22-240,326/2125 ºS da 70 ºS0,529/210,5-0.2Ogʻir III21-230,425/2024 ºS da 75 ºS0,627/200,6-0.2SovuqYengil:60-4075-40 ºS75Ia22-240,121-250,221-250,2Ib21-230,120-240,220-240,3Oʻrtacha ogʻirlikda:IIa18-200,217-230,317-230,4IIb17-190,215-210,415-210,5Ogʻir III16-180,313-190,513-190,6

Izohlar:

1. 4-ustundagi nisbiy namlikning yuqoriroq qiymati 3-ustundagi pastroq haroratga mos keladi.

2. Yilning issiq davri uchun xonadagi havoning issiqligi boʻyicha chegaraviy va ruxsat etilgan 6- va 9-ustunlar haroratlari kasr koʻrinishida:

suratda — yuqori chegara boʻyicha, maxrajda — pastki chegara boʻyicha keltirilgan.

3. Doimiy boʻlmagan ishchi oʻrinlarda havoning harakat tezligi va nisbiy namligini xuddi doimiy ishchi oʻrinlaridagi kabi qabul qilish lozim.

Havo haroratini 9-ustunda (guruhda) keltirilgandek yuqori chegarasini 1°S ga yuqori yoki yilning issiq davri uchun doimiy ishchi oʻrinlarida havoning haroratini 1 °S ga yuqori; yilning sovuq davri uchun — doimiy ishchi oʻrinlarda havoning haroratini 2 °S ga past qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.

4. Yilning issiq davrida, aholi punktlarida tashqi havoning hisobiy harorati 1°S, boʻlgan, doimiy va doimiy boʻlmagan ishchi oʻrinlarida (A parametrlari) oshganda:

a) 28 °S — t — 28 °S harorat farqining har bir darajasiga — havo harakatining tezligini 0,1 m/s ga, shu bilan birga 11-ustunda keltirilgan tezlikdan 0,3 m/s dan koʻp boʻlmagan holda oshirish lozim.

b) 24°S — t — 24°S harorat farqining har bir darajasiga — havoning nisbiy namligini 10-ustunda keltirilgan nisbiy namlikdan 5 foizga past qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.

5. Havoning nisbiy namligi yuqori boʻlgan iqlimiy hududlarda (koʻl, dengiz yaqinida), shuningdek ishchi oʻrinlarda, 9-ustunda keltirilgan haroratni taʼminlash uchun havo oqimini suv bilan adiabatik ishlov berishni qoʻllashda, ushbu jadvaldagi berilgan izohning 4.b-bandiga muvofiq aniqlangan nisbiy namlikdan, havoning nisbiy namligini 10 foizga yuqori qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.

6. Iqtisodiy yoki ishlab chiqarish sharoitlariga koʻra, ruxsat etilgan normalarni taʼminlash imkoni boʻlmasa, bunda doimiy ishchi oʻrinlarda havoni konditsiyalash yoki havoni radial tarqalishini nazarda tutish lozim.

SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” shaharsozlik normalari va qoidalariga 3-ILOVA

Havoni radial tarqatishdagi haroratining va harakat tezligining hisobiy normalari

Ish toifasiOqimdan tashqaridagi havoning harorati, °SIshchi oʻrinda havoni radial tarqaladigan oqimdagi havoning 1 m2 dagi oʻrtacha tezligi m/sHisobiy issiqlik oqimining sirt zichligida, W/m2, havoni radial tarqaladigan oqimdagi aralashmasining harorati, °S140 — 350700140021002800Yengil Imazkur SHNQning 2-ilovasining 6 — 9-ustuni boʻyicha qabul qilinsin1233,528---2428--212628-16242627-202425Oʻrtacha ogʻir IImazkur SHNQning 2-ilovasi ning 6 — 9-ustuni boʻyicha qabul qilinsin1233,52728--22242728-212425-162122--1819Ogʻir IIImazkur SHNQning 2-ilovasi ning 6 — 9-ustuni boʻyicha qabul qilinsin233,52526-192223162022-1820-1719

Izohlar:

1. Jadvalda keltirilgan oqimdan tashqaridagi havo haroratida, ishchi joyida radial tarqaladigan oqimdagi havo aralashmasining haroratini jadvalda keltirilgan har bir harorat farqiga 0,4 °S dan oshirish yoki pasaytirishga, biroq 16 °S past boʻlmagan holda, qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.

2. Nurli issiqlik oqimining sirt zichligini nurlanish davomida oʻrtagacha teng deb qabul qilish lozim.

3. Uzluksiz ish davomida nurli issiqlik oqimining kamida 15 yoki 30 min koʻp davomli taʼsirini radial tarqatadigan oqimdagi havo aralashmasining haroratini jadvalda keltirilgan kattalikdek tegishlicha 2 °S ga yuqori yoki past qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.

4. Nurli issiqlik oqimining sirt zichligining oraliq qiymatlari uchun radial tarqaladigan oqimdagi havo aralashmasining haroratini interpolyatsiya yordamida aniqlash lozim.

SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” shaharsozlik normalari va qoidalariga 4-ILOVA

Ishchi hududidagi normalangan havo haroratiga ekvivalent boʻlgan xonadagi havo haroratini va isitkich (yoki sovitkich) sirtining haroratini hisoblash uchun nomogramma

Nomogramma, ishchi oʻrinda havo harakatining tezligi koʻpi bilan 0,5 m/s, isitkich yoki sovitkichning sirtining maydoni 0,5 m2 va undan ortiq boʻlgan vertikal boʻyicha 1 m va gorizontal boʻyicha ishchidan 1,5 m masofada nurli sirtlarning joylashishi uchun qurilgan.

tn — ishlab chiqarish xonasidagi doimiy ishchi oʻrnidagi normalanadigan havo harorati, °S;

D, O, X — havoning normalangan yoʻl qoʻyilgan B yoki optimal O haroratlarida va sirtning harorati tp boʻlgan nurli isitkich bilan ishchining tanasini isitish hamda havoning normalangan X optimal haroratlarida va sirtining harorati ts boʻlgan nurli sovitkich bilan ishchining tanasini sovitishda xonadagi havo harorati ts ni aniqlash uchun oʻzgarish chizigʻi;

D1 — D4; O1 — O4 — ishchi oʻrinda havoning yoʻl qoʻyilgan va optimal haroratlariga mos keladigan isitkichning tepasida D1, O1, yon tomondan D2, O2 yonida ikki tomondan D3, O3 yonida uch tomondan D4, O4 joylashgan, nurli isitkich sirtining haroratini aniqlash uchun oʻzgarish chiziqlari.

X1 — X4 — sirtlar yuqorida keltirilgandek joylashganda, nurli sovitkich sirtining haroratini aniqlash uchun oʻzgarish chiziqlari.

SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” shaharsozlik normalari va qoidalariga 5-ILOVA

Turar joy, jamoat va maʼmuriy-maishiy xonalarning xizmat hududida havoning harorati, nisbiy namligi va harakat tezligining optimal va issiqlik shinamligi boʻyicha chegaraviy yoʻl qoʻyilgan normalari

Havo harorati, ºSHavoning nisbiy namligi,%Havoning harakatlanish tezligi, m/s, ortiq emaschegaraviyoptimalIssiq22 — 2723 — 2823 — 2624 — 2760 — 3060 — 300,20,3Sovuq va oʻtish sharoitlari18 — 2420 — 2245 — 300,2

Izohlar:

1. Xonada uzluksiz 2 h dan ortiq vaqt davomida boʻlgan odamlar uchun oʻrnatilgan.

2. Haroratning kichik qiymati havoning nisbiy namligi yuqoriroq boʻlgan qiymatga mos keladi.

SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” shaharsozlik normalari va qoidalariga 6-ILOVA

Havo harakatining normalangan tezligidan havo oqimidagi maksimal tezligiga oʻtish “K” koeffitsiyentlari

Meteorologik sharoitlarKishilarni joylashtirishIshlar toifalari uchun “K” koeffitsiyentlariYengil — IOʻrtacha ogʻir — IIogʻir — III1234Yoʻl qoʻyilganhavoning keluvchi oqimining bevosita taʼsir hududi chegaralarida:a) boshlangʻich hududda va havoni radial tarqalishida11b) asosiy hududda1,41,8havoning keluvchi oqimining bevosita taʼsir hududidan tashqarida1,62havoning teskari oqimi hududida1,41,8Optimalhavoning keluvchi oqimining bevosita taʼsir hududidagi — uchastka chegaralarida:a) boshlangʻich11b) asosiy1,21,2havoning keluvchi oqimining bevosita taʼsir hududidan tashqarida yoki havoning teskari oqimi hududida1,21,2

Izoh. Oqimning bevosita hududi, oqimning koʻndalang kesim maydoni bilan, bunda havo harakatining tezligi Vx dan 0,5 Vx.gacha chegaralarda oʻzgaradi.

SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” shaharsozlik normalari va qoidalariga 7-ILOVA

Ishchi yoki xizmat koʻrsatish hududidan keluvchi oqim haroratini havoning normalangan haroratidan ruxsat etilgan ogʻishi

Meteorologik sharoitlarXonalarHavoning ruxsat etilgan ogʻishlari,°SXonadagi issiqlik yetishmovchiligini toʻldirish vaqtidaXonadagi ortiqcha issiqlikni assimilyatsiya davridaKishilarni joylashtirishXonaga keluvchi oqimning bevosita taʼsir hududidaXonaga keluvchi va teskari oqimning bevosita taʼsir hududidan tashqaridaXonaga keluvchi oqimning bevosita taʼsir hududidaXonaga keluvchi va teskari oqimning bevosita taʼsir hududidan tashqaridaRuxsat etilganTurar joy, jamoat va maʼmuriy-maishiy:∆t133,5--∆t2--1,52Ishlab chiqarish:∆t156--∆t2--22,5OptimalHar qanday, maxsus texnologik talabalar qoʻyiladigan xonalardan tashqari∆t111,5--∆t2--11,5

SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” shaharsozlik normalari va qoidalariga 8-ILOVA

Xonalarning toʻsiq konstruksiyalari orqali sizib oʻtuvchi tashqi havoni isitishga issiqlik sarfi

1. Sizib oʻtuvchi havoni isitishga issiqlik sarfini(Qi, W,) quyidagi formula orqali aniqlash lozim:

Qi = 0,28 Σ Gi c (tp — ti) k, (1)

bunda:

Gi — ushbu ilovaning 3-bandiga muvofiq aniqlanadigan, xonaning toʻsiq konstruksiyalari orqali sizib oʻtuvchi havoning sarfi, kg/h;

s — 1 kJ/(kg °S) ga teng, havoning solishtirma issiqlik sigʻimi;

tp, ti — yilning sovuq davrida (B parametrlar) tashqi havoning va tegishlicha xonadagi (oʻrtacha, xonaning balandligi 4 m dan ortiq boʻlishiga bogʻliq holda uning oshishini hisobga olish) havoning hisobiy harorati, °S;

k — konstruksiyalardagi muqobil issiqlik oqimining taʼsirini hisobga oluvchi uch tabaqali oyna va devor panellarining birikish joylari uchun 0,7 ga, ajratuvchi birikish joylari boʻlgan oyna va balkon eshiklari uchun — 0,8 ga va ochiq oʻymalari va juftlangan tabaqalari boʻlgan balkon, eshiklari va oynalari, bir qavatli oynalar uchun — 1,0 ga teng boʻlgan koeffitsiyent.

2. Isitilgan oqimli havo bilan qoplanmaydigan, tabiiy havoni soʻrib olish ventilyatsiya tizimiga ega turar joy va jamoat binolari xonalaridagi sizib oʻtuvchi havoni isitishga ketadigan issiqlik sarfi Qi,, W, ni ushbu ilovaning 1 va 2-formulalardan hisobiy yoʻl bilan olingan qiymatlardan kattasiga teng deb qabul qilish lozim:

Qi = 0,28 Ln ρ c (tp — ti), (2)

bu yerda:

Ln — isitilgan oqimli havo bilan qoplanmaydigan chiqarib yuboriladigan havo sarfi, m3/h; tura joy binolari uchun — har 1 m2 turar joy xonalariga solishtirma meʼyoriy sarfi 3 m3/h;

ρ — xonadagi havo zichligi, kg/m3.

3. Xonadagi zich boʻlmagan tashqi toʻsiqlar orqali sizib oʻtuvchi havoning sarfini kg/h quyidagi formula boʻyicha aniqlash lozim:

bu yerda:

A1, A2 — tashqi toʻsiq konstruksiyalarining tegishlicha yorugʻlik oʻymalari (oyna, balkon eshiklari, oynavand tomlar va boshqa toʻsiqlarning yuzasi, m2;

Az — tashqi toʻsiq konstruksiyalaridagi teshiklar, zich boʻlmagan joylar va oʻymalarning yuzasi;

∆ri, ∆r1 — birinchi qavatning pol sathidagi va tegishlicha hisobiy qavatdagi toʻsiq konstruksiyalarining ichki va tashqi yuzalaridagi bosimlar orasida hisobiy farq, Pa;

Ru — SHNQ 2.01.04-18 “Qurilish issiqlik texnikasi” boʻyicha qabul qilinadigan havo oʻtkazuvchanlik qarshiligi, m2 h Pa/kg;

Gn — tashqi toʻsiq konstruksiyalarining meʼyoriy havo oʻtkazuvchanligi, kg/(m2 h), SHNQ 2.01.04-18 “Qurilish issiqlik texnikasi” boʻyicha qabul qilinadi.

l — devor panellarining tutash joyining uzunligi, m.

Har bir toʻsiq konstruksiyasining ichki va tashqi sirtlaridagi bosimlar orasidagi hisobiy farq, ∆ri, Pa, texnologik ehtiyojlarga sarflanadigan va sunʼiy harakatga keltiriladigan, ventilyatsiya tizimlari orqali chiqariladigan va uzatiladigan havo oʻrtasidagi disbalans sarfi va issiqlik hamda shamol bosimlari hisobidan binoga kiradigan ΣGi, kg/h va undan chiqadigan ΣGyext,, kg/h havo sarfi asosida binodagi havoning shartli — doimiy rint,, Pa, bosimi aniqlangandan soʻng, qabul qilinadi (tashqi toʻsiq konstruksiyalarining ichki yuzalaridagi bosimlari bilan tenglashtiriladi).

Bosimlarning hisobiy farqi ∆ri quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

∆ri = (N-hi) (γi-γp)+0,5ρiv2(ce.n.-ce.p.) k1-rint , (4)

N — yer sathining oʻrtacha rejaviy belgisidan karnizning tepasigacha, oynavand tomning tortish tirqishining markazigacha yoki shaxta (kon) ogʻzigacha boʻlgan binoning balandligi, m;

hi — yer sathidan deraza, balkon eshiklari, eshiklar, darvoza, oʻymalar tepasigacha yoki devor panellarining gorizontal oʻqigacha va vertikal tutash joyining oʻrtasigacha boʻlgan hisobiy balandlik, m;

γi , γp — xonadagi havo va tegishlicha tashqi havoning solishtirma ogʻirligi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi, N/m3:

bu yerda: ρi — tashqi havoning zichligi, kg/m3;

https://neolex.uz/uz/laws/law-7262447