Suvni tozalashda qoʻllaniladigan reagentlar, filtrlovchi materiallar va ion almashinuvchi qatronlar hamda sintetik polielektrolitlarga qoʻyiladigan sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlarini (0084-24-son SanQvaN) tasdiqlash toʻgʻrisida (21-son)

22.11.2024

Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasining

qarori

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2024-yil 13-dekabrda hisobga olindi, hisob raqami 319]

Oʻzbekiston Respublikasining “Aholining sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi toʻgʻrisida”gi Qonuni va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 25-iyuldagi PF-6035-son “Koronavirus pandemiyasini yumshatish, aholining sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi va salomatligini saqlash tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Farmoniga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi qaror qiladi:

1. Suvni tozalashda qoʻllaniladigan reagentlar, filtrlovchi materiallar va ion almashinuvchi qatronlar hamda sintetik polielektrolitlarga qoʻyiladigan sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari (0084-24-son SanQvaN) 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Ayrim sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari 2-ilovaga muvofiq oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin.

3. Mazkur qaror Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirligi bilan kelishilgan.

4. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Rais B. YUSUPALIYEV

Toshkent sh.,

2024-yil 22-noyabr,

21-son

Kelishildi:

Vazir v.b. Sh. XIDOYATOV

2024-yil 8-noyabr

Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasining 2024-yil 22-noyabrdagi 21-son qaroriga 1-ILOVA

Suvni tozalashda qoʻllaniladigan reagentlar, filtrlovchi materiallar va ion almashinuvchi qatronlar hamda sintetik polielektrolitlarga qoʻyiladigan sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari (0084-24-son SanQvaN)

Mazkur sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari (bundan buyon matnda sanitariya qoidalari deb yuritiladi) suvni tozalashda qoʻllaniladigan reagentlar, filtrlovchi materiallar va ion almashinuvchi qatronlar, sintetik polielektrolitlarga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablarini belgilaydi.

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Mazkur sanitariya qoidalarida quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:

reagent — kimyoviy reaksiyada ishtirok etuvchi modda, reaktiv;

filtrlovchi materiallar — suvni filtirlashga moʻljallangan maxsus gʻovak toʻsiq;

sintetik polielektrolit — eritmada ionlanish qobiliyatiga ega boʻlgan guruhlarni oʻz ichiga olgan polimer;

ion almashinadigan qatronlar — suyuqlikdagi ionlarni boshqa ionlar bilan olib tashlash yoki almashish uchun ishlatiladigan qattiq gʻovakli material;

ruxsat etilgan konsentratsiya (REK) — suvdan foydalanishning gigiyenik sharoitlarini yomonlashtirmaydigan suvdagi maksimal konsentratsiyasi;

mikroflora — muayyan tabiiy muhit (tuproq, suv, havo, oziq-ovqat mahsulotlari, hayvon, oʻsimlik, odam organizmi yoki organlari)da yashaydigan mikroorganizmlar majmui;

moddaning ishchi dozasi — moddaning bir martalik yoki umumiy qabul qilingan miqdori.

2. Reagentlar, filtrlovchi materiallar va ion almashuvchi qatronlar hamda sintetik polielektrolitlar yordamida suvni tozalash ishlari amalga oshirilgandan soʻng suv sifatining koʻrsatkichlari OʻzMSt 133:2024 “Ichimlik suvi. Gigiyenik talablar va sifatini nazorat qilish”ga muvofiq boʻlishi lozim.

2-bob. Suvni tozalashda qoʻllaniladigan reagentlarga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablari

3. Suvni tozalashda qoʻllaniladigan reagentlar ularning yoʻriqnomalarida keltirilgan tarkibga, fizik-kimyoviy va gigiyenik xususiyatlarga muvofiq boʻlishi kerak.

4. Reagentlarning samaradorligini aniqlashda suvning tarkibi, sifati va mintaqaviy xususiyatlariga taʼsiri inobatga olinishi lozim.

5. Reagentlarni sinovdan oʻtkazishda quyidagi talablar hisobga olinishi zarur:

reagentlardan foydalanadigan suv xoʻjaligi obyektlarining aholi punktlariga zararli taʼsirining yoʻqligi;

suvning organoleptik xususiyatlariga taʼsir etmasligi;

suvda aholi salomatligi uchun xavfli boʻlgan birikmalar konsentratsiyalarini OʻzMSt 133:2024 “Ichimlik suvi. Gigiyenik talablar va sifatini nazorat qilish” talablariga muvofiq boʻlishi;

suvda mikrofloraning rivojlanishiga taʼsir etmasligi;

suvdagi zararli kimyoviy birikmalar reagentlar bilan reaksiyaga kirishishi natijasida bir turdan boshqa turga aylanish qobiliyatining yoʻqligi.

6. Suvni tozalashda qoʻllaniladigan reagentlarni (flokulyantlar, koagulyantlar, antinakipinlar, korroziyaga qarshi vositalar, stabilizatorlar) REK koʻrsatkichlariga muvofiqligi taqqoslanishi lozim.

7. Reagentlarni samaradorligini aniqlashdan oldin quyidagilar amalga oshirilishi lozim:

reagentdagi aralashmalar miqdori toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni ularning yoʻriqnomasiga muvofiqligini tekshirish, bunda aralashmalarni suv va organik erituvchilar bilan ekstraksiya (ajratib olish) qilish yoʻli orqali aniqlash;

reagentni qoʻllash jarayonida suvga tushishi mumkin boʻlgan aralashmalarni (havodagi mayda zarrachalar, tuproq) tahlil qilishda ishchi dozadan 3 — 5 baravar yuqori konsentratsiyalardagi suvda eritish;

suvda 3 — 5 ishchi dozasi darajasidagi reagent mavjud boʻlganda, hosil boʻlgan aralashmalarning konsentratsiyasini hisoblab chiqish;

REK mavjud boʻlmasa ularning REKlarini belgilash;

suvga tushgan moddalarning aylanmasi (migratsiyasi) va oʻzgarishi (transformatsiya) dinamikasi, shuningdek suvni tozalash jarayonida reagentning barqarorligini oʻrganish;

reagentga taʼsir etuvchi tashqi muhit omillari (saqlash, tashish sharoitlari va mikroiqlim koʻrsatkichlari) natijasida yuzaga keladigan oʻzgargan (transformatsiyalangan) mahsulotlarni aniqlash;

suvni xlorlash paytida hosil boʻlishi mumkin boʻlgan xavfli oʻzgargan (transformatsiyalangan) mahsulotlarni aniqlash.

8. Reagentlarni dastlabki samaradorligini aniqlash quyidagi talablarga muvofiq amalga oshirilishi kerak:

ishchi dozalar va toksiklik boʻyicha chegara konsentratsiyasi (ShKtoks) qiymatlari nisbatiga teng boʻlishi;

ishchi doza qiymati toksiklik boʻyicha chegara konsentratsiyasidan oshsa reagentni qoʻllamaslik;

3-4-xavflilik sinfidagi reagentlarni qoʻllashga yoʻl qoʻyilishi, bunda aralashmalar miqdori ishchi dozaning 1/2 REK dan oshmasligi.

9. Reagentdan foydalanish uchun olingan laboratoriya xulosasida uning REK qiymati, maksimal ishchi dozasi, qoldiq miqdorning ruxsat etilgan qiymati, tozalangan suvda nazorat qilinishi kerak boʻlgan qoʻshimcha kimyoviy koʻrsatkichlar (monomerlar, oʻzgargan mahsulotlar tarkibi) koʻrsatilishi kerak.

10. Reagentlarni quyidagi hollarda qayta samaradorligini aniqlash zarur:

suvni tozalash texnologiyasi oʻzgarganda;

yangi qurilgan korxonada suvni tozalash ishlari amalga oshirilganda;

reagentlar xorijiy mamlakatlardan import qilinganda;

bir nechta namunalarni taqqoslash zarur boʻlgan hollarda;

dastlabki samaradorlik aniqlanganda eng xavfli aralashmalarning mavjudligida;

11. Suvni tozalashda qoʻllaniladigan reagentlar va materiallar mazkur sanitariya qoidalarining 1-ilovasiga muvofiq boʻlishi lozim.

3-bob. Suvni tozalashda qoʻllaniladigan filtrlovchi materiallar va ion almashinuvchi qatronlarga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablari

12. Filtrlovchi materiallarni samaradorlikni aniqlash quyidagicha amalga oshirilishi lozim:

sunʼiy filtrlovchi materiallar (keramzitlar, shungitlar) uchun ishlab chiqarish texnologiyasi, aralashmalarning mavjudligi, granulometrik tarkibi, filtrlash tezligi, ish davrining davomiyligi, yuvish intensivligi va chastotasi, mexanik mustahkamligi va kimyoviy barqarorligi boʻyicha sinov natijalarini aniqlash;

tabiiy donador filtrlovchi materiallar (seolitlar, koʻmirlar, qum, shagʻallar), yangi topilgan va oʻzlashtirilayotgan manbalardan olingan filtrlovchi materiallar hamda ularning suvli ekstraktlarini radiatsiya xavfsizlik jihatidan tekshirish;

filtrlovchi materiallarning suvli ekstraktlari tarkibidagi ogʻir metallar va boshqa noorganik birikmalar miqdorini kimyoviy-analitik tekshiruvlar asosida aniqlash;

sunʼiy filtrlovchi materiallar va adsorbentlarni oksidlanish koʻrsatkichlari, materiallardan olingan suvli ekstraktlardagi uglerodlarning anorganik va organik tarkibini aniqlash hamda ushbu koʻrsatkichlarning fon qiymatlari belgilangan chegaradan oshmasligini taʼminlash.

13. Ion almashinuvchi qatronlarni samaradorligini aniqlashda filtrlovchi materiallardan moddalarning koʻchish holati statik sharoitlarda va suvni tozalash jarayonini taʼminlaydigan qurilmalarda oʻrganilishi lozim.

14. Ion almashinuvchi qatronlarni suvdagi aralashmalarini ekstraksiya qilish quyidagicha amalga oshirish kerak:

rN darajasi 6,5 va 8,5 ga teng boʻlgan distillangan suv yordamida;

20°C haroratda 30 kun davomida;

60°C haroratda 1 kun davomida;

suvli ekstraktlarda kimyoviy moddalar konsentratsiyalarini hamda ion almashinuvchi materiallarning mutagen, allergen va qoʻzgʻatuvchi xususiyatlarini aniqlash.

15. Suvni tozalashda biokorroziya jarayonlarining kelib chiqishini oldini olish uchun ion almashinuvchi qatronlarni qoʻllash sharoitlarini (suv harorati, dezinfeksiya usullari, materialning regeneratsiyasi) inobatga olish kerak.

16. Suv tozalash uchun qoʻllaniladigan filtrlovchi materiallar orqali suv ekstraktlarida tekshiriladigan koʻrsatkichlar mazkur sanitariya qoidalarining 2-ilovasiga muvofiq boʻlishi lozim.

4-bob. Suvni tozalashda qoʻllaniladigan sintetik polielektrolitlarga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablari

17. Sintetik polielektrolitlarni samaradorligini aniqlash quyidagicha amalga oshirilishi lozim:

sintetik polielektrolitlar ishlab chiqarishda xomashyo tarkiblarini baholash, sintez sharoitlarini barqarorlashtirish, aralashmalar, qoʻshimcha va oraliq mahsulotlarni nazorat qilish;

sintetik polielektrolitlardagi monomerlar va toksik aralashmalarning REKini hisoblash;

sintetik polielektrolitlarning yoʻl qoʻyiladigan maksimal dozasini aniqlash.

18. Sintetik polielektrolitlarni samaradorligini aniqlash ularning kimyoviy, mexanik va mikrobiologik taʼsirlari (erkin radikallar, ikki va uch valentli kationlar, anaerob va aerob bakteriyalar, shuningdek ultrabinafsha nurlanish), molekulyar massasi, ion zaryadlarining xususiyati va miqdori (zichligi), qovushqoqligi, fizik shakli, barqarorligi, transformatsiyasi, biotransformatsiyasi va biodegradatsiya qilish qobiliyati, xavfli konsentratsiyalarda monomerlar va toksik aralashmalarning mavjudligi, zaharliligi hamda xavfliligi hisobga olinishi lozim.

19. Sintetik polielektrolitlarning ruxsat etilgan dozasi tozalanayotgan suvning fizik-kimyoviy koʻrsatkichlarini (rN, loyqalik, rangdorlik) hisobga olgan holda kunlik sinov koagulyatsiyasi (flokulyatsiyasi) usuli orqali belgilanishi va samaradorligini aniqlash suvning organoleptik koʻrsatkichlar boʻyicha amalga oshirilishi lozim.

20. Suvni tozalashda qoʻllaniladigan sintetik polielektrolitlar mazkur sanitariya qoidalarining 3-ilovasiga muvofiq boʻlishi lozim.

21. Mazkur sanitariya qoidalarini ishlab chiquvchilar roʻyxati ushbu sanitariya qoidalarining 4-ilovasida keltirilgan.

Suvni tozalashda ishlatiladigan reagentlar va materiallar

Suvni tozalashda qoʻllaniladigan filtrlovchi materiallar orqali suv ekstraktlarida tekshiriladigan koʻrsatkichlar

Suvni tozalashda qoʻllaniladigan sintetik polielektrolitlar

Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasining 2024-yil 22-noyabrdagi 21-son qaroriga 2-ILOVA

Oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilayotgan ayrim sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari

ROʻYXATI

1. Oʻzbekiston Respublikasi bosh davlat sanitariya vrachi tomonidan 2004-yil 25-oktabrda tasdiqlangan “Oʻzbekistonning oʻziga xos sharoitlarida suvni tozalash tizimlarida qoʻllaniladigan reagentlarni gigiyenik baholash” 0170-04-son SanQvaM.

2. Oʻzbekiston Respublikasi bosh davlat sanitariya vrachi tomonidan 2004-yil 25-oktabrda tasdiqlangan “Oʻzbekistonning oʻziga xos sharoitlaridagi suv taʼminoti tizimlarida qoʻllaniladigan filtr materiallari va ion almashinadigan smolalarni gigiyenik baholash” 0171-04-son SanQvaM.

3. Oʻzbekiston Respublikasi bosh davlat sanitariya vrachi tomonidan 2004-yil 25-oktabrda tasdiqlangan “Oʻzbekiston aholisini ichimlik suvi bilan taʼminlash amaliyotida sintetik polielektrolitlardan foydalanish ustidan nazorat” 0174-04-son SanQvaM.