SHNQ 2.06.12-24 “Suv oqimini boshqarish uchun suv omborlari. Loyihalash talablari” shaharsozlik normalari va qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida (01/2-76-son)

22.10.2024

Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining

buyrugʻi

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2024-yil 22-noyabrda hisobga olindi, hisob raqami 316]

Oʻzbekiston Respublikasining Shaharsozlik kodeksiga muvofiq buyuraman:

1. SHNQ 2.06.12-24 “Suv oqimini boshqarish uchun suv omborlari. Loyihalash talablari” shaharsozlik normalari va qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasining 2019-yil 4-dekabrdagi 532-son buyrugʻi bilan tasdiqlangan SHNQ 2.06.12-19 “Suv oqimini boshqarish uchun suv omborlari” shaharsozlik normalari va qoidalari oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin.

3. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi hamda Suv xoʻjaligi vazirligi bilan kelishilgan.

4. Ushbu buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Vazir v.b. Sh. XIDOYATOV

Toshkent sh.,

2024-yil 22-oktabr,

01/2-76-son

Kelishildi:

Suv xoʻjaligi vaziri Sh. XAMRAYEV

2024-yil 15-oktabr

Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vaziri A. ABDUXAKIMOV

2024-yil 2-oktabr

Favqulodda vaziyatlar vaziri A. KULDASHEV

2024-yil 9-sentabr

Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining 2024-yil 22-oktabrdagi 01/2-76-son buyrugʻiga ILOVA

SHNQ 2.06.12-24 “Suv oqimini boshqarish uchun suv omborlari. Loyihalash talablari” shaharsozlik normalari va qoidalari

Ushbu shaharsozlik normalari va qoidalari (bundan buyon matnda SHNQ deb yuritiladi) yangi quriladigan va rekonstruksiya qilinadigan suv oqimini boshqarish uchun suv omborlarini (bundan buyon matnda suv omborlari deb yuritiladi) loyihalashga oid talablarni belgilaydi.

Mazkur SHNQ issiqlik elektr stansiyalarni suv bilan taʼminlovchi suv omborlari, sanoat korxonalarini yongʻin oʻchirish va texnologik maqsadlar uchun foydalaniladigan suv omborlari hamda qoldiq jinslarni saqlashga moʻljallangan suv omborlarini loyihalashga nisbatan tatbiq etilmaydi.

1-bob. Shaharsozlik normalari va qoidalariga havolalar

1. Ushbu SHNQda quyidagi shaharsozlik normalari va qoidalariga havolalar keltirilgan:

SHNQ 2.06.01-24 “Gidrotexnika inshootlari”;

SHNQ 2.06.05-21 “Grunt materiallaridan toʻgʻonlar”;

SHNQ 2.06.06-21 “Beton va temir-beton toʻgʻonlar”.

2-bob. Atamalar va taʼriflar

2. Mazkur SHNQda quyidagi atamalar va ularning taʼriflari qoʻllanilgan:

byef — suv obyektining (daryo, kanal va boshqalar) gidrotexnika inshootiga tutashgan qismi;

doimiy suv bosish zonasi — tabiiy sharoitlarda daryodagi suvning eng past sathi boʻyicha belgilangan chegaradan to suv oqimini toʻsish natijasida koʻtariladigan sathning normal koʻrsatkichigacha boʻlgan oraliqdagi suv yuzasi ostida qoladigan maydon;

suv ombori — suvni toʻplash, saqlash va uning oqimini boshqarish maqsadida suv oqimining yoʻlini toʻsuvchi inshoot yordamida hosil boʻlgan sunʼiy yoki tabiiy suv havzasi;

suv oqimini boshqarish — suvdan foydalanish va suv toshqinlari bilan kurashish maqsadida favqulodda vaziyatlarning oldini olish hamda quyi hududlarda suvdan foydalanish uchun suv oqimi hajmini tegishli vaqt oraligʻida qayta taqsimlash;

suvni muhofaza qilish zonasi — suv omborining tiqilib qolishi, ifloslanishi va tuproq eroziyasi mahsulotlari bilan loyqalanishning oldini olish hamda kulay suv rejimini taʼminlash maqsadida suv omboriga tutashgan maxsus hudud;

toʻgʻon — suvning sathini koʻtarish va suv omborining boshqariladigan hajmini yaratishga moʻljallangan suv oqimining yoʻlini toʻsuvchi inshoot.

3-bob. Umumiy qoidalar

1-§. Suv omborlarini tasniflash

3. Suv omborlari joylashuviga qarab quyidagilarga boʻlinishi lozim:

soyliklarda, shu jumladan vaqtinchalik suv oqimlarida toʻgʻon yordamida hosil boʻladigan oʻzanli suv omborlari;

relyefning tabiiy va sunʼiy tashkil qilingan (marzalar hosil qilish natijasida yuzaga keladigan) pastliklarda bunyod qilinadigan suv omborlari;

koʻldan oqib chiqadigan daryoga toʻgʻon qurish yoʻli bilan ushbu koʻllarning suvini yetkazib berish va oʻzaro suv almashuvini sunʼiy boshqarish natijasida hosil boʻladigan suv omborlari.

4. Suv omborlarining hajm boʻyicha tasniflash quyidagicha boʻlishi kerak:

yirik suv omborlari — toʻla hajmi 1 km3, (1,0 mlrd m3) va undan koʻp, suv yuzasining maydoni 50 km2 (5,0 ming ha oʻzi ham) va koʻp;

oʻrtacha suv omborlari — toʻla hajmi 0,1÷1 km3, suv yuzasining maydoni 5 — 50 km2 gacha;

kichik suv omborlari — toʻla hajmi 0,1 km3 dan kam.

2-§. Suv ombori tarkibi

5. Suv omborlari quyidagilardan iborat boʻlishi kerak:

toʻgʻon;

marza hosil qilish yoʻli bilan qurilgan koʻtarmalar;

suv tashlash, suv tushirish va suv chiqarish inshootlari.

Toʻgʻon va uning konstruksiyalarining turlari texnik-iqtisodiy taqqoslash asosida qurilish maydonining topografik, gidrologik va muhandislik-geologik sharoitlari va tabiatni muhofaza qilishni inobatga olgan holda tanlanishi lozim.

Suv omborlari togʻli yoki togʻ etagidagi hududlarda joylashgan boʻlsa, ushbu suv ombori yaqinida tosh, shagʻal (mayda tosh) zaxiralarining mavjudligiga qarab, gil-tuproqli, yadroli tosh-toʻkmali va tosh-tuproqli toʻgʻonlarni loyihalashga yoʻl qoʻyiladi.

Toʻgʻonlarni loyihalash SHNQ 2.06.05-21 yoki SHNQ 2.06.06-21 ga muvofiq amalga oshirilishi kerak.

Suv tashlash, suv tushirish va suv chiqarish inshootlarini loyihalash SHNQ 2.06.01-24 ga muvofiq amalga oshiriladi.

6. Suv omborining taʼsiri ostidagi zonalarga quyidagilar kiritilishi kerak:

doimiy suv bosish zonasi;

vaqtinchalik suv bosish zonasi;

qisman suv bosish zonasi.

Yoz-kuz davrida suv bosish zonasidagi eng past sathlar uchun daryodagi suvning maksimal sarfi 10 foizni tashkil etilishini (10 yilda bir marta sodir boʻlishi), bunda suv oqimini toʻsish natijasidan hosil boʻladigan sath koʻtarilishining egri chizigʻini hisobga olish kerak.

3-§. Suv ombori gidrotexnika inshootlarining xizmat qilish muddati

7. Suv ombori gidrotexnika inshootlarining xizmat qilish muddati ularning sinflaridan kelib chiqqan holda, quyidagidan kam boʻlmasligi zarur:

I va II sinf inshootlar uchun 100 yil;

III va IV sinf inshootlar uchun 50 yil.

8. Suv ombori gidrotexnika inshootlarining sinflari SHNQ 2.06.01-24 ga muvofiq belgilanishi kerak.

Sugʻorish uchun moʻljallangan suv omborlari oʻlchami uning kosasining hajmiga qarab qabul qilinishi lozim.

4-bob. Suv ombori oʻzani boʻyicha talablar

9. Sugʻorish uchun suv olish manbai sifatida rekonstruksiya qilinayotgan suv omboridan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

10. Suv ombori hududida avtomobil yoʻllarini qaytadan barpo etish yirik masshtabli kartografik maʼlumotlar asosida aniqlanishi kerak.

11. Suv omborlarida mavjud temir yoʻllar va ularning inshootlarining texnik holatini saqlab qolish maqsadida loyihada quyidagilar nazarda tutilishi kerak:

mavjud temir yoʻl koʻtarmasini rekonstruksiya qilish (yerdan maʼlum balandlikka koʻtarish) yoki suv omborini aylanib oʻtgan yangi yoʻl qurish;

mavjud temir yoʻl izlari va ularga tegishli inshootlarini toʻliq yoki qisman suv bosishdan va qirgʻoqlar oʻpirilishini muhandislik vositalari yordamida himoyalash.

5-bob. Suv omboridan foydalanish boʻyicha talablar

12. Suv omborining ish rejimida quyidagilar taʼminlanishi lozim:

suv oqimi yoʻlini toʻsuvchi inshootlarning va suv ombori qirgʻogʻi yaqinidagi turar joylarning xavfsizligi;

suv isteʼmolining tasdiqlangan grafigiga mos ravishda suv bilan taʼminlash.

13. Suv omborini suv bilan toʻldirish va undan suvni batamom chiqarib yuborish toʻgʻonning korpusida xavfli deformatsiyalar paydo boʻlishiga yoʻl qoʻymaydigan, qiyalik sirtlarining mustahkamligi va mahkamlovchi moslamalarning yaxlitligini taʼminlaydigan holatda bajarilishi kerak.

14. Suv omborini suv bilan toʻldirish va undan suvni batamom chiqarib yuborishning loyihada tavsiya etilgan tezligi uni foydalanish jarayonida maxsus tadqiqotlar yordamida aniqlashtirilishi kerak.

15. Qish davrida suv sathining tebranishlari muz qatlami harakatlanishini keltirib chiqarmasligi kerak.

16. Suv omborini toʻldirish va suv sathini kerakli darajada pasaytirilishining grafiklari suv omborining foydali hajmidan samarali foydalanishni, shuningdek mavsumiy toshqinlar oqimi oʻtkazilishini taʼminlashi kerak. Bu grafiklar suv ombori loyihasi tarkibida tuzilgan boʻlishi lozim.

6-bob. Suv ombori va uning hududida atrof-muxitni muhofaza qilish

17. Suv ombori va uning hududida oʻsimliklar, baliqlar, hayvonlar, qushlarning noyob turlarini saqlab qolishga qaratilgan chora-tadbirlar nazarda tutilishi kerak.

18. Suv omborini loyihalashda qirgʻoqlarning yemirilishi va suv omborining loyqa bosishi, tuproq koʻchkilarining hosil boʻlishi va faollashuvini hisobga olish kerak.

19. Suvni muhofaza qilish zonasining kengligi suv omborining ahamiyati, unga tutash yerlarning xususiyatlari, joyning relyefiga qarab belgilanishi va quyidagi qiymatlarga ega boʻlishi kerak:

toʻla hajmi 1 km3 (1,0 mlrd. m3) suv yuzasining maydoni 50 km2 (5,0 ming ha oʻzi ham) va undan katta boʻlgan yirik suv ombori atrofida — 300 m dan 500 m gacha;

toʻla hajmi 0,1 — 1 km3 maydoni 5 — 50 km2 gacha boʻlgan oʻrtacha suv ombori atrofida — 100 m dan 300 m gacha;

toʻla hajmi 0,1 km3 dan kam boʻlgan kichik suv ombori atrofida — 100 m gacha.

20. Suv omborida baliqlar boqib koʻpaytirilganda quyidagilar bajarilishi kerak:

suv ombori zonasida suvning gidrologik, gidroximik va harorat rejimini bir maromda oʻzgartirish;

suvning ifloslanishiga yoʻl qoʻymaslik, agar suv ifloslangan boʻlsa, ifloslanish manbalarini zudlik bilan bartaraf etish;

baliq uvildiriq qoʻyadigan maydonlar taʼminlanishi;

baliq uvildiriq tashlaydigan maydonlarning qurib qolishini oldini olish uchun quyi byefga suv oʻtkazilishini boshqarib turish;

suv taqsimlovchi inshootlarni tashkil qilish va baliqlarning mavsumiy koʻchish yoʻllarini tozalab turish;

suv omborining sathlar rejimini joriy etish va baliqchilik mahsuldorligini oshirish uchun optimal yem bazasini tashkil qilish hamda saqlanib qolgan uvildiriq tashlanadigan maydonlar melioratsiyasini amalga oshirish.