SHNQ 2.01.05-24 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” shaharsozlik normalari va qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida (1/2-68-son)

26.09.2024

Oʻzbekiston Respublikasi Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining

Buyrugʻi

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2024-yil 25-oktabrda hisobga olindi, hisob raqami 309]

Oʻzbekiston Respublikasining Shaharsozlik kodeksi, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 27-noyabrdagi PF-6119-son “Oʻzbekistan Respublikasi qurilish tarmogʻini modernizatsiya qilish, jadal va innovatsion rivojlantirishning 2021 — 2025-yillarga moʻljallangan strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi, 2023-yil 28-avgustdagi PF-151-son “Maʼmuriy islohotlar doirasida qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi sohasida davlat boshqaruvini samarali tashkil qilish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi farmonlari hamda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 23-apreldagi 231-son “Qurilish sohasidagi normativ hujjatlarni xalqaro standartlar bilan uygʻunlashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq buyuraman:

1. SHNQ 2.01.05-24 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” shaharsozlik normalari va qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Oʻzbekiston Respublikasi qurilish vazirining 2019-yil 23-dekabrdagi 561-son buyrugʻi bilan tasdiqlangan QMQ 2.01.05-19 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” shaharsozlik normalari va qoidalari oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin.

3. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Energetika vazirligi hamda Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi bilan kelishilgan.

4. Ushbu buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Vazir v. b. Sh. XIDOYATOV

Toshkent sh.,

2024-yil 26-sentabr,

1/2-68-son

Kelishildi:

Energetika vaziri J. MIRZAMAHMUDOV

2024-yil 21-sentabr

Favqulodda vaziyatlar vazirligi A. KULDASHEV

2024-yil 17-sentabr

Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi raisi B. YUSUPALIYEV

2024-yil 11-sentabr

Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining 2024-yil 26-sentabrdagi 01/2-68-son buyrugʻiga ILOVA

SHNQ 2.01.05-24 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” shaharsozlik normalari va qoidalari

Mazkur shaharsozlik normalari va qoidalari (bundan buyon matnda SHNQ deb yuritiladi) yangi qurilayotgan va rekonstruksiya qilinadigan binolar va inshootlarni hamda ularning maydonlarini, shuningdek, aholi punktlarini yoritishni loyihalashga oid boʻlgan talablarini belgilaydi.

Ushbu SHNQ talablari quyidagi obyektlarning yoritilishini loyihalashga nisbatan tatbiq etilmaydi:

yerosti ishlari;

dengiz va daryo portlari;

aerodromlar;

temir yoʻl stansiyalari va ularning yoʻllari;

sport inshootlari;

davolash-profilaktika muassasalari;

qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini saqlash xonalari;

oʻsimliklar va hayvonlarni joylashtirish uchun moʻljallangan xonalar.

Mazkur SHNQ asosida bino va inshootlarning texnologik jarayoni va qurilish yechimlarining oʻziga xos xususiyatlarini hisobga olgan holda yoritishning meʼyorlari ishlab chiqiladi.

1-bob. Shaharsozlik normalari va qoidalari hamda sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlariga havolalar

1. Mazkur SHNQda quyidagi shaharsozlik normalari va qoidalari hamda sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlariga havolalar keltirilgan:

SHNQ 2.05.09-22 “Tramvay va trolleybus yoʻllari” shaharsozlik normalari va qoidalari;

SanQvaN 0146-04 “Oʻzbekiston iqlim sharoitida turar joy binolarini loyihalashtirishning sanitariya qoidalari va meʼyorlari”;

2-bob. Atamalar, taʼriflar va qisqartmalar

2. Ushbu SHNQda quyidagi atama va taʼriflardan foydalanilgan:

avariya holatidagi yoritish — ishchi yoritish taʼminotining ishdan chiqish holatida koʻzda tutiladigan yoritish;

aralash yoritish — tabiiy va sunʼiy yoritishni bir vaqtda amalga oshirilishi;

aholi punkti — huquqiy maqom, nom va chegara bilan belgilangan Oʻzbekiston Respublikasi maʼmuriy-hududiy birligi (shahar, shaharcha, qishloq, ovul);

bino — funksional maqsadiga qarab odamlar yashashi yoki boʻlishiga va har xil turdagi ishlab chiqarish jarayonlarini bajarishga moʻljallangan, tayanch, toʻsma yoki har ikkala maqsadga xizmat qiluvchi konstruksiyalardan iborat qurilish tizimi;

birlashgan shinamsizlik koʻrsatkichi UGR — koʻrish chogʻida ravshanlikning notekis taqsimlanishidan keltirib chiqaradigan yaltiroqlikni baholash mezonidir va u quyidagi formula orqali aniqlanadi:

,

Bunda:

Li — yaltiroq manbaning ravshanligi, cd/m2;

ωi — yaltiroq manbaning burchakli oʻlchovi, steradian;

pi — koʻrish chizigʻiga nisbatan yaltiroq manba pozitsiyasining indeksi;

La — adaptatsiya ravshanligi, cd/m2;

vertikal yoritilganlik (lx) — vertikal tekislikdagi yoritilganlik;

gorizontal yoritilganlik (lx) — gorizontal tekislikdagi yoritilganlik;

yon tomondan tabiiy yoritish — xonalarni tashqi devorlaridagi derazalar orqali tabiiy yoritish;

yoritilganlik E (lx) — koʻrib chiqilayotgan nuqtani oʻziga olgan sirt elementiga tushayotgan yorugʻlik oqimi dF ning shu elementni yuzasi dA ga nisbati:

E=dF/dA;

yoritilganlikning pulsatsiya koeffitsiyenti Kp, foiz — gazrazryadli chiroqlarni oʻzgaruvchan tok bilan taʼminlanganda, yorugʻlik oqimining vaqt boʻyicha oʻzgarishi natijasida yoritilganlik tebranishlarining nisbiy chuqurligini baholash mezoni hisoblanadi hamda u quyidagi formula orqali aniqlanadi:

,

Bunda:

Emax va Emin — mos ravishda yoritilganlikning tebranish davridagi maksimal va minimal qiymatlari, lx;

Eoʻr — shu davr ichida yoritilganlikning oʻrtacha qiymati, lx;

yorugʻlik iqlimining koeffitsiyenti (m) — yorugʻlik iqlimi xususiyatlarini hisobga oluvchi koeffitsiyent;

zaxira koeffitsiyenti (Kz) — yoritkichini ekspluatatsiya qilish jarayonida yoritilganlik yoki ravshanlikning pasayishini hisobga oluvchi koeffitsiyent;

ishchi yuza — ish olib boriladigan va yoritilganlik meʼyorlanadigan yuza;

ishchi yoritish — binolardan tashqarida ish olib boriladigan joylarda meʼyorlashtirilgan yoritish sharoitlarini taʼminlaydigan yoritish;

inshoot — har xil turdagi ishlab chiqarish jarayonlarini bajarish, moddiy qimmatliklarni joylashtirish va saqlash, odamlarning vaqtincha boʻlishi (harakatlanishi), shuningdek uskunalar yoki kommunikatsiyalarni joylashtirish (oʻtkazish, ulash) uchun moʻljallangan, tayanch, toʻsma yoki har ikkala maqsadga xizmat qiluvchi konstruksiyalardan iborat hajmiy, yassi yoki chiziq tarzidagi qurilish tizimi;

koʻz qamashtirish koʻrsatkichi R — yoritish qurilmasining koʻzni qamashtirish taʼsirini baholash mezoni hisoblanadi va u formula orqali aniqlanadi:

R = (S-1) 1000

Bunda, S-koʻrish chogʻida koʻz qamashtirish manbalarining borligi va yoʻqligida ravshanlikning chegaraviy farqlarining nisbatiga teng koʻz qamashtirish koeffitsiyentidir;

maksimal yoritilganlik (lx) — yoritiladigan hududda yoritilganlikning eng katta qiymati;

minimal yoritilganlik (lx) — yoritiladigan hududda yoritilganlikning eng kichik qiymati;

mahalliy yoritish — umumiy yoritishga qoʻshimcha boʻlgan yoritish boʻlib, yoritkichlarning yorugʻlik oqimini ish joylariga bevosita yoʻnaltiriladi;

navbatchi yoritish — ishdan tashqari vaqtdagi yoritish;

ravshanlik (cd/m2) — yorugʻlik manbaining berilgan yoʻnalish boʻyicha yorugʻlanishini ifodalovchi kattalik;

rang uzatish indeksi — aniq kuzatish sharoitlarida tekshirilayotgan va standart yorugʻlik manbalari bilan yoritilgan rangli obyektni koʻrishni qabul qilish mosligining oʻlchovi;

rang harorati Ts — plank (qora jism) nurlantirgichining harorati, bunda uning nurlanishi qaralayotgan obyektning nurlanishi bilan bir xil rangga ega boʻladi.

rang uzatish — yorugʻlik manbaining spektral tarkibining rangli obyektlarni koʻrish idrokiga taʼsirini tavsiflovchi umumiy tushuncha boʻlib, standart yorugʻlik manbai bilan yoritilgan oʻsha obyektlarni idrok qilish bilan taqqoslanadi.

svetodiod — yarimoʻtkazgichli diod orqali elektr toki oʻtkazilganda toʻlqinlar uzunligi koʻrish diapazonida kogerent boʻlmagan nurlanishlar chiqarishga asoslangan yorugʻlik manbai;

tabiiy yoritish — xonalarni (toʻgʻri yoki qaytgan), tashqi toʻsiq konstruksiyalaridagi yorugʻlik darchalari orqali oʻtuvchi osmon yorugʻligi bilan yoritish;

tabiiy yorugʻlik boʻlmagan xona — tabiiy yoritish koeffitsiyenti 0.1 foizdan kam boʻlgan xona;

tabiiy yoritish koeffitsiyenti (bundan buyon matnda TYOK deb yuritiladi) — xona ichida berilgan tekislikning biror nuqtasida osmon yorugʻligi (bevosita yoki qaytgandan keyin) hosil qiladigan tabiiy yoritilganlikning toʻliq ochiq osmon gumbazi yorugʻligi hosil qiladigan tashqi gorizontal yoritilganlikning bir vaqtdagi qiymatiga nisbati; foizlarda ifodalanadi.

turar joy obyektlari — odamlar yashashi uchun moʻljallangan binolar, doimiy yashash uchun uy-joylar (xonadonlar), shuningdek vaqtincha yashash uchun yotoqxonalar, mehmonxonalar, maktab-internatlar, qariyalar uylari;

xonaning indeksi i — xonaning geotermik xususiyatlari yordamida aniqlanadigan va yoritkichlarning foydalanish koeffitsiyentini hisoblash uchun qoʻllaniladigan kattalikdir hamda u quyidagi formula yordamida aniqlanadi:

Bunda:

a va b — bino uzunligi va kengligi, m;

h0 — yoritkichlarning ishchi yuza ustida osilish balandligi, m;

silindrik yoritilganlik Es — xonaning yorugʻlik bilan toʻyinish xususiyati. Xonada vertikal joylashgan, radiusi va balandligi nolga intiluvchi silindr sirtidagi yorugʻlik oqimining oʻrtacha zichligi orqali aniqlanadi;

shartli ishchi yuza — poldan 0,8 m balandlikda joylashgan gorizontal yuza;

evakuatsiya yoritishi — normal yoritish avariya holatida oʻchirilganda, xonadan odamlarni evakuatsiya qilish uchun zarur boʻlgan yoritishdir;

Ekspluatatsiya koeffitsiyenti (tabiiy yorugʻlik uchun) MF, nisbiy birliklar — belgilangan xizmat muddati oxirida tabiiy yoritish natijasida yaratilgan maʼlum bir nuqtadagi TYOK qiymatining ekspluatatsiya boshidagi xuddi shu nuqtadagi TYOK qiymatiga nisbatiga teng boʻlgan koeffitsiyent.

Ushbu koeffitsiyent deraza oynalarining ifloslanishi va eskirishi shuningdek xona sirtlarining aks ettiruvchi xususiyatlarining pasayishi tufayli ekspluatatsiya jarayonida TYOK ning kamayishini hisobga oladi va quyidagi formuladan hisoblab topiladi:

MF=MFz ∙ MFp

Bunda:

MFz — ekspluatatsiya jarayonidagi deraza oynalarining ifloslanishi va eskirishi tufayli TYOKni kamayishini hisobga oluvchi koeffitsiyent;

MFp — ekspluatatsiya jarayonidagi xona yuzalarini nur qaytarish xususiyatlarini pasayishi tufayli TYOKni kamayishini hisobga oluvchi koeffitsiyent;

Ekspluatatsiya koeffitsiyenti tabiiy yoritish uchun oldin qoʻllanilgan zaxira koeffitsiyenti Kz ga teskari kattalik (MF=1/Kz);

Ekspluatatsiya koeffitsiyenti (sunʼiy yoritish uchun) MF, nisbiy birliklar — belgilangan foydalanish muddati oxirida yoritish qurilmasi tomonidan hosil qilingan maʼlum nuqtadagi yoritilganlik yoki ravshanlikning, shu nuqtadagi ekspluatatsiya boshidagi yoritilganlik yoki ravshanlikka nisbatiga teng boʻlgan koeffitsiyentdir.

Ushbu koeffitsiyent yoritish qurilmasidan foydalanish davomida yorugʻlik oqimining pasayishi, yorugʻlik manbalarining ishdan chiqishi va yoritish asboblarining optik elementlarining qaytaruvchi hamda oʻtkazuvchi xususiyatlarining tiklanmaydigan oʻzgarishi, shuningdek xona yuzalarining, bino yoki inshootning tashqi devorlarining, yoʻl yoki piyodalar yoʻlagining harakatlanish qismining ifloslanishi natijasida yoritilganlik yoki ravshanlikning kamayishini hisobga oladi va quyidagi formuladan hisoblab topiladi:

MF=MFsp∙ MFvi ∙ MFop∙ MFp

Bunda:

MFcp — yorugʻlik manbalarining yorugʻlik oqimining pasayishini hisobga oluvchi koeffitsiyent;

MFvi — yorugʻlik manbalarining ishdan chiqishini hisobga oluvchi koeffitsiyent;

MFop — yoritish asboblari optik elementlarining ifloslanishi, hamda qaytaruvchi va oʻtkazuvchi xossalarining tiklanmaydigan oʻzgarishini hisobga oluvchi koeffitsiyent;

MFn — xona yoki inshootning aks ettiruvchi yuzalarining ifloslanishini hisobga oluvchi koeffitsiyent.

Ekspluatatsiya koeffitsiyenti zaxira koeffitsiyenti Kz ga teskari proporsional (MF=1/Kz);

yuqoridan tabiiy yoritish — xonalarning fonarlar orqali tabiiy yoritilishi, binoning balandliklari har xil boʻlgan joylarida devorlardagi yorugʻlik tuynuklari;

yarim silindrik yoritilganlik — koʻcha boʻylab uning oʻqiga parallel harakatlanayotgan kuzatuvchi uchun fazoning yorugʻlik bilan toʻyinganligi va soyani hosil qiluvchi yoritish effektining tavsifi. Radiusi va balandligi nolga intiluvchi yarim silindrning 1,5 m balandlikdagi koʻchaning boʻylama chizigʻida vertikal joylashgan yuzasidagi yorugʻlik oqimining oʻrtacha zichligi sifatida aniqlanadi. Yarim silindrik yoritilganlikni hisoblash muhandislik usuli bilan amalga oshiriladi.

3. Ushbu SHNQda quyidagi qisqartmalar qoʻllanilgan:

TYOK — tabiiy yoritish koeffitsiyenti;

QVYOQ — qisqa vaqtda (odamlar ushbu xonalardan oʻtib olishiga yetarli vaqt) yonib-oʻchadigan qurilmalar.

3-bob. Umumiy qoidalar

2. Ushbu SHNQdagi yoritishning normalashtirilgan qiymati yorugʻlik manbalari uchun xona ichidagi ishchi yuzada minimal qiymatli nuqtalarida berilishi lozim. Bundan, tashqi yoritishda har qanday yorugʻlik manbalari mustasno.

Mazkur SHNQda yoʻl qoplamalari ravshanligining meʼyorlanadigan qiymatlari turli yoritish manbalari uchun keltirilgan.

Ish joylaridagi minimal yoritilganlikning xonadagi meʼyoriy oʻrtacha yoritilganlikdan farqi SanQvaN 0146-04ga muvofiq 10 foizdan oshmasligi kerak.

3. Yoritilganlikning lx dagi meʼyoriy qiymatlari quyidagi shkalalar boʻyicha qabul qilinishi lozim: 20, 30, 40, 50, 75, 100, 125, 200, 300, 400, 500, 600, 750, 1000, 1250, 1500, 2000, 2500, 3000, 3500, 4000, 4500, 5000.

4. Yuza ravshanligining cd/m2 meʼyoriy qiymatlarini quyidagi shkalalar boʻyicha qabul qilinishi lozim: 20, 25, 30, 50, 75, 100, 125, 150, 200, 400, 500, 750, 1000, 1500, 2000, 2500.

5. Ishlab chiqarish korxonalarining xonalarini yoritishga qoʻyiladigan talablarni (TYOK, meʼyoriy yoritilganlik, koʻzni qamashtiruvchi va yorugʻlikning pulsatsiya koeffitsiyentlarining maqbul kombinatsiyasi) ushbu SHNQning 53 va 54-bandlari talablarini hisobga olgan holda, mazkur SHNQning 1-ilovasining 1-jadvali boʻyicha qabul qilish lozim.

Sanoat korxonalarining xonalari va inshootlarini yoritishning meʼyoriy koʻrsatkichlari ushbu SHNQning 10-ilovasida keltirilgan.

6. Turar joy, jamoat va maʼmuriy-maishiy binolar xonalarini yoritishga boʻlgan talablarni (TYOK, meʼyorlanadigan yoritilganlik, silindrik yoritilganlik, noqulaylik koʻrsatkichi va yoritilganlikning pulsatsiya koeffitsiyenti) ushbu SHNQning 1-ilovasidagi 2-jadvali boʻyicha qabul qilish lozim. Bunda, ushbu SHNQning 72 va 73-bandlari talablari hisobga olinadi.

7. Turar joy, jamoat va yordamchi binolarning asosiy xonalari uchun yorugʻlikning meʼyoriy koʻrsatkichlar ushbu SHNQning 10-ilovasida keltirilgan.

8. Tabiiy, sunʼiy va aralash yoritishni loyihalashda ekspluatatsiya jarayonidagi yorugʻlikning pasayishini qoplash (kompensatsiya) uchun ushbu SHNQning 1-ilovasidagi 3-jadval boʻyicha qabul qilinadigan ekspluatatsiya koeffitsiyentini MF kiritish lozim.

9. Sunʼiy va aralash yoritish “Odamlarni ultrabinafsha nurlanishining oldini olish (sunʼiy manbalardan foydalangan holda ultrabinafsha nurlanish)” uslubiy talablariga muvofiq ultrabinafsha nurlanishiga qoʻyiladigan talablarni hisobga olgan holda loyihalashtirilishi lozim.

3-bob. Tabiiy yoritish

10. Bino va inshootlar tabiiy yorugʻlik bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. Tabiiy yorugʻliksiz bino va inshootlarni loyihalash uchun shaharsozlik normalari va qoidalari bilan belgilangan binolarni loyihalashga yoʻl qoʻyiladi.

Oʻrnatilgan tartibda tasdiqlangan ayrim bino va inshootlarning, shuningdek, binolarning yertoʻla va sokol qavatlarida joylashtirishga ruxsat berilgan xonalarni tabiiy yorugʻliksiz loyihalashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

11. Tabiiy yoritish yon tomondan, yuqoridan va aralash (yuqoridan va yon tomondan) turlarga boʻlinadi.

12. Xonalar yon tomondan tabiiy yoritiladiganda TYOKning minimal qiymati xonaning xarakterli qirqimining vertikal tekisligi bilan derazadan olisda joylashgan devordan 1 m masofada shartli ishchi yuzasi kesishmasida joylashgan nuqtada aniqlanadi.

Xonalar ikki yoqlama yon tomonidan yoritiladiganda TYOKning minimal qiymati xona oʻrtasidagi nuqtada aniqlanadi.

13. Turar joy va jamoat binolari yon tomondan yoritiladigan TYOKning meʼyorlashtirilgan qiymati quyidagicha aniqlanishi lozim:

turar joy binolarining yashash xonalarida — derazalardan eng olisda joylashgan devordan 1 m masofada olingan binoning xarakterli qirqimining vertikal tekislik bilan pol tekisligi kesishadigan joydagi hisob nuqtasida;

yashash xonalarida TYOKning meʼyoriy qiymati yon tomondan yoritilganda bino markazida joylashgan hisob nuqtasida;

turar joy obyektlarida xonaning xarakterli qirqimining vertikal tekisligi bilan xonaning markazidagi pol tekisligining kesishmasida joylashgan va poldan 0.85 m balandlikda olingan nuqtasida;

maktabgacha taʼlim muassasalarining xonalari derazalardan eng olisda joylashgan devordan ichkariga 1 m masofada va poldan 0.5 m balandlikda olingan, bino xarakterli qirqimining vertikal tekisligi bilan pol tekisligining kesishgan joyidagi hisob nuqtasida;

umumiy oʻrta, oʻrta maxsus, professional va oliy taʼlim tashkilotlarining oʻquv va oʻquv-ishlab chiqarish binolarida derazalardan eng olisda joylashgan devordan ichkariga 1,2 m masofada va poldan 0.85 m balandlikda olingan, bino xarakterli qirqimining vertikal tekisligi bilan pol tekisligining kesishgan joyidagi hisob nuqtasida;

turar joy va jamoat binolarining qolgan xonalarida — xona markazidagi ishchi yuzada joylashgan hisob nuqtasida.

14. Yon tomondan yoritiladigan kengligi 6 m dan ortiq boʻlgan yirik sanoat binolarida TYOKning minimal qiymati derazalardan olisda boʻlgan nuqtalarda meʼyorlashtiriladi:

poldan yorugʻlik tuynugining tepasiga qadar 1.5 m balandlik — I — IV razryadli koʻrish ishlar uchun;

poldan yorugʻlik tuynugining tepasiga qadar 2 m balandlik — V — VII razryadli koʻrish ishlar uchun;

poldan yorugʻlik tuynugining tepasiga qadar 3 m balandlik — VIII razryadli koʻrish ishlar uchun.

15. Yuqoridan yoki aralash tabiiy yoritishda TYOKning oʻrtacha qiymati xonaning xarakterli qirqimining vertikal tekisligi va shartli ishchi yuzasi (yoki pol) kesishgan joyda joylashgan nuqtada meʼyorlanishi lozim. Birinchi va oxirgi nuqtalar devorlar sirtidan (pardadevor) yoki ustunlar oʻqidan 1 m masofada qabul qilinadi.

16. Xonalarni yon tomondan yoritish joylariga (derazalar bilan tashqi devorlarga tutashgan joylar) va yuqoridan yoritishga ega boʻlgan joylar boʻlishga yoʻl qoʻyiladi. Har bir belgilangan joylarda tabiiy yoritishni meʼyorlash va hisoblash mustaqil ravishda amalga oshirilishi lozim.

I — III razryadli koʻrish ishlari bilan bogʻliq boʻlgan sanoat binolarida aralash yoritishni tashkil qilish lozim.

17. Katta oraliqli yigʻish sexlarida yuqoridan tabiiy yoritishni qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi. Bunda, ishlar xona hajmining katta qismida poldan turli sathda va ishchi yuzalarining boʻshligʻida turlicha joylashtirilgan sirtlarda amalga oshirilishi lozim.

TYOKning meʼyorlangan qiymatlari I — III razryadlar uchun mos ravishda 10 foiz, 7 foiz, 5 foizda qabul qilinishi lozim.

18. Turli hududlarda joylashgan binolar uchun TYOKning meʼyorlangan qiymati e quyidagi formula orqali aniqlanishi lozim:

e = en m,

Bunda:

en — TYOKning qiymati mazkur SHNQning 1-ilovasi 1 va 2-jadvallardan olinadi;

m — yorugʻlik iqlimining koeffitsiyenti ushbu SHNQdagi 1-jadvali boʻyicha olinadi.

Yuqoridagi formula boʻyicha olingan qiymatlarni oʻnlik qismgacha yaxlitlash lozim.

19. Turar joy binolari va maktabgacha taʼlim muassasalarining asosiy xonalarida TYOKning meʼyoriy qiymatlari pol sathi darajasida taʼminlanishi kerak.

20. Xonalarning tabiiy yoritilishi mebel, jihozlar va boshqa soya beradigan predmetlarni hisobga olmagan holda, shuningdek yoritish tuynuklarida yorugʻlik oʻtkazuvchi toʻldiruvchilarning 100 foiz ishlatilishi bilan hisoblanishi lozim. TYOKning hisobiy qiymati verguldan soʻng ikkita belgigacha yaxlitlanishi kerak.

Hisob boʻyicha deraza tuynugining oʻlchamlarini 10 foiz ga oʻzgartirishga yoʻl qoʻyiladi.

Izoh: Sh — Shimol, SHSHQ — Shimoliy Sharq, SHGʻ — Shimoliy Gʻarb, Shq — Sharq, Gʻ — Gʻarb, Sh-J — Shimol Janub, Shq-Gʻ — Sharq-Gʻarb, J — Janub, JSHq — Janubiy-Sharq, JGʻ — Janubiy-Gʻarb.

21. Ishlab chiqarish va jamoat binolarida tabiiy va yuqoridan yoki aralash uslubda yoritish mutanosibligi 1:3 nisbatdan oshmasligi shart.

Bino xarakterli qirqimining vertikal tekisligi bilan shartli ishchi yuzaning kesishish chizigʻidagi har qanday nuqtadagi yuqoridan va aralash tabiiy yoritish bilan TYOKning hisoblangan qiymati turli razryadlarga mos koʻrish ishlari uchun yon tomondan yoritishdagi TYOKning meʼyorlashtirilgan qiymatidan kam boʻlmasligi kerak.

22. Tabiiy yoritishning bir maromdaligi (bir xilligi) quyidagi hollarda meʼyorlashtirilmaydi:

yon tomondan yoritilgan ishlab chiqarish xonalarida;

yuqoridan yoki yuqori va yon tomondan yoritilgan VII va VIII razryadli koʻrish ishlari bajariladigan ishlab chiqarish xonalarida;

G va D razryadli koʻrish ishlari bajariladigan yordamchi va jamoat binolari xonalarida.

23. Umumiy oʻrta, oʻrta maxsus, professional va oliy taʼlim tashkilotlaridagi oʻquv xonalarini yoritish turidan qatʼi nazar, oʻquvchilarning oʻquv joylari tabiiy yorugʻlik nuri ularga chap tomondan tushadigan qilib joylashtirilishi kerak.

24. Binolar zich boʻlgan sharoitda tabiiy yoritilganlikni hisoblashda qarama-qarshi turgan binolar fasadlari uchun (fasadning oynaband boʻlmagan qismlaridan tashqari) qurilish va yuzani pardozlash materiallarining nur qaytarish koeffitsiyenti ρ ni quyidagicha qabul qilish lozim:

qurilayotgan binolar uchun — fasad yuzasiga ishlov berish materiallarining sertifikatida keltirilgan maʼlumotlar boʻyicha;

mavjud imoratlar uchun — ushbu SHNQdagi 23-jadval boʻyicha.

25.Oynavandlangan oraliqlar sirtidan oʻrtacha nur qaytishini hisobga oluvchi koeffitsiyent rok, 0,2 ga teng deb qabul qilinadi. Oynavandlangan oraliqlarni inobatga olgan xolda, fasaddan oʻrtacha nur qaytishini hisobga oluvchi koeffitsiyent quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:

Bunda:

rmi, - fasadning pardozlash materialini qaytarish koeffitsiyenti;

rok - deraza fasadning va deraza panjaralarini hisobga olgan holda oʻrtacha qaytarish koeffitsiyenti;

SMi - deraza yuzalarini hisobga olinmasdan topilgan fasadning yuzasi va Sok mos ravishda deraza yuzalari.

26. Toʻgʻridan-toʻgʻri quyosh nurlari taʼsiridan koʻzni himoya qilish vositalarini tanlashda quyidagilarni hisobga olish kerak:

yorugʻlik tuynuklarini ufq taraflari boʻylab yoʻnaltirish;

xonadagi doimiy koʻrish chizigʻiga ega boʻlgan odamga nisbatan quyosh nurlarining yoʻnalishi;

binolarning vazifasiga qarab, kun va yildagi ish vaqti;

quyosh xaritalari tuziladigan quyosh vaqti bilan Oʻzbekiston Respublikasi hududida qabul qilingan dekret vaqti oʻrtasidagi farq.

4-bob. Aralash yoritish

27. Ishlab chiqarish binolarining xonalarini aralash yoritish quyidagi hollarda amalga oshiriladi:

I — III razryadli ishlar bajariladigan ishlab chiqarish binolarida;

ishlab chiqarish va boshqa xonalar uchun ishlab chiqarishni tashkil etish texnologiyasi yoki qurilish joyidagi iqlim sharoitlari boʻyicha TYOKning meʼyorlangan qiymatini taʼminlash imkonini bermaydigan hajmli-rejalashtirish yechimlari talab qilinadigan hollarda (katta kenglikdagi koʻp qavatli binolar, katta kenglikdagi oraliqlari boʻlgan bir qavatli koʻp oraliqli binolar), shuningdek tabiiyga nisbatan aralash yoritilganlikning texnik-iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiqligi tegishli hisob-kitoblar bilan tasdiqlangan hollarda;

ayrim sanoat tarmoqlarining bino va inshootlarini loyihalash boʻyicha normativ hujjatlarga muvofiq.

28. Turar joy, jamoat va maʼmuriy-maishiy binolar xonalarini aralash yoritish, turar joy binolari xonalari va oshxonalari, maktablar va oʻquv muassasalarining oʻquv va oʻquv-ishlab chiqarish hamda bolalarning xonalar, sanatoriyalar va dam olish uylarining yotoqxonalaridan tashqari oqilona hajmiy-rejalashtirish yechimlarni tanlash shartlari boʻyicha talab etiladigan hollarda koʻzda tutishga ruxsat etiladi.

29. Odamlarning doimiy boʻladigan ishlab chiqarish xonalarini umumiy (qabul qilingan yoritish tizimlariga bogʻliq boʻlmagan holda) sunʼiy yoritish yorugʻlikning razryadli manbalari bilan taʼminlanishi kerak. Yorugʻlik manbalarini tanlash mazkur SHNQning 5-bobining talablariga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

30. Texnologik shartlarga, atrof-muhitga yoki ichki dizayn talablariga muvofiq, boshqa yorugʻlik manbalaridan foydalanish mumkin boʻlmagan hollarda, choʻgʻlanma lampalardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

31. Ishlab chiqarish xonalari uchun TYOKning meʼyorlangan qiymatlarini ushbu SHNQning 1-ilovasi boʻyicha aralash yoritish kabi qabul qilish kerak.

Ishlab chiqarish xonalari uchun TYOKning meʼyorlangan qiymatlarini ushbu SHNQning 2-jadvaliga asosan quyidagilarni qabul qilishga ruxsat etiladi:

yon tomondan yoritiladigan xonalarda ichkariligi, texnologik talablar yoki ratsional hajmiy-rejaviy yechimlarni tanlash boʻyicha, aralash yoritishning ushbu SHNQning 1-ilovasida koʻrsatilgan TYOKning meʼyorlangan qiymatlarini taʼminlash imkonini bermaydigan xonalarda;

I — III razryadli xonalarda.

32. Ishlab chiqarish xonalari uchun mazkur SHNQning 31-bandiga muvofiq TYOKning meʼyorlangan qiymatlarini belgilashda quyidagilar boʻlishi kerak:

ushbu SHNQning 53-bandiga asosan yoritilganlikni oshirish taʼminlanmagan boʻlsa, umumiy sunʼiy yoritish tizimidan yoritilganlikni yoritish shkalasi boʻyicha (Ib, Iv, IIb toifalardan tashqari) bir pogʻona oshirish lozim. Yoritilganlik umumiy yoritish tizimidan razryadli lampalarda 200 lx va choʻgʻlanma lampalarida 100 lx dan kam boʻlmasligi kerak. Razryadli lampalarda 750 lx dan va choʻgʻlanma lampalarida 300 lx dan ortiq boʻlgan yoritilganlikni hosil qilishda faqat asoslar mavjud boʻlganda yoʻl qoʻyiladi;

aralash tizimdagi umumiy yoritish moslamalarining yoritilishi Ia, Iv, IIa razryadlardan tashqari, yoritish shkalasi boʻyicha bir pogʻonaga oshirilishi kerak;

koʻrish ishining I — III razryadlari uchun pulsatsiya koeffitsiyenti Kr 10 foizdan oshmasligi kerak.

Xonalarni sunʼiy yoritishda mazkur SHNQning 5-bobiga muvofiq loyihalash lozim.

33. Turar joy va jamoat binolarini aralash yoritishda TYOKning hisobiy qiymatlari 80 foiz va undan kam boʻlganda yon tomondan tabiiy yoritishda sunʼiy yoritish meʼyorlarini yoritilganlik shkalasi boʻyicha bir pogʻona oshirilishi lozim.

34. Yoritish tizimida sunʼiy yoritish meʼyorlarini yoritish shkalasi boʻyicha bir pogʻonaga oshirishda umumiy ovqatlanish joylari, ovqat tarqatish xonalari, zallari va doʻkonlarning savdo zallaridagi qiymatlarning 60 foizdan 30 foizgacha chegarasida TYOKning hisobiy qiymatlarini qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.

35. Aralash yoritish bilan umumiy oʻrta, oʻrta maxsus, professional va oliy taʼlim tashkilotlarining binolarida meʼyorlangan yoritishni yorugʻlik shkalasiga muvofiq oshirish lozim.

5-bob. Sunʼiy yoritish

36. Sunʼiy yoritish ishchi, avariya holatidagi, xavfsizlik va navbatchi yoritish turlariga boʻlinadi.

37. Bino ichi va tashqarisidagi yoritishning meʼyoriy xususiyatlari ishchi yoritish chiroqlari va ularning avariya yoritish chiroqlari bilan birgalikda taʼminlanishi lozim.

38. Meʼyoriy yoritilganlik va uni taʼminlovchi solishtirma quvvati binolarning ishchi chizmalarida koʻrsatiladi.

39. Sunʼiy yoritish ikki tizimdan iborat boʻlishi lozim — umumiy yoritish (bir xil va mahalliylashtirilgan) va kombinatsiyalangan yoritish.

40. Ishchi yoritishni binolarning barcha xonalari uchun, shuningdek, ishchilarning ishlashi, oʻtishi va transport harakati uchun moʻljallangan ochiq joy maydonlari uchun taʼminlanishi kerak.

Turli xil tabiiy yorugʻlik sharoitlari va turli ish tartiblariga ega boʻlgan hududlari boʻlgan binolar uchun bunday hududlarning yoritilishini alohida nazorat qilinishi taʼminlanishi kerak.

41. Binolarni umumiy va mahalliy yoritish uchun rang harorati 2400 dan 6800 K gacha boʻlgan yorugʻlik manbalaridan foydalanish kerak hamda 320 — 400 nm toʻlqin uzunligi oraligʻidagi ultrabinafsha nurlanishning faolligi 0.03W/m dan oshmasligi lozim.

Bunda, nurlanish spektrida 320 nm dan kam toʻlqin uzunligining mavjud boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

Sunʼiy yoritish uchun ranglarni farqlash talablarini hisobga olgan holda eng yuqori yorugʻlik samaradorligi va xizmat qilish muddati boʻlgan yorugʻlik manbalariga teng quvvat bilan ustunlik berib, energiya tejaydigan yorugʻlik manbalaridan foydalanish kerak.

42. Yoritish uchun 100 W va undan ortiq quvvatga ega umumiy choʻgʻlanma lampalardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Ishchi yoki avariya yoritkichlarining bir qismidan navbatchi yoritish uchun foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

Bino ichidagi va tashqi yoritishning meʼyorlangan xususiyatlari ishchi yoritgichlar, hamda ularning xavfsizlik va evakuatsiya yoʻllarini yoritish chiroqlari bilan birgalikdagi taʼminlanishi lozim.

43. Oʻrtacha yoritilganlikni hisoblash va oʻlchash uchun moʻljallangan toʻr, koʻrish vazifasi hududlari va uning bevosita atrofidagi hududlar uchun keltirilishi lozim.

Bu toʻr yoritilganlik darajasi aniqlanadigan nuqtalar sonini belgilash va keyinchalik ularning oʻrtacha qiymatini hisoblash maqsadida ishlatilishi lozim.

Toʻr — bu tomonlar nisbati 0,5 dan 2,0 m gacha boʻlgan maydon (kvadrat yoki toʻrtburchak).

Maydon ichidagi va hisoblash nuqtalari orasidagi maksimal masofa quyidagi formula orqali aniqlanadi:

R=0,2x5lg d ,

Bunda, d — uzunlik va kenglik nisbati 2 dan kam va p ≤ 10 m boʻlsa, setkaning eng katta tomonining oʻlchami, m.

Turli oʻlchamdagi toʻrlar uchun nuqtalar sonining standart aniqlash misoli ushbu SHNQning 3-jadvalida keltirilgan.

44. Yorugʻlik manbasining rang berish xususiyatlarini obyektiv aniqlashni taʼminlash uchun rangni koʻrsatishning umumiy indeksi — Ra koʻrsatilishi kerak.

Belgilangan talablarni qondirish uchun yorugʻlik manbalarini tanlash boʻyicha tavsiyalar ushbu SHNQning 9-ilovasida keltirilgan.

45. Yorugʻlik manbaining rang berish xususiyatlari haqida obyektiv maʼlumotga ega boʻlish uchun rang berishning umumiy indeksi kiritilishi lozim.

Agar yorugʻlik manbai etalon manba bilan bir xil samara bersa, bu indeks 100 ga teng boʻladi. Chiroqning rang berish xususiyatlari tegishli etalon manbaning xususiyatlaridan uzoqlashganda indeks qiymati kamayadi.

Xonalarni yoritish uchun ishlatiladigan lampalarning rang berish indekslarining rang uzatish guruhlari mazkur SHNQning 5-jadvaliga muvofiq amalga oshirilishi kerak.

46. Jamoat, turar joy va yordamchi binolar uchun rang xususiyatlariga koʻra yorugʻlik manbalarini tanlash ushbu SHNQning 9-ilovasi asosida amalga oshirilishi kerak.

Rang berish indeksi 80 dan past boʻlgan yorugʻlik manbalaridan (mazkur SHNQning 4 va 5-jadvallari asosida) odamlar uzoq vaqt ishlaydigan yoki qoladigan xonalarda foydalanish kerak.

47. Energiyani tejash maqsadida butun xonani umumiy yoritish oʻrniga ish joyidagi 1-vizual vazifa bajarish maydonini yoritish lozim.

Bevosita muhitning 2-zonasidagi yorugʻlik vizual vazifaning yoritilishidan past, ammo ushbu SHNQning 6-jadvalida koʻrsatilganidan kam boʻlmasligi kerak.

3-zonada ishlatilayotgan yoritish hisoblanadi va bevosita atrof-muhit zonasi yoritilishining 1/3 qismidan kam boʻlmasligi kerak.

1 — vizual vazifa bajarish hududi, 2 — bevosita taʼsir zonasi (kengligi kamida 0,5 m boʻlgan chiziq), 3 — periferiya zonasi (binolar ichida kengligi kamida 3 m boʻlgan chiziq)

1-rasm — Vizual vazifa zonasiga nisbatan bevosita taʼsir zonasi va periferiya zonalarining joylashuvi

48. Agar yoritkich chirogʻidagi aks ettiruvchi va tarqatuvchi elementlarning konstruktiv-texnik tuzilmasi va materiali (yoki qoplamasi)ning turi maʼlum boʻlsa, yoritkichning ekspluatatsion guruhi ushbu SHNQning 6-ilovasiga muvofiq belgilanishi kerak.

49. Yorqin yorugʻlik manbalari porlashni keltirib chiqarishi va obyektlarning koʻrinishini kamaytirishi mumkin. Bunga esa yoʻl qoʻymaslik kerak, masalan, tomdagi yorugʻlik manbalari va fonarlarni tegishli ekranlar yordamida himoya qilish yoki derazalar orqali kelayotgan yorqin kunduzgi yorugʻlikdan himoyalash kerak.

50. Yorugʻlik manbai bevosita koʻrinadigan yoritgichlar uchun yorugʻlik manbaining koʻrsatilgan ravshanligi koʻrish maydonida mazkur SHNQ ning 7-jadvalda keltirilgan ekranlashning minimal burchaklari (mazkur SHNQ ning 2-rasmiga muvofiq) qoʻllanilishi kerak.

51. Yorugʻlik manbaining toʻgʻridan-toʻgʻri koʻrinishi optika bilan toʻsib qoʻyilgan yoritkichlar uchun yoritkichning maksimal oʻrtacha yorqinligi qiymati ushbu SHNQning 8-jadvalida keltirilgan gamma burchak qiymatlariga mos kelishi kerak (2-rasm).

Mazkur SHNQ ning 7 va 8-jadvallarida keltirilgan qiymatlar yuqoriga qaragan yoritkichlarda yoki oddiy koʻz darajasidan pastroqda oʻrnatilgan pastga qaragan elementi boʻlgan yoritkichlarga taalluqli boʻlmasligi lozim.

2-rasm. Himoya ekranining α va γ burchagi

bu yerda:

α — minimal himoya ekranlash burchagi;

γ — gamma burchak.

1-§. Ishlab chiqarish va omborxona binolarining xonalarini yoritish

52. Ishlab chiqarish binolari uchun rang xususiyatlariga koʻra yorugʻlik manbalarini tanlash ushbu SHNQning 7-ilovasi asosida amalga oshirilishi kerak.

Ishlab chiqarish binolarini umumiy yoritish uchun svetodiodli va energiya tejaydigan yorugʻlik manbalaridan foydalanish kerak.

53. Ushbu SHNQning 1-ilovasida keltirilgan yoritish meʼyorlarini quyidagi hollarda yoritish shkalasida bir pogʻonaga oshirish kerak:

I — VI razryadli ishlarda, agar koʻrish ishlari ish kunining yarmidan ortiq qismida bajariladigan boʻlsa;

shikastlanishning yuqori darajada xavfliligida, agar yoritilganlik umumiy yoritish tizimidan 150 lx va undan kam boʻlgan hollarda (gardishli arralar, gilotina qaychisi bilan ishlaganda va shu kabi);

maxsus yuqori sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari boʻlganda (masalan, oziq-ovqat korxonalari va kimyo-farmatsevtika sanoatida) agar yoritilganlik umumiy yoritish tizimidan — 500 lx va undan kam boʻlganda;

oʻsmirlar ishida yoki ishlab chiqarish taʼlimida, agar yoritilganlik umumiy yoritish tizimidan — 300 lx va undan kam boʻlganda;

xonada tabiiy yoritish boʻlmaganda va ishchilar doimo boʻladigan hollarda, agar yoritilganlik umumiy yoritish tizimidan — 750 lx va undan kam boʻlsa;

500 ayl/min ga teng yoki ortiq tezlik bilan aylanuvchi detallarni yoki 1,5 m/min ga teng yoki undan ortiq tezlik bilan harakatlanuvchi obyektlarni kuzatish vaqtida;

0,1 m va undan ortiq oʻlchami ustida ajratish obyektlarini doimiy qidirishda;

xonalarda, ishlovchilarning yarmidan koʻp qismining yoshi 40 dan katta boʻlganda.

Bir vaqtda yoritilganlik meʼyorlarining bir nechta belgilari boʻlganda, koʻpi bilan bir pogʻonaga oshirish lozim.

54. IV — VI razryadli ishlar olib boriladigan xonalarda, odamlarning qisqa muddatli boʻlishi yoki doimiy texnik xizmat koʻrsatishni talab qilmaydigan asbob-uskunalar mavjud boʻlganda, yoritilganlik meʼyorlarini bir pogʻonaga pasaytirish lozim.

55. I — III, IVa, IVb, IVv, Va razryadli ishlar bajariladigan xonalarda aralash yoritish tizimlarini qoʻllash lozim. Umumiy yoritish tizimini texnikaviy imkoniyat boʻlmaganda yoki mahalliy yoritishni oʻrnatish maqsadga muvofiq boʻlmaganda, davlat sanitariya nazorati organlari bilan kelishib, yoritishning soha meʼyorlarida aniqlangan holda koʻzda tutishga ruxsat yetiladi.

Bir xonada ishchi va yordamchi joylar boʻlsa, ularni VIIIa razryadga kiritib ishchi joylarning mahalliylashtirilgan umumiy yoritilishi (har qanday yoritish tizimi bilan) va yordamchi joylarning kamroq intensiv yoritilishi taʼminlanishi kerak.

56. Aralash yoritish tizimida umumiy yoritish tizimi yoritkichlari orqali ishchi yuzada hosil boʻladigan yoritilganlik, mahalliy yoritish uchun qoʻllaniladigan yorugʻlik manbalarida aralash yoritish uchun kamida 10 foiz meʼyorlanadigan yoritishni tashkil etishi kerak. Bunda yoritilganlik 200 lx dan kam boʻlmasligi lozim.

Aralash yoritish tizimida umumiy yoritishdan 1200 lx dan ortiq yoritilganlik boʻlishi faqat asoslangan holda yoʻl qoʻyiladi.

Tabiiy yorugʻlik boʻlmagan xonalarni aralash yoritishda umumiy yoritish yoritkichlari yaratadigan ishchi yuzaning yoritilganligini bir pogʻonaga oshirish lozim.

57. Maksimal yoritilganlikning minimalga nisbati I — III razryadli ishlar uchun lyuminessentli lampalarda 1,3 dan, boshqa yorugʻlik manbalarida 1,5 dan, IV — VII razryadli ishlar uchun mos ravishda 1,5 va 2,0 dan oshmasligi kerak.

Yoritilganlikning notekisligi texnologiya shartlariga koʻra, umumiy yoritish moslamalarini faqat maydonchalar, ustunlar yoki xonaning devorlariga oʻrnatish mumkin boʻlgan hollarda 3,0 ga oshirilishi lozim.

58. Ishlab chiqarish xonalarida ish bajarilmaydigan uchastkalar va oʻtish joylarining yoritilishi umumiy yoritish yoritkichlari yaratadigan meʼyorlangan yoritilganlikning kamida 25 foiz, bunda razryadli lampalarda kamida 100 lx boʻlishi kerak.

59. Toʻla avtomatlashtirilgan texnologik jarayonga ega boʻlgan sexlarda jihozlarning ishlashini kuzatish uchun, shuningdek, taʼmirlash va sozlash ishlarida zarur boʻlgan (mazkur SHNQning 1-ilovasiga muvofiq) yoritilganlikni taʼminlash uchun qoʻshimcha ravishda almashtiriladigan umumiy va mahalliy yoritish chiroqlari bilan taʼminlanishi kerak.

60. Umumiy yoritish chiroqlaridan koʻz qamashtirish koʻrsatkichi (yoritish tizimidan qatʼi nazar) ushbu SHNQning1-ilovasida koʻrsatilgan qiymatlardan oshmasligi kerak.

Poldan yoritgichlar osilgan balandlikning ikki baravaridan oshmaydigan uzunlikdagi xonalar uchun, shuningdek, odamlar vaqtincha boʻladigan xonalar va jihozlardan oʻtish yoki ularga xizmat koʻrsatish uchun moʻljallangan maydonchalar uchun. koʻz qamashtirish koʻrsatkichi cheklanmaydi:

61. Ishchi oʻrinlari muayyan joylarini yoritish uchun nurlarni tarqatmaydigan qaytargichli chiroqlardan foydalanish kerak.

Yoritkichlarni shunday joylashtirish kerakki, ularning yorugʻlik elementlari yoritiladigan ish oʻrinlarida va boshqa ish joylarida ishchilarning koʻrish maydoniga tushmasligi lozim.

Ish joylarini mahalliy yoritilishi yoritish sozlagichlari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

62. Koʻrish ishlarini mahalliy yoritilishini farqlanishning uch oʻlchovli obyektlari bilan quyidagicha bajarish lozim:

yoritkichdan — fonning diffuzali qaytishida shuʼlalanuvchi yuzasining eng katta chiziqli oʻlchamining ishchi yuzasi ustidan uning joylashish balandligiga nisbati optik oʻqning ishchi yuzaning markaziga tomon vertikalga nisbatan kamida 30° burchak ostida yoʻnalganda koʻpi bilan 0,4 ni tashkil etadi;

yoritkichdan — fonning yoʻnalishli-sochilgan va aralash qaytishida shuʼlalanuvchi yuzaning eng kichik chiziqli oʻlchamining ishchi yuzasi ustidan uning joylashish balandliligiga nisbati kamida 0,5 uning ravshanligi esa — 2500 dan 4000 cd/m2 ni tashkil etadi.

Ishchi yuzaning ravshanligi ushbu SHNQning 9-jadvalida koʻrsatilgan qiymatlardan oshmasligi kerak.

63. Ishchi yuzadagi yorugʻlik pulsatsiya koeffitsiyenti ushbu SHNQning 1-ilovada koʻrsatilgan qiymatlardan oshmasligi kerak.

Pulsatsiya koeffitsiyenti:

300 Nz va undan ortiq quvvat chastotasida;

stroboskopik effekt paydo boʻlishi uchun sharoit boʻlmaganda insonlar vaqti-vaqti bilan turadigan xonalar uchun chegaralanmaydi.

Stroboskopik effekt paydo boʻlish imkoniyati boʻlgan xonalarda, pulsatsiya koeffitsiyenti maxsus taʼminlash qurilmali yoritish manbalarini (doimiy tokda ishlaydigan svetodiodlar, elektronli ishga solish-boshqarish apparatli lyuminessent lampalar) qoʻllash hamda qoʻshni yoritish manbalarini taʼminlovchi kuchlanishning uch fazasiga ulash hisobiga 10 foizdan kam boʻlmasligi kerak.

2-§. Binodan tashqarida bajariladigan ish joylari va korxonalar maydonlarini yoritish

64. Binodan tashqarida, binolar tashqarisidagi javonlarda va soyabon ostida joylashgan ish joyining ishchi yuzalarini yoritilganligi ushbu SHNQning 10-jadvaliga muvofiq olinishi kerak.

Izoh: XI — XIV razryadli ishlar uchun shikastlanish xavfi mavjud boʻlsa, yoritilganlikni yuqori chegaradosh razryad boʻyicha qabul qilish lozim.

65. Korxonalar maydonlarini oʻrtacha yoritilganligi yer sathida yoki yoʻl qoplamalarida minimal qiymat nuqtalarida ushbu SHNQning 11-jadvaliga muvofiq olinishi kerak.

Izoh: Shahar koʻchalarining va transport harakatining intensivligi hamda yoʻlning qatnov qismini shunga oʻxshash qoplashga ega avtomobil yoʻllari uchun mazkur jadvalda keltirilgan yoʻlning qatnov qismi qoplamalarining oʻrtacha ravshanligi meʼyorlariga amal qilish zarur.

66. Tashqi yoritish binolar ichidagi yoritishni boshqarishdan mustaqil ravishda boshqarilishi kerak.

67. Ish joylarida va sanoat korxonalari hududlarida tashqi yoritish qurilmalarini koʻzni qamashtirish taʼsirini cheklash uchun yoritkichlarni yer sathidan quyidagi balandlikda oʻrnatish kerak:

himoya burchagi kamida 15° boʻlgan yoritkichlar uchun quyidagi ushbu SHNQning 12-jadvalida koʻrsatilgandan kam boʻlmagan holda;

himoya burchagi 15° va undan ortiq boʻlgan yoritkichlar uchun — istalgan yorugʻlik manbalari uchun 3,5 m dan kam boʻlmagan xolda.

Odamlar oʻtishi yoki texnologik (muhandislik) jihozlarga xizmat koʻrsatish uchun moʻljallangan maydonlarda, shuningdek, binoga kirishda himoya burchagi 15° va undan ortiq boʻlgan yoritkichlarni (qaytargichsiz qorishmali shishadan iborat tarqatgichlarga) osish balandligini cheklamaslikka yoʻl qoʻyiladi.

68. Tarqalgan nur yoritkichlarini oʻrnatish balandligi yorugʻlik manbaining 6000 lm gacha boʻlgan yorugʻlik oqimida kamida 3 m va 6000 lm dan ortiq boʻlgan yorugʻlik oqimida kamida 4 m boʻlishi kerak.

69. Bir uskunaning (projektor yoki projektor turidagi qiya joylashgan yoritish asbobi) yorugʻlikni oʻq boʻyicha kuchining I max, cd, meʼyoriy yoritilganlikka bogʻliq holda, ushbu uskunalarni oʻrnatish balandligi kvadratiga N, m2, nisbati quyidagi

13-jadvalda koʻrsatilgan qiymatlardan oshmasligi kerak.

Izoh: Bir nechta yorugʻlik asboblarining yorugʻlikni oʻq boʻyicha kuchi — yoʻnalishi mos boʻlganda, har bir asbobning I max/N2 yoʻl qoʻyiladigan qiymatlari jadvaliy qiymatlarni ushbu yorugʻlik asboblari soniga boʻlish yoʻli bilan aniqlanadi.

3-§. Turar joy, jamoat va yordamchi binolar xonalarini yoritish

70. Rang tavsiflari boʻyicha yorugʻlik manbalarini tanlash ushbu SHNQning 8-ilovasi asosida amalga oshirilishi lozim.

Maktabgacha taʼlim muassasalarida lyuminessent lampalar va galogen choʻgʻlanma chiroqlaridan foydalanish kerak.

Qayd etilgan xonalarda svetodiodli yorugʻlik manbalarini qoʻllashga yoʻl qoʻyilmaydi.

71. Jamoat binolari xonalarini umumiy yoritishda galogen choʻgʻlanish lampalaridan foydalanishga faqatgina meʼmorchilik-badiiylik talablarini taʼminlash uchun yoʻl qoʻyiladi.

Energiya sarfini nazorat qilish maqsadida A-V razryadli jamoat binolari xonalarining umumiy sunʼiy yoritish tizimiga oʻrnatilgan maksimal ruxsat etilgan solishtirma quvvatiga nisbatan talablar oʻrnatilishi lozim.

Bu oʻrnatilgan kattaliklar ushbu SHNQning 14-jadvalida keltirilgan maksimal ruxsat etilgan koʻrsatkichlardan oshib ketmasligi kerak.

Izohlar:

1.Ushbu jadvaldagi qiymatlar ishga tushirishni boshqarish moslamalari, shuningdek yoritishni boshqarish moslamalarining quvvat sarfini hisobga olgan holda berilgan.

2.Sunʼiy yoritishning maksimal solishtirma quvvatlarining qiymatlari texnik asoslangan holatlarda (yirik oʻlchamli jihozlar boʻlganda) 30 foiz ga oshirishga yoʻl qoʻyiladi.

72. Ushbu SHNQning 1-ilovasida keltiriladigan yoritilganlik meʼyorlarini yoritilganlik shkalasi boʻyicha quyidagi hollarda bir pogʻonaga oshirish lozim:

maxsus kuchaytirilgan sanitariya talablarida A-V razryadli ishlarda (masalan, ayrim umumiy ovqatlanish va savdo xonalarida);

odamlar doimo boʻladigan xonalarda tabiiy yorugʻlikning boʻlmasligi;

G-E razryadlarning koʻrish ishlari uchun (tomosha va konsert zallari, noyob binolarning foyelari) xonalarni yorugʻlik bilan toʻyintirishga kuchaytirilgan talablarida;

maʼmuriy binolarni (kabinetlar, ish xonalari, kutubxonaning oʻquv zallari) aralash yoritish tizimlari qoʻllanganda;

xonalarda ishlovchilarning yarmidan koʻpi 40 yoshdan katta boʻlgan holda.

73. G-E razryadlarga ega boʻlgan koʻrish ishlari bajariladigan jamoat binolarini dekorativ-badiiy yoritish qurilmalarida yoritilganlik darajasini arxitektura talablariga muvofiq tanlashga yoʻl qoʻyiladi, shu bilan birga xonada erkin yoʻnalish imkoniyatini taʼminlash uchun shartli gorizontal sirtning eng kichik yoritilishi kamida 100 lx boʻlishi kerak.

74. Silindrik yoritilganlikni taʼminlash zarur boʻlgan xonalarda, devorlarning sirt yuzasining oʻrtacha qaytarish koeffitsiyenti kamida 40 foiz, shift uchun — kamida 50 foiz boʻlishi kerak.

75. Jamoat binolari xonalarida, umumiy yoritish tizimini qoʻllash lozim.

A-V razryaddagi koʻrish ishlar amalga oshiriladigan maʼmuriy binolar xonalarida (masalan, kabinetlar, ish xonalari, kutubxonalarining oʻquv zallari, arxivlarda) aralash yoritish tizimini qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

Bunda, ishchi yuzadagi meʼyorlanadigan yoritilganlik ushbu SHNQning 72-bandiga muvofiq oshiriladi, umumiy yoritishdagi yoritilganlik ushbu SHNQning 2-jadvaliga muvofiq qiymatlarning kamida 70 foizini tashkil qilishi kerak.

76. Maishiy xizmat koʻrsatish korxonalarida I — IV razryadli koʻrish ishlari olib boriladigan qoʻshimcha ishlab chiqarish binolarida (masalan, zargarlik va oʻymakorlik ishlari, soatlar, televideniye va radio uskunalarini taʼmirlash, kalkulyatorlar) aralash yoritish tizimini qoʻllash lozim.

Meʼyorlanadigan yoritilganlik va sifat koʻrsatkichlari ushbu SHNQning 1-ilovasi boʻyicha qabul qilinishi kerak.

77. Ushbu SHNQning 2-jadvali boʻyicha yoritish qurilmalaridan koʻzni qamashtirish taʼsirini cheklash uchun oʻrnatiladigan shinamsizlik koʻrsatkichi poldan 1,2 m balandlikda xonaning markaziy oʻqida yon tomondagi devor oldida taʼminlanishi lozim.

Bunda, shinamsizlik koʻrsatkichi yoritkichlarni pol ustida oʻrnatishning ikki barobar balandligidan oshmaydigan uzunlikka ega boʻlgan xonalar uchun chegaralanmaydi.

Yoritilganlikning pulsatsiya koeffitsiyentini ushbu SHNQning 1-ilovasidagi 2-jadvalga muvofiq qabul qilish lozim.

78. Balandligi uch qavatdan ortiq boʻlgan turar joy binolari vestibyullari, zinalari, lift xollari, kvartira oldi yoʻlaklarini yoritishda, tungi vaqtda qayd qilingan joylarning yoritilganligi, yoritkichlar yoki chiroqlari yorugʻlik oqimini evakuatsion yoritish normalaridan kam boʻlmagan hisobda, mos keladigan darajada kamaytira oladigan avtomatik yoki masofadan boshqariladigan tizimga ega boʻlishi kerak. Odamlarning ana shu binolardan oʻtib borishida, yoritilganlik ishchi yoritish normalariga mos kelishi lozim.

79. Energiyani tejash maqsadlarida qayd qilingan, xonalar ishchi yoritilishini loyihalashda qisqa vaqtda (odamlar ushbu xonalardan oʻtib olishiga yetarli vaqt) yonib-oʻchadigan qurilmalarni yoki harakatni va yorugʻlikni sezuvchi qurilmali yoritkichlarni qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

80. Yonib-oʻchadigan qurilmalarni yoki ishchi yoritish tarmoqlarida harakatni va yorugʻlikni sezuvchi qurilmali yoritkichlarni qoʻllash loyihalash topshirigʻi orqali belgilanishi kerak.

4-§. Aholi punktlarini tashqi yoritish

81. Shahar joylarida muntazam harakatlanadigan koʻchalar, yoʻllar va maydonlarni yoritish ushbu SHNQning 15-jadvaliga muvofiq sifatli qoplamalarning oʻrtacha ravshanligi meʼyori asosida ishlab chiqilishi kerak.

*Maydonlar toifasi ushbu SHNQning 22-jadvali boʻyicha qabul qilindi.

Izohlar:

1) transport harakatining intensivligiga bogʻliq boʻlmagan tezligi katta yoʻllar qoplamasining oʻrtacha ravshanligi shahar chegarasida 1,6 cd/m2 va katta shaharlarning aeroportlari, daryo va dengiz portlariga qatnov yoʻllarida 0,8 cd/m2 qabul qilinadi;

2) barcha kesishuvchi bogʻ yoʻllarida ikki va undan ortiq darajadagi transport kesishuv chegaralarida qatnov qismi qoplamasining oʻrtacha yoritilganligi yoki oʻrtacha ravshanligi xuddi ular ichidagi asosiysi kabi, shahar chegarasidagi kirishlar va tarmoqlanishlarda esa — kamida 0,8 cd/m2yoki 10 lx boʻlishi kerak.

82. Shahar joylarida oraliq va pastki turdagi qoplamalarga ega koʻchalar, yoʻllar va maydonlarning qatnov qismida yoritish darajasi oʻrtacha gorizontal yoritish qiymati bilan tartibga solinishi lozim.

Bunda B toifali koʻchalar, yoʻllar va maydonlar uchun — 6 lx, V toifali koʻchalar, yoʻllar va maydonlar uchun oraliq turdagi qoplama boʻlganda — 4 lx va past turdagi qoplama boʻlganda — 2 lx boʻlishi kerak.

83. Yoritilganligi meʼyorlanadigan koʻchalar yoʻllar va maydonlardagi transport hududlarida vertikaldan 800 va 900 burchak ostida haydovchi tomonga qarata oʻrnatilgan yoritkichlarning yorugʻlik kuchi (yoritkich yorugʻlik oqimining 1 klm ga mos keluvchi 30 va 10 cd ga teng) cheklab qoʻyilishi lozim.

84. Katta maydonlar va transport chorraxalarini yoritishda balandligi 20 m va undan ortiq tayanchlarda oʻrnatilgan yoritkichlar maksimum yorugʻlik kuchini vertikalga nisbatan 650 dan ortiq boʻlmagan yoʻnalishda taʼminlashi kerak.

Vertikaldan 800, 850, 900 burchak ostida haydovchilar yoʻnalishida oʻrnatilgan yoritkichning yorugʻlik kuchi uning 1 klm yorugʻlik oqimiga mos keluvchi 50, 30 va 10 cd chegeraviy qiymatlaridan oshmasligi kerak.

85. Transport kesishuvi yuqori darajali qatnov qismi yoʻl qoplamasidan yoritkichgacha boʻlgan balandlik 10 m dan kam boʻlmasligi kerak.

86. Shaharlar koʻchalari yoʻllari va maydonlarining harakat qismi uchun belgilangan oʻrtacha yorugʻlik cheklovi Loʻr>0.80 cd/m2 yoki yoritilganlik Eoʻr>15 mk larni hisobga olgan holda, tunggi vaqtlarda ushbu koʻrsatkichlarni yoritkichlarning bir qismini oʻchirish yoki quvvatini 30 foiz va 50 foizga (harakat intensivligi 1/3 va 1/5-martagacha kamaygan paytda) qadar kamaytirishga yoʻl qoʻyiladi.

87. Yoritkichlar tayanchlarda bir donadan oʻrnatilgan boʻlsa, tungi vaqtlarda yoritkichlarning qisman oʻchirilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

88. Haydovchilar va piyodalar uchun tungi vaqtlarda yoritkichlarni ular hosil qiluvchi chiziq yoʻlning yoki koʻchaning yoʻnalishini aniq koʻrsatadigan qilib qatorlarga joylashtirilishi lozim.

89. Koʻchalar, yoʻllar va maydonlarning qatnov qismiga tutash yoʻlak qoplamalarining oʻrtacha ravshanligi ushbu SHNQning 15-jadvalida koʻrsatilgan koʻchalar, yoʻllar va maydonlarning qatnov qismi qoplamasining oʻrtacha ravshanligining yarmidan kam boʻlmasligi kerak.

90. Qoplamalarning minimal ravshanligining oʻrtacha qiymatga nisbati meʼyordagi oʻrtacha ravshanlik 0,6 cd/m2 dan ortiq boʻlsa, kamida 0,35 va oʻrtacha ravshanlikning meʼyori 0,8 cd/m2 va undan past boʻlsa kamida 0,25 boʻlishi kerak.

91. Qoplamalarning minimal ravshanligining harakat yoʻli boʻyicha maksimalga nisbati oʻrtacha ravshanlik 0,6 cd/m2 dan ortiq meʼyorida kamida 0,6 va oʻrtacha ravshanlikning 0,6 cd/m2 va past meʼyorida — kamida 0,4 boʻlishi lozim.

92. Shahar joylarida koʻchalar, yoʻllar va maydonlar, xiyobonlar va maydonlar, piyodalar koʻchalari va mikrorayon hududlarining qatnovga ega boʻlmagan qism qoplamalari sathidagi oʻrtacha gorizontal yoritilganlikni ushbu SHNQning 16-jadvaliga muvofiq qabul qilish lozim.

Izoh:

*Mazkur talablar B va V toifadagi koʻchalarning qatnov qismiga yondashgan piyoda yoʻllarning yoritilganligiga ham qoʻllaniladi.

93. Tarixiy joylarning asosiy piyodalar harakatlanadigan koʻchalarida oʻrtacha yarim silindrik yoritilganlik kamida 6 lx boʻlishi kerak.

94. Jamoat binolari hududlarining oʻrtacha gorizontal yoritilishi ushbu SHNQning 17-jadvaliga muvofiq olinishi kerak.

Izoh:

*Oʻqish va stol usti oʻyinlari uchun moʻljallangan yoritilganlik xonalarni yoritilganligi meʼyorlari boʻyicha qabul qilinadi.

95. Istirohat bogʻlari, stadionlar va koʻrgazmalar hududlarining oʻrtacha gorizontal yoritilishi ushbu SHNQning 18-jadvaliga muvofiq olinishi kerak.

96. Qishloq va ovul joylarining koʻchalari, yoʻllari va maydonlarining qoplamalari darajasidagi oʻrtacha gorizontal yoritish quyidagi ushbu SHNQning 19-jadvaliga muvofiq olinishi kerak.

Izohlar:

1) dala-hovli hududlarida asosiy qatnov yoʻllarining oʻrtacha yoritilganligi — 2 lx, qolgan qatnov yoʻllari uchun — 1 lx boʻlishi kerak;

2) qishloq joylarining turar joy zonasidan tashqarida joylashgan omborxona hududidagi bino qurilishlari qatori va qatnov yoʻllari orasidagi oʻrtacha yoritilganlik 1 lx boʻlishi zarur.

97. Qishloq va ovul joylari ichidagi umumiy tarmoq avtomobil yoʻllarining yoritilishi ushbu SHNQning 15-jadvaliga muvofiq yoki ushbu SHNQning 81-bandiga muvofiq yoʻl qoplamasining turiga qarab, B toifali koʻchalar uchun qabul qilinishi kerak.

98. Tashqi yoritish loyihalarida yongʻinga qarshi suv manbalariga kirish yoʻllarini, agar ular koʻchalar va qatnov yoʻllarining yoritilmagan qismida joylashgan boʻlsa, yoritishni koʻzda tutish lozim.

Ushbu kirish yoʻllarining oʻrtacha gorizontal yoritilganligi quyidagicha, boʻlishi kerak, lx:

shahar va shaharchalarda — 2;

qishloq va ovullarda — 1.

A va B toifali koʻchalar hamda yoʻllarni tashqi yoritish loyihalarida 100 m uzunlikdagi yoritilmagan qoʻshni koʻchalar va yoʻllarning (ushbu koʻchalar va yoʻllarni yoritish meʼyorlari boʻyicha) qismlarini yoritishni taʼminlash kerak.

99. Koʻchalarning qatnov qismida joylashgan tramvay yoʻllarini yoritish meʼyori koʻchalarni yoritish meʼyoriga muvofiq boʻlishi lozim. Alohida oʻrin tutadigan tramvay yoʻlining oʻrtacha gorizontal yoritilganligi 6 lx boʻlishi kerak.

100. Uzunligi 60 m dan ortiq boʻlgan shahar transport tunnellarining qatnov qismining kunduzgi oʻrtacha gorizontal yoritilishi ushbu SHNQning 20-jadvaliga muvofiq kechki va tungi rejimlarda esa 50 lx ga teng qabul qilish kerak.

Tunnel uzunligi 60 m gacha boʻlgan yoʻl qoplamasining oʻrtacha yoritilishi barcha rejimlarda 50 lx boʻlishi kerak.

Izoh: mazkur SHNQning 16-jadvalda kirish zonasining ketma-ket uchastkalarining yorugʻlik darajasini pasaytirish jarayoni tunnelga kiruvchi haydovchining moslashuvi uchun zarur shart-sharoitlarni yaratish talablariga javob beradi.

101. Tungi vaqtda yoʻl oʻtkazgichlar va koʻpriklar ostidagi oʻtish yoʻllarining oʻrtacha gorizontal yoritilishi 40 m gacha boʻlgan oʻtish joyi uchun kamida 30 lx boʻlishi kerak. Katta uzunliklarda esa ushbu SHNQning 100-bandiga asosan tunnel yoritish meʼyorlariga muvofiq qabul qilinishi kerak.

102. Avtomobillarga yoqilgʻi quyish va saqlash hududlarida oʻrtacha gorizontal yoritish ushbu SHNQning 21-jadvaliga muvofiq qabul qilish lozim.

103. Maksimal yoritilganlikning oʻrtachaga nisbati oʻrtacha yoritilganlik meʼyorida quyidagicha boʻlishi kerak:

6 lx dan ortiq va koʻpi bilan 3:1;

4 lx dan 6 lx gacha va koʻpi bilan 5:1;

4 lx dan kam va koʻpi bilan 10:1.

104. Poytaxtda, tarixiy, kurort va port shaharlarda, shuningdek, katta shaharlarda yoritish meʼyorlarini quyidagicha oshirishga ruxsat etiladi:

0,2 — 0,4 cd/m2gacha — A va B toifadagi mukammallashgan turdagi qoplamalarga ega koʻchalar, yoʻllar va maydonlarni yoritish qurilmalari uchun;

20 lx gacha — A va B toifadagi maydonlarning qatnovga ega boʻlmagan qismlarini va zavod oldi maydonlarini, stadion va koʻrgazmalar asosiy kirishlarni yoritish qurilmalari uchun;

10 lx gacha — oʻtish turidagi qoplamalarga ega B toifadagi koʻchalar, yoʻllarni va umumshahar istirohat bogʻlarining asosiy kirishlarini yoritish qurilmalari uchun.

105. Tungi vaqtda meʼyorlanadigan oʻrtacha yoritilganlik 4 lx boʻlgan yoki yoritkichlarning kamida yarmini yoqish yoʻli bilan oʻrtacha ravshanlik 0,4 cd/m2 va undan ortiq boʻlganda, bunda ikkita ketma-ket joylashgan yuqori bosimdagi razryad lampalari yorugʻlik oqimi sozlagichi yordamida yoritkichlarni oʻchirmasdan nominaldan 50 foiz past boʻlmagan darajagacha sozlash yoʻli bilan shahar koʻchalari, yoʻllari va maydonlarini tashqi yoritish darajasini pasayishini koʻzda tutish lozim.

106. Tungi vaqtda va ertalabki qorongʻi vaqtda elektr energiyani qoʻshimcha tejash maqsadida yoritish darajasini kamaytirishga yoʻl qoʻyiladi:

harakat jadalligini maksimal qiymatidan 1/3 qismigacha kamaytirilganda 30 foizga;

harakat 1/5 gacha qismiga kamaytirilganda 50 foizga.

107. Koʻchalarda va yoʻllarda, koʻpriklarda, xiyobonlarda, avtomobillar toʻxtash joylarida, ichki xizmat-xoʻjalik va yongʻin proyezdlarida oʻrtacha yoritilganlikning 0,2 cd/m2 meʼyorlanadigan qiymatlarida yoki oʻrtacha yoritilganlik 4 lx dan va kam boʻlgan tungi vaqtda yoritishni qisman yoki toʻla oʻchirilishiga ruxsat etilmaydi.

108. A va B toifadagi koʻchalar, yoʻllar va transport yoʻllarida yoritish moslamalari uchun koʻzni qamashtirish koʻrsatkichi 150 lx dan oshmasligi kerak.

109. V toifadagi koʻchalar va yoʻllarni yoritish qurilmalari shuningdek, yoritish darajasi gorizontal yoki yarim silindrik yoritilganlik meʼyorlari bilan chegaralanuvchi yoritish qurilmalari uchun koʻz qamashtirishni cheklash sharti boʻyicha yoritkichlar joylashishining eng kichik balandligi ushbu SHNQning 12-jadvali boʻyicha qabul qilinishi kerak.

110. Turar joy binolari derazalarining oynalarida barcha tashqi yoritish qurilmalaridan hosil boʻladigan umumiy vertikal yoritilganlik quyidagilardan oshmasligi kerak:

qatnov qismining oʻrtacha gorizontal yoritilganlik meʼyori 10 lx boʻlganda 7 lx dan;

oʻrtacha gorizontal yoritilganlik meʼyori 15 lx boʻlganda10 lx dan;

oʻrtacha gorizontal yoritilganlik meʼyori 20 lx va undan yuqori boʻlganda 20 lx dan.

111. Jamoat markazidan tashqaridagi piyodalar yoʻlkalarida, koʻcha ichidagi hududlarda, shuningdek kurort-davolash muassasalarining yotoqxonalariga yondashgan barcha koʻchalarda, turarjoy binolari kvartiralari va yotoqxona binolari palatalari derazalarida 5 lx dan oshmasligi kerak.

112. Turar joy binolari derazalarining oynalariga tushadigan yorugʻlikni cheklash maqsadida derazalarga yoʻnalgan yorugʻlik kuchi cheklangan yoki ekranlovchi panjarali yoritkichlardan foydalanish lozim.

113. Binoga kirish joyi tepasiga yoki yoniga yoʻl qoplamasida oʻrtacha yoritilganlik darajasi Eoʻr ni taʼminlovchi yoritkichlar oʻrnatilishi kerak.

Bunda, Eoʻr kamida quyidagicha taʼminlanishi kerak:

asosiy kirish maydonchasida — 6,0 lx;

zaxira yoki texnik chiqish yoʻli maydonchasi yoki piyoda yoʻlagida — 4,0 lx.

114. Tashqi yoritish moslamalarida quyidagilar qoʻllanilishi kerak:

yorugʻligi aks etadigan svetodiodli yoritkichlar, konsollar va projektorlar;

yuqori bosimga ega yorugʻlikning razryadli manbalari boʻlgan yoritkichlar, shuning bilan birga, koʻchalar va transport harakatiga ega yoʻllarni yoritish qurilmalari uchun koʻpincha yuqori bosimga ega boʻlgan natriyli lampalar.

115. Yoritish moslamalarini turini tanlashda quyidagilarni hisobga olish lozim:

qurilmaning energiya tejamkorligi va energiya samaradorligi;

yoritish moslamalarining ishlashining ishonchliligi;

xizmat koʻrsatuvchi xodimlar va aholining xavfsizligi;

yoritish moslamalariga texnik xizmat koʻrsatish va boshqarishning qulayligi.

116. Tramvay va trolleybus harakati boʻlgan koʻchalar, yoʻllar va maydonlarda yoritish moslamalarini joylashtirish balandligi tramvay va trolleybus liniyalari uchun SHNQ 2.05.09-22ga mos kelishi kerak.

117. Koʻpriklar va koʻpriklar parapetlariga chiroqlarni oʻrnatishning minimal balandligi agar kamida 10° himoya burchagi taʼminlangan boʻlsa va maxsus uskunadan foydalanmasdan lampalarga kirish imkoniyati boʻlmasa cheklanmaydi.

118. Transport tunnellarida muhofaza burchagi kamida 10° boʻlgan yoritkichlar qoʻllanilishi lozim. Bunda, ularni oʻrnatish balandligi kamida 4 m boʻlishi kerak.

119. Piyodalar tunnellarida himoya burchagi kamida 15° boʻlgan quyidagi yoritkichlardan foydalanish kerak:

svetodiodli;

umumiy quvvati 80 W gacha boʻlgan lyuminessent lampali;

quvvati 110 W gacha boʻlgan DNaT (DNaS) lampali;

quvvati 125 W gacha boʻlgan DRL lampali.

120. A va B toifadagi koʻchalarning qatnov qismi bilan bir sathdagi piyodalar oʻtish joylarining yoritish darajasini kesishadigan qatnov qismining yoritish meʼyoriga nisbatan kamida 1,5 barobar oshirilishi lozim. Yoritish darajasini oshirish tayanchlarning orasidagi masofani qisqartirish, qoʻshimcha yoki kuchliroq yoritkichlarni oʻrnatish, oʻtish joyidagi yorqinlashtirilgan qoplama va boshqalar hisobiga amalga oshirilishi lozim.

5-§. Bino va inshootlarni tashqi arxitekturaviy yoritish

121. Tashqi arxitekturaviy yoritish kechki vaqtlarda shaharning koʻproq ahamiyatga ega obyektlarining yaxshi koʻrinishini va ifodaliligini taʼminlashi, shuningdek, shahar yorugʻlik muhitini shinamligini oshirishi kerak.

Arxitekturaviy yoritish qurilmalari transport haydovchilari va piyodalarga koʻzni qamashtiradigan taʼsir koʻrsatmasligi kerak.

122. Binolar fasadlari, inshootlar, monumentlar va landshaft arxitekturasi elementlarining ravshanligi ularning ahamiyatliligi, joylashgan oʻrni va ularning shahardagi koʻz orqali qabul qilishning ustunlik qiluvchi shartlaridan kelib chiqib, ushbu SHNQning 22-jadvaliga muvofiq olinishi kerak.

Izoh:

1) 300 m masofadan koʻriladigan dominant obyektlar ravshanligini 50 foizgacha oshirish mumkin;

2) yoritiladigan obyekt yoritilmagan muhit ichida joylashganda, mazkur jadvalda keltirilgan ravshanlik meʼyorini 50 foizgacha kamaytirish mumkin.

123. Arxitekturaviy yoritish qurilmalarini loyihalashda yoritiluvchi obyektlar fasad yuzalarining yorugʻlik qaytarish hisobiy koeffitsiyentlari oʻlchovlar koʻrsatkichlari asosida yoki ushbu SHNQning 23-jadvaliga muvofiq olinadi.

124. Fasadning uzviy bir tekis yoritilishida maksimal yoritishning minimal yoritishga nisbati 3:1 dan oshmasligi, relyefli va rangli fasadlarda esa 5:1 gacha boʻlishi kerak. Bunda, maksimal yoritilganlik asosiy kompozitsion-plastik elementlarda hosil qilinishi lozim.

125. Fasadning uzviy notekis yoritilishida yoritish zonasi chegaralarida maksimal va minimal yoritilganlik 10:1 dan kam va 30:1 dan ortiq boʻlmagan nisbatda qabul qilinishi kerak. Bunda, maksimal yoritilganlik yorugʻlik bilan urgʻu beriluvchi elementda hosil qilinishi lozim.

126. Koʻp qirrali koʻrinishga ega yirik monumentlar, yodgorliklar, kichik meʼmoriy shakllarni ikki yoki uch tomondan yorugʻlik oqimining aniq belgilangan asosiy yoʻnalish bilan yoritilishi kerak. Bu obyektni idrok etishning asosiy yoʻnalishi bilan kompozitsion jihatdan bogʻlanishi kerak boʻlgan hisobiy tekislikni belgilashi lozim.

127. Arxitekturaviy yoritish qurilmalarida razryadli yorugʻlik manbasiga ega boʻlgan yoritkichlardan va svetodiodlardan foydalanish kerak. Mahalliy yoritish uchun xromatik nurlanish manbalaridan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

128. “Sovuq” rangli yuzalarga ega obyektlarni va yashil maydonlarni yoritish uchun yoritish rang harorati 4000 K dan yuqori boʻlgan yorugʻlik manbalaridan foydalanish kerak. “Issiq” ranglarda boʻyalgan obyektlarni yoritish uchun rang harorati 3500 K gacha boʻlgan yorugʻlik manbalari qoʻllaniladi.

Polixrom obyektlarni, ayniqsa fasadlardagi tasviriy-dekorativ elementlarni (mozaika, tasviriy panno va frizlar, rangli relyeflar, haykallar) yoritishda rang uzatish umumiy indeksi R 80 dan kam boʻlmagan oq rangli yorugʻlik manbalarini qoʻllash lozim.

Landshaft arxitekturasi obyektlarini badiiy-dekorativ yoritishda rangli yorugʻlik manbalarini qoʻllashga ruxsat etiladi.

129. Arxitekturaviy yoritish qurilmalari shunday joylashtirilishi kerakki, ularning yorugʻlik chiqadigan teshiklari harakatning asosiy yoʻnalishlaridagi haydovchi va piyodalarning koʻrish maydonining markazida boʻlmasligi yoki yorugʻlikni himoya qiluvchi qurilmalar bilan himoyalangan boʻlishi kerak.

130. Arxitekturaviy yoritish moslamalarini loyihalashda ekspluatatsiya koeffitsiyentini yoritish priborining yorugʻlik chiqadigan joyining yoʻnalishiga va unda foydalanilgan yorugʻlik manbaiga bogʻliq holda quyidagicha qabul qilish lozim:

pribor oynasi vertikal yoki pastki yarim sferaga qaratilgan boʻlsa (90° — 270° burchak oraligʻida) MF = 0,67;

oyna yuqori yarim sferaga qaratilganda MF = 0,59.

6-§. Vitrinalarni yoritish

131. Piyodalar yoʻlaklari sathidan 1,5 m balandlikdagi vitrinalarni umumiy yoritishdagi vertikal tekislikdagi oʻrtacha yoritilganlik bilan aksent beruvchi yorugʻlikning yoritilganligi birgalikda ushbu SHNQning 24-jadvalida keltirilgan qiymatlardan ortib ketmasligi kerak.

Izohlar:

1) urgʻu beruvchi yoritish maydoni vitrina maydonining 20 foizdan oshmasligi kerak;

2) toʻq rangli mahsulot qoʻyilgan vitrinalar uchun yoritilganlikni ochrang tovar qoʻyilgan vitrinalar yoritilganligidan yoritilganlik shkalasi boʻyicha bir pogʻonaga oshirish kerak.

132. Vitrinalarni yoritishda razryadli yorugʻlik manbasiga ega boʻlgan va svetodiodli yoritkichlar qoʻllanilishi kerak. Yorugʻlik manbalari ushbu SHNQning 25-jadvaliga muvofiq ranglarni farqlash talablarini hisobga olgan holda tanlanishi lozim.

133. Yoritish qurilmalari ularning yorugʻlik chiqadigan teshiklari yoki vitrinaga qoʻyilgan tovarlardan aks etgan yorqin nurlar vitrina oynasidan kamida 1 m masofada turgan yoʻlovchi va haydovchilarning markaziy koʻrish maydoniga tushmaydigan tarzda oʻrnatilishi kerak.

7-§. Reklama va axborot beruvchi konstruksiyalarni yoritish

134. Reklama va axborot beruvchi konstruksiyalarning maksimal va oʻrtacha ruxsat etilgan ravshanlik koʻrsatkichlari ushbu SHNQ ning 2-ilovasiga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

135. Reklama va axborot beruvchi konstruksiyalarning tungi vaqtda dinamik tarzda ishlashi turar joy binolari, ijtimoiy obyektlarning derazalarini geometrik markazidan 1 m masofada joylashgan nuqtadan koʻrish chizigʻiga perpendikulyar tekislikdagi proyeksiyasining koʻrinadigan burchak kattaligi 2,5° dan oshmasa yoki reklama va axborot beruvchi konstruksiyasi oʻsha nuqtadan koʻrinmasa yoʻl qoʻyiladi.

Toʻgʻri toʻrtburchakli reklama va axborot beruvchi konstruksiyasi uchun koʻrish chizigʻiga perpendikulyar tekislikdagi reklama va axborot beruvchi konstruksiyasining proyeksiyasi bilan bir xil yuzaga ega boʻlgan aylananing oʻlchamiga teng boʻlgan ekvivalent burchak kattaligi qabul qilinishi lozim.

Elektron tashuvchilarda reklama va axborot tasvirlarini namoyish etish (mediafasadlardan tashqari) audiovizual tasvirlarni oʻzida mujassamlashtirilgan dinamik effektlar qoʻllanilmagan statik tasvir texnologiyasidan foydalanib oʻtkazilishi lozim.

Kunning yorugʻ va qorongʻi vaqtlarida tasvirlarning almashishi 5 s da bir martadan koʻp boʻlmagan tarzda amalga oshirilishi kerak. Tasvirning almashishi davomiyligi 2 s dan ortiq boʻlishi kerak. Yorugʻlik darajasini nol qiymatgacha tekis kamaytirish va undan keyin tekis oshirish yoʻli bilan amalga oshirilishi kerak.

Mediafasadlarda kunning yorugʻ vaqtida tasvirlarni namoyish qilish dinamik effektlardan foydalanish orqali amalga oshirilishi lozim. Kunning qorongʻi vaqtida mediafasadlarda dinamik effektlardan foydalanib tasvirlarni namoyish qilish taqiqlanadi.

Kunning qorongʻi vaqtida mediafasadlardagi statik tasvirlarning almashinishi 1 min ichida bir martadan koʻp boʻlmagan tarzda amalga oshirilishi lozim. Tasvirning almashinish davomiyligi 10 s dan ortiq boʻlishi va yorugʻlik darajasini 0 gacha tekis kamaytirish va undan keyin tekis oshirish yoʻli bilan amalga oshirilishi kerak.

8-§. Avariya holatidagi yoritish

136. Avariya holatidagi yoritish xavfsizlik va evakuatsiya yoritishiga boʻlinadi.

137. Ishchi yoritishni oʻchirilishi hamda jihozlar va mexanizmlarga texnik xizmat koʻrsatishning buzilishi quyidagilarga olib kelishi mumkin boʻlgan hollarda xavfsizlik yoritilishi taʼminlanishi kerak:

portlash, yongʻin, odamlarning zaharlanishi;

texnologik jarayonning uzoq muddat buzilishi;

elektr stansiyalari, radio va televizion eshittirish va aloqa uzellari, dispetcherlik punktlari, suv taʼminoti, kanalizatsiya va isitish nasos qurilmalari, ishlar toʻxtatilishi mumkin boʻlmagan ishlab chiqarish xonalari uchun ventilyatsiya va havoni konditsiyalash qurilmalari va boshqalarning ishini buzilishiga;

bolalar muassasalari rejimini buzilishi (ulardagi bolalar sonidan qatʼiy nazar).

138. Ishchi yorugʻlik quvvati uzilsa, texnologik jarayon shartlari yoki vaziyatga koʻra ishni normal davom ettirish talab etilganda, zaxira yoritish chiroqlari koʻzda tutilishi lozim.

139. Binolarda yoki binolardan tashqarida ish olib boriladigan joylarda evakuatsiya yoritilishi quyidagilar uchun taʼminlanishi kerak:

odamlar oʻtishi uchun xavfli boʻlgan joylarda;

odamlarni evakuatsiya qilish uchun foydalanadigan oʻtish joylari va zinapoyalarda, agar evakuatsiya qilinadiganlar soni 50 kishidan ortiq boʻlsa;

50 dan ortiq kishi ishlaydigan sanoat binolarining asosiy oʻtish joylarida;

balandligi 6 qavat va undan yuqori boʻlgan turarjoy binolarining zinapoyalarida;

normal yoritishni favqulodda oʻchirish paytida odamlarning binolardan chiqib ketishi ishlab chiqarish uskunasining uzluksiz ishlashi tufayli shikastlanish xavfi bilan bogʻliq boʻlgan ishlab chiqarish binolarida;

agar xonalarda bir vaqtning oʻzida 100 kishidan ortiq odam boʻlishi imkoniyatiga ega boʻladigan ishlab chiqarish korxonalarining jamoat va yordamchi binolari xonalarida;

tabiiy yorugʻliksiz ishlab chiqarish xonalarida.

140. Evakuatsiya yoʻlining yoʻnalishini koʻrsatadigan yoritkich koʻrsatkichlari (xavfsizlik belgilari) tunnelning ichki devorlariga (tunelning yon tomonlariga) evakuatsiya chiqish eshiklari tomonidan evakuatsiya yoʻlaklari sathidan 0,5 m balandlikda bir-biridan 25 m dan oshmaydigan masofa bilan oʻrnatilishi kerak.

141. Evakuatsiya yoʻnalishini koʻrsatadigan koʻrsatkichlar statik yoki dinamik koʻrsatkichlarga boʻlinadi.

Statik belgilar har doim yoqilgan boʻlishi va eng yaqin masofada joylashgan evakuatsiya chiqish yoʻnalishini koʻrsatishi kerak. Bunday belgilar tunnelning kirish va chiqish portallarigacha boʻlgan masofa haqida yoritish boʻyicha qoʻshimcha maʼlumotlarga ega boʻlishi lozim.

142. Tunnelning yopiq qismining uzunligi 1000 m dan ortiq boʻlsa, evakuatsiya yoʻnalishini koʻrsatadigan dinamik belgilarni oʻrnatish kerak boʻladi.

143. Yoritilgan “Chiqish” koʻrsatkichlari evakuatsiya chiqish eshiklari tepasida pol sathidan 2,1-2,2 m balandlikda oʻrnatilishi kerak. Chiqish koʻrsatkichlari har doim yoritilgan holda boʻlishi lozim.

144. Xavfsizlik yoritish ishlab chiqarish binolarining ishchi yuzalarida va ishchi yoritish oʻchirilganda texnik xizmat koʻrsatishni talab qiladigan korxonalar hududida yaratilishi kerak. Bunda umumiy yoritishdan ishlaydigan yorugʻlik uchun meʼyorlashtirilgan yoritishning kamida 5 foiz miqdorida yoritish taʼminlanishi kerak. Ammo binolar ichida kamida 2 lx, korxona hududlarida kamida 1 lx yoritilish taʼminlanishi lozim.

145. Binolar ichida razryad lampalarda 30 lx dan ortiq va choʻgʻlanish lampalarida 10 lx dan ortiq boʻlmagan eng kam yoritilganlikni tashkil etishga tegishlicha asoslanganda yoʻl qoʻyiladi.

146. Evakuatsiya yoritkichi asosiy oʻtish joylarining polida (yoki yerda) va zinalarning pogʻonalarida eng kam yoritishni quyidagicha taʼminlash kerak:

xonalarda 0,5 lx;

ochiq joylarda 0,2 lx.

147. Xonalarda xavfsizlik yoritishining yoritkichlari evakuatsiya yoritishi uchun qoʻllanishi lozim.

Evakuatsiya yoʻllarini yoritish uchun evakuatsiya lampalarini oʻrnatish tavsiya etiladi, lampalarni oʻrnatish balandligi yoʻlak sathidan 2 m oshmasligi va evakuatsiya yoʻllarida yoritilganlik kamida 0,5 lx boʻlishini taʼminlashi kerak. Emin/Emaks yorugʻlik taqsimlanishi kamida 1:40 boʻlishi kerak.

148. Tunneldan evakuatsiya chiqish joylarida, pol sathidan 2,1-2,2 m balandlikda evakuatsiya yoritkichlari oʻrnatilgan boʻlib, ular chiqish eshigi oldidagi pol sathini kamida 0,5 lx darajada yoritishni taʼminlashi lozim.

149. Avariya holatida quyidagi yoritkichlarni qoʻllash lozim:

svetodiod lampalar va lentalar;

lyuminessent lampalar minimal harorati kamida 5°S boʻlgan xonalarda va lampalar nominal kuchlanishning kamida 90 foiz kuchlanishli barcha rejimlarda quvvatlanishi sharti bilan;

yuqori bosimli razryad lampalari, agar ular taʼminot kuchlanishining qisqa muddatli uzilishidan keyin issiq holatda ham, sovuq holatda ham bir zumda yoki tezda qayta yoqilsa.

150. Jamoat bino va inshootlarida xonalar va evakuatsiya yoʻllari chiqish koʻrsatkichlari bilan birga pol ustidagi yonib turadigan “yuguruvchi yoʻlkacha” tipidagi chiqish yoʻnalishini koʻrsatib turadigan koʻrsatkichlar bilan taʼminlanishi kerak.

151. Xavfsizlik evakuatsion belgilari tabiiy yoritish mavjud boʻlmagan, bir vaqtda 30 kishi boʻlishi mumkin boʻlgan xonalarda va tabiiy yoritish mavjud boʻlgan, bir vaqtda 50 kishi boʻlishi mumkin boʻlgan, maydoni 100 m2 dan ortiq boʻlgan xonalarda oʻrnatilishi kerak.

Doimiy turadigan xavfsizlik evakuatsion chiqish belgilari quyidagi holatlarda oʻrnatilishi lozim:

har bir chiqish joyining tepasida;

evakuatsiya yoʻnalishini aniq koʻrsatgan holda, evakuatsiya yoʻllari ustida;

tibbiy yordam postini koʻrsatish uchun;

yongʻin oʻchirishning birlamchi vositalarini joylashgan oʻrnini koʻrsatish uchun;

favqulodda holat toʻgʻrisida xabar berish uchun moʻljallangan shoshilinch aloqa vositalarini va boshqa vositalar joylashish oʻrnini koʻrsatish uchun.

Maktabgacha, umumiy oʻrta, oʻrta maxsus, professional va oliy taʼlim tashkilotlarining binolarida va aholi doimiy boʻladigan binolarda xavfsizlik evakuatsion belgilari (bu binolardagi odamlar sonidan qatʼi nazar) oʻrnatilishi lozim.

Tutun boʻlishi mumkin boʻlgan xonalarda xavfsizlik evakuatsion belgilari poldan 0,5 m gacha balandlikda oʻrnatilishi kerak. Tashqi yoritilgan xavfsizlik belgilariga yoʻl qoʻyilmaydi.

152. Barcha yoʻnalishdagi xavfsizlik belgilarining rangli yuzasining istalgan qismidagi evakuatsiya xavfsizligi belgilarining ravshanligi quyidagilardan kam boʻlmasligi kerak:

tutun boʻlmaganda — 2 cd/m2 dan;

tutun boʻlgan sharoitida — 10 cd/m2 dan kam boʻlgan miqdorda boʻlishi kerak.

153. Xavfsizlik rangi ravshanligi bilan kontrast rang ravshanligi nisbati 1:15 dan kam va 1:5 dan ortiq boʻlmasligi kerak.

154. Xavfsizlik evakuatsion belgisining balandligi ushbu SHNQning 4-ilovasiga muvofiq belgilanadi.

155. Xavfsizlik evakuatsion belgilarining normal rejimdagi taʼminoti ishchi yoritish taʼminot manbasidan mustaqil boʻlgan manbadan amalga oshirilishi, avariya rejimida esa uchinchi mustaqil manbadan (masalan, yoritkichga joylangan akkumulyator batareyasi) olinadigan quvvatga qayta ulanadigan boʻlishi zarur. Evakuatsiya xavfsizlik belgilarining ishlash davomiyligi 1 h dan kam boʻlmasligi lozim.

156. Kechasi qoʻriqlanadigan hududlar chegaralari boʻylab xavfsizlik yoritilishi (maxsus texnik qoʻriqlash vositalari boʻlmaganda) taʼminlanishi kerak.

157. Yoritilganlik yer sathida gorizontal sirtda kamida 0,5 lx yoki yerdan vertikal sirtning bir tomoni 0,5 m sathda, chegara liniyalariga perpendikulyar holda boʻlishini koʻzda tutish lozim.

Xavfsizlik uchun maxsus texnik vositalardan foydalanilganda, yoritish xavfsizlik yoritkichlarini loyihalash uchun texnik shartlarga muvofiq olinishi kerak.

158. Qoʻriqlash yoritish normal yonmaganda qoʻriqlash signalizatsiyasi yoki boshqa texnika vositalari taʼsiridan avtomatik ravishda yoqiladigan hollardan tashqari, istalgan yorugʻlik manbaidan foydalanish kerak. Bunday holda choʻgʻlanish lampasi qoʻllanishi lozim.

159. Navbatchi yoritish uchun qoʻllanish chegarasi, yoritilganlik kattaligi, bir tekis taqsimlangan va sifatga talablari meyorlanmaydi.

160. Yuqori xavfli hududlarni yoritish uchun ishlatiladigan yorugʻlik manbalarining rang uzatish indeksi Ra kamida 40 boʻlishi kerak.

Katta maydonlarni evakuatsiya qilish uchun ishlatiladigan yorugʻlik manbalarining rang uzatish indeksi Ra kamida 40 boʻlishi lozim.

161. Baxtsiz hodisalarning oldini olish va odamlarni oʻz vaqtida evakuatsiya qilishni taʼminlash uchun har bir avariya chiqish joyida, evakuatsiya yoʻnalishlarida, tibbiy yordam punktini koʻrsatish, birlamchi yongʻin oʻchirish vositalarini oʻrnatish joylarini belgilash, avariya aloqa vositalari va favqulodda vaziyat toʻgʻrisida xabar berish uchun moʻljallangan boshqa vositalarni joylarini koʻrsatish uchun evakuatsiya yoʻllarida yorugʻlik koʻrsatkichlari (xavfsizlik belgilari) oʻrnatiladi.

Yorugʻlik koʻrsatkichlarini (xavfsizlik belgilari) tanib olish masofasi ushbu SHNQning 4-ilovasiga muvofiq belgilanadi.

9-§. Qurilish maydonchasini yoritish

162. Qurilish maydonchalari va undagi ish joylarini teng taqsimlangan holda yoritilishi lozim. Bunday hollarda yorugʻlik koʻrsatkichlari ushbu SHNQning 10-ilovasida koʻrsatilgan qiymatlardan kam boʻlmasligi kerak.

163. Meʼyorlashtirilgan yoritish darajasi 2 lx ortiq boʻlishi kerak boʻlgan qurilish maydonlaridagi ish joylari uchun umumiy bir xil yoritishga qoʻshimcha ravishda mahalliylashtirilgan yoritishni taʼminlash kerak.

Odamlarni vaqtinchalik boʻlishi mumkin boʻlgan joylar uchun yorugʻlik darajasini 0.5 lx gacha kamaytirish lozim.

164. Tunda qurilish maydonchalari va undagi ish joylarining xavfsizligini taʼminlash zarur boʻlgan hollarda, ishchi yoritish moslamalarining bir qismi xavfsizlik yoritkichi sifatida foydalanish uchun ajratilishi kerak.

Qurilish maydonchalari va undagi ish joylarining chegaralarida xavfsizlik yoritkichi yer sathida gorizontal ravishda yoki devor tekisligida vertikal ravishda toʻsiqlarda kamida 0.5 lx yoritishni taʼminlashi kerak.

165. Tunda qurilish maydonchalarining xavfli joylari toʻsiqlar va yorugʻlik signallari bilan taʼminlanishi kerak. Bunda, yorugʻlik signallari uchun 42 W dan yuqori boʻlmagan kuchlanishli yorugʻlik manbalaridan foydalanish kerak.

166. Texnologik talablarga koʻra, beton yotqizishda tanaffusga yoʻl qoʻyib boʻlmaydigan hollarda va muhim tuzilmalarda betonlash ishlari olib boriladigan joylarda avariyaviy yoritishni taʼminlash kerak. Bunda, avariyaviy yoritish 3 lx, betonlash joylarida esa 1 lx boʻlishi kerak.

167. Evakuatsiya yoritkichi asosiy evakuatsiya yoʻllari hududlarida, shuningdek shikastlanish xavfi bilan bogʻliq boʻlgan oʻtish joylarida taʼminlanishi kerak. Qurilayotgan bino ichida evakuatsiya yoritilganligi 0.5 lx, bino tashqarisida 0.2 lx boʻlishi kerak.

6-bob. Obyektni yoritishni loyihalashda sifat va xavfsizlikni nazorat qilish

168. Tashqi yoritishni loyihalash va oʻrnatishda quyidagilar taʼminlanishi kerak:

yoritish moslamalarining miqdoriy va sifat koʻrsatkichlarining meʼyorlangan qiymati;

qurilmalarning samaradorligi va elektr energiyasidan oqilona foydalanish;

yoritish moslamalarining ishonchliligi;

xizmat koʻrsatish xodimlar va aholi xavfsizligi;

yoritish moslamalariga texnik xizmat koʻrsatish va nazorat qilish qulayligi.

169. Silindrik yoritilganlikni oʻlchash uchun nazorat nuqtalari xona boʻylab, chiroqlar ostiga, chiroqlar oʻrtasida va xonaning markaziy boʻylama oʻqida poldan 1,5 m balandlikda va devordan kamida 1,0 m masofada teng ravishda joylashtirilishi kerak.

170. Silindrik yoritishni oʻlchash uchun nazorat nuqtalarining soni kamida 5 ta boʻlishi kerak.

171. Nazorat nuqtalari ish joylarida ishchilarning harakatlanish yoʻli boʻylab joylashtirilishi kerak. Tayanchlar bilan chegaralangan yoritilgan maydonda nazorat nuqtalari tayanchlar orasidagi markazlarda tanlanishi kerak. Qoʻriqlash maqsadida ishlatiladigan yoritilganlik uchun nazorat nuqtalari yoritiladigan maydonning perimetri boʻylab joylashtirilishi lozim.

172. Yoritilgan uchastkadagi yoki yoritilgan maydonning perimetri boʻylab nazorat nuqtalarining soni kamida 5 ta boʻlishi lozim.

173. Koʻchalar, yoʻllar va maydonlarning oʻrtacha yoritilishni oʻlchash uchun nazorat nuqtalari yoʻl qoplamasining chiroqlar (yoritkich) oraligʻi bilan chegaralangan qismida bir tekisda bir-biridan 3 — 5 m masofada joylashgan boʻlishi kerak.

174. Tunnellarning oʻrtacha yoritilganligini oʻlchash uchun quyidagi rejimlarda nazorat nuqtalari yoʻl qoplamasida bir-biridan 3-5 m masofada joylashtirilishi lozim:

kechki va tungi rejimlarda;

mazkur rejimlarda ishlaydigan chiroqlarning joylashish oraligʻi bilan chegaralangan qismlarda;

kunduzgi rejimda esa — ketma-ket chegaralangan qismlarda.

175. Xonaning tabiiy yoritilishini oʻlchashda nazorat nuqtalari xonaning xarakterli qirqimining vertikal tekislik va shartli ishchi yuzasi (yoki poli) kesishmasida joylashtirilishi kerak. Birinchi va oxirgi nuqtalar tashqi devorlar va ichki pardadevor (yoki ustunlar oʻqi)lar yuzasidan 1 m masofada olinishi lozim.

176. Sunʼiy yoritishni oʻlchash natijalari ushbu SHNQning 26-jadvaliga muvofiq baholanishi kerak.

Izohlar:

En — meʼyorlangan yoritilganlik (minimal, oʻrtacha, silindrik);

Eno — aralash yoritish tizimida umumiy yoritishdan meʼyorlashtirilgan yoritilganlik;

Kz — zaxira koeffitsiyenti.

SHNQ 2.01.05-24 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” shaharsozlik normalari va qoidalariga 1-ILOVA

Ishlab chiqarish korxonalari xonalarini yoritishga qoʻyiladigan talablar

Izohlar:

1. I g va II v gacha boʻlgan meʼyorlarning razryadlari uchun, 7 — 11 guruhlarda keltirilgan ushbu razryadlar uchun meʼyorlanadigan koʻrsatkichlar toʻplamidan biri qabul qilinishi mumkin.

2. Yoritilganlikni mazkur SHNQnini 53 va 54-bandlarini hisobga olgan holda qabul qilish lozim.

3. Farqlanish obyektining eng kichik oʻlchamlari va ularga mos koʻrish ishlari razryadlari ishlovchining koʻzidan 0,5 m dan koʻp boʻlmagan masofada farqlanish obyektlarini joylashtirishda oʻrnatilgan. Ushbu masofa kattalashtirilganda koʻrish ishlarining razryadi 3-ilovaga mos holda oʻrnatiladi. Choʻziq farqlanish obyektlari uchun ekvivalent oʻlchami 5-ilova boʻyicha tanlanadi.

4. Choʻgʻlanish lampalaridan foydalanilganda yoritishni yoritish shkalasiga muvofiq kamaytirish kerak:

a) Agar meʼyorlanadigan yoritilganlik 750 lx va undan ortiqni tashkil qilsa, aralash yoritish tizimida bir pogʻonaga;

b) Shuningdek, I — V, VI razryadlar uchun umumiy yoritishda;

v) VI va VIII razryadlar uchun umumiy yoritish tizimida ikki pogʻonaga pasaytirish lozim.

5. Oʻlchami 0,5 mm va kichik yaltirab turadigan obyektlar bilan ishlanganda yoritilganlikni farqlanish obyektining oʻlchamlari bilan mos holda tanlash va ularni “V” razryadga taalluqli deyish lozim.

6. Koʻz qamashtirish koʻrsatkichi 10-guruhda faqat umumiy yoritish uchun (istalgan yoritish tizimida) chegaralanadi.

7. Pulsatsiya koeffitsiyenti Kn umumiy yoritish tizimi uchun 10-guruhda koʻrsatilgan yoki aralash tizimidagi umumiy yoritishdan aralash yoritish tizimidagi Kn mahalliy yoritishdagi yoritkichlar uchun 20 foizdan oshmasligi lozim.

8. I — III, IVa, Ib, IVv, Va razryadlar uchun umumiy yoritish tizimini faqat aralash yoritish qoʻllashning texnikaviy jihatdan imkoni boʻlmaganda yoki iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq boʻlmaganda, Davlat sanitariya nazorati organlari bilan kelishilgan yoritishning soha meʼyorlarida aniqlashtirilgan holda koʻzda tutilsin.

9. Ishlar olib borish yoki oʻsmirlarni ishlab chiqarish boʻyicha oʻrgatish uchun moʻljallangan maxsus xonalarda TYOKning meʼyorlangan qiymati 3-guruh boʻyicha bir razryadga oshiriladi va 1,0 foizdan kam boʻlmasligi kerak.

Izohlar:

1. Yoritilganlikni mazkur SHNQning 72, 73 bandlarni hisobga olgan holda qabul qilish lozim.

2. Farqlanish obyektlarining eng kichik oʻlchamlari va koʻrish ishlarining ularga mos razryadlari farqlanish obyektlarini ishchidan koʻpida 0,5 m masofada joylashganda fon va yorugʻ fon bilan farqlanish obyektining oʻrtacha yaqqol farqda oʻrnatiladi. Yaqqol farqning kamayishida (ortishida) yoritilganlikning yoritilganlik shkalasi boʻyicha 1 pogʻonaga ortishi (kamayishi )ga yoʻl qoʻyiladi.

3. *Maxsus arxitektura-badiiy talablari boʻlgan hollarda qoʻshimcha chegaralanadi.

4. ** Koʻrish chizigʻining asosan gorizontal 450 va kattaroq burchak ostida yuqoriga yoʻnalishidagi xonalarda va yoritish sifatiga yuqori talablar boʻlgan xonalarda (bolalar bogʻchalari, yaslilari, sanatoriyalardagi yotoq xonalari, maktablar, oʻrta maxsus oʻquv yurtlaridagi displey sinflari va h.k.) shinamsizlik koʻrsatkichining meʼyorlanadigan qiymati.

5. *** Yoritish sifatiga yuqori darajada talablar boʻlgan bolalar bogʻchalari, davolanish xonalari uchun pulsatsiya Kn koeffitsiyentining meʼyorlanadigan qiymati.

Izohlar:

1. 6 — 9-ustunlarda koʻrsatilgan ekspluatatsiya koeffitsiyentining qiymatlari gulli oynalar, shishali plastiklar, armaturalangan plyonkalar va boʻgʻiq (sut rangida) oynalar, shuningdek aeratsiya uchun yoritish oʻymalari ishlatilganda — 1,1 ga, organik oyna ishlatilganda esa — 0,9 ga koʻpaytirish lozim.

2. 3 — 5-ustunlarda koʻrsatilgan ekspluatatsiya koeffitsiyentining qiymatlari razryadli yorugʻlik manbalari uchun keltirilgan. Choʻgʻlanma lampalardan foydalanilganda ularni 0,85 ga koʻpaytirish lozim.

3. 3-chi ustunda koʻrsatilgan ekspluatatsiya koeffitsiyentining qiymatlarini 1 b. 1g bandlar boʻyicha bir smenali ishda — 0,2 ga; 1 v boʻyicha — 0,1 ga; 1 b, 1 g bandlar boʻyicha ikki smenali ishda esa — 0,15 ga kamaytirish lozim.

SHNQ 2.01.05-24 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” shaharsozlik normalari va qoidalariga 2-ILOVA

Reklama va axborot beruvchi konstruksiyalar ravshanligi meʼyorlari

Izohlar:

1. * Balandlik qatnov qismi yuzasidan reklama konstruksiyasining pastki chetiga qadar hisoblanadi.

2. **Maksimal ravshanlik 0,2x0,2 m. yuzali eng yorqin joylari uchun umumiy ravshanlik sifatini aniqlaydi.

SHNQ 2.01.05-24 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” shaharsozlik normalari va qoidalariga 3-ILOVA

Farq qilish obyektidan ishlovchining koʻzigacha 0,5 m dan ortiq masofadagi ishlar razryadini aniqlash

Farq qilish obyektidan ishlovchining koʻzigacha 0,5 m dan ortiq masofadagi jadval boʻyicha ishlar razryadini farq qilish obyektining minimal oʻlchami d ning ushbu obyektidan ishlovchining koʻzigacha boʻlgan l masofaga nisbatan aniqlanadigan farq qilish obyektining burchak oʻlchamlarini hisobga olib oʻrnatish lozim:

SHNQ 2.01.05-24 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” shaharsozlik normalari va qoidalariga 4-ILOVA

Evakuatsion xavfsizlik belgilarini koʻrish masofalarini aniqlash

Evakuatsion xavfsizlik belgisi piktogramma maydonining vertikal oʻlchami belgini koʻrish masofasidan qatʼi nazar, quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi

h = l /Z,

bu yerda:

l — koʻrish masofasi; h — belgining minimal balandligi;

Z — koeffitsiyent, u tashqaridan yoritilgan belgilar uchun 100 va ichkaridan yoritilganlar uchun 200 ga teng.

1-rasm — Xavfsizlik belgilarini koʻrish masofalarini aniqlash

SHNQ 2.01.05-24 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” shaharsozlik normalari va qoidalariga 5-ILOVA

Masofali farq qilish obyektlarining ekvivalent oʻlchamlarini aniqlash

Uzunligi b >2a boʻlgan kengaytirilgan farq obyektlari uchun, bu yerda a — obyekt kengligi, vizual ishlarning toifasi obyektning ekvivalent kattaligi bilan belgilanadi. Boshqa hollarda, vizual ishlarning toifasi farqlash obyektining minimal hajmi bilan belgilanadi.

Koʻzdan obyektgacha 500 mm dan kichik boʻlgan masofada ekvivalent oʻlcham 1-rasmda keltirilgan nomogramma boʻyicha aniqlanadi.

Koʻzdan obyektgacha 500 mm dan katta boʻlgan masofalarda ekvivalent oʻlcham 2-rasmda keltirilgan nomogramma boʻyicha aniqlanadi.

Farq qilish obyektining chiziqli oʻlchamlarining (millimetrlarda) burchakliga (burchak minutlarida) oʻzgarishi 2-rasmda keltirilgan nomogrammadan foydalanib, quyidagi formula boʻyicha amalga oshiriladi.

a = 60arstg(x/l) (1),

bu yerda:

x — obyekt oʻlchami, mm;

l — koʻzdan obyektgacha boʻlgan masofa, mm.

Nomogrammadan olingan ekvivalent oʻlchamni burchak oʻlchovlaridan (burchak minutlari) chiziqli (mm lar) oʻzgarishi quyidagi formula boʻyicha amalga oshiriladi:

x=l·tg(α/60) (2)

2-rasm. Koʻzdan 500 mm gacha boʻlgan masofa kengaytirilgan farq obyektlarining ekvivalent oʻlchamini aniqlash uchun nomogramma

3-rasm. Koʻzdan 500 mm dan ortiq obyektgacha boʻlgan masofada kengaytirilgan farq obyektlarining ekvivalent oʻlchamini aniqlash uchun nomogramma.

SHNQ 2.01.05-24 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” shaharsozlik normalari va qoidalariga 6-ILOVA

1-jadval.

Yoritkichlarning foydalanish guruhlari

SHNQ 2.01.05-24 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” shaharsozlik normalari va qoidalariga 7-ILOVA

Ishlab chiqarish xonalari uchun yorugʻlik manbalari. Umumiy yoritish tizimida tavsiya etiladigan yorugʻlik manbalari

Izohlar:

1. Qabul qilingan qisqartmalar: KEL — kompakt energiya samarador lampalar; LB — kunduzgi yorugʻlik lampalari; LD — kunduzgi yorugʻlik lampalari; LDS — yaxshi rang beradigan kunduzgi yorugʻlik lampalari; LETS — yaxshi rang beradigan tabiiy yorugʻlik lampalari; LL — lyuminessent lampalar; LTB —; LTBS — iliq oq rangli lampalar yaxshi rang beradigan lampalar; LTBSS — iliq oq rangli lampalar yuqori sifatli rang beradigan lampalar; LXB — sovuq oq rangli lampalar; MGL — metall galogenli lampalar; NLVD — yuqori bosimli natriyli lampalar; SD — svetodiodlar.

2. Yorqin svetodiodli yorugʻlik manbalarining nurlari xonadagilarning koʻrish maydoniga tushmasligi kerak.

Izohlar:

1.VI — VIII razryad ishlari uchun NLVD lampalarini qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

2. Rang farqlanishiga oʻrtacha talablar qoʻyilgan ishlarni bajarishda tabiiy yorugʻlik boʻlmagan xonalar uchun jadval koʻrsatilgan ranglar harorati diapazonini yoritilganlik darajasi 300 lx dan ortiq boʻlganda, 3500 — 5000 K chegaralarida cheklash lozim.

3. LDS UF lyuminessent lampalari, ultrabinafsha spektr sohasida, tabiiyga yaqin boʻlgan nurlanish tarkibiga egadir, bu esa optik oqartirish yoʻli bilan tayyorlangan matolar va qogʻozlarni nazorat qilishda katta ahamiyat kasb etadi.

4. Jadvaldagi qavs ichida energetik jihatdan kam samarali yorugʻlik manbalari koʻrsatilgan.

SHNQ 2.01.05-24 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” shaharsozlik normalari va qoidalariga 8-ILOVA

Turarjoy va jamoat binolarini umumiy yoritish uchun yorugʻlik manbalari

Izohlar:

1. Jadvalda qavs ichida energetik jihatdan kam unumdorlikka ega yorugʻlik manbalari koʻrsatilgan.

2. *Quvursimon kichik quvvatli, figurali (U-simon va halqasimon) va kompakt lyuminessent lampalar tavsiya etiladi.

3. ** Yuqori qizil nisbatli (g>10 %) DRL lampalar.

SHNQ 2.01.05-24 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” shaharsozlik normalari va qoidalariga 9-ILOVA

Jamoat, turar joy va yordamchi binolarning, umumiy sanoat obyektlarining binolari va inshootlarini yoritishning meʼyoriy koʻrsatkichlari

Jamoat, turar joy va yordamchi binolarning yoritishning meʼyoriy koʻrsatkichlari

Izohlar:

1. “Ishchi yuzalarini yoritish, lx, aralash yoritishda” va “ishchi yuzalarini yoritish, lx, umumiy yoritishda” ustunlarida meʼyorlashtirilgan yoritish qiymatlarining mavjudligi ushbu tizimlardan birini ishlatish imkoniyatini koʻrsatadi.

2. “Ishchi yuzalarini yoritish, lx, aralash yoritishda” ustunida berilgan kasrning suratida ishchi joydagi umumiy va mahalliy yoritishdan yoritilganlik meʼyori, mahrajda esa — xona boʻyicha umumiy yoritishdan olingan yoritilganlik koʻrsatilgan.

3. Jadvaldagi chiziqlar hech qanday talablar yoʻqligini anglatadi.

4. 1) TYOKning meʼyorlashtirilgan qiymatlari bolalar va oʻsmirlar uchun maxsus moʻljallangan xonalarda oshiriladi.

5.2) Meʼyorlashtirilgan qiymatlar sohaviy meʼyorlashtirish jarayonida eksperimental tarzda oʻrnatiladi.

6 3) Tadqiqot davomida yorugʻlikni 50 lx gacha bosqichma-bosqich kamaytirishni taʼminlash kerak.

Izohlar:

1. “Ish yuzalarini yoritish, lx, aralash yoritish bilan” va “ish yuzalarini yoritish, lx, umumiy yoritish bilan” ustunlarida meʼyorlashtirilgan yoritish qiymatlarining mavjudligi ushbu tizimlardan birini qoʻllash imkoniyatini koʻrsatadi. Aralash yoritish va birlashtirilgan sunʼiy yoritish tizimidan foydalanish afzalroqdir.

2. Jadvaldagi chiziqlar hech qanday talablar yoʻqligini anglatadi.

3. 1) Qoplamadan 1,0 m balandlikda vertikal yoritilganlikni gorizontal yoritilganlikka nisbati toʻxtash joyi toʻsigʻining perimetri boʻyicha kamida 1:1,5 boʻlishi kerak.

4.2) Koʻchiriladigan yoritish uchun rozetkalarni taqdim etish nazarda tutiladi.

5.3) Meʼyor koʻchiriladigan yoritishni hisobga olgan holda beriladi.

6. 4) Xonada odamlarning qisqa vaqt qolishi tufayli yorugʻlik kamaytiriladi.

SHNQ 2.01.05-24 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” shaharsozlik normalari va qoidalariga 10-ILOVA

Qurilish maydonchalari va ishlari hududlar turiga qarab eng minimal yoritilganlik

Izohlar:

1. * Kunduzgi ish paytida yorugʻlik darajasini 100 lx gacha oshirishni taʼminlash kerak.

2. ** Koʻchma lampalardan foydalanish imkoniyati boʻlishi kerak.