SHNQ 2.05.01-23 “Temir yoʻllar. Loyihalash talablari” shaharsozlik normalari va qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida (01/2-48-son)

09.08.2024

Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining

buyrugʻi

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2024-yil 17-sentabrda hisobga olindi, hisob raqami 291]

Oʻzbekiston Respublikasining Shaharsozlik kodeksi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 6-oktabrdagi 577-son “Qurilish sohasiga oid talablarni soddalashtirish hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarni tizimlashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq buyuraman:

1. SHNQ 2.05.01-23 “Temir yoʻllar. Loyihalash talablari” shaharsozlik normalari va qoidalari 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Ayrim shaharsozlik normalari va qoidalari 2-ilovaga muvofiq oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin.

3. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Energetika vazirligi, Transport vazirligi, Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi hamda Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi bilan kelishilgan.

4. Ushbu buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Vazirning birinchi oʻrinbosari Sh. XIDOYATOV

Toshkent sh.,

2024-yil 9-avgust,

01/2-48-son

Kelishildi:

Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vaziri A. ABDUXAKIMOV

2024-yil 30-iyul

Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi raisi B. YUSUPALIYEV

2024-yil 16-iyul

Transport vaziri I. MAXKAMOV

2024-yil 19-iyul

Favqulodda vaziyatlar vaziri A. KULDASHEV

2024-yil 18-iyul

Energetika vaziri J. MIRZAMAHMUDOV

2024-yil 18-iyul

Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining 2024-yil 9-avgustdagi 01/2-48-son buyrugʻiga 1-ILOVA

SHNQ 2.05.01-23 “Temir yoʻllar. Loyihalash talablari” shaharsozlik normalari va qoidalari

Mazkur shaharsozlik normalari va qoidalari (bundan buyon matnda SHNQ deb yuritiladi) yoʻl izi 1520 mm boʻlgan temir yoʻllarni, qoʻshimcha (ikkinchi va keyingi) umumiy foydalanishdagi temir yoʻllarni loyihalash, qurish va rekonstruksiya qilish talablarini belgilaydi.

Ushbu SHNQ:

umumiy foydalanishdagi yoʻl izi 1520 mm boʻlgan temir yoʻllarga;

toʻrt oʻqli vagonning oʻqidan relslarga yuklangan yuk 245 kN dan, chiziqli statik yuk 103 kN/m dan koʻp boʻlmaganda, telejka bazasida chiziqli dinamik yuk 168 kN/m dan oshmaganda;

tezligi 100 km/h boʻlgan yuk poyezdi, 140 km/h boʻlgan tezlashtirilgan yuk poyezdi va refrijeratorli poyezdga;

poyezdlar harakatlanishini taʼminlovchi umumiy foydalanilmaydigan temir yoʻllarga;

oʻta zoʻriqqan yoʻllarda tezligi 250 km/h boʻlgan yoʻlovchi poyezdi, 120 km/h boʻlgan yuk poyezdi, 160 km/h boʻlgan tezlashtirilgan yuk poyezdi va refrijeratorga tatbiq etiladi.

1-bob. Shaharsozlik normalari va qoidalari hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga havolalar

1. Mazkur SHNQda quyidagi shaharsozlik normalari va qoidalari hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga havolalar qoʻllanilgan:

SHNQ 1.02.07-19 “Qurilish uchun muhandislik texnik izlanishlar. Asosiy qoidalar”;

SHNQ 2.01.01-22 “Loyihalash uchun iqlimiy va fizikaviy-geologik maʼlumotlar”;

QMQ 2.01.07-96 “Yuklar va taʼsirlar”;

QMQ 2.01.08-19 “Shovqindan himoya”;

QMQ 2.04.03-19 “Kanalizatsiya. Tashqi tarmoqlar va inshootlar”;

SHNQ 2.05.02-07 “Avtomobil yoʻllari”;

SHNQ 2.05.03-22 “Koʻpriklar va quvurlar”;

SHNQ 2.07.01-23 “Aholi punktlarining hududlarini rivojlantirish va qurishni shaharsozlik jihatidan rejalashtirish”;

GOST 7392-2014 “Temir yoʻlning ballast qatlami uchun zich jinslardan maydalangan tosh. Texnik shartlar”;(Rasmiy manba: “Sheben iz plotnix gornix porod dlya ballastnogo sloya jeleznodorojnogo puti”. Texnicheskiye usloviya.);

GOST 9238-2013 “Temir yoʻl harakatlanuvchi tarkibining oʻlchamlari va binolarning yaqinlashishi”; (Rasmiy manba: “Gabariti jeleznodorojnogo podvijnogo sostava i priblijeniya stroyeniy”);

GOST 5180-2015 “Tuproqlar. Fizikaviy xususiyatlarni laborotoriyada aniqlash usullari”; (Rasmiy manba: “Grunti. Metodi laboratornogo opredeleniya fizicheskix xarakteristik”);

GOST 22733-2016. “Tuproqlar. Maksimal zichlikni laboratoriyada aniqlash usuli”; (Rasmiy manba:. “Grunti. Metod laboratornogo opredeleniya maksimalnoy plotnosti”);

GOST 25100-2020 “Tuproqlar. Tasniflash”; (Rasmiy manba: “Grunti. Klassifikatsiya”);

GOST R 51685-2012 “Temir yoʻl relslari. Umumiy texnik shartlar”; (Rasmiy manba: “Relsi jeleznodorojnie. Obshiye texnicheskiye usloviya”);

GOST R 34222-2017 “Temir yoʻl relslari. Umumiy texnik shartlar”; (Rasmiy manba: “Relsi jeleznodorojnie. Obshiye texnicheskiye usloviya”).

2-bob. Atama va taʼriflar

2. Ushbu SHNQda quyidagi atama va taʼriflardan foydalanilgan:

temir yoʻl — umumiy foydalanishdagi transport turlaridan biri boʻlib, u ishlab chiqarish va ijtimoiy yoʻnalishdagi korxonalar, muassasalar va tashkilotlarni oʻz tarkibiga olgan, boshqa davlatlarning temir yoʻllari va transportning boshqa turlari bilan oʻzaro hamkorlikda tashish ehtiyojlarini taʼminlovchi yagona ishlab chiqarish-texnologiya majmuidan iboratdir;

yoʻl toʻshamasining cheti — asosiy yoʻl toʻshamasi maydonining bir qismi boʻlib, ballast prizmasi qiyaligining pasti qismi bilan yoʻl qirgʻogʻi orasida joylashgan maydon;

yoʻl toʻshamasining asosiy maydoni — yoʻl toʻshamasining yuqori qismi boʻlib, u ballast qatlami, yoʻl toʻshamasi tuprogʻi chegaralarini va yoʻl toʻshamasining chetlarini oʻz ichiga oladi;

temir yoʻlning himoya inshootlari — temir yoʻl majmuasiga kiruvchi qurilish materiallari yoki inshootlarning noqulay tabiiy taʼsiridan himoya qilish uchun moʻljallangan doimiy yoki vaqtinchalik, ustki yoki koʻmilgan inshootlar va qurilmalar;

yoʻl toʻshamasining deformatsiyasi — mavsumiy yogʻingarchiliklar va qoldiqlar, yoʻl toʻshamasining koʻtarilishi va siljishi, shikastlanishi, yoʻl toʻshamasi yoki uning elementlarining tabiiy va texnogen taʼsirlar natijasida, shu jumladan poyezd yuki taʼsirida buzilishi;

koʻchkilarga qarshi inshootlar — qor koʻchkilarini oldini olish va temir yoʻlni harakatlanuvchi qor koʻchkilari halokati taʼsiridan himoya qilish uchun moʻljallangan inshootlar;

girdob — tuproqlarning umumiy yoki mahalliy muzlashi va ulardagi suvning muzlash hajmining koʻpayishi natijasida yuzaga keladigan temir yoʻlning egriligi;

qumli uyumlar — temir yoʻlga shamol olib keladigan qumlarning toʻplanmasi;

qor koʻchkilari — togʻ yon bagʻirlariga qattiq tana (xoʻl qor koʻchkisi) yoki maydalangan qor (quruq qor koʻchkisi) shaklida tushadigan yoki siljiydigan katta qor massalarining toʻplangan harakati;

qor uyumlari — temir yoʻl va stansiya hududlaridagi qor qatlamlari.

3. Ushbu SHNQda quyidagi qisqartmalar qoʻllanilgan:

RKD — relslar kallaklari darajasi;

TXK — texnik xizmat koʻrsatish;

BSR — bir sim — rels;

ISR — ikkita sim — rels;

SMB — signallashtirish, markazlashtirish, bloklash;

UQT — ultra qisqa toʻlqin.

3-bob. Umumiy qoidalar

4. Yoʻlovchilar va yuklarni tashishga moʻljallangan temir yoʻllar texnik topshiriqqa muvofiq loyihalanishi kerak.

5. Temir yoʻllar toifalari va ularning yoʻnalishlari, tashiladigan yuklarning hajmlari mazkur SHNQning 1-jadvalida keltirilgan.

Izohlar:

1. Keltirilgan yukdan zoʻriqqanlik yoʻlovchilar poyezdlarining soni va massasini hisobga olgan holda belgilanadi.

2. Yoʻlovchilar poyezdlar harakatining maksimal tezligi quyidagilar uchun nazarda tutiladi: maxsus yukdan zoʻriqqan liniyalarda-120 km/h gacha (tegishli asosga ega boʻlganda, 160 km/h gacha yoʻl qoʻyiladi), I va II toifadagi yoʻnalishlarda-160 km/h, III toifasi — 120 km/h gacha va IV toifadagi — 80 km/h gacha nazarda tutiladi.

3. Poyezdlar harakatlanishining maksimal tezligi 80 km/h yuqori boʻlgan shoxobcha va stansiya ichidagi ulanish yoʻllari III toifadagi temir yoʻllarning talablariga javob berishi kerak.

4. Stansiya ichidagi ulanish yoʻllarga konteyner maydonlariga, bazalarga, saralash platformalariga, vagonlarni tozalash, yuvish, zararsizlantirish, harakatlanuvchi tarkibni taʼmirlash va boshqa texnologik operatsiyalarni amalga oshirish punktlariga olib boradigan yoʻllar kiradi.

6. Ikki yoʻlli temir yoʻllar liniyalarini I toifaga muvofiq, mavjud liniyaning ikkinchi yoʻllarini esa I yoki II toifaga muvofiq loyihalash lozim.

7. Liniyalar va ikkinchi yoʻllarni temir yoʻllarning toifalari boʻyicha, mavjud liniyalarni kuchaytirishda (qayta qurishda) doimiy qurilmalarni texnik-iqtisodiy asosda loyihalash lozim.

8. Foydalanishning beshinchi yili yuk tashish yoʻnalishida yukning sof ogʻirligidan zoʻriqqanligi 30 mln.tkm/km boʻlgan va keyinchalik yukdan zoʻriqqanligi oʻsib boruvchi (har yili 2 mln.tkm/km dan kam emas) liniyalar uchun ularni ikki yoʻlli yoki ikki tomonlama temir yoʻl bilan loyihalashtirish texnik-iqtisodiy asoslangan boʻlishi kerak.

9. 10 — 15 yillar ichida elektr tortishga oʻtish moʻljallangan teplovozli tortishga ega temir yoʻllarni boʻylama profili va liniya rejasi qismida, alohida qurilmalarni va boshqa doimiy qurilmalarni elektr tortgich talablari boʻyicha joylashtirish qismida loyihalash lozim.

10. Temir yoʻllarni, ikkinchi yoʻllarni qurish, mavjud temir yoʻllarni kuchaytirish (qayta qurish), razyezdlarni, katta stansiyalarni, depolarni va boshqa yirik inshootlarni qurish zaruriyati texnik-iqtisodiy va yoʻllar tarmogʻining tegishli poligonlarini oʻrganish natijalari asosida belgilanishi lozim.

11. Shoxobcha yoʻllarni sanoat hududlari va tugunlari transporti kompleks rivojlanishining bosh sxemalari, hududiy rejalashning loyihalari, aholi punktlarining hududlarini rivojlantirish va qurishni shaharsozlik jihatidan rejalashtirish loyihalari SHNQ 2.07.01-23 ga asosan amalga oshirilishi kerak.

Eng yaqin umumiy tarmoq temir yoʻllarining rivojlanishi sxemalari va umumiy tarmoq temir yoʻllarining tutashgan stansiyasining va sanoat korxonalarining ichki temir yoʻllarining ishi bilan bogʻliq holda, transport ishining yagona texnologik jarayonini taʼminlab loyihalash lozim.

12. Temir yoʻllar, ikkinchi yoʻllar va mavjud temir yoʻllarni kuchaytirishni (qayta qurishni) va ularning alohida inshootlari va qurilmalarini loyihalashdan oldin loyihaviy yechimlar raqobatchi variantlarining texnik-iqtisodiy koʻrsatkichlari solishtirilgan boʻlishi lozim.

13. Loyihaviy yechimlar variantlarini tanlashda temir yoʻllardan foydalanish sharoitlarini, belgilanuvchi ishlarni bajarish usullari va qurilish ishlarining muddatlarini, atrofdagi hududning aholisi, sanoat va qishloq xoʻjaligiga xizmat koʻrsatish sharoitlarini, iqlimiy va boshqa mahalliy xususiyatlarni hisobga olish lozim.

14. Loyihalanayotgan temir yoʻllar va mavjud temir yoʻllarni kuchaytirish (qayta qurish), modernizatsiya qilish loyihalarini kompleks tarzda oraliq yoʻllar, tugunlar va stansiyalar boʻyicha talab qilinuvchi oʻtkazish, tashish va qayta ishlash qobiliyatini hisobga olib butun yoʻnalishlar va alohida uchastkalarda har bir hisobiy muddat uchun ishlab chiqilishi lozim.

15. Talab qilinuvchi oʻtkazish va qayta ishlash qobiliyati yoʻlovchilar va yuk aylanmasining hajmidan kelib chiqib, oylar boʻyicha tashishning notekisligini hisobga olgan holda belgilanishi kerak.

16. Temir yoʻl inshootlari va qurilmalariga texnik xizmat koʻrsatish, taʼmirlash hamda poyezdlar harakati hajmining sutka davomida oʻzgarishini taʼminlash uchun zarur zaxiralarni hisobga oladigan koeffitsiyent quyidagicha qabul qilinishi lozim:

yangi bir yoʻlli liniyalarni loyihalashda — 0,8;

ikki yoʻlli liniyalarni, ikkinchi yoʻllarni va shoxobcha yoʻllarini loyihalashda — 0,85.

17. Temir yoʻlning oʻtkazish va tashish qobiliyatini va uning alohida qurilmalarining quvvatini aniqlovchi loyihalashning asosiy parametrlarini hamda temir yoʻlning asosiy yoʻnalishini texnik-iqtisodiy natijalari boʻyicha dastlabki xarajatlarni tejash va tashishlar hajmlarining ortib borishiga qadar liniyani kelgusidagi bosqichma-bosqich kuchayishini taʼminlashni hisobga olib belgilash lozim.

18. Temir yoʻl liniyalarining alohida inshootlari va qurilmalarining boshlangʻich quvvatlarini (kelgusida rivojlanishi imkoniyatini hisobga olib) qayta qurmasdan foydalanish shartlari boʻyicha quyidagi hisobiy muddatlarga belgilash lozim:

ishlab chiqarish-texnik va yoʻlovchilarga oid kapital binolarning hajmi, stansiyalar yangidan oʻrnatiluvchi yoki uzaytiriluvchi qabul qilish-joʻnatish yoʻllarining foydali razyezdlar va oʻzib oʻtish boʻlimlaridagi uzunligi — foydalanishning oʻninchi yiliga;

ochiladigan alohida punktlarning soni, yoʻl toʻshamasining eni va stansiyalar, razyezdlar va oʻzib oʻtish punktlardagi yoʻllarning soni, yoʻlning yuqori qurilmasining turi, depodagi alohida boʻlimlarning soni va ustaxonalar binolarining hajmlari, aloqaning turlari, kanallarning soni va aloqa kabel liniyalari, elektr tarmoqlari simlarining kesimi, elektr stansiyalari asbob-uskunalarining tortish va pasaytirish kichik elektr stansiyalarining, ekipirovkalash qurilmalarining, suv taʼminlash va kanalizatsiya qurilmalarining quvvati, osma aloqa simlarining soni, telefon va telegraf stansiyalari va apparatli aloqa zallari asbob-uskunalarining oʻrnatiluvchi sigʻimi, uy-joy va madaniy-maishiy qurilishlarning hajmi — foydalanishning beshinchi yiliga;

ustaxonalarning dastgoh uskunalari, stansiyalardagi yuk va ombor qurilmalarning maydonlari — foydalanishning ikkinchi yiliga.

19. Shoxobcha yoʻllaridagi qayta qurish qiyin boʻlgan inshootlar va qurilmalarning quvvati va ularni qurish muddatlari korxonalar va alohida ishlab chiqarishlarni toʻliq quvvat bilan ishga tushirish va ulardan foydalanish uchun zarur boʻlgan oʻtkazish va tashish qobiliyatini taʼminlashni, qurilishning tegishli navbatida — osonlik bilan qayta qurilishni hisobga olib belgilanishi lozim.

20. Temir yoʻllar va mavjud temir yoʻllarni kuchaytirish (qayta qurish) loyihalarida quyidagilarni koʻzda tutish lozim:

temir yoʻl transporti inshootlari va qurilmalarini transportning boshqa turlaridan foydalanuvchi sanoat korxonalari va aholi turar-joy punktlaridagi inshoot va qurilmalar bilan, taʼmirlash xoʻjaligi, energiya taʼminoti, suv taʼminoti, kanalizatsiyasi va boshqa muhandislik kommunikatsiyalari bilan keng koʻlamda uygʻunlashtirishni;

umumiy uy-joy komplekslari, madaniy-maishiy va boshqa maqsadlarda muassasalarni yaratishni;

mavjud inshootlar va qurilmalarning zaxiraviy quvvatlaridan foydalanishni.

21. Texnologik jihatdan bir xil inshootlar (maʼmuriy, ishlab chiqarish, yordamchi) va qurilmalar stansiya va tugunlarda birlashtirilishi kerak.

22. Temir yoʻllar, inshootlar va qurilmalarni, shuningdek ikkinchi yoʻllarni, mavjud temir yoʻllarni, inshootlarni va qurilmalarni elektrlashtirish va kuchaytirishni (qayta qurishni) loyihalashtirish GOST 9238-2013 ga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

23. Temir yoʻllarni va ikkinchi yoʻllarni qurish uchun temir yoʻl boʻylab joylashtiriluvchi vaqtinchalik trassa oldi avtomobil yoʻllarini koʻzda tutish lozim.

24. Texnik topshiriqqa asosan temir yoʻl boʻylab avtomobil yoʻlini qurishga yoʻl qoʻyiladi.

25. Temir yoʻllarni, ikkinchi yoʻllarni, mavjud temir yoʻllar va ularning alohida inshoot va qurilmalarini kuchaytirishni (qayta qurishni) loyihalashda alohida komplekslar va qurilmalar qurilishining navbatlari boʻyicha bosqichma-bosqich foydalanishga topshirilishini koʻzda tutish lozim.

26. Texnik topshiriqqa asosan temir yoʻl uchastkasini (navbatini) toʻsiq joylar, paromli oʻtishlar, past suvli suzuvchi koʻpriklar va boshqalarni vaqtinchalik aylanib oʻtish moslamalari bilan loyihalashtirish kerak.

4-bob. Yoʻlning boʻylama profili va rejasi

1-§. Ajratish punktlarini joylashtirish. Peregonlarda yoʻlning boʻylama profili

27. Temir yoʻl yoʻnaltiruvchi qiyaligining miqdori texnik-iqtisodiy hisoblashlar natijalari asosida kelajakdagi tashishlarning miqdorlari, tavsifi va oʻsish surʼatlariga va poyezdlarning hisobiy massasi va loyihalanuvchi yoʻlning asosiy parametrlari bilan bogʻlanishdagi joyning topografik sharoitlariga hamda poyezdlarning hisobiy massasi, stansiya yoʻllarining foydali uzunliklari va tutashuvchi temir yoʻllar qiyaliklariga bogʻliq ravishda tanlanishi lozim.

28. Texnik topshiriqqa asosan katta uzunlikdagi bitta liniya chegarasida lokomotivlarning turli harakatlanish uchastkalari uchun turli yoʻnaltiruvchi qiyaliklarni qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

29. Harakatlanish yoʻnalishlari boʻyicha yuk oqimlari oʻlchamlari yoki tuzilishining farqlanishi keskin namoyon boʻlgan va kelajakda turgʻun boʻlgan temir yoʻllarda yoʻnalishlar boʻyicha turli yoʻnaltiruvchi qiyaliklarni qoʻllash kerak.

Bunda, tashishlarning eng katta tikligi va uzunligi, poyezdning tormozga oid vositalarining ishlash sharoitlaridan kelib chiquvchi, harakatlanish xavfsizligi boʻyicha yoʻl qoʻyiluvchi miqdorlardan oshib ketmasligi lozim.

30. Temir yoʻl liniyalarida yoʻnaltiruvchi qiyalik maxsus yukdan zoʻriqqan liniyalarda 9 ‰ dan, I toifadagi liniyalarda — 12 ‰ dan, II toifadagi liniyalarda — 15 ‰ dan, III toifadagi liniyalarda — 20 ‰ dan, IV va V toifadagi temir yoʻllarda — 30 ‰ dan ortiq boʻlmasligi lozim.

31. 200 km/h va undan yuqori tezlikda harakatlanadigan yoʻlovchilar poyezdlarining harakatlanishi koʻzda tutilgan tezyurar va yuqori tezyurar magistral liniyalarida yoʻnaltiruvchi qiyalik mos ravishda 20 ‰ va 15 ‰ dan ortiq boʻlmasligi lozim.

32. Bir xil quvvatli ikki va uch lokomotivli tortishda eng katta yoʻl qoʻyiladigan qiyalikni ushbu SHNQning 2-jadvaliga muvofiq belgilash lozim.

Izohlar: 1. Yuqori qiyalik tezyurarlarda 18‰ dan, maxsus yukdan zoʻriqqanlarda III — 30 ‰ dan, IV — V — 40 ‰ dan ortiq boʻlmasligi lozim.

2. Yoʻnaltiruvchi qiyalikning 1 ‰ ga karrali boʻlmagan miqdorlarda, eng katta qiyaliklarning miqdorini interpolyatsiyalash yoʻli bilan qabul qilish lozim.

33. Oʻninchi yil davomida yuk tashish yoʻnalishi boʻyicha 15 mil.tkm/km dan ortiq yukning sof ogʻirligidan zoʻriqqanda aralash harakatli tezyurar va yuqori tezyurar magistral liniyalarida yoʻnaltiruvchi qiyalik 15‰ dan oshmasligi lozim.

34. Yukdan zoʻriqish 30 mil.tkm/km ortiq boʻlganda yoʻnaltiruvchi qiyalik 12‰ dan ortiq boʻlmasligi kerak.

35. Xalqaro magistral liniyalarida yoʻnaltiruvchi qiyalikni, yukdan zoʻriqqanlikdan qatʼi nazar, koʻpi bilan 12,5‰ qabul qilish kerak.

36. Qiyin sharoitlarda texnik topshiriqqa asosan yanada tik yoʻnaltiruvchi qiyaliklarni qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

37. Yoʻnaltiruvchi qiyalikning tikligi va yoʻlning egri chiziqli uchastkalarida tortish karraligi eng yuqori qiyalikni egrilikdan qoʻshimcha qarshilikka ekvivalent miqdorga kamaytirish lozim.

38. Radiusi 400 m va kichikroq egri chiziqli uchastkalaridagi davomiy yoʻnaltiruvchi yoki tortishga karrali eng katta qiyaliklarni ishqalanish koeffitsiyentining pasayishi hisobiga qoʻshimcha ravishda yumshatishning maqsadga muvofiqligini loyihada asoslash lozim.

39. Ikkinchi yoʻllarni loyihalashda va mavjud temir yoʻllarni kuchaytirishni (qayta qurishni) loyihalashda mavjud liniyaning yoʻnaltiruvchi qiyaligini saqlash kerak.

40. Mavjud yoʻlning va ikkinchi yoʻlning yoʻnaltiruvchi qiyaligini yumshatish yoki oʻzgartirishning maqsadga muvofiqligini loyihada asoslash kerak.

41. Mavjud yoʻlda boʻlgan yoʻnaltiruvchi qiyalikning mahalliy ortishi va karrali tortish qiyaligi, agar belgilangan ogʻirlikdagi poyezdning oʻtishi qabul qilingan lokomotiv turi va tezligi bilan taʼminlanganda loyihalashtirilayotgan ikkinchi yoʻlda ham saqlab qolish kerak.

42. Texnik topshiriqqa asosan lokomotivning qabul qilingan turi va harakatning hisobiy tezligida belgilangan massali poyezdlarning oʻtkazilishi taʼminlansa, ikkinchi yoʻlda alohida mahalliy yoʻnaltiruvchi qiyalik yoki eng katta karrali tortish qiyaligini qoʻllash kerak.

43. Yoʻlning boʻylama profilini mumkin qadar kattaroq uzunlikdagi elementlardan yondosh elementlar qiyaliklarining algebraik ayirmasini eng kichik qilib loyihalash lozim.

44. Profil elementlarining uzunligi, istiqbol uchun qabul qilish — joʻnatish yoʻllari foydali uzunligining yarmidan kam boʻlmasligi, IV va V-toifadagi shoxobcha yoʻllarida esa — manyovr tartibida uzatiladigan poyezd yoki tarkib uzunligining yarmidan kam boʻlmasligi, lekin kamida 100 m boʻlishi lozim.

45. Tutashtiriluvchi qiyaliklarning algebraik farqi ushbu SHNQning 3-jadvalida keltirilgan talablardan ortiq boʻlmasligi lozim.

46. Algebraik farqlari ushbu SHNQning 3-jadvalida koʻrsatilgan farqdan oshib ketadigan boʻylama profilning tutashtiriluvchi elementlarini ajratish maydonlari yoki mazkur SHNQning 4-jadvalida koʻrsatilgan uzunlikdan kam boʻlmagan oʻtish plitalari elementlari yordamida tutashtirish lozim.

Izoh:

IV toifadagi shoxobcha yoʻllar uchun qabul qilish — joʻnatish yoʻllarining foydali uzunligi 850 m dan kam boʻlganda tutashtiriluvchi qiyaliklarning maksimal ruxsat etilgan farqini 30 ‰ gacha, V toifadagi yoʻllar uchun esa — 40 ‰ gacha oshirish kerak.

Izohlar: 1. Boʻylama profilning balandliklarida uzoq koʻtarilishlar bilan cheklangan ajratish maydonlari va oʻtish tikligi elementlarining uzunligini IV toifadagi temir yoʻllar uchun qabul qilish — joʻnatish yoʻllarining foydali uzunligi 850 m va undan kamroq boʻlganda qiyin sharoitlarda 100 m gacha kamaytirish lozim.

2. 400 m dan ortiq uzunlikdagi oʻymalarda joylashgan gorizontal ajratish maydonlari tikligi 2‰ dan kam boʻlmagan tushishlari oʻymaning chekkalari tomoniga qaragan ikkita qiyaliklar bilan ajratilishi lozim.

47. Tugunlarda oʻzaro almashuvlarni loyihalashda boʻylama profil elementlarining uzunligini 200 m gacha qisqartirish lozim.

48. Yoʻlning egri chiziqli uchastkalari chegarasidagi qiyaliklarni yumshatishda boʻylama profil elementlarining uzunligi I — III toifadagi temir yoʻl liniyalarida kamida 200 m va IV toifadagi liniyalar hamda IV va V toifadagi shoxobcha yoʻllarda kamida 100 m boʻlishi lozim.

49. Poyezdlarning maksimal yoki ularga yaqin tezliklar bilan harakatlanishi koʻzda tutilgan uchastkalarda hamda poyezdlarning tormozlanishi mumkin boʻlgan uchastkalarda, mazkur SHNQning 3-jadvalida koʻrsatilgan maksimal ruxsat etiluvchi va mazkur SHNQning 4-jadvalida koʻrsatilgan minimal ruxsat etiluvchi talablarni qoʻllamaslik kerak.

50. Egri chiziqli boʻylama profilni loyihalashda tutashtirishlarning umumiy uzunligi boʻylama kesimining ushbu qismini mazkur SHNQda koʻrsatilgan talablarga muvofiq loyihalash kerak.

51. Ikkinchi yoʻllarni loyihalashda va mavjud temir yoʻllarni kuchaytirishda (rekonstruksiya qilishda) egri chiziqli profilning umumiy uzunligini texnik-iqtisodiy jihatdan asoslanganda kamaytirishga yoʻl qoʻyiladi.

52. Nishablarning algebraik farqi talabdan kam boʻlganda, oʻtish tik qiyaligi elementlari va ajratuvchi maydonlarning uzunligi mutanosib ravishda kamayishi kerak.

bu yerda:

va — ushbu elementning uchlaridagi nishabliklarning algebraik farqi

— birlashtiriluvchi nishabliklarning meʼyoriy algebraik farqi.

Profil elementlarining eng kichik uzunligi 25 m qilib qabul qilinishi lozim.

53. Boʻylama profilning yonma-yon toʻgʻri chiziqli elementlarini vertikal tekislikda Rv, m radiusli: 20000 — tezyurar va yuqori tezyurar liniyalarida; 15000 — I va II toifadagi liniyalarda; 10 000 — maxsus yukdan zoʻriqqan va III toifadagi liniyalarda; 5000 — IV toifadagi liniyalarda va 2000 — V toifadagi liniyalar va shoxobcha yoʻllarida egri chiziqlar bilan birlashtirilishi kerak.

54. Ikkinchi yoʻllarni loyihalashda va qiyin sharoitlarda joylashgan mavjud temir yoʻllarni kuchaytirishda (qayta qurishda), shuningdek shoxobcha yoʻllarining egri chiziqli radiuslarini quyidagicha, m:

yuqori tezyurar va tezyurar liniyalarda — 16000;

I va II toifadagi liniyalarda — 10000;

maxsus yukdan zoʻriqqan va III toifadagi liniyalarda — 5000;

IV va V toifadagi liniyalarda — 3000 kamaytirishga yoʻl qoʻyiladi.

55. Vertikal egriliklarni oʻtish egriliklaridan tashqarida hamda yoʻl oʻtkazgichlarning oraliq qurilmalaridan tashqarida va ballastsiz qatnov qismiga ega yoʻl oʻtkazgichlardan tashqarida joylashtirish lozim.

Bunda, boʻylama profilning sinish nuqtalaridan oʻtish egriliklarning uchlariga va oraliq qurilmalarning uchlariga eng kichik masofani T, m, quyidagi formuladan aniqlash lozim:

bu yerda:

Rv — vertikal egri chiziqning radiusi, m;

∆i — qiyaliklarning algebraik farqi, ‰.

56. Quyidagi b=T2/Rv formula boʻyicha aniqlanadigan vertikal egrilik bissektrisasining b uzunligi 1 sm dan oshmagan hollarda egrilikni nazarda tutmaslikka yoʻl qoʻyiladi.

57. III va IV toifadagi temir yoʻl liniyalarini, qiyin sharoitlarda joylashgan shoxobcha yoʻllarini va ikkinchi yoʻllarni loyihalashda va mavjud temir yoʻllarni kuchaytirish (qayta qurish)da texnik-iqtisodiy jihatdan asoslangan holatlarda, shuningdek egri chiziqli uchastkalardagi qiyaliklarni yumshatish paytida, oʻtish chizigʻining joylashishidan qatʼi nazar, boʻylama profilning sinishlarini loyihalashga yoʻl qoʻyiladi.

58. Qor uyumlari uchraydigan hududlarda joylashtiriluvchi temir yoʻllarni kam kesishuvchi va oʻrmonlashmagan joylarda yoʻlning boʻylama profilini asosan koʻtarmalar koʻrinishida I toifadagi liniyalarda qor qatlamining hisobiy qalinligi darajasidan kamida 0,7 m, II va III toifadagi liniyalarda kamida 0,5 m boʻlgan balandlik bilan loyihalash lozim.

59. Boshqa toifadagi liniyalar va shoxobcha yoʻllarda koʻtarmaning balandligi qor qatlamining hisobiy qalinligidan kam boʻlmasligi lozim.

60. Koʻtarmalar va nolli joylarda hamda oʻymalarda joylashtiriladigan mazkur SHNQga muvofiq koʻchkilarga qarshi inshootlarda qor koʻchkilarini oldini olish va temir yoʻlni harakatlanuvchi qor koʻchkilari halokati taʼsiridan himoya qilish uchun moʻljallangan himoyalash vositalarini koʻzda tutish lozim.

61. Hisoblab aniqlanganda qor qatlamining oshib ketish ehtimoli I, II toifadagi liniyalar uchun — 1:50 (2 foiz), III toifadagi liniyalar uchun — 1:33 (3 foiz) hamda IV va V toifadagi liniyalar va shoxobcha yoʻllar uchun — 1:20 (5 foiz) qalinligi qabul qilinishi lozim.

62. Harakatchan qumlar tarqalgan uchastkalarda yoʻlning boʻylama profilini balandligi 0,9 m dan ortiq boʻlgan koʻtarmalar koʻrinishida, mumkin qadar oʻymalarni chetlab oʻtib loyihalash lozim.

63. SHNQ 1.02.07-19 boʻyicha belgilangan murakkab muhandislik-geologik sharoitli (koʻchkilar va oʻpirilishlar, sel va qor koʻchkilari, karstga oid jarayonlar boʻlgan va hokazolar) hududlarda liniyani trassalashda noqulay hududlarni aylanib oʻtish kerak.

64. Toʻgʻri uchastkalarda mavjud yoʻl bilan umumiy yoʻl toʻshamasida joylashtiriluvchi ikkinchi yoʻlning boʻylama profilini ikkala yoʻllar relslarining kallakchalari sathlarining bir xil boʻlishini taʼminlagan holda loyihalash lozim.

Yoʻlning egri uchastkalarida ichki relslarning kallakchalari bir xil darajada boʻlishi lozim.

65. RKD ning vaqtinchalik farqi 10 sm dan, alohida nuqtalarda — 15 sm dan ortiq boʻlmasligi lozim.

Yoʻlning qor yoki qum uyumi mumkin boʻlmagan joylarda relslar kallaglari darajasining vaqtinchalik farqi asoslangan hollarda 25 sm gacha oshirishga yoʻl qoʻyiladi.

66. Yoʻlni kesib oʻtish joylarida relslar kallagi darajasining farq qilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

67. Mavjud yoʻllar boʻylama profili buzilishlarining toʻgʻrilanishini yoʻlni ballastning ustiga koʻtarish yoki qalinlikni saqlagan holda mavjud ballast qatlamini qirqish orqali koʻzda tutish lozim.

68. Yoʻl toʻshamasining yuqori qismini qirqishni faqat boʻylama profilni loyihalash sharoitlari yoki yoʻl toʻshamasining deformatsiyalarini (ballast maydonini qirqish va boshqalar) bartaraf qilish zaruriyati boʻlganda nazarda tutiladi.

2-§. Peregonlarda yoʻlning rejasi

69. Temir yoʻllarning egri chiziqli uchastkalarini mumkin qadar katta radiuslar bilan loyihalash lozim.

Egri chiziqlar radiusini mazkur SHNQning 5-jadvali boʻyicha belgilash lozim.

70. Egri chiziqlarning eng kichik radiusining qiymati yoʻlovchi va yuk tashuvchi poyezdlarning rejalashtirilgan harakatlanish tezligiga va mavjud yoʻlning egri chiziqlari radiusining oʻlchamiga qarab belgilash lozim.

Izohlar:

1. Agar 1-jadvalning 2-izohiga binoan maxsus yukdan zoʻriqqan liniyalarda 120 km/h dan ortiq yoʻlovchilar poyezdlarining maksimal tezligi taʼminlangan boʻlsa, tavsiya etilgan va qiyin sharoitlarda ruxsat etilgan egriliklar ushbu chiziqlarda I toifadagi chiziqlar uchun berilgan talablar boʻyicha olinishi lozim.

Poyezdlar 120 km/h.dan yuqori; 160 km/h gacha tezlikda harakatlanayotganda I toifadagi liniyalarda 400 m;

Poyezdlar 120 km/h yoki undan kam tezlikda harakatlanayotganda I toifadagi liniyalarda 300 m;

II va III toifadagi chiziqlar boʻyicha 250 m;

IV toifadagi chiziqlar boʻyicha 200 m.

2. V toifadagi yoʻllarida 3-3 gʻildirakli formulali lokomotivlarning yurishida va toʻgʻri kirgizmalarsiz teskari egriliklarni joylashtirilganda radiusi uzunligi 160 m dan kam boʻlmasligi lozim.

3. Yoʻllar oraligʻi kengayishlarini loyihalashda radiusi 4000 m dan ortiq boʻlgan egriliklardan foydalanish kerak.

4. Temir yoʻl tugunlarida oʻzaro almashuvlarni loyihalashda radiusi 250 m boʻlgan egriliklarni qoʻllash kerak.

71. Poyezdlarning moʻljallangan harakatlanish tezligini cheklovchi mavjud egriliklarni qayta qurish texnik-iqtisodiy asoslangan boʻlishi lozim.

72. Ikkinchi yoʻlning egri uchastkalarini, mavjud yoʻlning toʻgʻrilangan egriliklariga nisbatan konsentrik qilib loyihalash lozim.

73. Mavjud yoʻl egriliklarini toʻgʻrilashda doiraviy egrilikning butun uzunligi davomida radiuslar kattaliklarining doimiy miqdorlarini qabul qilish lozim.

Yoʻl toʻshamasi yoki sunʼiy inshootlarning qayta qurilishiga olib keluvchi qiyin sharoitlarda bir xil egrilikdagi uchastkalarning uzunligi kamida 300 m va istisno tariqasidagi hollarda — kamida 100 m boʻlishi kerak.

74. Yuqori tezyurar, tezyurar, yukdan zoʻriqqan va I va II toifadagi liniyalarda tuzilma egriliklari qoʻllanilmaydi.

III va IV toifadagi yangi liniyalar va shoxobcha yoʻllarida, oʻta qiyin sharoitlarda I va II toifadagi liniyalarda ham tuzilma egriliklarni qoʻllash tegishlicha texnik-iqtisodiy asoslanishi kerak.

75. Tuzilma egriliklarni loyihalashda turli radiusli doiraviy egriliklar oʻtish egriliklari vositasida ushbu SHNQga muvofiq tutashtirilishi lozim.

76. Yoʻlning toʻgʻri va egri uchastkalarini hamda turli radiusli yondosh doiraviy egriliklarni oʻtish egriliklari vositasida tutashtirish lozim.

77. Temir yoʻlning yuqori tezyurar, tezyurar, yukdan zoʻriqqan va I toifadagi liniyalari uchastkalarida, liniyaning rejasi va boʻylama profili shartlariga koʻra, 120 km/h. dan yuqori tezlikda harakatlanadigan poyezdlar harakatlanishini amalga oshirishi mumkin boʻlganligi koʻzda tutilganda, oʻtish egri chiziqlarining uzunligi L, m ni

sharoitidan qabul qilish kerak;

— qiyish sharoitlarda,

bu yerda:

Vmax — mazkur egri chiziqli uchastkadagi yuqori tezyurar poyezdning harakatlanish tezligi, km/h.;

h — bunda, quyidagi formula boʻyicha belgilanadigan tashqi relsning balandligi:

bu yerda:

vsr — egrilik joylashgan joyda oʻninchi yilga moʻljallangan oʻrtacha ogʻirlikdagi kvadratik tezlik, km/h,;

R — aylanma egri uchastka radiusi, m;

K — ekipaj tortishish markazining siljishini egrilik oʻqiga nisbatan tashqi tomonga siljishini hisobga olgan holda, 140 km/h gacha tezlikda 1,1 ga teng va 140 km/h.dan yuqori tezlikda 1,2 ga teng qilib qabul qilingan tashqi temir yoʻlning balandligi koeffitsiyenti.

bu yerda:

ni — (yuk va yoʻlovchilar tashuvchi) poyezd juftliklarining soni;

Qi — poyezd massasi, t;

Vi — poyezd tezligi, km/h

78. Temir yoʻllarni loyihalashda, shuningdek ikkinchi yoʻllarni loyihalashda va 140 km/h dan ortiq tezlikda harakatlanadigan uchastkalarda mavjud liniyalarni kuchaytirishda (qayta qurishda), oʻtish chizigʻining uzunligi shartdan olinadi.

Agar temir yoʻl liniyasini kapital qayta qurmasdan belgilangan uzunlikdagi oʻtish egrilikni tashkil etish mumkin boʻlmasa, K=1.1 teng boʻlganda oʻtish chizigʻining uzunligini l=1,2h ga kamaytirish lozim.

79. Tashqi rels balandligining soʻndirilmagan koʻndalang tezlashishni quyidagi formula boʻyicha tekshirish kerak:

bu yerda:

a — soʻndirilmagan koʻndalang tezlashish, m/s2;

g — 9,81 m/s2;

S — relslar oʻqlari orasidagi masofa (1600 mm);

h — tashqi relsning balandligi, mm;

hn — tashqi relsning minimal balandligi, mm;

Δh — tashqi relsning balandligining kamchiligi, mm;

Vmax — yoʻlovchilar poyezdining maksimal tezligi, km/h;

R — egri chiziqning radiusi, m

Soʻndirilmagan koʻndalang tezlashish meʼyori quyidagiga teng boʻlishi lozim:

yoʻlovchilar poyezdi uchun — 0,7 m/s2;

yuk tashuvchi poyezd uchun — 0,3 m/s2.

80. Egri chiziqli uchastkalarni joylashtirishni yoʻl toʻshamasini qayta qurmasdan (qayta qurish paytida) bajarishi mumkin boʻlmagan yoki yer ishlarining katta hajmi bilan bogʻliq boʻlgan qiyin sharoitlarda soʻndirilmagan koʻndalang tezlikni 1 m/s2 gacha oshirishga yoʻl qoʻyiladi.

81. Kuzovi majburiy egiladigan harakatlanuvchi tarkibdan foydalanganda, tashqi relsning balandligi hisobga olinishi soʻndirilmagan koʻndalang tezlashishdan oshib ketmagan holda qabul qilinadi.

82. Yukdan zoʻriqqan liniyalarda, shuningdek III, IV va V toifalardagi liniyalar boʻyicha oʻtish egriligi uzunligi ushbu SHNQning 6-jadvaliga muvofiq belgilanishi lozim.

Izoh:

1. Oʻtish egriliklari uzunliklarining miqdorlari ikki xil boʻlganda kichik miqdorlarni faqat qiyin sharoitlarda qoʻllash kerak.

2. Uchastkalarni poyezdlar harakatlanish tezliklarining zonalariga boʻlish boʻylama profilning konfiguratsiyasiga bogʻliq ravishda bajarish lozim:

1-chi tezliklar zonasi — boʻylama profilning chuqurlashuvi va unga tutashgan uchastkalar hamda yuk poyezdlarida ikkala yoʻnalishlarda maksimal yoki ularga yaqin tezliklar bilan oʻtuvchi boshqa uchastkalar;

2-chi tezliklar zonasi — bu yerdagi oʻrtacha kvadratik tezlikning miqdori yuk poyezdlari harakatlanish tezliklarining oʻrtacha miqdorlariga yaqin boʻlgan gorizontal maydonlar va qiyaliklar;

3-chi tezliklar zonasi — yuk poyezdlarda ikkala yoʻnalish boʻyicha, yoʻnaltiruvchi koʻtarishdagi hisobiy tezlikka yaqin tezliklar bilan oʻtiluvchi boʻylama profilning balandlashuvi va ularga tutashuvchi koʻtarishlarning doimiy uchastkalari.

83. Texnik-iqtisodiy asoslangan hollarda hamda ikkinchi yoʻllarni va mavjud temir yoʻllarni kuchaytirishni (qayta qurishni) turli sharoitlarda joylashtiriluvchi uchastkalarda loyihalashni, qabul qilingan egrilikning radiusi ruxsat beruvchi poyezdlarning harakatlanish tezligini amalga oshirish mumkin boʻlmagan oʻtish egrilikning uzunligini ushbu egrilik uchun loyihalanuvchi tashqi relsning balandligiga va ushbu balandlikni bartaraf qilish qiyaliklariga bogʻliq ravishda hisoblab amalga oshirish lozim.

84. Ushbu SHNQga koʻra poyezdlarning harakatlanish tezligi 140 km/h va undan kamroq boʻlganda tashqi relsning balandligini aniqlovchi formulada “K” koeffitsiyentni 1,0 ga teng deb qabul qilish kerak.

85. Balandlik miqdorini oʻninchi yilda foydalanish uchun egrilik joylashgan joyda (shoxobcha yoʻllarida — hisob-kitob davri uchun) nazarda tutiladigan oʻrtacha vaznga koʻra kvadrat tezlik boʻyicha aniqlanishi kerak va quyidagidan oshmasligi kerak:

200-250 km/h tezlikda harakatlanadigan poyezdlar uchun — 100 mm dan oshmasligi;

tezligi 200 km/h dan kam boʻlgan poyezdlar uchun — 150 mm dan oshmasligi.

86. Umumiy tarmoq temir yoʻllari asosiy yoʻlining egri chiziqli uchastkalarida tashqi rels balandligi kattaligi 100-150 mm yuqori boʻlishiga yoʻl qoʻyiladi.

87. Balandlikni ajratish burchagi 1 ‰ ortiq boʻlmasligi, qiyin sharoitlarda qiyaliklar I — III toifadagi chiziqlar boʻyicha 2 ‰, IV va V toifadagi temir yoʻllarda 3 ‰ dan oshmasligi kerak.

88. Hisoblash natijalari boʻyicha olingan oʻtish chiziqlarining uzunligi 10 baravarga teng boʻlgan qiymatlarga yaxlitlanishi lozim. Oʻtish egri chizigʻining uzunligi kamida 20 m boʻlishi lozim.

89. Bir tomonga yoʻnaltirilgan turli xil radiuslarning aylanma egriliklariga mos keladigan oraliq oʻtish egriliklar uzunligi tashqi temir yoʻl va egrilik balandligi farqlarga qarab aniqlanishi lozim. Bunday holda, oʻtish egri chizigʻining uzunligi kamida 30 m boʻlishi lozim.

90. Manyovrli tartibda xizmat koʻrsatiladigan shoxobcha yoʻllarida, turli sharoitlarda va 25 km/h dan oshmaydigan tezlikda poyezdda harakatlanganda oʻtish egri chizigʻini nazarda tutishga yoʻl qoʻyilmaydi.

91. Oʻtish egriliklarining boshlangʻich nuqtalari orasidagi toʻgʻri oʻrnatmalar, ular mavjud boʻlmaganda esa aylanma egriliklar iloji boricha uzunroq boʻlishi, biroq ushbu SHNQning 7-jadvalida koʻrsatilganidan kam boʻlmasligi lozim.

Izoh. manyovrga oid tartibda xizmat koʻrsatuvchi shoxobcha yoʻllarda, qiyin sharoitlarda esa 25 km/h dan ortiq boʻlmagan tezliklardagi poyezdlar harakatlanishida egriliklar orasidagi (oʻtish egriliklarining, ular mavjud boʻlganda esa — doiraviy egriliklarning boshlangʻich nuqtalari orasidagi) toʻgʻri oʻrnatmalarni koʻzda tutmaslikka yoʻl qoʻyiladi.

92. Belgilangan uzunlikdagi toʻgʻri oʻrnatmalar (vtsavka)ni qurish katta hajmdagi qurilish ishlari bilan bogʻliq boʻlgan hollarda, ushbu oʻrnatmalarning uzunligini:

120 km/h dan ortiq tezliklar bilan poyezdlarning harakatlanishi koʻzda tutilgan I toifadagi liniyalarda 75 m gacha;

bir tomonga yoʻnaltirilgan egriliklar orasida va 50 m gacha;

turli tomonlarga yoʻnaltirilgan egriliklar orasida, I — III toifadagi boshqa liniyalarda — tegishlicha 50 va 30 m gacha;

IV va V toifadagi temir yoʻllarda turli tomonlarga yoʻnaltirilgan egriliklar orasidagi toʻgʻri oʻrnatmalarni 20 m gacha qisqartirish kerak.

93. III — V toifadagi temir yoʻllarni, ikkinchi yoʻllarni va mavjud temir yoʻllarni qayta qurishni loyihalashda tegishlicha texnik-iqtisodiy asoslanganda teskari egriliklarni tutashtirishda toʻgʻri oʻrnatmalarni koʻzda tutish kerak.

94. Ikkinchi (uchinchi, toʻrtinchi) yoʻlni mavjud yoʻldan bir tomonda joylashtirish lozim. Uchastka doirasidagi qabul qilingan ikkinchi yoʻlning oʻzgarishini loyihada asoslab berish lozim.

95. Bunday holda, yoʻllarni almashtirishni alohida nuqtalarda va mavjud boʻlgan egri chiziqlar boʻyicha ularga yaqinlashuvlarda (mumkin qadar yangi egriliklarni qurmasdan) taʼminlanishi kerak.

96. Ikkinchi yoʻlni mavjud bosh yoʻl bilan umumiy yoʻl toʻshamasida joylashtirish lozim.

97. Peregonlarning toʻgʻri uchastkalaridagi asosiy yoʻllar oʻqlari orasidagi masofa birinchi va ikkinchi oʻqlar oʻrtasidagi masofa kamida 4100 mm, shuningdek uchinchi va toʻrtinchi yoʻllar, ikkinchi va uchinchi yoʻllarning oʻqlari orasidagi masofa kamida 8000 mm, yoʻlovchilar poyezdlarining tezligi 140 km/h yuqori tezlikda amalga oshirish mumkin boʻlgan uchastkalarda — kamida 10 000 mm boʻlishi kerak.

Noqulay sharoitlarda yirik shahar va tugunlarning bosh uchastkalarida va stansiyalarda poyezdlar harakatining tezliklarini tegishli tarzda kamaytirgan holda, ushbu masofani 6000 mm gacha qisqartirishga yoʻl qoʻyiladi.

98. Yoʻlning egri uchastkalarida, bu masofalar egri radiusiga qarab, binolarni yaqinlashtirish oʻlchamlarini qoʻllash boʻyicha koʻrsatmalari GOST 9238-2013 ga muvofiq boʻlishi lozim.

99. Yoʻlning toʻgʻri uchastkalaridagi yoʻllararo masofalardan doiraviy joylashgan yoʻllar egriliklaridagi oshirilganlariga oʻtishlarni oʻtish egriliklari chegarasida ichki yoʻllarda tashqi yoʻl uchun qabul qilingan uzunliklariga nisbatan oshirilgan uzunlikdagi oʻtish egriliklarini qoʻllash orqali loyihalash lozim.

Bunda, har bir yoʻldagi oʻtish egriliklarining uzunligi ushbu SHNQda koʻrsatilganidan kam boʻlmasligi lozim.

100. Qor uyumlariga moyil hududlarda quriluvchi temir yoʻllarni loyihalashda:

chuqur oʻymalar oʻqlari boʻyicha, shuningdek stansiyalar oʻqlarini boʻronli shamollar boʻyicha yoʻnaltirmaslik;

togʻli va tepaliklar bilan qoplangan joylarda qorni shamol bilan uchirilishini hisobga olib trassani oʻtkazish;

boshqa teng sharoitlarda trassani shamolga roʻpara yonbagʻirlarda, shuningdek suv havzalarida yotqizishga ustunlik berish;

togʻli joylarda trassani tik yonbagʻirlar boʻylab kamida 50 m masofada oʻtkazish;

trassa bilan pastqam joylarni eng qisqa yoʻnalish boʻyicha kesib oʻtish, yoʻldosh pastqamliklarni esa shamolga teskari tomondan aylanib oʻtish lozim.

101. Qum uyumlariga moyil hududlarda quriluvchi temir yoʻllarni loyihalashda:

trassani harakatchan qumlarning eng faol massalarini aylanib oʻtib, relyefning shakli boʻylab yoki qum koʻchishining yoʻnalishlariga parallel oʻtkazish;

relyef shakllarini kesib oʻtish uchun ushbu shakllar balandligining eng kam tebranishli uchastkalarini tanlash;

oʻymalar shakllanishiga yoʻl qoʻymaslik;

oʻrmonlar va butazorlar yoʻldosh massivlarining himoyalovchi xususiyatlaridan maksimal foydalanish lozim.

3-§. Ajratish punktlarini joylashtirish

102. Barcha toifadagi liniyalarda ajratish punktlarini joylashtirganda liniyadan foydalanish va aholi punktlariga xizmat koʻrsatish qulayligi, topografik, geologik (yemirilishlar, koʻchkilar, toshqinlar, oʻpirilishlar, chuqur botqoqlar) va boshqa mahalliy sharoitlarni hisobga olish lozim.

103. I toifadagi yuqori tezyurar, maxsus yukdan zoʻriqqan, tezyurar va ikki yoʻlli liniyalarda oraliq stansiyalar va quvib oʻtish punktlarini yuk va yoʻlovchilar tashish tezligi, oʻlchamlari va tavsifini, poyezdlararo intervalning kattaligini, poyezdlarning ishlashining talab qilinadigan ishonchlilik darajasini, yoʻlni tuzatish shartlarini hisobga olgan holda, biroq kamida 35-40 km oraliqda joylashtirish lozim.

104. I toifadagi liniyalarida ajratish punktlarini peregonlar boʻyicha oʻtkazish qobiliyatini taʼminlagan holda toʻxtovsiz kesishuv oʻqlari orasidagi peregonlarning oʻxshashligidan kelib chiqqan holda poyezdlarni toʻxtovsiz kesib oʻtishini tashkil etilishini hisobga olgan holda joylashtirish kerak.

Parallel jadvalda hisoblangan ogʻirlikdagi poyezdlar juftligining belgilangan sonidan kam boʻlmagan hamda ajratish punktlarida toʻxtagan poyezdlarni kesib oʻtish va texnik topshiriqda koʻrsatilgan lokomotiv turi bilan joylashtirish kerak.

Ikki yoʻlli qoʻshilmalarni oʻrnatishda va poyezdlarni toʻxtovsiz kesib oʻtishda parallel jadval boʻyicha belgilangan juft poyezdlar sonidan kam boʻlmasligi lozim.

105. II toifadagi liniyalarda joylashgan ajratish punktlarini texnik topshiriqda koʻrsatilgan yuk koʻtarish punktlari oʻqlari orasidagi peregonlarning identifikatsiyasiga va belgilangan massa kamida ikki juft poyezdlarning parallel jadvalga ega boʻlgan va peregon punktlarida toʻxtab turadigan poyezdlarni kesib oʻtish imkoniyatini taʼminlashga asoslanib joylashtirish lozim.

106. III va IV toifadagi liniyalaridagi ajratish punktlarini, yuk va yoʻlovchilar tashish ehtiyojlarini taʼminlash shartlaridan kelib chiqqan holda, foydalanilishning oʻninchi yilida joylashtirish lozim.

107. Ikki yoʻlli liniyalar va ikkinchi yoʻllarni loyihalashda quvib oʻtish punktlarini tezliklari nisbati yuk va yoʻlovchilar tashish tavsifi va poyezdlararo intervallar hajmini hisobga olgan holda aniqlanishi kerak.

108. Uchastka stansiyalariga tutashgan peregonlarda bir juft poyezdlarning yurish vaqtini kamida 4 min ga kamaytirish lozim.

109. Birlashgan (ikki tomonlama, qurilgan) poyezdlar harakati nazarda tutilgan temir yoʻl liniyalari loyihalarida, bunday poyezdlarning toʻxtashi uchun ajratish punktlarining joylashtirilishi hisob-kitoblar bilan asoslantirilgan boʻlishi lozim.

110. Poyezdlarning bir yoʻlli uchastkaga chiqishini toʻsib qoʻyadigan svetofor oldida toʻxtagan taqdirda, ikki yoʻlli qoʻshimchalarning boʻylama profili ularning siljishi uchun sharoitlarini taʼminlab berishi lozim.

111. Ikki yoʻlli qoʻshimchalar razyezdlarlar oʻrniga, texnik-iqtisodiy asoslanganda ikki yoʻlli peregonlarni loyihalash kerak.

4-§. Ajratish punktlarida yoʻllarning boʻylama profili va rejasi

112. Stansiyalar, razyezdlarlar va quvib oʻtish punktlarini gorizontal maydonda joylashtirish lozim, ularning qiyaliklardagi joylashuvi loyihada asoslantirilgan boʻlishi lozim.

113. Ajratish punktlarining qiyaligi 1,5 ‰ dan yuqori boʻlmagan, noqulay sharoitlarda qiyaligi 2,5 ‰ dan oshmaydigan qiyaliklarda joylashtirish lozim.

114. Yarim boʻylama va boʻylama turdagi razyezdlar va quvib oʻtish punktlarini, lokomotivlar yoki vagonlarni tarkiblardan ajratib olish va manyovrlar amalga oshirilishini stansiya maydon qismi doirasidagi oraliq stansiyalarni qiyaligi 12 ‰ oshmaydigan qiyaliklarda joylashtirish kerak.

115. Noqulay topografik sharoitlarda tegishlicha texnik-iqtisodiy asoslanganda lokomotivlar yoki vagonlarni tarkiblardan ajratish koʻzda tutilmaydigan ayrim razyezdlar va quvib oʻtish punktlarining stansiyaga oid butun maydonini 12 ‰ dan oshmaydigan qiyaliklarda joylashtirish kerak.

116. Stansiyalar, razyezdlar va quvib oʻtish punktlarini 2,5 ‰ dan tikroq qiyaliklarda joylashtirilgan barcha hollarda poyezdlarni lokomotivlarning yordamchi tormozlari bilan ushlab turish sharoitlari hamda ushbu poyezdlarning joyidan siljishi sharoitlari taʼminlashi lozim.

117. Lokomotivlar yoki vagonlarni tarkiblardan ajratish va manyovrga oid operatsiyalarni bajarish koʻzda tutilgan stansiyalar, razyezdlar va quvib oʻtish punktlarida yoʻlning profili foydali uzunligi chegarasida harakatchan tarkibning oʻz-oʻzidan ketib qolishiga yoʻl qoʻymasligi lozim.

118. Yangi liniyalardagi stansiya maydonlarning uzunligi qabul qilish-joʻnatish yoʻllarining kelajakdagi foydali uzunligiga hamda qabul qilish-joʻnatish yoʻllarining joylashishi turiga (boʻylama, yarim boʻylama, koʻndalang) bogʻliq ravishda belgilanishi va mazkur SHNQning 8-jadvalida koʻrsatilganlardan kam boʻlmasligi lozim. Shoxobcha yoʻllaridagi stansiya maydonlarning uzunligi esa loyihada belgilanishi lozim.

Izohlar:

1. Stansiya maydonlarining uzunligi miqdori vertikal egriliklarning tangenslarini hisobga olmagan holda koʻrsatilgan, ularning qiymati algebraik farqiga qarab jadvalda koʻrsatilganlarga qoʻshilishi kerak.

2. Agar yoʻllarning foydali uzunligi 1050 m dan ortiq (yoki kichik) boʻlsa, stansiyaga oid maydonning uzunligi tegishlicha orttirish (yoki qisqartirish) lozim: ajratish punktlarining koʻndalang va yarim boʻylama tiplarida — foydali uzunliklarining ayirmasiga, boʻylama tipida — ularning ayirmasining ikkilanganiga.

119. Yengil topografik sharoitlarda joylashtiriluvchi razyezdlar va quvib oʻtish punktlarining maydonlarini mumkin qadar profilning tepaliklarida (bukriliklarida), kirish signallaridan oldingi uchastkalarni esa — qabul qilish-joʻnatish yoʻllarining foydali uzunligiga teng boʻlishi lozim.

120. Mavjud stansiyalar, razyezdlar va quvib oʻtish joylarini qayta qurishda, shuningdek mavjud liniyalarda yoʻllarni rivojlantirish bilan yangi ajratish punktlarini qurishda, qabul qilish va joʻnatish yoʻllarining butun foydali uzunligi boʻylab boʻylama profil alohida elementlarining tikligi mazkur SHNQga muvofiq boʻlishi lozim.

121. Agar strelkali oʻtkazgichlarni koʻrsatilgan qiyaliklarga joylashtirish imkoni boʻlmasa, ularni yetakchi qiyalikdan tik boʻlmagan yoki 2‰ ga qisqartirilgan qisqa tortishning eng katta qiyaliklarida, oʻta qiyin sharoitlarda esa, loyihada tegishli asoslangan holda — yetakchi qiyalikda yoki ikki karrali tortish qiyaligida joylashtirish lozim.

122. Asosiy yoʻllarda oʻtkazgichlar chegarasidan tashqarida dispetcherlik strelkali oʻtish oraliq (syezd)lari va alohida strelkali oʻtkazgichlarni har qanday boʻylama qiyalikda, shu jumladan yetakchi qiyalikka qadar joylashtirilishiga yoʻl qoʻyiladi.

123. Manyovr ishlari koʻzda tutilmagan razyezdlar va quvib oʻtish punktlarini qayta qurishda qabul qilish-joʻnatish yoʻllarining foydali uzunligini gorizontal maydonda 2,5 foizgacha qiyaliklarda joylashtirish, katta hajmdagi yer ishlari, sunʼiy inshootlarni rekonstruksiya qilish bilan bogʻliq boʻlganda, qabul qilish-joʻnatish yoʻllarini yetakchi nishablikkacha uzaytirish bilan loyihalash lozim.

124. Oʻta qiyin sharoitlarda joylashgan mavjud stansiyalarning qabul qilish-joʻnatish yoʻllari uzaytirishda yoʻllarni qiya boʻlmagan, lekin 12‰ qiyalikdan oshmaydigan yoʻllarga joylashtirish lozim.

125. Mavjud stansiyalar, razyezdlar va quvib oʻtish joylarini qayta qurishda, qayta quriladigan qismning tashqarisida mavjud uzunlikdagi profilning alohida elementlari qiyaliklari va uzunligini saqlash kerak.

126. Yuk koʻtarish va tushirish yoʻllarining foydali uzunligi qiyaliklarda joylashgan barcha holatlarda, vagonlarning (poyezdlarning) oʻz-oʻzidan foydali yoʻl uzunligidan tashqariga chiqib ketishiga qarshi choralarni koʻrish kerak.

Yoʻllarning foydali uzunligi oraligʻidagi oʻrtacha qiyalik lokomotivlarning yordamchi tormozlari bilan ushlab turish va tortib olish sharoitlarini yaratishi lozim.

127. Poyezdlarning faqatgina bir yoʻnalishda harakatlanishi uchun moʻljallangan temir yoʻl kesishmalarini asosiy qiyalikdan qiya boʻlgan qiyin sharoitlarda, biroq ushbu SHNKda ushbu toifadagi chiziqlar uchun belgilangan maksimal qiyalikdan ortiq boʻlmagan qiymatlarda joylashtirish lozim.

128. Yoʻlovchilar toʻxtash punktlarini yoʻlovchi poyezdining harakatlanishiga imkon beradigan qiyaliklarda joylashtirish kerak.

129. Lokomotivsiz vagonlarni toʻxtatish uchun moʻljallangan yuk ortish — tushirish platformalari va maydonlardagi yoʻllar, shuningdek lokomotivlar uchun moʻljallangan yoʻllar va toʻxtash joylari gorizontal maydonlarda yoki 1,5‰ qiyalikdan yuqori boʻlmagan qiyaliklarda joylashgan boʻlishi lozim.

Qiyin sharoitlarda ushbu yoʻllarni 2,5‰ lik qiyaliklarda joylashtirish lozim.

130. Yoʻlovchi poyezdlari va alohida vagonlarning toʻxtab turishi uchun moʻljallangan yoʻllar gorizontal maydonlarda yoki 1,5‰ qiyalikdan ortiq boʻlmagan qiyaliklarda, binolarni esa gorizontal maydonlarda joylashtirish lozim.

131. Har qanday koʻrinishdagi profilni loyihalashda vagonlarning oʻz-oʻzidan yurib ketishiga qarshi choralar koʻrilishi lozim.

132. Bogʻlovchi yoʻllar hamda poyezd tarkiblarni oʻrnini almashtirish, vagonlarni bunkerga va omborlarga uzatish uchun yoʻllar qiyaliklarining miqdorini ushbu yoʻllarda harakatda boʻlgan tarkiblarning ogʻirligi va lokomotivlarning tortish kuchini hisobga olib, biroq mazkur SHNQda belgilangan qiyaliklar miqdoridan ortiq boʻlmagan holda qabul qilish lozim.

133. Faqat lokomotivlar va motor-vagonli seksiyalarning harakatlanishi uchun moʻljallangan yoʻllarning qiyaliklarini 40‰ qiyalikdan yuqori boʻlmagan holda qabul qilish lozim.

134. Bogʻlovchi va harakatlanish yoʻllarini boʻylama profili elementlarining uzunligi 50 m dan kam boʻlmasligi lozim.

135. Bino darvozasidan yoki yuk frontining boshidan profildagi vertikal egrilikning boshigacha, shuningdek rejadagi aylanma egri chizigʻining boshlanishigacha boʻlgan masofa yuklash-tushirish yoki taʼmirlash uchun taqdim etilgan yukning uzunligi lokomotiv (lokomotiv boʻlimi) uzunligidan kam boʻlmasligi lozim.

136. Qayta quriladigan yoʻllar uchun qiyin sharoitlarda bu masofani 2 m ga qisqartirish mumkin.

137. Saralash yoʻllarini strelkali oʻtkazgich hududida tortish yoʻli tomonidan mumkin qadar vagonlarni saralash tomoniga qaratilgan nishabda joylashtirish lozim.

Nishabning tikligi 4‰ lik qiyalikdan ortiq boʻlmasligi lozim.

138. Stansiyaning strelkali boʻgʻzidan tashqaridagi tortish yoʻllarini, ular xizmat koʻrsatadigan yoʻllar yoki gorizontal yoʻnalishida, 2,5‰ lik qiyalikdan tik boʻlmagan qiyalikda joylashtirish lozim.

Qiyin sharoitlarda tortish yoʻllarini xizmat koʻrsatadigan yoʻllar tomonga 2‰ lik qiyalikdan yuqori boʻlmagan tepalikda joylashtirish lozim.

139. Yigʻma va olib chiqish ishlari uchun foydalaniladigan va qiyin sharoitlarda joylashtiriladigan tortish yoʻllarining boʻylama profilini tortish yoʻli ichida asosiy yoʻl qismining boʻylama profiliga muvofiq loyihalash kerak.

140. Asosiy va qabul qilish-joʻnatish yoʻllaridagi strelkali oʻtkazgichlarni vertikal egrilikdan tashqarida loyihalashtirilishi lozim.

120 km/h gacha tezlikda harakatlanadigan liniyalarda qiyin sharoitlarda strelkali oʻtkazgichlarni vertikal egrilik boʻylab joylashtirish kerak, ularning radiusi kamida 10000 m boʻlishi lozim.

141. Maxsus yoʻnaltirilgan (tashkiliy) poyezdlar oʻtishi uchun moʻljallanmagan boshqa yoʻllarda, shuningdek poyezdlar 120 km/h dan yuqori boʻlmagan tezlikda harakatlanishi nazarda tutilmagan liniyalarda, yangi stansiyalar, razyezdlar va quvib oʻtish stansiyalarini qayta qurish va qurishda, radiusi 5000 m kam boʻlmagan vertikal egrilik ichida joylashtirishi kerak.

142. Saralash tepaliklarining boʻylama profilini loyihalashda vertikal egriliklarning radiusi (vagonlarning oʻtish qobiliyatini taʼminlash va ulanish shartlariga muvofiq) hisob-kitob qilish yoʻli bilan aniqlanishi lozim.

Bunda, istisno tariqasida vertikal egrilik ichida, faqat oʻtish moslamasining oʻtkazma egrilik chizigʻini joylashtirish kerak.

Rels yoʻnaltirgichlari va krestovinalar vertikal egrilik tashqarisida joylashtirilishi lozim.

143. Stansiyalar, razyezdlar va quvib oʻtish joylari, shuningdek alohida parklar va tortish yoʻllari yoʻlning toʻgʻri uchastkalarida joylashgan boʻlishi lozim.

Qiyin sharoitlarda ularni radiusi kamida 1200 m, poyezdlarning tezligi 120 km/h dan oshadigan liniyalarda — kamida 1500 m m boʻlgan egriliklarga joylashtirish lozim.

144. Oʻta murakkab relyef sharoitlarda tegishli asosga ega boʻlgan holda egrilik radiusini 600 m, togʻ sharoitida esa 500 m gacha kamaytirish kerak.

145. Qabul qilish-joʻnatish yoʻllarining koʻndalang joylashadigan stansiyalari, oʻtish yoʻllari va quvib oʻtish joylarini, zarurat boʻlganda, ularni yoʻlning egri uchastkalariga bir tomonga qaragan egrilikda joylashtirish lozim.

146. Teskari egrilikdagi razyezdlar va quvib oʻtish joylarini istisno holatlarda, loyihada tegishli asos mavjud boʻlgan taqdirda II, III va IV toifadagi temir yoʻl liniyalarida joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

147. Qabul qilish-joʻnatish yoʻllari boʻylama va yarim boʻylama joylashgan stansiyalar, razyezdlar va quvib oʻtish joylarini qiyin sharoitlarda teskari egrilikda joylashtirish mumkin. Bunda, har bir harakatlanish yoʻnalishlarining foydali uzunlikdagi yoʻllari bir tomonga qaragan egriliklarda joylashtirilgan boʻlishi lozim.

148. Mavjud stansiyalarni qayta qurishda, istisno hollarda, teskari egri chiziqlarni alohida parklarda saqlab turishga yoʻl qoʻyiladi.

149. Tortish yoʻllarini teskari chiziqlarga joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Istisno hollarda, stansiyalarni qayta qurish jarayonida tegishli asosga ega boʻlgan holda mavjud tortish yoʻllarida teskari egri chiziqlarni saqlashga yoʻl qoʻyiladi.

150. Teskari egri chiziqlar mavjud boʻlganda, barcha hollarda manyovrlash ishlarini bajarish xavfsizligi uchun yetarli boʻlgan koʻrinish taʼminlangan boʻlishi lozim.

151. Asosiy yoʻllardagi strelkali oʻtkazgichlarini yoʻlning toʻgʻri uchastkalarida joylashtirish lozim.

152. Egri chiziqlarda joylashgan stansiyalarda, razyezdlarda yoki quvib oʻtish joylarining asosiy yoʻllarida strelkali oʻtkazgichlarni yoʻlning toʻgʻri uchastkalariga joylashtirilishi kerak.

153. Oʻtish egri chiziqlari va egri chiziqlar oʻrtasidagi toʻgʻri qoʻshimchalar esa peregonlar uchun moʻljallangan talablarga muvofiq loyihalashtirilishi lozim.

154. Ajratish punktlari asosiy yoʻllarining kamida 500 m radiusli egri chiziqli uchastkalarida strelkali oʻtkazgichlarni oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi.

155. Stansiya yoʻllarining egri uchastkalari (bundan poyezdlar toʻxtovsiz harakatlanishi koʻzda tutilgan, asosiy hamda qabul qilish va joʻnatish yoʻllari mustasno) tashqi relsning balandligisiz va oʻtish egri chiziqlarisiz loyihalashtirilishi kerak.

156. Poyezdlarning uyushgan holda oʻtishi uchun moʻljallangan yoʻllarda radiusi 250 m yoki undan kam boʻlgan turli yoʻnalishlarga qaragan egri chiziqlar orasida uzunligi 15 mdan kam boʻlmagan tekis qoʻshimchalar qoʻllanilishi lozim.

157. Xoch egri chiziqlar radiusi qoʻshni strelkali oʻtkazgichning oʻtkazma egri chizigʻi radiusidan kam boʻlmasligi kerak.

158. Birlashtiruvchi va yurish lokomotiv yoʻllarining egriligi koʻrsatib oʻtilgan ushbu egriliklarning radiusini 180 m gacha (shoxobcha yoʻllarida — 150 m), saralash parklari boshida esa — 140 m gacha kichraytirish lozim.

5-bob. Yoʻlning yuqori qurilmasi. Peregonlarda yoʻlning yuqori qurilmasi

159. Yangi va rekonstruksiya qilinadigan temir yoʻl liniyalari uzluksiz foydalanish uchun yoʻlning choksiz konstruksiyalari bilan oʻrnatilishi, vaqtinchalik ekspluatatsiya qilish davrida va/yoki yoʻl toʻshamasining mustahkamlanguncha zvenoli yoʻl yotqizilishiga yoʻl qoʻyiladi.

160. Yangi temir yoʻl liniyalari va shoxobcha yoʻllarni loyihalashda peregonlardagi va ajratish punktlaridagi bosh yoʻllar yuqori qurilmasining quvvatini mazkur SHNQning 9-jadvaliga asosan belgilash lozim.

Izohlar:

1. Shagʻal ballastdan foydalanilganda ikki qavatli ballast prizmani toshli, mayda shagʻal toshli va loy tuproqli yoʻl toʻshamasi (toʻshamasi)da, shu jumladan yoʻl toʻshamasi (toʻshamasi)ning yuqori qismida himoya qatlami oʻrnatilganda yotqizilishi kerak; tosh, qoʻpol donador tuproq va qumlardan (mayda va changdan tashqari) hosil boʻlgan yoʻl toʻshamasi (toʻshamasi)da shagʻalni bir qatlam, qum ballast yostigʻisiz yotqizish kerak, agar yoʻl toʻshamasi (toʻshamasi) bazasining yuqori qatlami qum ballastlari va uning qalinligi talablariga javob beradigan qurigan tuproqlardan yasalgan boʻlsa, yogʻoch shpallar bilan yoʻl ustidagi ballast qatlami, shu jumladan ruxsat etilgan boshqa turdagi ballastlardan foydalanilganda 30 sm dan kam boʻlmagan, temir beton shpalli yoʻllarda esa 35 sm dan kam boʻlmasligi lozim.

2. Agar yoʻl toʻshamasi yostiq shagʻaldan qilingan boʻlsa, shagʻal qatlamining qalinligini 5 sm gacha kamaytirishga yoʻl qoʻyiladi.

3. Yoʻl toʻshamasi (toʻshamasi)ning tagida choʻkma va siqiladigan tuproqlar ustunlik qiladigan boʻlsa, shagʻal-qum va shagʻal ballastlariga ulash yoʻli yotqizilishi lozim. Shagʻal ballastga yoʻlni belgilash va qoʻshma yoʻlni yotqizish yoʻl toʻshamasi (toʻshamasi)ni toʻliq barqarorlashtirgandan soʻng amalga oshirilishi kerak.

4. Harakatlanish tezligi 140 km/h dan ortiq boʻlgan liniyalarda faqat shagʻal-qum aralashmasining ballast yostigʻida maydalangan shagʻal ballastdan foydalanish lozim.

5. Temir-beton shpallarni choksiz yoʻlda qoʻllash lozim. Temir-beton shpallarni IV toifadagi liniyalaridagi boʻgʻinli yoʻllarda, tugunlarda, stansiyalar ichlarida, birlashtiruvchi va shoxobcha yoʻllarida qoʻllash kerak.

6. Qumli uchastkalarda yogʻoch shpallardagi R65 yengil boʻlmagan termik jihatdan pishiq relslarni yotqizish lozim.

7. Temir-beton shpallar epyurasi (joylashuvi) agar ularda shpallar taxlamining boshqa epyurasini koʻrsatuvchi maxsus sertifikat mavjud boʻlmasa, qoʻllanilayotgan shpallarning tipiga bogʻliq boʻlmaydi.

161. Tezyurar, yoʻlovchi va ogʻir yukdan zoʻriqqan, I hamda II toifadagi liniyalarda temir-beton shpallarda choksiz yoʻl yotqizilishiga hamda ballastsiz yoʻl konstruksiyasini qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

162. Temir yoʻl yoʻllarining barcha toifalarida va yoʻlning yuqori qurilmalari konstruksiyalarida umumiy va maxsus relslardan GOST R51685-2022 va GOST 34222-2017 talablariga muvofiq foydalanish kerak.

163. Umumiy relslar zvenoli, choksiz yoʻllar va strelkali oʻtkazgichlarda qoʻllanilishi kerak.

164. Maxsus relslarni alohida iqlim sharoitlarida va harakat tezligi 160 km/h dan ortiq, maxsus yukdan zoʻriqqan va oʻqqa tushadigan ogʻirlik yuqori boʻlgan temir yoʻllarda qoʻllash lozim.

165. Yangi liniyalarda (uchastkalarda) choksiz yoʻlni yotqizish loyihaviy asoslangan boʻlishi kerak.

166. Choksiz yoʻl mustahkamlangan (zichlangan) yoʻl toʻshamasi (toʻshamasi)ga, shagʻal ballast ustiga relslarni alohida mahkamlash usulini qoʻllagan holda temir-beton shpallarga yotqizilishi lozim.

167. Yoʻlga yotqiziladigan relslarning uzunligi 25 m, choksiz yoʻllarda-toʻgʻri hamda radiusi 500 m va undan ortiq uchastkalarda 800 m gacha boʻlishi kerak.

Yoʻlning egri uchastkalarida ichki rels izi boʻylab zavod tomonidan ishlab chiqarilgan qisqartirilgan relslar yotqizilishi lozim.

168. Oraliq relsli qisqichlar:

yogʻoch shpalli yoʻllar uchun — shagʻal yoki alohida qistirma;

temir-beton shpalli yoʻllar uchun — alohida qistirmali yoki qistirmasiz nazarda tutilgan boʻlishi lozim.

169. Temir-beton shpallardan foydalanish loyihaviy asoslangan boʻlishi lozim.

170. Temir-beton shpallar shagʻalli ballast (qatlam) ustiga yotqizilishi lozim.

171. Elektr tortish yoki avtomatik qulflash bilan jihozlangan liniyalarga temir-beton shpallarni yotqizishda, temir yoʻl zanjirlarining izolyatsiyasini taʼminlash kerak.

Yogʻoch shpallar elektr tokini oʻtkazmaydigan antiseptiklar bilan shimdirilgan boʻlishi lozim.

172. Toʻgʻridan-toʻgʻri bitta yoʻlli uchastkalarning ustidagi ballast (qatlam) prizmaning kengligi, quyidagicha boʻlishi lozim, m:

yuqori tezlikda, tezyurar, maxsus ogʻir yuk oʻtkazuvchi liniyalarda, I va II toifadagi liniyalarda, shuningdek, choksiz yoʻl yotqizilgan uchastkalarida — 3,85;

III toifadagi qolgan liniyalar uchun — 3,65;

IV toifadagi qolgan liniyalar uchun — 3,45;

V toifadagi liniyalar va shoxobcha yoʻllari uchun — 3,20.

173. Yoʻlning egri uchastkalarida, ballast qatlamining qalinligini toʻgʻri uchastkalar uchun oʻrnatilgan ichki rels ostidagi ballast qatlamining qalinligini saqlab qolgan holda tashqi relsning balandligini hisobga olib, mazkur SHNQning 9-jadvaliga muvofiq qabul qilish lozim.

174. Radiusi 600 m dan kam boʻlgan liniyalarning egri uchastkalarida ballastni tashqi tomondan 0,1 m ga kengaytirish, agar yoʻllarning soni bittadan koʻp boʻlsa, qoʻshimcha ravishda ikki yoʻl oraligʻidagi masofaga qarab belgilanishi lozim.

175. Ballastning barcha turlari uchun ballast qatlami qiyaligining tikligi 1:1,5, qumli yostiq uchun — 1:2 boʻlishi kerak.

176. Ballast yuzasi yogʻoch shpallarning yuqori yuzasidan 3 sm ga past va temir-beton shpallarning oʻrta qismining yuqori yuzasi bilan bir xil darajada boʻlishi lozim.

177. Asbestli ballastning yuza qismini rejalashtirish yoʻldan va yoʻllar oraligʻidan suv oqimini chiqarib tashlashni taʼminlashi lozim.

178. Asosiy yoʻllarda signalizatsiya va yoʻl belgilari koʻrsatilishi kerak.

Temir yoʻlning chegaralarini koʻrsatish, shuningdek yoʻl toʻshamasi (toʻshamasi)da yashiringan inshootlarni belgilash uchun maxsus belgilar oʻrnatilishi lozim.

179. Yangi liniyalar va ikkinchi yoʻllarni loyihalashtirishda, qurilish ehtiyojlari uchun zarur boʻlgan yangi yoki mavjud boʻlgan karyerlar va shagʻal zavodlarini ochish ishlarini, texnik-iqtisodiy asoslangan hollarda — foydalanishni birinchi yillarida koʻrib chiqish lozim.

6-bob. Stansiyalardagi yoʻlning yuqori qurilmasi

180. Stansiyalarda, razyezdlarda va quvib oʻtish joylarida asosiy yoʻllar peregonlardagi asosiy yoʻllar uchun qabul qilingan tipdagi relslar bilan, qabul qilish-joʻnatish yoʻllarida esa asosiy yoʻllarga yotqiziladigan relslardan bir pogʻona past tipdagi yoki eski tipdagi relslar bilan taʼminlanishi (yotqizilishi) lozim.

181. Saralash, tortish, yuklash-tushirish, depo va boshqa stansiya yoʻllarida R50 dan past boʻlmagan, saralash qiyaliklarining boʻyinlarida esa — R65 dan past boʻlmagan eski tipdagi relslarni yotqizish lozim.

182. Texnik topshiriqqa asosan stansiya yoʻllarida payvandlangan rels oʻrmalari yotqizilishi lozim.

Togʻ yonbagʻiridagi parklarda tormoz (sekinlashish-toʻxtash) zonasi doirasida payvandlangan oʻrmalardan foydalanish kerak.

183. 1 km yoʻl uchun shpallar soni quyidagicha qabul qilinishi lozim:

stansiyalarning asosiy yoʻllarida, razyezdlarda va quvib oʻtish punktlarida — peregonlarning asosiy yoʻllaridagi kabi;

I va II toifadagi temir yoʻl liniyalarining stansiyalardagi qabul qilish-joʻnatish yoʻllarida, razyezdlarda va quvib oʻtish punktlarida, shuningdek saralash qiya yoʻllarida va saralash parklari boshida — 1840 dona/ km;

III toifadagi liniyalardagi stansiyalarning qabul qilish-joʻnatish yoʻllarida va razyezdlarda — 1840 dona/ km, boshqa yoʻllarda — 1600 dona/ km.

184. Yuklarni qabul qilish-joʻnatish va boshqa stansiya yoʻllarida bir qatlamli shagʻal, shagʻal-qum yoki qum ballastidan foydalanish kerak.

Loyihaviy asoslangan hollarda qum yostigʻida 5 — 25 mm fraksiyali mayda shagʻaldan ballast (qatlam)dan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

185. Stansiyaning qabul qilish-joʻnatish yoʻllarida shpal ostidagi ballast (qatlam)ning qalinligi mazkur SHNQning 10-jadvaliga asosan qabul qilinishi lozim.

186. Boshqa stansiya yoʻllaridagi shpallar ostidagi ballast (qatlam)ning qalinligi quyidagicha qabul qilinishi kerak, sm:

I toifadagi liniyalarda yoʻl toʻshamasi (toʻshamasi)ning barcha tuproqlari uchun, toshli, yirik siniq va qumli tuproqlardan tashqari — 30;

boshqa barcha holatlarda — 20.

187. Stansiya yoʻllarida temir-beton shpallarda eski turdagi R65 relslari ishlatilganda ballast ikki qatlamli — shpallar ostidagi shagʻal qalinligi — 0,30 m, shagʻal-qum aralashmasi qatlami esa 0,20 m boʻlishi lozim.

Boshqa yoʻnalishlarda temir-beton shpallardan foydalanilganda, shpallar tagiga qalinligi 0,35 m dan kam boʻlgan bir qatlamli shagʻal yotqizilishiga yoʻl qoʻyiladi.

188. Qabul qilish va joʻnatish yoʻllarida strelkali oʻtkazgichlar oʻrnatilganda, poyezdlarning 50 km/h dan yuqori tezlikda toʻxtovsiz harakatlanishi uchun strelkali oʻtkazgichlarning joylashtirilishi asosiy yoʻllardagi kabi boʻlishi kerak.

189. Kengligi 6,5 m gacha boʻlgan yoʻl oraliqlari ballast (qatlam) bilan toʻldirilishi lozim.

190. Qoʻshni yoʻllarning shpal qirralari orasidagi ballast (qatlam) yuzasiga stansiya uchastkasining yoʻl toʻshamasi (toʻshamasi) ustki yuzasining koʻndalang qiyaligiga mos koʻndalang qiyalik berilishi lozim.

Bunda, qoʻshni yoʻllardagi rels kallaklari darajasidagi farqi 0,15 m dan oshmasligi lozim.

191. Yoʻlni qor yoki qum bosishi istisno qilingan stansiyalarni mustahkamlash (qayta qurish)da asosiy va unga qoʻshni yoʻllardagi rels kallaklari darajasidagi farq asoslangan holatlarda 0,25 m gacha oshirilishiga yoʻl qoʻyiladi.

192. Stansiya yoʻllari oʻqlari orasidagi masofa 6,5 m dan ortiqni, stansiyalarga kirish joylarida 5 m dan ortiqni tashkil etganda, ballast (qatlam)ni alohida loyihalashga yoʻl qoʻyilib, bunda yoʻllar oraligʻidan suv oqimini chiqib ketishi taʼminlanishi lozim.

193. Stansiya yoʻllaridagi ballast (qatlam)ning qalinligi oʻtkazma brus va yogʻoch shpallarning yuqori toʻshamasidan 3 sm pastda va temir beton shpallar oʻrta qismining yuqori yuzasi bilan bir sathda boʻlishi lozim.

194. Asbest ballast yuzasining rejasi yoʻldan suv oqimini chiqib ketishini taʼminlashi lozim.

195. Burilish strelkalari ushbu SHNQning 11-jadvalida koʻrsatilganidan keskin past boʻlmagan krestovina rusumlariga ega boʻlishi va yotqiziladigan relslar turiga mos kelishi kerak.

196. Stansiyalar, razyezd va quvib oʻtish stansiyalarining asosiy yoʻllarida yotqiziladigan strelkali oʻtkazgichlar poyezdlarning qoʻshni peregonlardagi tezligidan kam boʻlmagan tezlikda toʻgʻri yoʻnalishda oʻtishini taʼminlashi lozim.

197. Qabul qilish-joʻnatish yoʻllarida va stansiyaning boshqa yoʻllarida murakkab sharoitlarda (stansiya uchastkasining cheklangan uzunligida), shuningdek yirik stansiyalarda bir nechta yoʻllar kesib oʻtilganda, manyovr harakatlarini qisqartirish maqsadida, chorrahali strelkali oʻtkazgichlarni, berk kesishmalarni va yakka simmetrik strelkali oʻtkazgichlarni loyihalashga yoʻl qoʻyiladi.

198. Yoʻlovchi poyezdlari 140 — 250 km/h tezlikda oʻtkazish nazarda tutiladigan stansiyaning asosiy yoʻllarida 1/11 rusumli R65 turdagi qirrasi egiluvchan va yumalash yuzasi uzluksiz boʻlgan krestovinali strelkali oʻtkazgichlar yotqizilishi lozim.

199. Asosiy va qabul qilish-joʻnatish yoʻllaridagi strelkali oʻtkazgichlar va strelkali koʻchalar, markazlashtirilgan elektr tizimi bilan jihozlangan strelkali oʻtkazgichlar, shuningdek saralash parklari va tormoz (sekinlashish-toʻxtash) zonasi hududida joylashgan balandlik-nishab yoʻllarning boshidagi strelkali oʻtkazgichlarni suv chetlatilishini taʼminlagan holda shagʻalli ballast (qatlam)da yotqizish lozim.

Bunda, oʻtkazma brus ostidagi ballast qatlamining qalinligi asosiy yoʻllar uchun mazkur SHNQning 9-jadvaliga, boshqa yoʻllar uchun esa mazkur SHNQning 10-jadvaliga muvofiq qabul qilinishi kerak.

200. Shagʻal ballast ifloslanishi ehtimoli bor joylarda asbest ballastidan iborat qoplama qatlamdan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

201. Strelkali oʻtkazgichlar antiseptiklar bilan shimdirilgan yogʻoch bruslarga yoki temir-beton asoslarga yotqizilishi lozim.

202. Yondosh strelkali oʻtkazgichlar oʻrtasida bevosita toʻgʻri qoʻshimchalar nazarda tutilishi kerak.

203. Yogʻoch shpallar ustida yangi qurilayotgan va qayta terilayotgan yoʻllar va strelka oʻtkazgichlarni surib ketishdan namunaviy sxemalar boʻyicha mahkamlash lozim.

7-bob. Koʻpriklarda (yoʻl oʻtkazmalari, estakadalar, viaduklarda) va tunnellarda (galereyalarda) yoʻlning ustki tuzilmasi

204. Koʻpriklarda, yoʻl oʻtkazgichlarda, berk chorrahalarda, strelkali oʻtkazgichlarda, yoʻlning kichik radiusli egri chiziqlaridagi uchastkalarda, shuningdek yoʻl oʻtkazgichlari va piyodalar koʻpriklari ostida joylashgan yoʻllarda, yoʻl oʻqidan tayanchgacha 3 m dan kam masofada vagonning gʻildirak juftligi temir yoʻldan chiqib ketganida toʻkmaning yon bagʻri tomoniga yoki sunʼiy inshootning oraliq qurilmasi chetiga qarab harakatlanishiga yoʻl qoʻymasligi uchun kontrrelslar oʻrnatilishi kerak.

205. Barcha kichkina koʻpriklarda (uzunligi 25 m gacha) va yoʻl oʻtkazmalarida, shuningdek barcha tosh, beton va temir-beton inshootlarda (yoʻl yaxlit plita ustida yotqizilgan koʻpriklardan tashqari) yoʻllar, qalinligi shpalning pastki toʻshamadan suv ajratuvchi nuqta izolyatsiyasi uzra himoya qatlamining ustiga qadar masofa 25 sm (lekin kamida 20 sm) boʻlgan shagʻal ballasti ustiga yotqizilishi lozim.

206. Koʻpriklardagi rels taglik yuzasining belgisi, yoʻl inshootga yondashuv uchastkasida qumli taglik ustidagi toʻliq shagʻalli ballast qatlam ustiga yotqizilishini hisobga olgan holda belgilanishi lozim.

207. Temir yoʻl liniyasida qabul qilingan ballast turidan qatʼiy nazar, doimiy koʻpriklarga yaqinlashadigan yoʻl har bir tomondan kichik koʻpriklar uchun kamida 30 m, oʻrtacha koʻpriklar uchun kamida 100 m va katta koʻpriklar uchun kamida 200 m masofada shagʻalli (yoki graviyli) ballastga yotqizilishi lozim.

208. Tunnellarda temir yoʻl izlari, temir beton shpallarda, ularning soni peregonlar chegarasida 1 km asosiy yoʻlga yotqiziladigan 1840 dona oʻrniga 2000 dona va 1600 dona oʻrniga 1840 dona yotqizilishi lozim.

209. Uzunligi 300 m dan ortiq boʻlgan tunnellarda R65 turdagi choksiz relslar yotqizilishi lozim.

Temir yoʻllarning elektr tortishli yoki avtoblokirovka bilan jihozlangan uchastkalarida rels zanjirlarining izolyatsiyasi nazarda tutilishi lozim.

210. Tunnellar va ularga yondashuvlarda har ikki tarafdan kamida 200 m masofada yoʻlni, yogʻoch shpallar ostida qalinligi kamida 25 sm, temir-beton shpallar ostida qalinligi kamida 30 sm boʻlgan shagʻalli ballast ustiga yotqizilishi lozim.

211. Mavjud tunnellarda temir yoʻllarni elektrlashtirish va mustahkamlash (qayta qurish)da asoslangan hollarda shpal ostidagi ballast qatlamining qalinligini 20 sm gacha kamaytirishga yoʻl qoʻyiladi.

212. Ballast qatlamining yuzasi tonnelning butun uzunligi boʻylab bir tomondan shpallarning qirrasidan tunnel devoriga qadar xizmat koʻrsatuvchi xodimlarning oʻtishi uchun moslashtirilishi lozim.

213. Alohida loyiha boʻyicha tunneldagi yoʻlni temir-beton asosga yotqizishga yoʻl qoʻyiladi.

214. Tunnellarda doimiy yoʻl va signal belgilari, doimiy yoʻl reper lavhalarini, gardish raqamlari va tokcha hamda kameralarga, toʻsuvchi signalizatsiya tugmalari va telefonlarga oʻtish koʻrsatkichlarini oʻrnatish kerak.

215. Xizmat koʻrsatiladigan uchastkalari doirasida temir yoʻl izlarini taʼmirlash va texnikaviy xizmat koʻrsatish uchun quyidagilarni taʼminlash lozim:

temir yoʻl boʻlagida — mashina va mexanizmlar qoʻyiladigan va zarur yordamchi xonalari bor garajga ega yoʻl boʻlagining ekspluatatsiya-taʼmirlash bazasi, yoʻl asboblari va ishchi boʻlimlarining mexanizmlarini saqlash uchun omborlar;

yoʻl masofasida — yoʻlning zarur rivojiga, yoʻl mashina va mexanizmlarini turishi va taʼmirlanishi uchun ustaxona va garajlarga, yoʻl ustki tuzilmasi materiallarini saqlash va butlash uskunalar va zarur qoʻshimcha xonalarga ega yoʻl masofasining ekspluatatsiya-taʼmir bazasi;

temir yoʻlning yangi tashkil etilayotgan boʻlimida — yoʻl mashina stansiyasining zarur yordamchi xonalarga, yoʻl rivojiga, yoʻl ustki tuzilmasi materiallarini yuklash, tushirish va saqlash, rels-shpal panjarasini yigʻish va ajratish, shpallarni taʼmirlash, yoʻl mashinalarini saqlash va taʼmirlash uchun inshoot va qurilmalarga ega ishlab chiqarish bazasi; zarur hollarda — rels-payvandlash korxonalari, shuningdek oʻrmonchilik koʻchatxonalari.

8-bob. Yoʻl va inshootlarni uyumlardan himoya qilish

216. Temir yoʻllar va inshootlarni qor, qum va tuproq uyumlaridan himoyalash uchun tutib qoluvchi qurilmalarni loyihalashtirish lozim.

Har bir alohida holatda tutib qoluvchi qurilmalarning turini tanlash, turli xil variantlarning texnik va iqtisodiy koʻrsatkichlarini taqqoslash asosida amalga oshirilishi lozim.

217. Himoyaning barcha turlari temir yoʻlga tutash hududda amalga oshirilgan va moʻljallanayotgan himoya choralarini hisobga olgan holda loyihalashtirish lozim.

218. Stansiya va peregonlarda qor uyumidan himoya choralari yoʻlning har bir tarafi uchun nazarda tutilgan boʻlishi lozim.

219. Doimiy qordan himoya vositalari quyidagi holatlarda nazarda tutilmaydi:

sugʻoriladigan yoki nami qochirilgan yerlar, ekin maydonlari, koʻp yillik mevali daraxtzor va uzumzorlar band etgan yerlardan oʻtgan koʻtarmalarda yotqizilgan yoʻllarda hisoblangan yillik qor bosishi har 1 m maydon uchun 50 m3 dan kam boʻlsa;

boshqa yerlarda joylashgan 1 m yoʻl uchun yillik qor bosishi 25 m3 dan kam boʻlsa;

chuqurligi 8,5 m dan ortiq oʻymalarda;

balandligi 0,7 m va undan koʻp boʻlgan koʻtarmalarda, 1 m va undan katta qiyalik va kuchli qor bosadigan (qishda qor miqdori 1 m yoʻl uchun 200 m3 dan ortiq) yoʻllarda.

220. Sugʻoriladigan yoki nami qochirilgan yerlar, ekin maydonlari, koʻp yillik mevali daraxtzor va uzumzorlar band etgan yerlardan oʻtgan temir yoʻlning qor bosadigan uchastkalarida qor uyumidan himoyalash uchun quyidagilar nazarda tutilishi lozim:

balandligi 0,7 m dan kam koʻtarmada joylashgan yoʻlning 1 m ni 50 — 100 m3 qor bosganda hamda chuqurligi 8,5 m dan kam oʻymada joylashgan yoʻlning 1 m ni 25 — 100 m3 qor bosganda doimiy toʻsiqlar;

yoʻlning 1 m ni 100 m3 dan ortiq hajmda qor bosganda qorni tutuvchi ihota oʻrmonzorlar.

221. Yoʻlni qor bosadigan uchastkalarida qorni tutuvchi ihota oʻrmonzorlarini barpo qilish, shuningdek boshqa doimiy va vaqtincha qor tutuvchi qurilmalarni qurishga yoʻl quyiladi.

222. Qor tutuvchi ihota oʻrmonzorlarini bosadigan qorning yillik maksimal miqdorining tutib qolishini hisob-kitob qilib, ortib ketishining qiymatlarini ehtimol qilib quyidagicha loyihalash lozim:

sugʻoriladigan yoki nami qochirilgan yerlar, ekin maydonlari, koʻp yillik mevali daraxtzor va uzumzorlar band etgan yerlarda 1:10 (10 foiz);

boshqa yerlarda 1:15 (7 foiz).

223. Doimiy toʻsiqlar yordamida himoyalashni bosadigan qorning yillik maksimal miqdorini tutib qolishini hisob-kitob qilib, ortib ketishining qiymatlarini ehtimol qilib quyidagicha loyihalash lozim:

I va II toifali yoʻllarda 1:15 (7 foiz);

aholi kam yashaydigan hududlarning kuchli qor bosadigan joylarida 1:20 (5 foiz);

boshqa toifalar va shoxobcha yoʻllarda — 1:10 (10 foiz).

224. Qor bosishining hisoblanadigan yillik hajmi meteorologik kuzatuv maʼlumotlari boʻyicha aniqlanishi lozim.

225. Tuproqning asosiy turlari uchun qor yotishining taxminiy balandligi quyidagi oʻlchamlarda belgilanishi lozim, m:

kulrang oʻrmon va kulrang tuproqlarda va qoratuproqlarda (shoʻrtuproqlardan tashqari) — 3;

shoʻrxok qoratuproqlar va timjigarrang tuproqlarda — 2,5;

jigarrang, och jigarrang, qoʻngʻir tuproqlarda, shuningdek, shoʻrxok kompleksli tuproqlarda — 2.

226. Kuchli (tezligi 15 m/s va undan yuqori) shamollarning yillik taʼsiriga uchraydigan, shuningdek qishloq xoʻjaligiga tegishli boʻlmagan muz qoplaydigan yoki qishloq xoʻjaligiga yaroqsiz boʻlgan hududlarda joylashgan temir yoʻllarning uchastkalari uchun shamoldan himoyalaydigan maxsus ihota oʻrmonzorlari loyihalashtirilishi lozim.

227. Qum bosgan hududlarni kesib oʻtuvchi temir yoʻl uchastkalari boʻylab mexanikaviy himoyalash va qumni tutishning boshqa vositalari bilan birgalikda fitomeliorativ (chim ekish, boʻta va yogʻoch oʻsimliklarni oʻtqazish) tadbirlarni amalga oshirish uchun himoya yoʻlaklari ajratilishi lozim.

228. Temir yoʻllarning harakatlanuvchi qum bosadigan uchastkalarida yoʻlning har ikki tarafidan butazor va oʻtloqlar uchun ajratiladigan yerlarning kengligini, shuningdek qumning harakatchanligini oshirishga qaratilgan harakatlarni (tuproq qoplamining buzilishi, oʻsimliklarning yoʻq qilinishi, chorva boqilishi) amalga oshirish taqiqlanadigan yoʻlning har ikki tarafidagi himoya zonasining kengligi loyihada belgilanishi lozim.

229. Yoʻl va inshootlarni qoʻshni jarliklar, koʻchkilar, suv va sel toshqini yuvib ketishidan himoya qilish, yoʻl toʻshamasini loyihalashtirishda nazarda tutilgan chora-tadbirlar bilan birgalikda ihota oʻsimliklar yordamida amalga oshirilishi lozim.

230. Koʻtarma va nol balandlikda joylashgan chetki yoʻl oʻqidan ihota oʻrmonzorlargacha boʻlgan masofa kamida 15 m qabul qilinishi lozim.

I va II toifadagi liniyalarda bu masofani boʻlgʻusi ikkinchi yoʻl tarafidan 20 m gacha oshirilishi zarur.

231. Oʻymalarning qirgʻoqlari, suvni chetlatuvchi ariqlar boʻlganda oʻymalarning tashqi qirgʻoqlaridan ihota oʻrmonzorlargacha boʻlgan masofa kamida 5 m, I va II toifadagi liniyalarda bu masofani boʻlgʻusi ikkinchi yoʻl tarafidan 10 m gacha oshirilishi lozim.

232. Chetki yoʻl oʻqidan ihota oʻrmonzorlargacha boʻlgan masofa kamida 15 m boʻlishi lozim.

233. Doimiy toʻsiqlarni quyidagicha:

oʻyma qiyaligining chetidan panjara balandligining 12 — 15 barobariga teng masofada;

eng katta chuqurliklardagi joylarda, temir yoʻl toʻshamasida va nol balandlikda joylashganda eng chetki yoʻlning oʻqidan joylashtirish lozim.

234. Toʻsiqning ikkinchi qatori birinchi qatordagi toʻsiq balandligidan 22 — 24 karrasiga teng masofada joylashtirilishi lozim.

235. Barcha holatlarda qorni tutuvchi va boshqa toʻsiqlarni boʻron uchiradigan qor suv oʻtadigan va togʻli xandaqlar tashqarisida uyulishini hisob-kitob asosida loyihalashtirilishi lozim.

236. Boʻron boʻladigan joylarda, rels kallagi sathidan baland bino va qurilmalarni, yoʻlning shamolga teskari tomonida joylashtirish lozim.

237. Yoʻlning qor bosadigan qismlarida (koʻchkilar, osovlar) koʻchkiga qarshi choralar va qurilmalar (imkon qadar ihota oʻrmonzorlar bilan birgalikda) nazarda tutilishi lozim.

Temir yoʻllarga xavf soladigan koʻchkilar hosil boʻladigan hudud tegishli boshqaruv rejimiga ega qoʻriqlanadigan zonaga ajratilishi kerak.

238. Nishablikda joylashgan qor tutuvchi inshootlar oshib ketish ehtimoli 1:50 (2 foiz) qiymatda belgilanadigan qor qatlami bosimiga qarab hisoblanishi lozim.

239. Koʻchkiga qarshi galereyalarni koʻchki oqimini qiyalikdagi barqaror qor qatlamining uch karrali balandligiga teng va 1:100 (1 foiz) dan oshish ehtimolligi bilan hisoblash lozim.

Galereyalar hisob-kitoblarida koʻchki oqimining zich qor massasi balandligi 4 m dan oshmasligi kerak.

9-bob. Koʻpriklar va quvurlar

240. Temir yoʻllardagi koʻpriklar (yoʻllar, yoʻl oʻtkazgichlar, viaduklar, estakadalar) va quvurlar ushbu bobni hisobga olgan holda hamda SHNQ 2.05.03-22 talablariga muvofiq loyihalashtirilishi kerak.

241. Oʻtish joyi va suv oʻtkazadigan inshootlar, yoʻl oʻtkazgichlar, viaduklar va estakadalarning liniya profili va rejasiga nisbatan joylashuvini temir yoʻlning kelgusida rivojlanishini hisobga olgan holda uning tegishli uchastkasi uchun optimal texnik-iqtisodiy yechimlarni belgilab beruvchi poyezdlar harakatining xavfsizligi va uzluksizligini, iqlim xususiyatlari va boshqa mahalliy sharoitlarni hisobga olgan holda QMQ 2.06.04-97 ga asosan tanlanishi lozim.

242. Suv oqimlarini kesib oʻtish joylarini tanlashda, iloji boricha muzli va muzlashi ehtimoliy uchastkalar, muz qoplami ustidan suv toshqini paytida oʻzan tik tushishi mumkin burilishlar, suv yuvib ketadigan va yemiriladigan qirgʻoqlar, surilib va koʻchib tushadigan yonbagʻirlardan imkon qadar chetroq tushish kerak.

243. Baland suvlarning, muz oqishi va suzuvchi narsalarning (karchlar va boshqalar) xavfsiz ravishda oʻtishi, zarur hollarda quruqlikdagi transportning sunʼiy inshootlari ostida toʻsiqlarsiz harakatlanishi ham taʼminlanishi lozim.

244. Poyezdlar harakatida (uzatilishida) ehtimoliy uzilishlar mavjud boʻlgan shoxobcha yoʻllarda suv sathidan baland boʻlmagan koʻpriklardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

245. Suv oqimining temir yoʻl bilan har bir kesishmasida bitta suv oʻtkazadigan inshoot boʻlishi lozim.

246. Bir nechta suv oqimlarining bitta inshoot orqali oʻtishi texnik va iqtisodiy jihatdan asoslangan boʻlishi lozim.

247. III va IV toifali liniyalarda va shoxobcha yoʻllarida, shuningdek baʼzi hollarda ikkinchi yoʻllarni loyihalashda va mavjud liniyalarni (yoʻllarni) mustahkamlashda (qayta qurishda), filtrlovchi koʻtarmalar va kombinatsiyali filtrlovchi inshootlardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

248. I va II toifadagi temir yoʻl liniyalari uchun koʻpriklar va quvurlar kapital koʻrinishida loyihalashtirilishi lozim.

249. Yogʻoch koʻpriklarni loyihalash III va IV toifali temir yoʻllar va shoxobcha yoʻllari uchun yoʻl qoʻyiladi.

250. Mavjud yoʻlni va liniyani mustahkamlash (qayta qurish) loyihasini ishlab chiqishda, sunʼiy inshootlarni ham mustahkamlashni, ularning konstruksiyalaridagi nuqsonlar bartaraf etilishini, shuningdek suv oʻtkazgichlarning suv oʻtkazish qobiliyatini yaxshilash boʻyicha chora-tadbirlarni nazarda tutish lozim.

251. Yoʻl ballastida qurilgan koʻpriklar va quvurlar ushbu SHNQ nazarda tutilgan liniya boʻylama profili va rejasining istalgan birikmalarida oʻrnatilishi kerak.

252. Qatnov qismi ballastsiz boʻlgan koʻpriklarni yoʻlning toʻgʻri uchastkalarida va gorizontal maydonlarida, shuningdek 4 ‰ gacha boʻlgan qiyaliklarda joylashtirish lozim.

253. Bunday koʻpriklarning qiyaligi 4 ‰ dan yuqori nishabliklarda texnikaviy-iqtisodiy asoslangandagina joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

254. Inshootlardagi yer toʻshamasi qirgʻoq cheti balandlik belgisini koʻprik gumbazlari ustidagi toʻldirishning qalinligini kamida 0,7 m deb hisobga olgan holda, barcha turdagi quvurlarning boʻgʻinlari yoki plitalari uchun esa gumbazlar yoki quvur ustidan rels asosiga qadar hisoblaganda kamida 1 m (gofrirovka qilingan metall quvurlar uchun kamida 1,2 m) deb belgilash lozim.

255. Quvur ichki yuzasidagi eng baland nuqtasidan quvurdagi suv yuzasigacha boʻlgan balandlik hisoblangan oqim tezligi va bosimsiz rejimda quyidagicha boʻlishi lozim:

dumaloq va gumbazli quvurlarda — quvur balandligi 3 m gacha boʻlganda quvur balandligining 1/4 qismi va quvur balandligi 3 m dan ortiq boʻlganda kamida 0,75 m;

toʻrtburchak kesimli quvurlarda — quvur balandligi 3 m gacha boʻlganda quvur balandligining 1/6 qismi va quvur balandligi 3 m dan ortiq boʻlganda kamida 0,5 m.

256. Yarim bosimli quvurlar uchun suv kallaklarini va yarim bosimli rejimni oʻrnatishga mavjud poydevorning eng koʻp suv oʻtkazish qobiliyatini hisoblash orqaligina yoʻl qoʻyiladi.

257. Eng sovuq besh kunlikda tashqi havoning oʻrtacha harorati minus 40 °C dan past boʻlgan hududlarda joylashgan quvurlar uchun (qoyali asosda joylashgan quvurlardan tashqari) yarim bosimli va bosimli ish rejimlarini nazarda tutishga yoʻl qoʻyilmaydi.

258. Koʻpriklar, quvurlar, shuningdek qirgʻoq tuproqlarining daryo oqimi taʼsiriga oid hisob-kitoblari hisoblangan va eng kuchli suv toshqinlarining gidrograflari boʻyicha amalga oshirilishi lozim.

259. Suv toshqinlari sarfi va toshqin vaqtida suvning eng baland koʻrsatkichida ularga mos keluvchi suv sathlarining oshib ketish ehtimoli quyidagicha qabul qilinishi lozim:

hisobiy — I va II toifali liniyalar (yoʻllar) uchun 1:100 (1 foiz), III va IV toifali liniyalar (yoʻllar) va shoxobcha yoʻllari uchun uchun 1:50 (2 foiz);

eng katta — I va II toifadagi chiziqlar (yoʻllar) uchun — 1:300 (0,33 foiz), II va IV toifali liniyalar (yoʻllar) uchun — 1: 100 (1 foiz).

260. Texnologik ishlab chiqarish shartlariga koʻra uzluksiz ishlovchi ishlab chiqarish va boshqa tashkilotlar yoʻllarida joylashgan sunʼiy inshootlar uchun suv sarfi va sathining hisoblangan qiymatdan oshib ketish ehtimoli 1: 100 (1 foiz)ga teng deb qabul qilinishi lozim.

261. Ikkinchi yoʻllarni loyihalashda va mavjud yoʻllarni mustahkamlashda (qayta qurishda) mavjud koʻprik va quvurlarning asosiy oʻlchamlarini (teshiklari, balandliklari) oʻzgartirish zarurati hisob-kitoblar bilan asoslanishi lozim.

262. Temir yoʻl rejasini va boʻylama qirqimini loyihalashda teshik chiziqlari va quvurlarning aniq balandligi kamida 1 m, quvurlar uzunligi 20 m dan oshganda — kamida 1,25 m, eng sovuq besh kunlikda tashqi havoning oʻrtacha harorati minus 40 °C dan past boʻlgan hududlarda quvurning uzunligidan qatʼi nazar, kamida 1,5 m qilib belgilash lozim.

263. Rejalashtirilgan hududda joylashgan shoxobcha yoʻllarida asoslangan hollarda uzunligi 25 m dan oshmaydigan, teshigi esa 0,75 m li dumaloq boʻlgan va uzunligi 15 m dan oshmaydigan, teshigi esa 0,5 m li toʻrtburchak boʻlgan quvurlardan foydalanishga yoʻl quyiladi.

264. Sunʼiy inshoot yaqinida aholi punktlari yoki sanoat va boshqa binolar mavjud boʻlsa, qurilish va yerlarning inshoot oldida suvning koʻtarilishi oqibatida suv toshqinidan xavfsizligini oʻrganish kerak.

265. Bir sathda kesishma va oʻtishlar sonini kamaytirish maqsadida, piyodalar oʻtish joyi, qoramol oʻtish joylari sifatida foydalanish uchun texnik-iqtisodiy asoslangan gabarit oʻlchamlarini taʼminlagan holda, avtotransport vositalarini oʻtkazish uchun koʻpriklar va quvurlar teshiklarini kattalashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

266. Muz oqimi va daryo oqiziqlarining harakati mavjud boʻlgan paytlarda, shuningdek muzliklar va sellar hosil boʻlishi ehtimoli bor joylarda quvurlarni qoʻllashga yoʻl qoʻyilmaydi.

267. Muzliklar hosil boʻlishi mumkin boʻlgan joylarda, istisno tariqasida, teshigi 3 m dan va balandligi 2 m dan kam boʻlmagan toʻgʻri burchakli beton quvurlarni doimiy muzlashga qarshi inshootlar bilan birgalikda ishlatishga yoʻl qoʻyiladi.

268. Yangi sunʼiy inshootlarning rels kallagi yuqorisidan pastki qismigacha boʻlgan balandligi, shuningdek yoʻl oʻtkazgich tayanchlari va piyodalar koʻpriklarining ichki qirrasidan yoʻl oʻqigacha boʻlgan masofani GOST 9238-83 talablariga muvofiq qabul qilish lozim.

269. Inshootlar va qurilmalarning balandligi boʻyicha qurilish oʻlchamlari asosiy yoʻllarni shagʻal ballastga oʻrnatish va ogʻir turdagi relslarni yotqizish imkoniyatini hisobga olgan holda belgilanishi lozim.

10-bob. Tunnellar

270. Tunnel kesishish joyini, undagi yoʻllar sonini, balandlik holatini hamda boʻylama profil va rejadagi joylashuvini tanlashni temir yoʻl liniyasining tegishli qismlaridagi loyiha yechimlarining turli variantlari texnik-iqtisodiy koʻrsatkichlarini taqqoslash asosida amalga oshirish kerak.

Bunda, jarlik va soylarda, suv ayirgichlarning egarsimon qismlarida, shuningdek boshqa yuqori suv toʻplanadigan joylarda tunnellar qurishga yoʻl qoʻyilmaydi.

271. Tunnel portalini suv bosadigan qayir hududida joylashtirganda, tunnelning suv chiqarish novining tubi portal joyida eng yuqori suv sathidan kamida 1 metr balandda (suv koʻtarilishi va toʻlqin balandligini hisobga olgan holda) joylashtirilishi lozim.

Bu eng yuqori suv sathi 1:300 (0,33%) ehtimollik bilan oshib ketishi mumkin boʻlgan eng katta suv oqimi asosida aniqlanishi kerak.

272. Ochiq uchastkalar uchun belgilangan asosiy qiyalik yoki karrali tortish qiyaligini trassa uzunligi 300 metrdan kam boʻlgan hollarda tunnelda ham saqlab qolishga yoʻl qoʻyiladi.

273. Tunnel uzunligi 300 m va undan ortiq boʻlganda, tunneldagi va unga koʻtarilish tomonidan yaqinlashishdagi qiyalik qiymati, liniya uchun qabul qilingan qabul qilish-joʻnatish yoʻllari uzunligiga teng boʻlgan masofada, yoʻnaltiruvchi qiyalik (yoki karrali tortish qiyaligi) qiymatining ushbu SHNQning 12-jadvalida keltirilgan koeffitsiyentlarga koʻpaytirilgan miqdoridan oshmasligi kerak.

274. Tunneldagi yoʻlning boʻylama profili kamida 3 ‰ qiyalikda bir yoki ikki nishabli, istisno hollarda esa kamida 2 ‰ qiyalikda loyihalanishi kerak.

Ikki nishabli tunnellarda uzunligi 200 dan 400 m gacha boʻlgan gorizontal uchastkalarni faqat turli tomonga yoʻnalgan ikki qiyalik oʻrtasidagi ajratuvchi maydoncha sifatida nazarda tutishga yoʻl qoʻyiladi.

275. Tunnellarning rejadagi joylashuvi ushbu SHNQga muvofiq temir yoʻl liniyasining ochiq uchastkalari uchun qoʻyilgan talablarga javob berishi lozim.

Tunnelning temir yoʻlning tekis qismlarida joylashishiga ustunlik berilishi lozim.

276. Tunnelga kirish joylari mustahkamlanib, portal koʻrinishida bezatilishi lozim.

Tunnelning old qismidan chiqib turgan qismi 1,5 metrdan kam boʻlmagan balandlikda zich tuproq bilan qoplanishi kerak.

Portal parapeti toʻldirilgan qismni ushlab turishi, qiyalikdan dumalab tushayotgan toshlarni toʻxtatishi va toʻldirilgan yuza sathidan kamida 0,5 m balandlikka koʻtarilishlari lozim.

Parapet boʻylab drenaj lotoki oʻrnatilishi lozim.

277. Portal devorlarining poydevorlari yuk koʻtarish qobiliyatini tuproqning muzlash chuqurligini hisobga olgan holda hisoblash yoʻli bilan aniqlangan chuqurlikda yotqizilishi kerak.

278. Tunnelga kirishdan oldin kamida 4x2,5 m oʻlchamdagi portaldan oldingi maydonlar nazarda tutilgan boʻlishi shart.

279. Tunnellar yer osti va usti suvlarining sizishidan himoyalangan boʻlishi lozim.

280. Tunnellarni yer osti suvlaridan himoyalash qoplama qatlamining suv oʻtkazmasligi va tashqi gidroizolyatsiya yaratish (shu jumladan qoplama ortiga eritma bosim bilan yuborish) hisobiga, shuningdek atrofdagi togʻ jinslarini zichlash va drenaj inshootlarini qurish orqali taʼminlanishi kerak.

281. Tunnellarni yer usti suvidan himoya qilish tunnel zonasida yer usti suvlarini togʻli ariqlar, drenajlar va sirtni tekislash orqali amalga oshirilishi kerak.

282. Drenaj moslamalari boʻlmagan tunnellarni qurishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Drenaj qurilmalarining pastki qismining boʻylamasiga qiyaligi kamida 3 ‰ boʻlishi lozim.

283. Tunnel ichidagi tarnovlar quyidagicha nazarda tutilishi lozim:

ikki yoʻlli tunnellarda — yoʻllar oraligʻidagi oʻq boʻylab;

bitta yoʻlli tunnellarda — shpallar uchidagi yoʻlning bir tomonida.

284. Drenaj inshootlari va qurilmalarining konstruksiyasi ularda suvning muzlashiga va tunnelda yotqizilgan yoʻlda muz hosil boʻlishiga yoʻl qoʻymasligi lozim.

285. Tunnelning bir qiyalik boʻylama profilida yuqori tomonida joylashgan portal oldi chuqurligidan suvni tunneldan chetga oqizib yuborishni taʼminlash zarur.

286. Tunnellarni loyihalashtirishda tabiiy yoki sunʼiy shamollatish, elektr yoritish, ogohlantirish va toʻsib qoʻyish signalizatsiyalarini, signal va signal kabellarini oʻtkazish (ilib qoʻyish) qurilmalari, aloqa va elektr yoritgichlar va boshqa simlar va kabellarni ishonchli himoyasini taʼminlash lozim.

287. Toʻgʻri uchastkalarda uzunligi 300 m dan kam va egri chiziqlar boʻyicha 150 m dan kam boʻlgan tunnellarda, agar tunnel yaqinida elektr energiyasi manbai boʻlmasa, elektr yoritish nazarda tutilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

288. Tunnellarga yaqinlashadigan joylarda nazorat va oʻlchash moslamalari va gʻildirak bukslarini qizish xavfini aniqlash uchun asboblar oʻrnatilishi lozim.

11-bob. Stansiyalar va tugunlar

289. Yangi qurilayotgan va rekonstruksiya qilinayotgan temir yoʻl stansiyalari va uzellarini loyihalashda hisob-kitob muddatlariga moʻljallangan zaruriy oʻtkazuvchanlik va qayta ishlash qobiliyati mazkur SHNQni inobatga olgan holda taʼminlanishi lozim.

290. Uchastka, saralash, yuk va boshqa yirik stansiyalarni joylashtirish, shuningdek yangi liniyalarni loyihalash va mavjud temir yoʻllarni mustahkamlash (qayta qurish) paytida ular oʻrtasida ishlarni taqsimlash lokomotiv aylanish uchastkalari uzunligini, kichik miqdordagi texnik jihozlangan stansiyalarda yuklarning konsentratsiyasi va saralash ishlarini hisobga olgan holda amalga oshirilishi lozim.

291. Temir yoʻllarning tugunlari uchun ularni rivojlantirishning bosh sxemalarini va saralash, yoʻlovchi va boshqa yirik va murakkab stansiyalarni, texnik-iqtisodiy asoslarini ishlab chiqish lozim.

292. Yirik stansiyalarni va temir yoʻl tugunlarini rivojlantirishning texnik-iqtisodiy asoslari va bosh sxemalari va shaharlarni, sanoat markazlarini rejalashtirish va transportning barcha turlarini yagona transport tizimining tarkibiy qismi sifatida rivojlantirish, stansiyalarning nisbiy oʻrnini, asosiy va ulash yoʻllari va aylanma yoʻllarini belgilash loyihalari bilan birgalikda, qoʻshni aholi punktlari, sanoat korxonalari va boshqa transport vositalarining oʻsish istiqbollarini hisobga olgan holda ishlab chiqilishi lozim.

293. Eng katta shaharlarga xizmat koʻrsatadigan temir yoʻl tugunlarida tranzit yuk poyezdlarining shaharga kirmasdan oʻtishi uchun aylanma temir yoʻllarini nazarda tutish lozim.

294. Portlovchi moddalar, materiallar va ularga asoslangan mahsulotlar bilan yuklash va tushirish operatsiyalarini amalga oshirish rejalashtirilgan temir yoʻl stansiyalari va kesishmalarini loyihalashda ushbu stansiyalarda va ushbu SHNQga muvofiq xavfli zonalar va maydonlarning mavjudligini hisobga olish lozim.

295. Stansiyalar va tugunlarni qurish (rivojlantirish) har bir bosqichidagi loyihalar uzoq muddatli reja va ularni rivojlantirishning umumiy sxemasi va harakatning aniqligini, eng kichik harakat tarkibini va yoʻnalishlarning tashkil etilgan poyezdlarning kesishmalar sonini, yangi uskunalarni joriy etish, avtomatlashtirish va kompleks mexanizatsiyalashni taʼminlashi lozim.

Bunda, ishlab chiqarish jarayonlari, avtomatlashtirilgan rejalashtirish va boshqarishning barcha vositalarini qoʻllash va ulardan samarali foydalanish bilan bogʻliq boʻlishi kerak.

296. Oʻtish joylari, quvib oʻtish stansiyalari, oraliq stansiyalar va uchastka stansiyalari brigadalar tomonidan butun liniya uchun yoki lokomotivlarga xizmat koʻrsatadigan alohida maydonlar uchun moʻljallangan boʻlishi lozim.

297. Yangi I va II toifali bitta yoʻlli temir yoʻl liniyalarning razyezdlari va oraliq stansiyalarini keyinchalik qabul qilish-joʻnatish yoʻli ikki yoʻlli qoʻshimchaga aylantirilishi imkoniyatini hisobga olgan holda boʻylama turda loyihalashtirilishi kerak.

Murakkab topografik, geologik va boshqa mahalliy sharoitlarda joylashgan razyezdlar va oraliq stansiyalar (qor va qum siljigan joylarda va boshqalar) koʻndalang turda loyihalashtirilishi kerak.

298. Ikki yoʻlli liniyalarning quvib oʻtish punktlari va oraliq stansiyalarini topografik, geologik va boshqa mahalliy sharoitlarga qarab koʻndalang, yarim boʻylama va boʻylama turlarda loyihalashtirilishi lozim.

299. Qurilishning birinchi bosqichi uchun yangi bitta yoʻlli liniyalarning mahalliy stansiyalari koʻndalang turda, I va II toifali liniyalarda esa, agar stansiya uchastkalari uzunligining oshishi qurilish ishlari hajmining sezilarli darajada koʻpayishi bilan bogʻliq boʻlmasa, boʻylamasiga yoki yarim boʻylama tipdagi stansiyalarni yanada rivojlantirish imkoniyati nazarda tutilishi lozim.

300. Qurilishning birinchi bosqichi uchun I va II toifadagi liniyalarda uchastka stansiyalarini boʻylama va yarim boʻylama turlari ishlatilishiga yoʻl qoʻyiladi.

301. Uchastka stansiyalarining boʻylama va yarim boʻylama turlaridan III va IV toifadagi liniyalarda yoʻlovchilar binosi tomonidan shoxobcha va ulanish yoʻllari tutashtirilishi texnik-iqtisodiy asoslangan holatlarda foydalanish kerak.

302. Ikkinchi yoʻllarni loyihalashda uchastka stansiyalarining boʻylama yoki yarim boʻylama turlaridan foydalanish lozim.

Koʻndalang turini murakkab topografik, geologik va boshqa mahalliy sharoitlarda ishlatish lozim.

303. Stansiyalarda vagonlarni qayta ishlash uchun saralash moslamalari (tortish yoʻllari, yarim tepaliklar, katta, oʻrta va past kuchlanishdagi tepaliklar) nazarda tutilishi lozim.

Bunda, ularning turi va quvvati qayta ishlanadigan vagonlar oqimining hajmi va xususiyatiga qarab foydalanishning beshinchi yiliga, saralash stansiyalari uchun esa — oʻninchi yili foydalanishga qarab loyihada belgilanishi kerak.

304. Temir yoʻl kesishmalaridagi saralash ishlari, eng yirik va eng katta shaharlarga xizmat koʻrsatadigan tugunlardan tashqari, bitta saralash stansiyasida amalga oshirilishi lozim.

Ikki yoki undan ortiq saralash stansiyalarining tugunlarini loyihalashtirish tegishli texnik-iqtisodiy asoslangan boʻlishi kerak.

305. Loyihada yangi va qayta qurilgan saralash stansiyasining turi (bir tomonlama, ikki tomonlama) va qurilishning birinchi bosqichi va istiqboli uchun qabul qilish, joʻnatish va saralash parklarining joylashtirilishi asoslangan boʻlishi lozim.

Qurilishning birinchi bosqichi uchun yangi saralash stansiyalari har ikki yoʻnalishda birlashtirilgan parklarni ketma-ket joylashtirib, bir tomonlama loyihalashtirilishi lozim.

306. Keyingi yillarda ikkinchi saralash tizimini qurish rejalashtirilmagan hollarda, kuniga 4 mingdan ortiq vagonni qayta ishlash bilan poyezdlarni parallel ravishda tarqatish qurilmalarini loyihalashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

307. Qayta ishlash hajmining oʻninchi yilida kuniga 6 ming vagondan koʻproq ishlov berilganda, ikki tomonlama saralash stansiyasini ishlab chiqish kerak.

308. Yoʻlovchi stansiyalari ushbu stansiyada boshlanadigan va tugaydigan yoʻlovchi poyezdlari koʻp boʻlgan hududlarga xizmat koʻrsatish uchun moʻljallangan boʻlishi kerak.

Tugunga tutashgan barcha yoʻnalishlar uchun shaharning turar-joy qismi yaqinida, bitta asosiy yoʻlovchi stansiyasini shaharning asosiy uchastkalari va koʻcha magistrallari bilan qulay transport aloqasini taʼminlashni hisobga olgan holda loyihalashtirish lozim.

Texnik-iqtisodiy asoslangan holda, ikki yoki undan koʻp yoʻlovchi stansiyalarini loyihalash lozim.

309. Shahar ichida (temir yoʻl tuguni) yoʻlovchilarni olib chiqish va tushirish uchun yoʻlovchilarni nazorat-oʻtkazish punktlarini taʼminlash lozim.

310. Yakuniy boʻlib xizmat qiladigan va tranzit qatnovlarni amalga oshiradigan yangi yoʻlovchi stansiyalari perron yoʻllari bilan moʻljallangan va texnik parkni (stansiyalarning) ketma-ket joylashtirgan holda loyihalashtirilishi lozim.

311. Stansiyada oʻz yoʻnalishini yakunlaydigan va boshlaydigan motor vagonli poyezdlar uchun moʻljallangan berk perronli yoʻllar hamda boshqa poyezdlar uchun ikki tomonlama perronli yoʻllar bilan jihozlangan kombinatsiyalangan stansiya turini qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

312. Uzoq masofali va mahalliy yoʻnalishlarga xizmat koʻrsatadigan berk perron yoʻllariga ega stansiyalarni loyihalashga faqat oʻta murakkab sharoitlarda yoʻl qoʻyiladi.

313. Yoʻlovchi tarkiblarini qayta shakllantirish, tozalash, taʼmirlash, jihozlash va toʻxtab turishi uchun vagonlarni qayta ishlashda, sutkasiga 4-5 ta uzoq masofali oxirgi qatnov tarkibiga ishlov berish uchun texnik parklar yoki tarkiblar soni bundan koʻp boʻlganda texnik stansiyalar loyihalashtirilishi lozim.

314. Katta miqdordagi yuk bilan ishlaydigan katta va yirik shaharlarga xizmat koʻrsatish uchun yuk stansiyalari nazarda tutilishi lozim.

315. Temir yoʻl tugunlari va shaharlardagi yuk stansiyalari va yuk saroylari soni, ularning joylashtirish va ixtisoslashtirish shahar hududining rejalashtirilishini hisobga olgan holda loyiha bilan belgilanishi kerak.

Bunda, transportning barcha turlaridan oqilona foydalanish, qisqa masofali yuklarni avtomobil transportiga oʻtkazish, kam harakatli kirish yoʻllarini yoʻq qilish, yuk ishlarini kamroq stansiyalarda jamlash va shaharga (aholi punktiga), sanoat va boshqa korxonalarga xizmat koʻrsatish uchun yagona transport tarmogʻini yaratishni hisobga olish kerak.

316. Harakatlanuvchi tarkibni qabul qilish-topshirish operatsiyalari umumiy temir yoʻl tarmogʻining stansiyalarida nazarda tutilishi lozim.

317. Yuklarni bir izli temir yoʻldan boshqa izli temir yoʻlga oʻtkazish punktlarida, yuk ortish stansiyalari, har bir temir yoʻl izi uchun alohida saralash majmualari vagonlarni qayta joylashtirish punktlari bilan loyihalashtirish lozim.

318. Yuklarni temir yoʻl transporti harakat tarkibidan suv transportiga oʻtkazish joylarida, port oldi (port) stansiyalar yoki mintaqaviy parklar loyihalashtirish lozim.

319. Yangi yuk stansiyalari yuk hovlisini, parklarni ketma-ket yoki parallel ravishda joylashtirish bilan, tranzit yoki berk qilib nazarda tutilishi lozim.

320. Yuk stansiyalarida mahalliy yuklash va tushirish vagonlarini saralash, manyovr bilan joʻnatilgan poyezdlar va poyezdlarni ajratish va shakllantirish uchun tranzit poyezdlarni qabul qilish va joʻnatish yoʻllari va qurilmalari nazarda tutilishi lozim.

321. Loyihalashtirilayotgan liniyaning mavjud liniya bilan kesishgan qismida koʻzda tutiladigan temir yoʻl tugunlari mavjud va yangidan qurilgan liniyalarga xizmat koʻrsatish uchun bitta birlashgan stansiya bilan loyihalashtirilishi lozim.

322. Asosiy va birlashtiruvchi yoʻllarning qurilishi boʻyicha mavjud va rejalashtirilayotgan yondashuvlarning oʻzaro bogʻliqligi harakat yoʻnalishlari boʻylab bir yoki turli darajadagi kesishmalar boʻylab ishlab chiqilishi lozim.

Qabul qilish uchun tegishli asos bilan, harakat turiga yoki chiziqlar boʻylab bir-birini almashtirishni loyihalash lozim.

323. Mavjud va qurilishi moʻljallanilayotgan asosiy va bogʻlovchi yoʻllarini yondashuvlarning almashuvi bir yoki turli darajadagi kesishmalar bilan harakatlanish yoʻnalishi boʻylab loyihalashtirilishi kerak.

324. Yirik temir yoʻl tugunlarida tranzit yuk poyezdlari va burchak oqimlarini temir yoʻlning yuk bilan taʼminlangan stansiyalariga kirmasdan tranzit oʻtish imkoniyati boʻlishi kerak.

Zarur hollarda, temir yoʻl aylanma yoʻllari yoki burchaklarni bogʻlovchi yoʻllar loyihalashtirilishi kerak.

Ulangan yoʻnalishlarda harakatni toʻxtatmasdan turib eng uzun poyezdni toʻxtatish imkoniyatini (shu jumladan, tutashuv postlarida yoʻlning rivojlantirishni) taʼminlaydigan uzunlikka ega boʻlishi kerak.

325. Yangi saralash stansiyalari shahar tashqarisida joylashgan boʻlishi kerak va shahar aholisiga xizmat koʻrsatish bilan bevosita aloqasi boʻlmagan yangi yoʻlovchi texnik stansiyalari, zaxira harakatlanuvchi tarkib parklari, yoʻllar, inshootlar va qurilmalar (qabul qilish bazalari, yirik omborlar va boshqalar), turar-joy hududidan tashqarida joylashgan boʻlishi lozim.

326. Yuk tashish uchun qabul qilish va joʻnatish yoʻllarining foydali uzunligi, ushbu yoʻnalish uchun harakatning oʻninchi yiliga rejalashtirilgan poyezdlar uzunligiga qarab, bogʻliq yoʻnalishlarda foydali uzunlik izlarini birlashtirishni hisobga olgan holda olinishi kerak va 1250, 1050 va 850 m ga teng boʻlishi lozim.

I va II toifadagi yangi liniyalarda foydali yoʻl uzunligi kamida 1050 m, III va IV toifalarda kamida 850 m boʻlishi lozim.

327. Tegishli texnik-iqtisodiy asos mavjud boʻlganda yoʻllarning boshqa foydali uzunliklaridan (bir yarim yoki ikki baravar uzunlikdagi yoʻllarning hammasini yoki bir qismini ham) foydalanish lozim.

328. Kirish yoʻllaridagi qabul qilish va joʻnatish yoʻllarining foydali uzunligi, shuningdek manyovr tartibida yuk stansiyalari (maydonchalari) va sanoat korxonalariga topshiriladigan poyezdlar uchun yoʻllar vagon aylanmasi hajmiga, qabul qilingan texnologik jarayonga va mahalliy sharoitlarga qarab belgilanadi.

329. Stansiya temir yoʻl liniyalarining alohida uchastkalarida va temir yoʻl liniyalari yoʻnalishlarida, razyezdlar va quvib oʻtish punktlarida qabul qilish va joʻnatish yoʻllarini birinchi navbatda uzaytirishda, shuningdek har bir alohida punktda uzaytiriladigan yoʻllarning soni hisoblangan vaqt uchun poyezdlar harakatining hajmi va oʻlchamiga qarab belgilanishi kerak.

330. Yoʻlovchi poyezdlarini oʻtish, qabul qilish va joylash uchun ixtisoslashgan yoʻllarning foydali uzunligi ushbu temir yoʻl liniyasi uchun foydalanishga topshirilgan oʻninchi yil uchun rejalashtirilgan maksimal uzun poyezdlar uzunligiga muvofiq belgilanishi lozim.

Bunda, yangi stansiyalar uchun yoʻlovchi platformalarining uzunligini 650 m gacha oshirilishini koʻzda tutish kerak.

331. Saralash stansiyalaridagi saralash yoʻllarining foydali uzunligi qayta ishlanadigan vagonlarning kunlik soniga va stansiyaning texnologik jarayoniga qarab belgilanishi lozim.

332. Saralash yoʻlining foydali uzunligi shakllangan poyezdning uzunligiga (qiyin sharoitlarda, yarim poyezd) yoki kamida 10 foizga koʻpaygan vagonlar guruhiga toʻgʻri kelishi lozim.

333. Saralash va uchastka stansiyalarida tortish yoʻllarining foydali uzunligi ularda toʻliq uzunlikdagi yuk poyezdini joylashtirish asosida belgilanadi.

334. Oraliq stansiyalarida, saralash va uchastka stansiyalarida murakkab sharoitlarda tortish yoʻllarining foydali uzunligi poyezd uzunligining kamida yarmiga teng boʻlishi lozim.

335. Qurilishning birinchi bosqichi uchun oraliq stansiyalarda tortish yoʻlining foydali uzunligini 200 m gacha yoʻl qoʻyiladi.

336. Saqlovchi boshi berk temir yoʻlning foydali uzunligi 50 m dan kam boʻlmasligi kerak, tutib qoluvchi boshi berk temir yoʻl esa hisoblash yoʻli bilan aniqlanadi

337. Razyezdlar, quvib oʻtish punktlari va yoʻllardagi qabul qilish-joʻnatish yoʻllari soni (asosiy yoʻldan tashqari) oraliq stansiyalarda poyezdlar harakatining xarakteri va oʻlchamlariga qarab qabul qilingan alohida punkt sxemasiga muvofiq oʻrnatiladi va ushbu SHNQning 13-jadvalida koʻrsatilganidan kam boʻlmasligi kerak.

Izoh.

Tugun oldi alohida punktlarda qabul qilish-joʻnatish yoʻllarining sonini bir yoʻlga oshirish kerak.

338. Tranzit poyezdlar uchun lokomotivlar almashtirilmagan taqdirda, uchastka stansiyalarda yuk tashish uchun qabul qilish va joʻnatish yoʻllarining soni ushbu SHNQning 14-jadvaliga mos kelishi va lokomotivlar almashtirilganda esa, ushbu SHNQning 14-jadvaliga muvofiq belgilangan sonni bittaga oshirilishi lozim.

Izoh:

Yagona tarkibli yoʻllarda yoʻlovchilar soni koʻp boʻlganida 5 ta poyezddan, va ikki qatnovda kuniga 20 tadan koʻp poyezdlarda jadvalda belgilangan yoʻllar soni. 18 ni bittaga koʻpaytirish lozim.

Agar I-III toifadagi bir nechta chiziqlar stansiyaga ulashgan boʻlsa, u holda kerakli yoʻllar soni qoʻshimcha yondashuvlar soniga koʻpayadi.

Jadvalda koʻrsatilgan yoʻllar sonidan chetga chiqish zaruriyati, ushbu SHNQning 14-jadvalida koʻrsatilgan texnik va iqtisodiy hisob-kitoblar bilan asoslanishi lozim.

339. Koʻndalang tipdagi mahalliy stansiyalarda lokomotivlar almashtirilib, bir sutkada 18 juft va undan ortiq poyezdlar harakatlanayotganda yurish yoʻlini loyihalashtirish lozim.

340. Ikkilamchi temir yoʻllarning koʻndalang turidagi uchastka stansiyalarida ikkita yoʻlni yotqizishga yoʻl qoʻyiladi.

341. Uchastka stansiyalaridagi saralash yoʻllarining soni saralash topshiriqlari soniga, qayta ishlangan vagonlarning kunlik soniga va stansiyaning texnologik jarayoniga qarab belgilanishi kerak.

342. Saralash stansiyalarida qabul qilish parklariga kelgan tartibga solinadigan yuk poyezdlari uchun yoʻllarning soni ushbu SHNQning 15-jadvaliga asosan belgilanadi.

Izohlar:

1. Agar qoʻshni liniyalarda yoʻlovchi tashishning umumiy hajmi kuniga 25 ta poyezddan koʻp boʻlsa 15-jadvalga muvofiq olingan yoʻllar soni bittaga oshirilishi lozim.

2. Agar qabul qilish parkiga bittadan koʻp I-III toifasidagi liniya bogʻlangan boʻlsa, unda kerakli yoʻllarning soni qoʻshimcha yondashuvlar soniga oshirilishi lozim.

3. Uning tarkibiga kiruvchi poyezdlarning joʻnash parklaridagi, shuningdek lokomotivlar almashtirilganda tranzit parklaridagi yoʻllarning soni ushbu SHNQning 15-jadvalining oxirgi ustunda koʻrsatilganlarga toʻgʻri kelishi lozim. Tranzit poyezdlarda lokomotiv oʻzgarganda, ushbu SHNQning 14-jadvaliga muvofiq tranzit parklardagi zarur yoʻllarning soni aniqlanishi lozim.

4. Agar saralash va joʻnatish parklari orasidagi masofa poyezdlarning uzunligidan kam boʻlsa, u holda joʻnash parkidagi belgilangan yoʻllar soniga kerakli miqdordagi tortish izlarini qoʻshish lozim. Ushbu SHNQning 15-jadvalida koʻrsatilgan yoʻllar sonidan chetga chiqish zarurati, qabul qilish, joʻnash va tranzit parklari uchun texnik-iqtisodiy hisob-kitoblar bilan asoslanishi lozim.

343. Saralash stansiyalarining parklaridagi yurish yoʻllarining kerakli miqdorini stansiya sxemasiga, qabul qilingan texnologiyaga va berilgan ish hajmiga qarab oʻrnatish lozim.

Saralash stansiyalari parklaridagi saralash yoʻllarining soni poyezdlarni shakllantirish rejasiga muvofiq yoʻnalishlar soniga (shu jumladan boʻsh vagonlardan), har bir yoʻnalishda kunlik vagon soniga, park yoʻllarining uzunligiga va poyezdlarni shakllantirish stansiyasining texnologiyasi xususiyatlariga qarab belgilanishi kerak.

344. Vagonlar soni kuniga 200 dan ortiq boʻlsa, ikkita saralash yoʻnalishlarini ajratish lozim.

Boshqa ehtiyojlar uchun saralash parkidagi kerakli miqdordagi yoʻllar mahalliy ish sharoitlarini hisobga olgan holda oʻrnatilishi lozim.

345. Saralash va yuk tashish parklaridagi yoʻllarning soni loyihada aniqlanishi lozim.

346. Stansiyalarda, oʻtish joylari va quvib oʻtish joylari ulangan yoʻllarning oʻqlari orasidagi masofalarni ushbu SHNQning 16-jadvaliga muvofiq qabul qilish lozim.

Izohlar:

1. Stansiyalarni, yoʻl chetlarini va yangi liniyalarda oʻtadigan joylar aniqlanganda va mavjud alohida punktlarni tiklashda meʼyor masofani hisobga olish kerak

2. Agar inshootlar va qurilmalar ikki yoʻl orasida joylashgan boʻlsa, zarur hollarda, yoʻl oʻqlari orasidagi masofani GOST 9238-2013 talablariga muvofiq oshirish lozim.

3. Chekka ustunlari birlashtiruvchi yoʻllarning oʻqlari orasidagi masofa kamida 4100 mm boʻlgan joyda oʻrnatilishi lozim.

4. Stansiyalarda har 8-10 ta yoʻl kamida 6500 mm gacha kengaytirilgan oʻtish joylarini taʼminlashi kerak, bunda qor tozalash va qor tozalash mashinalarining ishlashiga xalaqit beradigan barcha qurilmalar joylashtirilishi lozim.

5. Vagondan vagonga qayta yuklash uchun moʻljallangan qoʻshni yoʻllarning oʻqlari orasidagi masofa har bir holatda hisoblash yoʻli bilan aniqlanishi lozim.

347. Yoʻllar egri chiziqlarda joylashganda ushbu SHNQning 16-jadvalida keltirilgan masofalarni GOST 9238-83 dagi inshootlarning yaqinlashish gabaritlarini qoʻllash boʻyicha koʻrsatmalarga muvofiq kattalashtirish kerak.

348. Lokomotivni almashtirish stansiyalarida va texnik ehtiyojlar uchun toʻxtash joylari boʻlgan oraliq stansiyalarda katta hajmli yuklari boʻlgan poyezdlarni oʻtkazish uchun har bir yoʻnalishda qoʻshni yoʻllar oʻqlari orasidagi masofa 5300 mm boʻlgan kamida bitta yoʻl ajratilishi kerak.

12-bob. Ulanishlar va kesishmalar

349. Loyihalashtirilayotgan liniyalarning ulanishlari va ularning mavjud temir yoʻllar bilan kesishmalari uchastka yoki oraliq stansiyalarda nazarda tutilishi lozim.

Mavjud boʻlgan katta va murakkab tugunlarga yangi liniyalarni ulashga yoʻl qoʻyilmaydi.

350. Loyihalashtirilayotgan liniya tugunga yaqinlashganda, uning tugunga yoki tugun oldi stansiyaga ulanishi va ularni rivojlantirish zarurati loyihada hal qilinishi lozim.

351. Loyihalashtirilayotgan liniyaning mavjud liniyaga ulanish sxemasi asosiy yoʻnalishlar tranzit poyezdlarining ulanish punktida toʻgʻridan-toʻgʻri (harakat yoʻnalishini oʻzgartirmasdan) oʻtish imkoniyatini taʼminlashi lozim.

352. Umumiy tarmoq temir yoʻllarida uch va toʻrt izli yoʻllarni hosil qilish uchun oʻzaro bogʻlangan magistral, qabul qilish hamda joʻnatish yoʻllarini qurilishiga yoʻl qoʻyiladi.

353. Loyihalashtirilayotgan liniyalar va shoxobcha yoʻllari stansiyalar, razyezdlar va quvib oʻtish stansiyalarining boʻgʻizlariga tutashgan boʻlishi, asosiy va qoʻshni yoʻllar boʻylab poyezdlarni bir vaqtning oʻzida qabul qilish hamda joʻnatish imkonini beradigan ulanishlar boʻlishi lozim.

354. Ulanish manyovrlash boʻyicha harakatlanayotgan poyezdlar va tarkiblarning asosiy yoʻllarni kesishishiga olib keladigan hollarda, harakat hajmi katta boʻlganda yoʻl oʻtkazma yechimlari nazarda tutilishi lozim.

355. Peregon va umumiy tarmoqlarning temir yoʻl liniyalarida asosiy yoʻllarga liniya va shoxobcha yoʻllarini ulashga yoʻl qoʻyilmaydi.

356. Yoʻlning tutashish joyidagi boʻylama profili poyezdni kirish signalidan oldin toʻxtatish va poyezdni joyidan qoʻzgʻatish imkoniyatini taʼminlashi kerak.

357. Sanoat korxonalari va tashkilotlarining shoxobcha yoʻllariga peregonda ulanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

358. Temir yoʻllarning bir xil sathda kesishgan joylarida, shuningdek peregon va stansiyalarda liniya, shoxobcha va birlashtiruvchi yoʻllarning asosiy yoʻllarga ulanishida saqlovchi berk yoʻllar va qoʻriqlash strelkalari nazarda tutilishi lozim.

359. Shoxobcha va birlashtiruvchi yoʻllarning qabul qilish va joʻnatish va stansiyaning boshqa yoʻllariga ulanish joylarida zarur holatlarda burilish bruslari, agar 2,5‰ dan tik nishablik boʻlsa, harakat tarkibining stansiya tomon ketishini taʼminlaydigan saqlovchi berk yoʻllar, qoʻriqlash strelkalari, relsdan chiqaradigan boshmoqlar yoki strelkalar nazarda tutilishi lozim.

360. Tutashma koʻpriklar ikkala tomondan ham saqlovchi berk yoʻllar yoxud uloqtiriladigan boshmoqlar yoki strelkalar bilan toʻsilishi zarur.

361. Uzun nishabli peregonlarda va bunday peregonlarni cheklovchi stansiyalarda tutib turuvchi berk izlar nazarda tutilishi kerak.

362. Yangi temir yoʻl liniyalari va shoxobcha yoʻllarining boshqa temir yoʻllar va shoxobcha yoʻllari, tramvay yoʻllari, shaharlararo tezyurar avtomobil yoʻllari, shuningdek I — III va III-p toifadagi avtomobil yoʻllari bilan kesishuv joylari turli sathda loyihalashtirilishi lozim.

363. Temir yoʻllarning IV, V va IV-p toifadagi avtomobil yoʻllari bilan kesishuvi quyidagi hollarda turli sathda nazarda tutilishi lozim:

avtomobil yoʻli uchta yoki undan koʻp asosiy yoʻlni kesib oʻtsa yoki kesishma temir yoʻlning poyezdlar tezligi 120 km/h dan oshadigan temir yoʻl uchastkalarida joylashgan boʻlsa;

temir yoʻl oʻymada yotqizilgan boʻlsa, shuningdek kesishmada avtomobil yoʻllarini loyihalashtirish boʻyicha SHNQ 2.05.02-07 ga muvofiq koʻrish darajasi taʼminlanmagan boʻlsa;

avtomobil yoʻllarda trolleybus harakati yoki tramvay yoʻllarining yotqizilishi nazarda tutilgan boʻlsa.

364. Ikkinchi yoʻllarni loyihalashda va mavjud temir yoʻllarni kuchaytirishda (qayta qurishda), bir xil sathdagi kesishmalarni yoʻl oʻtkazgichlari bilan almashtirish masalasi va ularni qurish ketma-ketligi har bir alohida holatda loyiha tomonidan hal qilinishi kerak. Bunda, bir sathda kesishishni istisno qiladigan texnik yechimlar koʻrib chiqilishi lozim.

365. Piyodalar temir yoʻl orqali harakatlanadigan joylarda svetoforlar va poyezdning yaqinlashishi toʻgʻrisida ogohlantiruvchi signalizatsiya bilan jihozlangan piyodalar yoʻlaklari nazarda tutilishi lozim.

366. Poyezdlarning jadal harakati, katta manevr ishlarida va vagonlar toʻxtatiladigan joylarda piyodalarning tunnellari yoki koʻpriklari loyihalanishi lozim.

367. Qatnovlar kesishadigan ikkala yoʻldan zarur koʻrinishni taʼminlashni hisobga olgan holda joylashtirilishi kerak.

368. Temir yoʻl va avtomobil yoʻllarining bir sathdagi kesishmasidagi harakatlanuvchi kesishma (pereyezd) ning kengligi avtomobil yoʻlning qatnov qismining kengligiga teng, ammo harakatlanuvchi kesishma oʻqiga nisbatan kamida 6 m boʻlishi lozim.

369. Harakatlanuvchi kesishmaga avtomobil yoʻllarining uchastkalarini loyihalash SHNQ 2.05.02-07 ga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

370. Ikkinchi yoʻllarni loyihalashda va mavjud temir yoʻllarni kuchaytirishda (qayta qurishda), harakatlanuvchi kesishmalarni qayta qurilishi ushbu bobning talablarini hisobga olgan holda loyihalanishi kerak.

371. Elektr tortishli temir yoʻllarda, harakatlanuvchi kesishmaning ikkala tomonida avtomobil yoʻlida yuk bilan oʻlchaganda balandligi 4,5 m dan oshmaydigan transport vositalari oʻtishiga imkon beradigan gabaritli darvoza oʻrnatilishi lozim.

372. Yoʻlovchi poyezdlarining 120 km/soatdan yuqori tezlikda harakatlanishi koʻzda tutilgan temir yoʻllarda, peregonlardagi va stansiyalar hududidagi asosiy yoʻllar namunaviy toʻsiqlar bilan oʻralishi lozim, bundan botqoq va boshqa borish qiyin boʻlgan joylarda joylashgan uchastkalar mustasno.

373. Poyezdlarning harakatining xavfsizligi va uzluksiz harakatlanishini taʼminlaydigan maxsus xavfsizlik moslamalari bilan taʼminlash nazarda tutilishi lozim.

13-bob. Yoʻl xoʻjaligi

374. Temir yoʻllarning yangisini qurish va mavjudlarini qayta qurish loyihalarida yoʻl va uning qurilmalariga texnikaviy xizmat koʻrsatish va taʼmirlash uchun quyidagilar nazarda tutilishi lozim:

har 3 km masofada eng sovuq oyning oʻrtacha harorati minus 10°C dan past boʻlgan hududlarda isitish punktlari, boshqa hududlarda — shamolni toʻsuvchi qalqonli bostirmalar;

har bir alohida punktda brigadirning xonalari va omborlari;

har 15-20 km masofada stansiya yoʻlining qismi (okolotkasi)ning xizmat xonalari (tabel, qizil burchak, garaj va omborxona);

loyihada belgilangan joylarda, lekin bir yoʻlli yoʻllarning 250 kmdan va ikki yoʻlli yoʻllarning 150 kmdan ortiq boʻlmagan joyda yoʻl masofasining (ixota oʻrmonzorlarning) xizmat koʻrsatish va ishlab chiqarish binolari (idora, qizil burchak, ustaxonalar, yoʻl mashinalari va avtoulovlar uchun garajlar masofaning ombor va boshqa obyektlari, shuningdek yoʻl ustki tuzilmasi materiallarini saqlash va qayta yuklash uchun kran uskunalari bilan jihozlangan yuklash-tushirish maydonchalari).

375. Yoʻl-mashina stansiyasining ishlab chiqarish bazasini, yoʻl xizmatining rels payvandlash va boshqa sanoat va taʼmirlash-texnik korxonalarini loyihalashtirish zarurati yoʻlda mavjud ishlab chiqarish quvvatlarini hisobga olgan holda belgilanishi lozim.

14-bob. Yoʻlovchilar xoʻjaligi

376. Temir yoʻl stansiyalari va yoʻlovchilar toʻxtash joylarida, yoʻlovchilarning chiqarish va tushirish nazarda tutilgan razyezd va quvib oʻtish joylarida yoʻlovchilarga xizmat koʻrsatiladigan xonalar va qurilmalar loyihalashtirilishi lozim.

377. Vokzallarni loyihalashda bir binoda yoʻlovchilarga xizmat koʻrsatish va stansiya ishini boshqarish uchun moʻljallangan bir-biridan ajratilgan xonalarni joylashtirish nazarda tutilishi lozim.

378. Temir yoʻl, avtomobil va boshqa turdagi transport yoʻlovchilariga xizmat koʻrsatish uchun yagona yoʻlovchilar binosiga ega boʻlgan birlashtirilgan vokzallarni loyihalashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

379. Temir yoʻl stansiyalari loyihalari yoʻlovchilarni saqlash va tashish bilan bogʻliq operatsiyalarni tezkor, qulay va xavfsiz bajarilishini taʼminlash uchun zarur boʻlgan bino, inshoot va qurilmalar majmuini (yoʻlovchilar binolari, platformalar, piyodalar tunnellari, koʻpriklar va piydalarning oʻtkazmalari, bagaj va qoʻl yukini saqlash qurilmalari, ichki joylashtirilgan pochta) nazarda tutishi kerak.

380. Temir yoʻl stansiyalarida oʻrinlarni taqsimlash va chiptalarni sotish, axborot-maʼlumot uskunalari, telemexanika, aloqa moslamalarini, bagajni yuklash, tushirish va tashish boʻyicha operatsiyalarni mexanizatsiyalashni, shuningdek xonalar va yoʻlovchi platformalarini tozalashni avtomatlashtirish uchun yangi texnik vositalar va tizimlardan foydalanishni hisobga olishi lozim.

381. Vokzallarning loyihalari temir yoʻl tarmogʻini kompleks qurishning yagona meʼmoriy-rejalashtirish kompozitsiyasini taʼminlash uchun aholi punkti va stansiyani rejalashtirish tuzilmasini, shuningdek vokzal oldi bino va inshootlarining arxitekturasini hisobga olgan holda ishlab chiqilishi lozim.

382. Yangi vokzallar stansiya yoʻllarining tashqi tomonida (yon tomon turida), aholi punktining asosiy qismida joylashtiriladi.

383. Vokzalning yoʻllar orasida (orol turidagi), yoʻllar oxirida (berk turidagi), shuningdek aralash turdagi joylashuvi, mahalliy sharoitlar tufayli stansiyaning oʻtuvchi sxemasini qoʻllash imkonsiz boʻlgan hollarda yoʻl qoʻyiladi.

384. Vokzal loyihalarida temir yoʻl ajratish polosasi doirasida avtomobillar uchun kirish yoʻllari, shuningdek temir yoʻl izlaridan oʻtish joylariga piyodalar uchun yoʻlakchalar koʻzda tutilishi lozim.

385. Yangi vokzallar stansiya yoʻllarining tashqi tomonida (yon tomoniga) joylashtiriladi turi), yaʼni aholi punktining asosiy qismi tomonida joylashtiriladi.

386. Vokzal oldi maydonlarining rejasida piyodalarning va loyihada nazarda tutiladigan shahar transporti, texnik topshiriqqa asosan shaharlararo transportining qulay va xavfsiz harakatlanishi taʼminlanishi lozim.

387. Vokzal oldi maydonlarida koʻkalamzorlashtirish, shuningdek avtotransport vositalari turadigan joy nazarda tutilishi lozim.

388. Vokzallar binolari (agar ular tashqi tomonda joylashgan boʻlsa), yuk va boshqa kapital bino va inshootlar eng yaqin asosiy yoʻlning oʻqidan kamida 20 m masofada va 120 km/h dan yuqori tezlikda harakatlanadigan yoʻlovchi poyezdlarining harakatlanishini taʼminlaydigan yangi liniyalarda kamida 25 m joylashtirilishi lozim.

389. Murakkab sharoitlarda joylashgan mavjud stansiyalarni, pereyezdlar va quvib oʻtish punktlarini qayta qurishda ushbu SHNQda koʻrsatilgan masofalarni qisqartirishga yoʻl qoʻyiladi.

390. Yoʻlovchilar platformasi barcha stansiyalarda va yoʻlovchilar toʻxtash joylarida, shuningdek yoʻlovchilar toʻxtab turish va tushish joylarida oʻtish va quvib oʻtish stansiyalari nazarda tutilishi lozim.

391. Yoʻlovchi bekatlaridagi maydonchalarda yoʻlovchilar va kassalar uchun boshpanalar yoki xonalar, zarur boʻlganda piyodalar tunnellari yoki koʻpriklari boʻlishi lozim.

392. Yoʻlovchilarni chiqarish va tushirish uchun maydonchalar asosiy yoʻllarning (asosiy platformalarning) tashqi tomonida joylashgan boʻlishi lozim.

393. Egri chiziqlar radiusi va asosiy yoʻllardagi toʻgʻri qoʻshimchalar uzunligi poyezdlarning stansiyalarga yaqinlashishda amalga oshirilgan tezlikda oʻtishini taʼminlashi lozim.

394. Yoʻlovchi platformalarining turini tanlash (yuqori yoki past) loyihada texnik-iqtisodiy jihatdan asoslangan boʻlishi kerak.

Bunda, yoʻlovchi stansiyalarida, shahar atrofi jadal harakatlanishiga ega boʻlgan elektrlashtirilgan uchastkalarning alohida va toʻxtash joylarida baland platformalar loyihalashtirilishi lozim.

395. Tranzit yoʻlovchi poyezdlarni oʻtkazish va ushbu poyezdlarning vagonlariga texnik xizmat koʻrsatish uchun moʻljallangan yoʻllar uchun past platformalar loyihalashtirilishi lozim.

Bunday yoʻllarda baland platformalar oʻrnatilgan taqdirda, platformalarda turgan vagonlarning yurgizuvchi qismlarini ikki tomonlama koʻrikdan oʻtkazilishi va taʼmirlash imkon beradigan tuzilishga ega boʻlishi lozim.

396. Yoʻlovchi platformalarining uzunligi ekspluatatsiyaning beshinchi yilida aylanishga moʻljallangan eng uzun yoʻlovchi poyezdga toʻgʻri kelishi lozim.

397. Yangi qurilgan stansiyalarda platforma uzunligini 650 m gacha, faqat shahar atrofidagi harakatga xizmat koʻrsatuvchi platformalarni esa 500 m gacha choʻzish nazarda tutish lozim.

398. Alohida yoʻnalishlardagi mavjud stansiyalarda asoslangan hollarda yoʻlovchi platformalarining uzunligini 650 m gacha oshirishga yoʻl qoʻyiladi.

399. Yoʻlovchi platformalarining kengligi yoʻlovchilar oqimining intensivligi va xususiyatiga (olis, mahalliy, shahar atrofi), yoʻlovchi poyezdlarning tezligiga, platformadan chiqadigan joylarning soni va joylashuviga va ularga joylashtirilishi lozim moslamalar (zinapoyalar, pavilonlar va boshqalarga) qarab belgilanishi lozim.

400. Platformaga yondosh yoʻl boʻylab tezligi 120 km/h dan ortiq boʻlgan yoʻlovchi poyezdlarning toʻxtamasdan harakatlanish imkoni boʻlgan stansiyalarda platformaning kengligi tezyurar poyezdni oʻtkazish chogʻida yoʻlovchilar u yerda xavfsiz tarzda (platforma chetidan kamida 3 m) turishini taʼminlashi lozim.

401. Asosiy yon yoʻlovchi platformasining kengligi kamida 6 m, murakkab sharoitlarda joylashgan mavjud stansiyalarni qayta qurish uchun — vokzal binosi chegarasida kamida 5 m va qolgan butun uzunligi boʻyicha kamida 4 m boʻlishi lozim.

402. Sigʻimi 200 kishigacha boʻlgan vokzallarda yoʻlovchi binosi chegarasidan tashqarisida joylashganda asosiy platformaning kengligi 3 m gacha qisqartirilishiga yoʻl qoʻyiladi.

403. I va II toifadagi liniyalarda oraliq platformaning kengligi kamida 4 m va yoʻlovchilar soni kam boʻlganda (foydalanishning beshinchi yilida bitta poyezdga 25 kishidan oshmasa) III va IV toifadagi liniyalar kamida 3 m boʻlishi kerak.

404. Mavjud alohida punktlarda (elektrlashtirish, ikkinchi yoʻllarning qurilishi va boshqalar) binolarni buzish va boshqa katta hajmdagi ishlar bajarilishini talab qilingan hollarda asosiy yoʻllar oraligʻida yoʻlovchi platformalarning kengligini 3 m gacha qisqartirishga yoʻl qoʻyiladi.

405. Tezligi 120 km/h dan yuqori boʻlgan yoʻlovchi poyezdlar harakati nazarda tutilgan liniyalarda asosiy yoʻllar oraligʻida joylashgan oraliq platformalarning kengligi kamida 8 m, noqulay sharoitlarda kamida 6 m boʻlishi lozim.

Zarur holatlarda yoʻlovchilar xavfsizligini taʼminlash uchun qoʻshimcha choralar koʻrilishi kerak (oʻtish joyi qoldirilib, platformalar oʻqi boʻylab panjara oʻrnatish, tezyurar poyezdlarning yaqinlashishi toʻgʻrisida ogohlantiruvchi signal).

406. 200 km/h dan yuqori tezlikda harakatlanadigan yoʻlovchi poyezdlarning toʻxtovsiz oʻtishi amalga oshiriladigan alohida punktlarda joylashgan barcha yoʻlovchilar platformalari kamida 4,5 m boʻlishi va himoya toʻsigʻiga ega boʻlishi lozim.

407. Toʻsiq platformaning chetidan kamida 2 m masofada oʻrnatilishi lozim.

Toʻsiqning tuzilishi yoʻlovchilarning boshqa poyezdlarga oʻtishiga toʻsqinlik qilmasligi va platformani mexanizatsiyalashgan tozalash imkoniyatini taʼminlashi lozim.

408. Platformalar poyezd oʻtishidan 5 minut oldin ishga tushadigan, tezyurar poyezdning yaqinlashishi toʻgʻrisida yorugʻlik va ovoz signallari bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

409. Platformalarda joylashgan tunnellarga, piyodalar koʻpriklari, pavilyonlar va boshqa inshootlarga kirish joylari mavjud boʻlganda, inshootlarning chekka qirrasi va platforma borti orasidagi masofa kamida 2 m boʻlishi kerak.

410. Platformaga alohida yoritish uskunalarini oʻrnatish lozim.

Bunda, ushbu yoritish uskunalarini yoʻl oʻqidan kamida 3,1 m masofada oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi.

411. Yoʻlovchi platformalari polining rels kallagining ustki sathidan balandligi va yoʻl oʻqidan platformaning chetigacha boʻlgan masofa GOST 9238-2013 ga muvofiq olinishi lozim.

412. Mavjud stansiyalarni qayta qurishda balandligi 915 mm dan kam boʻlmagan yoʻlovchilar platformalarini saqlashga yoʻl qoʻyiladi, bundan motorli vagon tortqi bilan elektrlashtirilgan shahar atrofi uchastkalaridagi platformalar mustasno.

413. Mavjud, qayta qurilmaydigan, balandligi 200 mm dan oshmaydigan va rels kallagining ustki sathidan balandligi platforma poligacha 150 mm dan kam boʻlmagan past platformalarni qayta qurmaslikka yoʻl qoʻyiladi.

414. Asosiy va oraliq platformalar rels kallagining ustki sathida yoki turli sathda oʻtish yoʻlaklari bilan birlashtirilishi lozim.

415. Turli darajada oʻtish joylari yoʻlovchi stansiyalarida, shuningdek katta chiqarish va tushirish bilan boshqa stansiyalarda va yoʻlovchilar toʻxtab turish joylarida taʼminlanishi kerak.

Bunda, yoʻlovchilarning platformalardan aholi punktiga kirishi ogʻir poyezd qatnovi boʻlgan temir yoʻllar bilan, shuningdek tezligi 120 km/h dan ortiq boʻlgan yoʻlovchi poyezdlari taqdim etiladigan liniyalar bilan toʻsib qoʻyilgan boʻlishi lozim.

416. Mavjud stansiyalarda oʻtishlarni temir yoʻl rels kallaklari ustki sathi bilan bir xilda ushlab turish kerak boʻlsa, ular toʻsib qoʻyilishi va avtomatik signalizatsiya va yorugʻlik koʻrsatkichlari bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

417. Turli sathda oʻtish turini tanlashda tunnellarga ustunlik berish lozim.

Yoʻlovchilar platformalar ustida oʻtish joyi va yoʻlovchilarni poyezdga chiqishdan oldin kutish uchun joy sifatida xizmat qiladigan konkorslarni oʻrnatish kerak.

418. Piyodalar tunnellarining kengligi yoʻlovchilar oqimining hajmiga qarab, lekin kamida 3 m qilib olinishi lozim.

419. Tunnelning chiqadigan strukturaviy elementlarigacha balandligi kamida 2,4 m boʻlishi kerak.

420. Yoʻlovchilarning oʻtishiga moʻljallangan piyodalar koʻpriklarining kengligi kamida 2,25 m boʻlishi lozim.

421. Temir yoʻl boshlarining yuqori qismidagi asosiy va oraliq past platformalarni bogʻlaydigan yoʻllar kamida 3 m, yuk va pochta operatsiyalarini amalga oshirishda kamida 4 m boʻlishi kerak.

422. Piyodalar koʻprigi va tunneldan chiqadigan yoʻllarning kengligi ularning kengligiga mos kelishi kerak, lekin platformadan ikkita chiqish bilan kamida 2 m boʻlishi lozim.

423. Piyodalar koʻpriklari va tonnellarini loyihalashda, zarur hollarda odamlarning belgilanmagan joylardan temir yoʻl izlarini kesib oʻtishiga toʻsqinlik qiluvchi yoʻnaltiruvchi toʻsiqlar oʻrnatilishini koʻzda tutish lozim.

424. Turli darajadagi oʻtish joylari mavjud boʻlmagan baland platformalarda toretsli zinalar, shuningdek nogironligi boʻlgan shaxslarning oʻrindiqli aravachasi uchun panduslar loyihalashtirilishi lozim.

Bagaj va pochta vagonlari boʻlgan poyezdlarga xizmat koʻrsatadigan platformalar uchun esa platforma va vokzal oʻrtasida aravachalarning harakatlanish imkoniyatini koʻzda tutish kerak.

425. Yon platformalarning dala tomoniga tushish joylarini yoʻlovchilar oqimi jadal boʻlganda har 50 metrda, boshqa hollarda esa har 100 metrda loyihalash lozim.

Tushish joylarining kengligi platforma kengligining yarmiga toʻgʻri kelishi, ammo kamida 2,5 m boʻlishi kerak.

426. Piyodalar uchun yangi koʻpriklar, shu jumladan ulardan chiqadigan yoʻllar galereya shaklida yopiq boʻlishi lozim.

427. Yopiq halqa shaklidagi toʻsiqlari mavjud boʻlgan piyodalar koʻpriklarida, havo toʻlqinining poyezd tezligidan piyodalarga taʼsirini, yoʻl va harakat tarkibiga begona narsalarning tushishini oldini olish uchun berilishi kerak.

428. Temir yoʻl bilan bir sathda joylashgan mavjud piyodalar oʻtish joylari tezkor va yuqori tezlikdagi poyezdlarning yaqinlashayotgani haqida yoritish va ovozli ogohlantirish tizimlari bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

429. Poyezdlarning yuqori tezlikda harakati paytida platformalar yaqinida yoʻlovchilarning yoʻlga chiqishiga toʻsqinlik qiluvchi toʻsiqlar oʻrnatilishi shart.

430. Yoʻlovchi stansiyalarida, shaxsiy bagaj-pochta platformalarini liftlar yoki rampalar oʻrnatilgan maxsus tunnellar bilan jihozlashga yoʻl qoʻyiladi.

431. Belgilangan punktlarda (yirik tugunlarda, maʼmuriy, ishlab chiqarish va kurort markazlarida) turistik-sayyohlik poyezdlarini qabul qilish, joʻnatish va uzoq muddatli toʻxtash joylari va yoʻlovchilarga xizmat koʻrsatish uchun platformalarni loyihalashtirish kerak.

15-bob. Yuk xoʻjaligi

432. Temir yoʻllarda yuk tashish qurilmalarini loyihalashda yuk ishlari kam sonli stansiyalarda, shuningdek yuklarni qayta ishlash uchun tegishli qurilmalar va mexanizmlar bilan jihozlangan ixtisoslashtirilgan yuk stansiyalarida jamlashga asoslanish kerak.

433. Yuk koʻtarish moslamalari oʻrnatilgan stansiyalarni liniyada (uchastkada) va temir yoʻl tuguni chegarasida joylashtirish loyihada belgilanishi kerak.

434. Yuk operatsiyalarini amalga oshirish uchun moʻljallangan stansiyalarda yopiq va ochiq omborlar va maydonchalar, konteynerlar, ogʻir va boshqa mahsulotlar uchun platformalar, yoʻl oʻtkazgichlar, baland arklar, avtomobillardan toʻgʻridan-toʻgʻri transport vositalariga yoki ombor orqali, quyma yuklarni, gʻildirakli transport vositalarini va boshqa tovarlarni tushirish platformalari va platformalari bilan birlashtirilgan uy-joy binolari va boshqa zarur yordamchi binolar va xonalar, yuklash va tushirish mashinalari va mexanizmlarining uzluksiz ishlashini taʼminlaydigan texnikaviy binolar (zaryad stansiyalari yoki punktlari taʼmirlash ustaxonalari, yoqilgʻi va moylash materiallari omborlar va boshqalar) nazarda tutilishi lozim.

435. Zarur hollarda, chorva mollarini yuklash, tushirish, sugʻorish va yem yetkazib berish uchun qurilmalar, dezinfeksion-yuvish punktlari yoki stansiyalari, muzxonali vagonlar, seksiyalar va poyezdlar uchun uskunalar, tijorat nazorati punktlari, vagonlarni tozalash, vagon tarozilari, gabaritli vagonlar hamda boshqa qurilmalar va inshootlar oʻrnatilishi nazarda tutilishi lozim.

436. Yuk tashish moslamalarini qurishga boʻlgan ehtiyoj, ularning soni, uskunaning turi va unumdorligi loyihada koʻtariladigan yuk turiga, yuklarni ortish va tushirishni kompleks mexanizatsiyalash va avtomatlashtirishni hisobga olgan holda belgilanishi kerak.

437. Kelgusida yuk ishlariga mos keladigan yuk tashish moslamalari va yoʻl izlari stansiyaning bitta hududida — yuk tashish joyida toʻplanishi lozim.

438. Stansiyadagi yuk ombori joylashgan joy quyidagilar bilan taʼminlangan boʻlishi lozim:

eng yaqin aholi punktlari, sanoat va qishloq xoʻjaligi korxonalari bilan qulay aloqa;

transport vositalarining temir yoʻl kesishmalari soni eng kam boʻlgan omborlarga bemalol kirish;

yuklarni tekshirish, qabul qilish, tushirish va tushirish operatsiyalari paytida transport vositalarining qulay toʻxtashi.

439. Bir nechta turdagi tovarlarni qayta ishlash uchun bitta umumiy yuk tashish hovlisi yoki muayyan turdagi yuklarni qayta ishlash uchun bir nechta ixtisoslashtirilgan yuk maydonchalar nazarda tutilishi lozim.

440. Yopiq saqlashni talab qiladigan donali yuklar uchun ichki va tashqi joylashish-tushirish yoʻllarining bir qavatli yopiq omborlari, yongʻin va qoʻriqlash signalizatsiya tizimlari bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

441. Yuk koʻtarish va tushirish yoʻllarining ichki kirishiga ega boʻlgan bitta qavatli omborxonalarni koʻp tarmoqli qilib loyihalashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

442. Koʻp tarmoqli omborlardagi yoʻllar va platformalar soni bajarilayotgan ishlarning tavsifi va hajmiga mos kelishi lozim.

Koʻp qavatli omborlarni yoʻllarning ichki tomonida joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

443. Yopiq omborxonalar, yopiq va ochiq yuk platformalarining kengligini loyiha tomonidan saqlanadigan yuklarning miqdori va turiga, ular bilan bajariladigan ishlarning xususiyatiga va ishlatiladigan mexanizatsiyalash va avtomatlashtirish vositalariga qarab belgilash lozim.

444. Yopiq omborlardagi rampaning kengligi yuk ortish va tushirish mashinalarining ishlashini taʼminlashi hamda yoʻlning yon qismidan kamida 3 m va yoʻlning kirish qismidan kamida 1,5 m masofada olinishi lozim.

445. Donali yuklar va konteynerlarni saralash uchun maxsus platformalar va punktlar loyihalashtirilishi lozim. Ularning oʻlchamlari saralashning texnologik jarayoniga va mexanizatsiyalash va avtomatlashtirish vositalariga qarab belgilanishi kerak.

446. Oʻrta tonnalik va katta tonnalik konteynerlarni saralash uchun ixtisoslashtirilgan saralash konteyner punktlari, asoslangan holatlarda esa — maxsus konteyner poyezdlarini qabul qilish va qayta ishlash uchun moʻljallangan stansiyalar nazarda tutilishi lozim.

447. Zarurat tugʻilganda, konteyner punktlarida va stansiyalarda konteynerlarni joriy yoki davriy taʼmirlash uchun qurilmalar loyihalashtirilishi kerak.

448. Yuk platformasining temir yoʻl rels kallagining tepasidan balandligi va yoʻlning oʻqidan platformaning chetigacha boʻlgan masofa GOST 9238-2013 ga muvofiq olinishi lozim.

449. Avtomobillar kirish tomonidagi yuk koʻtaruvchi platformalarning balandligi yoʻl sathidan kamida 1200 mm balandlikda boʻlishi kerak.

450. Yuk hovlilarida, zarur boʻlsa, yuklash yoki tushirish uchun koʻndalang tomon (torets)lari va yonlama tomonlari boʻlgan baland platformalar bilan taʼminlanishi lozim.

451. Vagonning poli darajasida quriladigan ochiq platformalar yon tomonidan kirish uzunligi 1/7 dan yuqori boʻlmagan, yuklash va tushirish mexanizmlari uchun esa 1/10 dan katta boʻlmagan uzunlama qiyalikka ega boʻlishi kerak.

452. Koʻmir va noruda (mineral-qurilish) materiallarni tushirish uchun yuklarni va konteyner punktlari omborlaridan kamida 50 m masofada joylashgan hududda shamolning yoʻnalishini hisobga olgan holda koʻtarilgan yoʻllarni, yoʻl oʻtkazgichlarni va boshqa tushirish moslamalarini nazarda tutish lozim.

453. Kimyoviy (zaharli boʻlmagan) va changlanadigan buyumlarni yuklash va tushirish stansiyalaridagi doimiy omborlar ofislar, turar-joy binolari, madaniy hamda maishiy maqsadlar uchun moʻljallangan binolardan kamida 300 m masofada joylashgan boʻlishi lozim.

454. Yuk maydonchalarida, yuklarni vagonlardan avtoulovlarga tushirish va aksincha toʻgʻridan-toʻgʻri tashish uchun yuk maydonchalarida yuklash va tushirish yoʻllari va ularga kirish joylari boʻlgan platformalar taʼminlanishi kerak.

455. Yuk stansiyalarida, asoslangan holatlarda yuk tashish maydonchalarida ham, pnevmatik yoki boshqa turdagi mexanizatsiyalashgan pochta vositalari, yuk joʻnatuvchilar va qabul qiluvchilar bilan aloqa vositalari, alohida hollarda — dispetcherlik nazorati tizimi va sanoat televideniyasini loyihalashtirish lozim.

456. Yuk hovlisining hududi toʻsilgan boʻlishi, yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalari, aloqa vositalari, yoritish uskunalari bilan jihozlangan va hovli hududidan yer usti suvlarini olib tashlashni taʼminlaydigan drenaj qurilmalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

Avtomobil yoʻllar hamda yuklash-tushirish maydonlari qattiq qoplamga ega boʻlishi lozim.

457. Sovutgichli vagonlar, seksiyalar va poyezdlar uchun uskunalar punktlari tez buziladigan tovarlarning ommaviy joʻnash stansiyalarida va ularning tranzit oqimi mavjud boʻlganda, uchastka stansiyalarida va saralash stansiyalarida iqlim sharoiti, sovutgichli vagonlar va tezlashtirilgan poyezdlarning harakatlanish tezligi asosida hisoblash yoʻli bilan aniqlanadigan masofada joylashtirilishi kerak.

458. Har 24-30 soatda tranzit yuklanadigan avtonom sovutgichli vagonlarga xizmat koʻrsatilishi lozim.

Yuk tashish moslamalarining turi, sigʻimi va oldi qismi ish hajmiga qarab, ammo uzoq gʻildirakli vagonlarning beshta vagonli muzlatkichli boʻlimidan kam boʻlmagan holda belgilanadi.

459. Yuklash va tushirish yoʻlining yon tomonidagi yuk platformasining balandligi kamida 1400 mm boʻlishi kerak.

470. Platformalarning uzunligi yuklash (tushirish) hajmiga qarab belgilanishi, kengligi — alohida tushish uchun kamida 3 m va platformadan uzluksiz tushish uchun 1 m dan kam boʻlmasligi kerak.

Chorva mollarini vagonga olib chiqish va tushirish uchun platformalardan tushish boʻylamasiga 1/8 dan ortiq boʻlmagan qiyalikka ega boʻlishi lozim.

471. Uy hayvonlarini vaqtincha yoki mavsumiy tashish uchun umumiy foydalaniladigan mavjud baland platformalar yoki namunaviy narvonlardan foydalanish lozim.

472. Chorvachilik va undan olinadigan xom ashyosini ommaviy tushirish stansiyalarida yoki ularga eng yaqin stansiyalarda vagonlarning boʻsh oqimi yoʻnalishi boʻylab dezinfeksiya va yuvish stansiyalarini (punktlarini) taʼminlash kerak.

473. Ayrim saralash va uchastka stansiyalarida yirik qoramol va boshqa hayvonlarni tranzit tashishda xizmat koʻrsatish uchun hayvonlar kuniga ikki martadan sugʻoriladigan qurilmalar va zarur boʻlganda, poyezdlarda tozalash uchun maxsus jihozlangan uskunalar oʻrnatilishi lozim.

474. Tez oʻt oladigan va yonib ketish xavfi yuqori boʻlgan boshqa yuklarni, shuningdek inson salomatligiga zarar yetkazadigan yuklarni qayta ishlash va saqlash uchun maxsus xonalar va ularga boradigan yoʻllar loyihalashtirilishi kerak.

475. Yuk, saralash, uchastka va oraliq stansiyalarda vagon tarozisi, ularning soni, turi va joylashgan joyi loyihadagi yuklarning miqdori va turini hisobga olgan holda aniqlanishi lozim.

476. Vagon tarozisiga olib boradigan yoʻl vagon tarozisining har ikki tomonidan kamida 20 m masofada ikki boshi ochiq, tekis va gorizontal boʻlishi kerak.

477. Ochiq harakat tarkibidagi yukning shaklini tekshirish kerak boʻlgan stansiyalarda gabaritli darvozalar yoki katta oʻlchamdagi yuklarni avtomatik signalizatsiyasi uchun maxsus qurilmalar bilan taʼminlash lozim.

478. Temir yoʻlda isteʼmol qilinadigan materiallar, uskunalar va harakatlanuvchi tarkibining ehtiyot qismlarini qabul qilish, saqlash, chiqarish va omborda qayta ishlash boʻyicha operatsiyalarini amalga oshirish uchun materiallar omborlari nazarda tutilishi kerak.

479. Materiallar omborlari yuk tashish hovlisi yonida joylashgan boʻlishi kerak.

480. Omborlarga xizmat koʻrsatadigan xodimlarni joylashtirish uchun maishiy-xizmat xonalari nazarda tutilishi lozim.

481. Materiallar omborining hududi toʻsilgan, yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalari, aloqa vositalari, yoritish moslamalari bilan taʼminlangan, drenaj tizimi, avtomobil yoʻllari va qattiq yuzaga ega boʻlgan yuklash va tushirish joylari boʻlishi kerak.

16-bob. Lokomotiv xoʻjaligi

482. Yangi liniyalar va ikkinchi yoʻllarni loyihalashda lokomotiv va motorli harakat tarkibini taʼmirlash, texnik xizmat koʻrsatish va foydalanishga tayyorlash uchun quyidagilar nazarda tutilishi lozim:

depo;

poyezd lokomotivlariga texnik xizmat koʻrsatish punktlari, itaruvchi lokomotivlarga texnik xizmat koʻrsatish punktlari (depoli va deposiz);

jihozlash moslamalari (depoda, lokomotivlarning aylanma va texnik xizmat koʻrsatish punktlarida, itaruvchi va manyovrli lokomotivlarga texnik xizmat koʻrsatish punktlarida va kerak boʻlganda stansiyalarning qabul qilish va joʻnatish yoʻllarida);

lokomotiv saqlash punktlari va toʻxtab turish punktlari va motorli harakat tarkibiy qismlar jihozlari;

yoʻl lokomotivlar taʼminoti bazalari;

yoʻl yoqilgʻi bazalari.

483. Depo va jihozlarning texnik jihozlari kompleks mexanizatsiyalash va texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish yordamida zamonaviy turdagi harakat tarkibini taʼmirlash va texnik xizmat koʻrsatishni, shuningdek eskirgan agregatlar, bloklar, moslamalar va moslamalarni yangi yoki oldindan taʼmirlangan holda almashtirish bilan agregatli oqimni taʼmirlash usulini taʼminlashi lozim.

484. Lokomotiv xoʻjaligi vositalari, poyezd va manyovr lokomotivlari (elektrovozlar yoki teplovozlar) uchun umumiy, motor-vagonli harakatlanadigan tarkibini saqlash uchun (elektr poyezdlari va dizel poyezdlari) alohida moʻljallangan boʻlishi lozim.

485. Asosiy va aylanma depolar, aylanma punktlari, asbob-uskunalar va texnik xizmat koʻrsatish, lokomotivlar va ekipirovka punktlarini jihozlash moslamalarini joylashtirish temir yoʻl qurilmalarining butun majmuasi uchun ishlash koʻrsatkichlarini hisobga olgan holda tortish xizmati sxemalari asosida bajarilishi kerak.

486. Asosiy depolar orasidagi masofani yoʻl chegaralarida ularni joylashtirish variantlarining texnik-iqtisodiy taqqoslash asosida belgilash lozim.

Bunda, elektr tortishli deponing umumiy ish hajmi depoga biriktirilgan lokomotivlarning yillik yurishi 35 million km dan, teplovoz tortishida esa — 25 million kmdan oshmasligi shartidan kelib chiqib belgilanishi kerak.

487. Asosiy depodan uzoqda joylashgan stansiyalarda, zarur hollarda, mahalliy va manyovr ishlariga xizmat qiladigan tegishli lokomotivli deponi tashkil etishga yoʻl qoʻyiladi.

488. Lokomotiv aylanish punktida uylar (xonalar), shuningdek zarur yordamchi binolar va xonalar nazarda tutilishi kerak.

489. Doimiy yashash stansiyalarida, lokomotiv brigadalarini almashtirish punktlarida, zarur hollarda yordamchi xonalarda yoki dam olish uylarida brigadalarning dam olish uchun joylar ajratilishi lozim.

490. Barcha asosiy depolarda harakat tarkibiga texnik xizmat koʻrsatish (TXK-3) va joriy taʼmirlash (JT-1) uchun stollar, ustaxonalar va jihozlar bilan taʼminlash nazarda tutilishi kerak.

491. Harakatlanuvchi tarkibning joriy taʼmirini (TR-3) eng yaxshi jihozlangan asosiy depolarda jamlashtirish lozim.

Bunday depolar soni cheklangan boʻlishi kerak va yiliga kamida 240 ta lokomotiv seksiyasini (yoki motor vagon poyezdlari seksiyalarini) taʼmirlash dasturiga ega boʻlishi zarur.

492. Aralash harakatda elektrovozlar, teplovozlar va motorvagon harakatlanuvchi tarkibni joriy taʼmirlanishi (JT-3) ixtisoslashgan depolarda amalga oshirilishi lozim.

493. Katta va murakkab uzellar va agregatlarni (tortish dvigatellari, motor-generatorlar, generatorlar, yordamchi mashinalar, tortish transformatorlarini) kapital va oʻrtacha taʼmirlash hamda tiklash, shuningdek gʻildirak juftlarini taʼmirlash va qayta shakllantirish hamda ressorlarni taʼmirlash lokomotiv-taʼmirlash zavodlarida, ayrim asosli hollarda esa ixtisoslashtirilgan yoʻl ustaxonalarida nazarda tutilishi kerak.

494. Elektr uzatgichli teplovozlarning dizel-generatorlarini reostatik sinovlari uchun atrof-muhitni, shu jumladan shovqinni yutish moslamalari va sinovlarda sarflangan yoqilgʻi va energiya manbalarini tejalishini taʼminlaydigan tegishli uskunalar nazarda tutilishi lozim.

495. Lokomotivlar va motor-vagonli harakat tarkibini joriy taʼmirlash va texnik xizmat koʻrsatishni (TXK-3) amalga oshiradigan depolarida tashqi tozalash, yuvish va lokomotivlar va motorvagonlarni ichki sanitariya tozalash, keyinchalik yuvishdan soʻng yopiq joylarda quritish uchun mexanizatsiyalashgan qurilmalar nazarda tutilishi lozim.

496. Lokomotiv depolarining yangi binolari toʻrtburchaklar shaklida loyihalashtirilishi lozim.

497. Stansiya hududida deponi joylashtirish, poyezdlarga lokomotivlar yetkazib berilishi va ularning tozalanishi vaqtni kam sarflagan holda va tashkillashtirilgan poyezdlar va manyovrlarning marshrutlari bilan eng kam kesishgan holda amalga oshirilishi kerak.

498. Depo boʻlinmalarida elektrovozlar, teplovozlar va elektropoyezdlarni past kuchlanishli kiritish uchun moslamalar taʼminlanishi kerak.

499. Past kuchlanishda (koʻpi bilan 250 V) ishlaydigan elektr qurilmalari qoʻllanilganda, shuningdek elektrovozlar va elektrpoyezdlarni kiritish uchun depo rastalari va kuzatish ariqlari kontakt tarmogʻida va harakatlanuvchi tarkibni kiritish tarmogʻida kuchlanish borligi yoki yoʻqligi toʻgʻrisida yorugʻlik va tovush signalizatsiyasi, shuningdek zarur blokirovkalash qurilmalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

500. Mexanik uzatmali lokomotivlari va motor-vagon poyezdlarini ishga tushirish manevr vositalari bilan amalga oshirilishi kerak.

501. Asosiy depo yoʻllarida, lokomotivlarning aylanish va xizmat koʻrsatish punktlarida (XKP-2) joylashgan oʻrnatish moslamalari poyezd va manyovr lokomotivlarini, shuningdek shoxobcha yoʻllarida ishlaydigan lokomotivlarni jihozlash uchun umumiy tarzda nazarda tutilishi lozim.

502. Manyovr lokomotivlari va shoxobcha yoʻllarining lokomotivlariga xizmat koʻrsatish uchun mustaqil uskunalar taʼminlanishi kerak.

503. Lokomotivlarni qum, suyuq yoqilgʻi, moylash vositalari va tozalagichlar bilan taʼminlaydigan qurilmalar, jihozlarni tayyorlash joylarida suvni tayyorlash va yetkazib berish moslamalari nazarda tutilishi lozim.

Qum va yoqilgʻi qoʻshadigan qurilmalar olib ketish va tushirish yoʻllarida nazarda tutilishi lozim.

504. Qish mavsumi uchun quruq qum zaxiralarini saqlash yopiq omborlarda nazarda tutilishi, bunda quruq qum zaxiralari lokomotivlar tomonidan iqlim sharoitlariga qarab qumni 2 — 5 oylik isteʼmol qilish hajmiga teng boʻlishi kerak.

505. Lokomotiv va motorli harakat tarkibini qum bilan taʼminlaydigan qurilmalarda qum qutilariga qum yetkazib beradigan maydonlar nazarda tutilishi lozim.

506. Elektrovozlar uchun yetkazib beradigan maydonlar tomlar darajasida joylashgan boʻlishi va ayni paytda pantograflar va tom yopish uskunalarini tekshirish uchun ishlatilishi lozim.

Ushbu maydonlarda kerakli signalizatsiya va blokirovka qilingan kontakt simining kesilgan qismlaridan kuchlanishni olib tashlash va yetkazib berish qurilmalari boʻlishi lozim.

507. Lokomotivlarga qum yetkazib berish mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi lozim.

Qum tarqatish bunkerlarining sigʻimi kamida uch soatli quruq qum sarfidan iborat boʻlishi lozim.

508. Poyezd lokomotivlariga texnik xizmat koʻrsatish (TXK-2) ekipirovka bilan birga olib borilishi va yopiq binolarda amalga oshirilishi kerak.

509. Eng sovuq oyning oʻrtacha harorati minus 15 °C dan past boʻlmagan hududlar uchun ochiq yoʻllarda lokomotivlarga texnik xizmat koʻrsatish va jihozlashni tashkillashtirish lozim.

510. Remontdan chiqayotgan poyezd lokomotivlari, olib chiqish va manyovr lokomotivlari ochiq depo yoʻllarida jihozlanishi kerak.

Bunda, jihozlashni lokomotiv brigadalari tomonidan bajariladigan texnik xizmat koʻrsatish (TXK-2) bilan birga olib borilganda, uskunaning holatini tekshirish uchun ariqlarni taʼminlash lozim.

Eng sovuq oyning oʻrtacha harorati minus 15°S dan past boʻlgan joylar uchun ushbu operatsiyalar yopiq binolarda amalga oshirilishi kerak.

511. Lokomotivlarning uskunalari va texnik xizmat koʻrsatish (TXK-2) stansiyalarning soni bir vaqtning oʻzida jihozlanadigan va taʼmirlanadigan lokomotivlarning maksimal soniga qarab belgilanishi lozim.

512. Asosiy depo va aylanish punkti boʻlgan stansiyaning lokomotiv xoʻjaligi hududida qoʻshni yoʻllarda joylashgan kamida ikkita lokomotiv bir vaqtning oʻzida jihozlanishi kerak.

513. Teplovozlar va elektrovozlar uchun jihozlar toʻliq jihozlanish va lokomotivlarga texnik xizmat koʻrsatish imkoniyatini hisobga olgan holda bitta oʻrnatishda loyihalashtirilishi kerak.

514. Tayyor lokomotivlar va motor-vagonli harakat tarkibini toʻxtatish uchun asosiy depo stansiyalarida va aylanma punktlarida tegishli yoʻllar nazarda tutilishi lozim.

515. Motor-vagonli harakat tarkibining toʻxtash joylari elektr energiyasi bilan, zarur boʻlganda esa kanalizatsiya va sanitariya tugunlarini suv bilan taʼminlash uchun qurilmalar bilan taʼminlanishi kerak.

516. Zarur hollarda, asosiy depolarga ega stansiyalarda sovuq zaxira lokomotivlarini toʻxtash yoʻllarini loyihalash lozim.

517. Dizel yoqilgʻisi va moylarni saqlash uchun moʻljallangan rezervuarlarning sigʻimi, belgilangan zaxirani saqlashdan kelib chiqib, hisob-kitoblari boʻyicha aniqlanishi kerak.

518. Dizel yoqilgʻisi va moylarni toʻkish uchun kerakli qurilmalar va drenaj yoʻllarini loyihalash lozim.

519. Past haroratlarda qattiqlashadigan neft mahsulotlari uchun ularni sisternalarda, rezervuarlarda va quvurlarda isitish uchun qurilmalar nazarda tutilishi kerak.

520. Dizel yoqilgisi omborlari devor bilan oʻralgan boʻlishi va zarur yongʻin oʻchirish moslamalariga ega boʻlishi kerak.

521. Elektrovozlarini jihozlash uchun asboblarni ochiq joylarda yoki stansiyaning qabul qilish va joʻnatish yoʻllarida joylashtirishda yuqori kuchlanishli aloqa tarmogʻidan elektrovozlarni elektr energiyasi bilan taʼminlash kerak.

Bunda, elektr lokomotivlari uchun jihozlar joylashgan joydan yuqorida joylashgan aloqa simlari seksiyalangan boʻlishi va kuchlanishni olib tashlash va yetkazib berish uchun zarur boʻlgan blokirovka va signalizatsiya bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

522. Bir kabinali lokomotivlarning burilishi uchun, lokomotiv va motor-vagonli harakat tarkibini davriy burilishlari uchun, bandajning bir xil eskirishini taʼminlash uchun, shuningdek tegishli asoslashda boshqa maxsus harakatlanuvchi birliklarning burilishlari uchun burilish moslamalarini loyihalashtirish lozim.

17-bob. Vagon xoʻjaligi

523. Vagonlarni taʼmirlash va texnik xizmat koʻrsatish uchun vagonlar deposi, mexanizatsiyalashgan vagonlarni taʼmirlash punktlari va joylarni oʻzgartirish punktlari, vagonlarni yuvish, quritish va tashishga tayyorlash, texnik xizmat koʻrsatish punktlari, nazorat postlari, tormozlarni sinash punktlari, zaryadlash va sinov moslamalari boʻlgan kompressor stansiyalari, yoʻlovchi poyezdlarini kerakli narsalar bilan taʼminlash va reysga tayyorlash hamda texnik xizmat koʻrsatish uchun yuvish va bugʻlash stansiyalari yoki sisternalarni va yarim vagonlarni bitumdan tozalash uchun punktlarni nazarda tutish lozim.

524. Temir yoʻl liniyasida vagon xoʻjaligi qurilmalarini joylashtirish va ularning texnik jihozlanishi loyihada taʼmirlashning konsentratsiyasini hisobga olib, avtomatlashtirish va kompleks mexanizatsiyalashdan foydalangan holda, koʻrib chiqilayotgan hududda vagon xoʻjaligining mavjudligi va uning rivojlanish istiqbollarini hisobga olgan holda oʻrnatilishi kerak.

525. Yuk vagonlarini taʼmirlash uchun moʻljallangan omborlar bir yoki ikki turdagi vagonlarning joriy depo taʼmirlanishiga ixtisoslashtirilgan holda ishlab chiqarilishi kerak va omborxonalarga, boʻsh vagonlarni yuklash, tushirish va ommaviy joylashtirish stansiyalariga joylashtirilishi va tashishga tayyorlanishi lozim.

Yuk vagonlarini taʼmirlash uchun depo bir-ikki turdagi vagonlarni joriy taʼmirlash deposi ixtisoslashuvi bilan loyihalashtirilishi va saralash stansiyalarida, boʻsh vagonlarni ortish, tushirish va ommaviy joylashtirish stansiyalariga joylashtirilishi va tashishga tayyorlanishi lozim.

526. Yoʻlovchi vagonlarni taʼmirlash uchun rejalashtirilgan depo va kapital taʼmirlash dasturi bilan ishlab chiqilishi kerak va yoʻlovchilar poyezdlarini shakllantirish uchun, ularning soni 400 tadan kam boʻlmagan texnik stansiyalarga joylashtirilishi kerak.

527. Yirik yoʻlovchi texnik stansiyalarida tegishli asosga ega boʻlgan holda, taʼmirlash va yoʻlovchi tarkiblarni ekipirovkalash deposi loyihalashtirilishi lozim.

528. Refrijerator vagonlar deposi besh vagonli refrijerator seksiyalarining bitta turidagi harakat tarkibini taʼmirlashga ixtisoslashgan depo bilan loyihalashtirish lozim.

529. Vagon deposini loyihalashda vagonlarga xizmat koʻrsatish punkti va deponing vagon qismi avtomatlashtirilgan ish joylarining joriy etishni taʼminlashni koʻzda tutish kerak.

530. Kichikroq taʼmirlash dasturiga ega boʻlgan vagon deposini loyihalash baʼzi hollarda tegishli texnik-iqtisodiy asoslash bilan yoʻl qoʻyiladi.

531. Vagon depolarining texnik jihozlari texnologik jarayon mexanizatsiyasi va avtomatlashtirishni, umumiy eskirgan bloklarni, qismlarni va uskunalarni yangilarini yoki oldindan taʼmirlanganlari almashtiriladigan agregat uslubni joriy etgan holda zamonaviy turdagi harakat tarkibini taʼmirlashni taʼminlashi lozim.

532. Zaruriyatga koʻra, vagonlarni taʼmirlash zavodlaridan uzoqda joylashgan liniyalarni loyihalashda vagon depolaridan birida gʻildirak juftliklarini taʼmirlash ustaxonalarini koʻzda tutish kerak.

Zarur hollarda, vagon deposidan uzoqda loyihalashtirilayotgan liniyalarda gʻildirak juftlarini taʼmirlash ustaxonalari vagon depolarining birida boʻlishi kerak.

533. Vagonlarni tashish uchun tayyorlash punktlari ommaviy yuk ortish, yuk tushirish stansiyalariga yoki boʻsh vagonlarni konsentratsiya qilish punktlariga joylashtirilishi lozim.

534. Eng sovuq oyning oʻrtacha harorati minus 15°C dan past boʻlgan joylarda joylashgan tashish uchun vagonlarni tayyorlash punktlari, vagonlarni yiriklashtirilgan joriy taʼmirlash uchun yopiq ustaxonalar bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

535. Vagonlarga xizmat koʻrsatish punktlari ommaviy yuklash va tushirish stansiyalarida, saralash, uchastka va yoʻlovchi stansiyalarida joylashtirilishi kerak.

536. Taʼmirlash punktlarining jihozlari loyiha bilan belgilanishi lozim.

537. Texnik xizmat koʻrsatish punktlari orasidagi masofa katta boʻlgan joylarda, harakat tarkibini kuzatib borish uskunalarini ushbu transport vositalari bilan kuzatuv stansiyalari orasidagi 25 — 35 km masofada interval bilan joylashtirish kerak.

538. Qoʻrikchilar va chilangar-taʼmirlovchilarning isinishlari, atmosfera yogʻinlaridan va quyosh izolyatsiyasidan himoyalanishi uchun stansiya parklarida joylashishi va oʻlchamlari loyiha bilan belgilanishi lozim boʻlgan maxsus xonalar nazarda tutilishi lozim.

539. Saralash va yirik yuk stansiyalarining alohida parklarida texnik xizmat koʻrsatish ishlarini mexanizatsiyalash (TX-1), avtomobil tormozlarini markazlashtirilgan sinovdan oʻtkazish, shuningdek kengaytirilgan ikki yoʻl oraligʻida transport yoʻlaklari nazarda tutilishi kerak.

540. Texnik xizmat koʻrsatish punktlari joylashgan stansiyaning park yoʻllarini tekshiriladigan va taʼmirlanadigan tarkiblarni oʻrab qoʻyish uchun ikki tomonlama baland ovozli aloqa va signalizatsiya moslamalari bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

541. Nazorat postlari oraliq stansiyalarda, razyezdlar va quvib oʻtish stansiyalarida poyezdlarning toʻxtovsiz harakatlanadigan joylarida joylashtirilishi kerak.

542. Tormozlarni sinash punktlari lokomotivlar almashtiriladigan stansiyalarda, lokomotiv brigadalarini almashtirish stansiyalarida va uzoq tushishlardan oldin joylashtirilishi lozim.

Kompressor stansiyalari texnik topshiriqqa muvofiq ishlab chiqilishi kerak.

543. Vagon depolarida yonilgʻi va moylash materiallarini saqlash uchun ombor yongʻin xavfsizligi talablariga rioya qilingan holda alohida joylashgan binoda nazarda tutilishi lozim.

544. Yoʻlovchi poyezdlarini shakllantirish stansiyalarida vagonlarga texnik xizmat koʻrsatish va jihozlash uchun zarur vositalar, shu bilan birga avtoulovlarni isitish uchun yoqilgʻi, suv, elektr energiyasi, batareyalarni qayta zaryadlovchi moslamalar, statsionar yoki koʻchma kir yuvish mashinalari, koʻrpa-toʻshak jildlari va vagon moslamalarini saqlash uchun omborxonalar va boshqa vositalar nazarda tutilishi kerak.

545. Yoʻlovchi tarkiblarning aylanma punktlarida vagonlarni yoqilgʻi va suv bilan taʼminlash uchun asbob-uskunalar, texnik-iqtisodiy asoslash bilan boshqa zarur qurilmalar nazarda tutilishi lozim.

546. Harakatlanish tezligi 250 km/h gacha boʻlgan yoʻlovchi poyezdlarning shakllanish stansiyalarida va aylanish punktlarida avtoulovlarni tekshirish va texnik nosozliklarni bartaraf etish uchun qurilmalar hamda uskunalar nazarda tutilishi kerak.

547. Noqulay iqlim sharoitlariga ega joylarda, tegishli asoslash bilan, yoʻlovchilar vagonlarini yuvish va taʼmirlash yopiq sexlarda yoki maxsus angarlarda nazarda tutilishi lozim.

548. Yuvish va bugʻlash stansiyalari yoki sisternalarni toʻldirishdan oldin yuvish, bugʻlash, tozalash va xizmat koʻrsatish joylari neftni qayta ishlash zonasida joylashgan stansiyalarda, shuningdek neft mahsulotlarini quvurlardan temir yoʻl transporti tarkibiga barqaror oʻtkaziladigan joylarda joylashtirilishi nazarda tutilishi kerak.

549. Yuvish-bugʻlash stansiyalari yoki punktlari neft mahsulotlarini qazib olish, qayta ishlash va tashish uchun obyektlar bilan birgalikda loyihalashtirilishi lozim.

550. Oyning oʻrtacha harorati minus 15°C dan past boʻlgan yuvish-bugʻlash stansiyalarida (punktlarda) joylashgan sisternalarni yuvish, bugʻlash, qoldiqlarini toʻkish ishlarini isitiladigan binolarda amalga oshirilishi nazarda tutilishi kerak.

551. Refrijerator poyezdlarni, seksiyalarni va avtonom vagonlarni taʼmirlash uchun depo, ichi boʻsh poyezdlar, seksiyalar va avtonom vagonlar toʻplanadigan stansiyalarida va ommaviy yuklash joylarida taʼminlanishi kerak.

552. Refrijerator poyezdlari harakatlanuvchi tarkibni tez buziladigan tovarlarni ommaviy yuklash va tushirish stansiyalarida, shuningdek yoʻnalish boʻylab katta stansiyalarda koʻzda tutish lozim.

553. Konteyner maydonchalari joriy va kapital taʼmirlarni amalga oshirish uchun moʻljallab loyihalashtiriladi va konteynerlarni ommaviy qayta ishlash va saqlash joylarida joylashtirilishi lozim.

554. Yuklash uchun konteyner tayyorlash punktlari konteyner maydonlarida joylashgan boʻlishi kerak.

555. Sanoat korxonalarining shoxobcha yoʻllari uchun vagon xoʻjaligining mustaqil qurilmalari sanoat transport vositalarini loyihalash boʻyicha normalar va qoidalar talablariga muvofiq loyihalashtirilishi lozim.

18-bob. Suv taʼminoti, kanalizatsiya va issiqlik taʼminoti

556. Suv taʼminoti qurilmalari (maishiy va ichimlik, sanoat va yongʻinga qarshi stansiyalar va temir yoʻl posyolkalari) isteʼmolchilar uchun, agar kerak boʻlsa, razyezdlar, quvib oʻtish punktlari va alohida chiziqli obyektlar uchun kanalizatsiya va issiqlik taʼminoti tizimlari ushbu bob talablarini hisobga olgan holda tashqi tarmoqlar va suv taʼminoti, kanalizatsiya, issiq suv taʼminoti va issiqlik tarmoqlari inshootlarini loyihalash normalari va qoidalari QMQ 2.04.03-19 talablariga muvofiq ishlab chiqilishi kerak.

557. Suv taʼminoti sxemasi texnik-iqtisodiy jihatdan asoslangan boʻlishi lozim.

558. Suv taʼminoti sanoat va qishloq quvurlari orqali nazarda tutilishi lozim, agar ular mavjud boʻlmasa yoki ulardan foydalanish mumkin boʻlmasa, kelgusida rivojlanish istiqbollarini hisobga olgan holda mustaqil suv taʼminoti qurilmalari bilan taʼminlanishi nazarda tutilishi kerak.

559. Suv taʼminotida uzilishlarga yoʻl qoʻymaydigan obyektlarni suv bilan taʼminlash tarmogʻi halqa sxemasiga muvofiq ishlab chiqilishi kerak va asosiy suv taʼminoti qurilmalari (manba, nasos va quvvat moslamalari va bosim quvurlari) ochiq manbadan oqadigan suv oqimiga yer osti manbasida zaxiralash quduqlariga ega boʻlishi lozim.

560. Tranzit yuklariga yoki yoʻlovchi poyezdlariga maishiy ichimlik suvi yetkazib berilishi kerak boʻlgan qabul qilish va joʻnatish yoʻllarida ikki yoʻl oraligʻida suv olish ustunlari va tez yopiladigan boshlari boʻlgan koʻtargichlarni oʻrnatish uchun taqdim etilishi kerak.

Suvni olinadigan ustunlar yoki koʻtargichlar orasidagi masofa 40 — 45 m dan oshmasligi lozim.

561. Ustunlarning unumdorligi yoʻlovchi poyezdlari vagonlarini 8 — 10 min davomida suv bilan toʻldirilishini taʼminlashi kerak.

Yuk poyezdlari uchun ustunning unumdorligini hisoblash yoʻli bilan aniqlanishi lozim.

562. Suvni ishlab chiqarish maqsadlarida ishlatilganda (agregatlarni sovutish, uskunalarni va harakatlanuvchi tarkibni yuvish va boshqalar) tozalangan suvdan foydalangan holda qayta ishlangan suv taʼminotidan foydalanishni nazarda tutish kerak.

563. Stansiyalarda, razyezdlarda va quvib oʻtish punktlarida kanalizatsiya maishiy va sanoat oqova suvlarini qabul qilish, qaytarish va tozalash hamda baʼzi texnik va iqtisodiy holatlarda sharros yomgʻir suvlarini qaytarish va tozalash uchun moʻljallangan qilib loyihalashtirilishi kerak.

564. Kanalizatsiya tizimini va sxemasini mahalliy ob-havoga qarab, bunda yaqinidagi joylashgan obyektlar kanalizatsiyasining kompleks yechimi va kanalizatsiya qurilmalarining mavjud va rejalashtirilayotgan kommunal va sanoat korxonalari bilan birga kooperatsiyalashni hisobga olgan holda tanlangan boʻlishi lozim.

565. Stansiyalarda, razyezdlarda va quvib oʻtish yoʻllarida suv taʼminoti va kanalizatsiya tarmoqlarini loyihalashda tarmoqlarning stansiya yoʻllari bilan eng kam kesishishi bilan cheklanish lozim.

566. Temir yoʻl liniyalarining suv va kanalizatsiya quvurlari bilan barcha kesishmalarini peregonlarda va I, II va III toifalardagi temir yoʻl liniyalarining stansiyalarida koʻtarmaning asosi tagida yoki koʻtarma tanasida quvurni ustini oʻrab turuvchi qoplamada (kojux) bajarish kerak.

Koʻtarmani ehtimoliy namlikdan himoya qilish uchun qoplamadan ishonchli drenaj nazarda tutilishi lozim.

567. Suv taqsimlash va kanalizatsiya tarmoqlarining stansiya yoʻllari bilan kesishgan qismida, I, II va III toifalardagi temir yoʻllarning asosiy va qoʻshni temir yoʻllarni istisno qilgan holda, qoplamasiz yotqizishga yoʻl qoʻyiladi. Bunda, suv taqsimlash va bosim kanalizatsiya tarmoqlari, poʻlat quvurlardan, oʻzi oqar kanalizatsiyalarda esa — plastmassa quvurlardan yotqizilishi kerak.

568. Yangi loyihalanadigan koʻpriklar, yoʻl oʻtkazgichlar va maxsus estakadalarda suv va kanalizatsiya quvurlarini yotqizishga yoʻl qoʻyiladi, bunda quvurlar faqat poʻlat quvurlarda qoplamasiz yotqizilishi kerak. Texnik jihatdan imkoniyat boʻlganda, quvurlarni mavjud koʻprik va yoʻl oʻtkazgichlarida ham yotqizishga yoʻl qoʻyiladi.

569. Poʻlat quvurlardan yer osti metall konstruksiyalarini korroziyadan himoya qilish talablariga muvofiq foydalanilganda quvurlarni tuproq korroziyasidan, shuningdek elektrlashtirilgan temir yoʻllarda esa elektrkorroziyasidan himoya qilish choralarini koʻrish lozim.

570. Uchastka va boshqa yirik stansiyalarga issiq suv yoki bugʻ bilan taʼminlashda quyidagilarni koʻzda tutish lozim:

issiqlik va elektr stansiyalarini isitish tarmoqlariga ulash orqali;

issiqlik elektr markazlari boʻlmagan taqdirda — yangi qozonlarni qurish yoki mavjud qozonxonalarni kengaytirish, shuningdek elektr isitgichlardan foydalanish orqali.

571. Barcha obyektlarni issiqlik bilan taʼminlash markazlashtirilgan tarzda ishlab chiqilishi kerak.

Isteʼmolchilarning alohida guruhlari uchun mustaqil qozonxonalarni oʻrnatishga texnik-iqtisodiy asos bilan yoʻl qoʻyiladi.

572. Isteʼmolchilarga issiqlik yetkazib berish uchun issiqlik tashuvchisi sifatida issiq suv nazarda tutilishi lozim. Har bir alohida holatda bu maqsadda bugʻni ishlatish maqsadga muvofiqligi texnik va iqtisodiy hisob-kitob bilan asoslangan boʻlishi lozim.

19-bob. Elektrlashtirish

573. Temir yoʻllarni elektrlashtirishni nominal kuchlanishi 25 kV boʻlgan sanoat chastotasining bir fazali oʻzgaruvchan tokda va 2x25 kV tizim boʻyicha oʻzgaruvchan tokda loyihalash kerak.

574. Texnik-iqtisodiy asoslangan holatlarda, nominal kuchlanish 3 kV boʻlgan oʻzgarmas tok yordamida elektrlashtirishni loyihalashtirish kerak.

575. Yangi elektrlashtiriladigan temir yoʻllarda boshqa kuchlanishlardan foydalanishga, shuningdek boshqa elektr tizimiga oʻtishga yoki elektrlashtirilgan yoʻllarda kuchlanish darajasini oshirishga texnik-iqtisodiy asoslangan holatlarda yoʻl qoʻyiladi.

576. Shoxobcha yoʻllari uchun shoxobcha yoʻlli tutashgan umumiy temir yoʻl tarmogʻi uchun qabul qilingan oqim va kuchlanish tizimi qoʻllanilishi lozim.

577. Elektr tortish uchastkalarini avtonom tortish bilan, shuningdek turli xil tok tizimlarida elektrlashtirilgan uchastkalarni oʻrnatish lokomotiv aylanma stansiyalarida nazarda tutilishi kerak.

578. Turli tok tizimlarida elektrlashtirilgan uchastkalarni birlashtirish ikki yoqlama elektr taʼminotining elektrovozlaridan foydalangan holda yoki kontakt tarmogʻini ajratish va uning tegishli qismlarini almashtirish orqali amalga oshirilishi kerak.

Texnik-iqtisodiy asoslangan holatlarda, eksportga moʻljallangan teplovozlardan foydalanish kerak. Nuqta va oʻrnatish tizimini tanlash texnik-iqtisodiy hisob-kitoblar asosida aniqlanishi lozim.

579. Temir yoʻllarni elektrlashtirish loyihalarida barcha temir yoʻl isteʼmolchilariga elektr energiyasini yetkazib berishning ishonchliligi toifasiga muvofiq elektr energiyasini kompleks ravishda yetkazib berish nazarda tutilishi kerak.

580. Elektr tortish moslamalarining tashqi elektr taʼminoti sxemasi I toifadagi isteʼmolchilar uchun taqdim etilgan sharoitlarda tortish yuklarining kuchini taʼminlashi lozim.

581. Uzluksiz elektr taʼminoti bilan bogʻliq ravishda shoxobcha yoʻllarida elektr tortish uchun elektr taʼminoti moslamalari xizmat koʻrsatiladigan korxonaga tegishli boʻlgan yuklar toifasiga kiritilishi kerak.

582. Radial liniyalar boʻylab individual tortish podstansiyalarini yetkazib berishga yoʻl qoʻyiladi va bunday liniyalar soni kamida ikkitadan iborat boʻlishi lozim.

583. Agar ushbu liniyalardan biri ishdan chiqqan boʻlsa, qolgan qismi tortish yuklamasini kamaytirmasdan va I toifadagi isteʼmolchilarni elektr energiyasidan uzmasdan, tortish podstansiyasini uzluksiz elektr taʼminoti bilan taʼminlashi lozim.

584. Tortish podstansiyalari yuqori tashqi kuchlanishdan, qisqa tutashuvli toklardan, shuningdek belgilangan meʼyorlardan ortiqcha yuklamalardan himoyalangan boʻlishi lozim.

585. Rekuperativ tormozlanish uning qoʻllanilishi texnik-iqtisodiy hisob-kitoblar bilan tasdiqlangan yoki poyezdlar harakati xavfsizligini oshirgan hollarda nazarda tutilishi kerak.

586. Tortish rejimidagi tortish podstansiyalarining kuchi tiklanishiga qaramasdan aniqlanishi lozim.

Ortiqcha tiklanish energiyasini olish uchun invertor moslamalarini va asosli holatlarda soʻrish moslamalarini oʻrnatish kerak.

587. Tortish podstansiyalarini joylashtirish, ularning kuchi va kontakt tarmogʻining simlarining kesishishi elektr taʼminoti sxemalari variantlarining texnik-iqtisodiy koʻrsatkichlarini taqqoslash asosida, ruxsat etilgan kuchlanish darajasi va simlarning isitish harorati, qisqa tutashuv oqimlaridan himoya qilish asosida oʻrnatilishi lozim.

588. Tortuvchi podstansiyalarni, yoʻli rivojlangan alohida punktlarda joylashtirish kerak.

589. Oʻzgaruvchan tok qoʻllanilganda, tortish podstansiyalari yoki tortish moslamalari bloklari (transformato­rlar-toʻyintiruvchi fiderlar 27,5 kV kuchlanishda) iloji boricha mintaqaviy podstansiyalar yonida joylashgan boʻlishi lozim.

590. Temir yoʻllarning elektrlashtirilgan uchastkalarida tortish podstansiyalarining joylashishi, ularning sigʻimi, shuningdek kontakt tarmogʻining simlarining kesimi (shahar atrofi qatnovi ogʻir boʻlgan uchastkalardan tashqari) quyidagilarni taʼminlashi kerak:

bitta yoʻlli uchastkalarda — yuk poyezdlarining harakatlanish sigʻimiga mos keladigan hajmda, maksimal quvvat sarfi yoʻnalishi boʻyicha oʻrnatilgan poyezdlararo interval va ikkita poyezdning qisman paketli jadvali bilan, poyezdning oʻtish sigʻimiga mos keladigan hajmi;

ikki yoʻlli oʻrnatmali bitta yoʻlli uchastkalarda — ushbu uchastkaning maksimal sigʻimiga mos keladigan yuk poyezdlari juft sonining qatnov jadvali va poyezdlarni toʻxtovsiz kesib oʻtish;

ikki yoʻlli uchastkalarda — rejalashtirilgan yuk va yoʻlovchi tashish hajmlarini oʻzlashtirish uchun zarur sigʻimga mos keladigan poyezdlar juftligi sonining oʻtishi.

591. Loyihada SMB qurilmalari uchun ruxsat etilgan interval bilan quyuqlashuv davrida poyezdlarni oʻtkazish shartlari aniqlanishi kerak.

592. Yuqori intensiv va intensiv harakatlanish uchastkalari uchun moʻljallangan yuk poyezdining hisoblangan massasi ushbu qismda harakatlanadigan ogʻir yuk tashiydigan poyezdlarning oʻrtacha 20 foiziga teng boʻlishi lozim.

593. Temir yoʻl liniyalarining ikki yoʻlli uchastkalari uchun kontakt tarmogʻi simlarining kesimini mazkur SHNQ talablariga muvofiq temir yoʻl peregonining asosiy yoʻllaridan biri yopilganda poyezdlarni oʻtkazib yuborish imkoniyati uchun isitish orqali tekshirilishi kerak.

594. Shahar atrofida tirbandliklar koʻp boʻlgan joylarda elektr taʼminoti qurilmalarining parametrlarini mintaqalar boʻyicha poyezdlararo interval bilan maksimal harakat soatlarida (tigʻiz soatlarida) shahar atrofi poyezdlarining juft soni asosida aniqlanishi kerak.

595. Shahar atrofi va boshqa poyezdlar bir yunalishda harakatlansa, ushbu SHNQning 618 — 623-bandlarining talablariga muvofiq tekshirish va ushbu ikki rejimning eng ogʻirini tanlash kerak.

596. Koʻp yoʻlli uchastkalarda hisoblash yoʻllarning qabul qilingan ixtisoslashuviga qarab amalga oshirilishi lozim.

597. Temir yoʻl liniyalarining har qanday blok qismidagi harakatlanuvchi tarkibning tok qabul qilgichlaridagi kuchlanish darajasi belgilangan oʻtkazish qobiliyatini taʼminlashi kerak, ammo 25 kV kuchlanishli oʻzgaruvchan tokda kamida 21 kV va 3 kV kuchlanishli doimiy tokda 2,7 kV boʻlishi kerak.

598. Baʼzi bir faol boʻlmagan joylarda va shoxobcha yoʻllarida kuchlanish oʻzgaruvchan tok bilan kamida 19 kV va oʻzgarmas tok bilan 2,4 kV boʻlishiga yoʻl qoʻyiladi.

599. Sanoat parkiga elektrovozlar bilan texnik xizmat koʻrsatish rejalashtirilgan elektrlashtirilgan shoxobcha yoʻllarida ularning tok qabul qilgichlarida kuchlanish darajasi oʻzgarmas tokda nominal (shartli) kuchlanishning 2/3 qismidan kam boʻlmasligi va oʻzgaruvchan tokda kuchlanishning 3/4 qismidan kam boʻlmasligi kerak.

600. Tortish podstansiyalari, seksiyalash postlari, parallel ulanish punktlari, aloqa tarmogʻining asosiy seksion ajratkichlari, avtomatik blokirovka va boʻylama elektr uzatish liniyalari ajratkichlari, shuningdek tortish isteʼmolchilarini elektr taʼminoti bilan taʼminlaydigan qurilmalar masofadan boshqariladigan avtomatlashtirish va telemexanika asboblari bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

601. Telemexanika avtomatlashtirish yordamida bajariladigan operatsiyalarni takrorlamasligi kerak.

602. Teleboshqaruv va telekontrolni poyezd dispetcherlari binosiga yaqin joylashgan energiya dispetcherining xonasidan, bitta umumiy dispetcherlik doirasi ichida amalga oshirish lozim.

603. Tortishish podstansiyalari xonalarining tarkibi va hajmi podstansiyada navbatchilar boʻlmasligini nazarda tutuvchi xizmat koʻrsatish texnologiyasiga muvofiq belgilanishi kerak.

604. Texnik-iqtisodiy asoslangan holatlarda, loyihalashtirish topshirigʻida avtomatlashtirilgan podstansiyalar nazarda tutilishi mumkin.

605. Elektrlashtirilgan uchastkalarda, tortish oqimi shinalaridagi kuchlanish darajasini avtomatik ravishda tartibga solish uchun va zarur boʻlgan holatlarda harakatlanish tortish tarmogʻida harakat tarkibi tok qabul qilgichlarida zarur boʻlgan (berilgan oʻtkazuvchanlikni taʼminlash uchun) kuchlanish darajasini ushlab turish uchun asbob-uskunalar va apparaturalar nazarda tutilishi lozim.

606. Kuchlanishni boshqarish usullari, asbob-uskunalar, ularning joylashuvi va ulanish sxemalari texnik-iqtisodiy jihatdan asoslangan boʻlishi va elektr taʼminoti qurilmalari, aloqa liniyalari va avtoblokirovka moslamalarining ishonchli ishlashini taʼminlashi kerak.

607. Oʻzgaruvchan tok tortish podstansiyalarida, shuningdek ikki tomonlama transformatsiyali oʻzgarmas tok tortish podstansiyalarida, ikkitadan asosiy pasaytiruvchi transformatorlar nazarda tutilishi lozim.

608. Oʻzgarmas va oʻzgaruvchan tok podstansiyalarida pasaytiruvchi transfortmatorlaridan biri oʻchirilgan boʻlsa, oʻzgarmas tok podstansiyalaridagi qayta oʻzgartiruvchi agregatlarning elektr taʼminoti ishda qolgan transformatorlar (agregatlar) hisobiga taʼminlanishi kerak.

609. Alohida hollarda yonma-yon tortish podstansiyalarining quvvat zaxirasini hisobga olgan holda podstansiyalarda bittadan pasaytiruvchi transformator va qayta oʻzgartirish agregatini oʻrnatish kerak.

610. Qoʻllab-quvvatlash tortish podstansiyalari tashqi elektr taʼminoti sxemasiga muvofiq joylashtirilishi lozim.

611. Himoya oqimlarining nisbati qisqa tutashuv tokining minimal qiymatiga va yuk tokining maksimal qiymatiga nisbati himoya turiga qarab belgilanishi lozim.

612. Aloqa liniyalari va signal simlarini, shuningdek temir yoʻl toʻshamasi boʻylab oʻtadigan yer osti va yer usti kommunikatsiyalarini kontakt tarmoqlaridagi tok taʼsiridan himoya qilishni texnik-iqtisodiy hisob kitoblar asosida tanlash kerak.

613. Oʻzgarmas toki bilan elektrlashtirilgan liniyalarning tortish podstansiyalari signalizatsiya va aloqa moslamalarining ishlashiga xalaqit beradigan kontakt tarmogʻiga kiradigan toklardan himoyalangan boʻlishi lozim.

614. Tortish podstansiyalarda zaxira (rezerv) elektr energiya manbalarni ulanish qurilmalarini inobatga olish kerak.

615. Tortish elektr taʼminoti sxemasi, kontakt tarmogʻining ikki tomonlama quvvatlanishini va uning ikki tomonlama yoʻlli va koʻp yoʻlli uchastkalarda asosiy yoʻllarida parallel ishlashini taʼminlashi kerak.

616. Seksiyalash postlari alohida punktlarda joylashtirish kerak. Parallel ulanish punktlarining soni va ularni joylashtirish loyihada aniqlanishi lozim.

617. Shoxobcha yoʻllarining tortish elektr taʼminoti sxemasi tortish tarmogʻiga bir tomonlama (alohida) quvvat manbai bilan loyihalashtirilishi kerak.

Asosli holatlarda tortish podstansiyalarining ikki tomonlama quvvatiga va parallel ishlashiga yoʻl qoʻyiladi.

618. Oʻzgaruvchan tok bilan elektrlashtiriladigan temir yoʻl liniyalarida bir nechta tortish podstansiyalarini, elektr uzatish liniyalari yuklarining muvozanatini taʼminlaydigan qoʻshni tortish podstansiyalaridan fazali aylanish bilan podstansiyalararo zonalarni ikki tomonlama elektr taʼminoti nazarda tutilishi lozim. Bunda, tortish elektr taʼminoti tizimining quvvat koeffitsiyentini oshirish boʻyicha choralar ham nazarda tutilishi lozim.

619. Eng noqulay sharoitlarda kontakt tarmogʻining simlarini isitishning eng yuqori harorati:

kontakt mis simlari uchun — 100°C;

bronza — 120°C;

koʻp simli mis simlar uchun — 100°S;

poʻlat-mis — 120°S;

bronza — 100°S;

aluminiy va poʻlat-aluminiy — 80°S dan oshmasligi lozim.

620. Bogʻlangan poyezdlardan oʻtayotganda eng yuqori harorat quyidagilar uchun uch daqiqadan oshmasligi lozim:

kontakt mis simlari uchun — 120°C;

bronza simlar uchun — 140°C;

koʻp simli mis simlar uchun — 110°S;

poʻlat-mis — 140°S;

bronza — 120°S;

aluminiy va poʻlat aluminiy — 100 °S.

621. Qoʻshni podstansiyalar uzilib qolgan taqdirda, taʼminlaydigan va soʻrish (otsasivayushiy) simlarini qizishini tekshirganda, stansiyaviy (zaxira) fider simning kesimini ham hisobga olish kerak.

622. Kontakt tarmogʻi osmasi simlarning soni va ularning kesishishi hisoblash yoʻli bilan aniqlanishi lozim.

623. Tortish rejimida elektrovozning oqim qabul qiluvchisi (ishga tushirishdan tashqari) 1000 A dan yuqori boʻlgan oqimlarni tashlaydigan kontaktli osma qismlar uchun 100 mm2 kesimli ikkita kontakt simlarini loyihalash lozim.

624. Oʻzgarmas tok qoʻllanishda kontakt podveska va qoʻllab-quvvatlovchi qurilmalar xar bir asosiy yoʻl ustida 100 mm2 kesimli ikkita kontakt simlarni osib qoʻyish imkoniyatini taʼminlashi kerak.

625. Peregonlar va stansiyalar uchun kontakt tarmogʻi osmalari turi poyezdlarning qabul qilingan tezligiga, kontakt tarmogʻi simlarining umumiy kesimiga, iqlim va boshqa mahalliy sharoitlarga qarab tanlanishi lozim.

626. Asosiy yoʻllarda poyezdlar harakati tezligi 120 km/soatdan yuqori boʻlganda biriktirilgan fiksatorli bir yoki ikki kontakt simli kompensatsiyalangan ressorali zanjir osmasini yoki yarim kompensatsiyalangan ressorali zanjir osmasini qoʻllash lozim. Tezlik 120 km/soatgacha boʻlgan asosiy va qabul qilish-joʻnatish yoʻllarida, agar ular boʻyicha poyezdlarning toʻxtovsiz oʻtishi koʻzda tutilgan boʻlsa, biriktirilgan fiksatorli yarim kompensatsiyalangan ressorali zanjir osmasidan foydalanish kerak.

627. IV toifali liniyalarning asosiy yoʻllarida va shoxobcha yoʻllarda yarim kompensatsiyalangan osmani qoʻshma tayanch simlar bilan qoʻllanishi lozim.

628. Poyezdlarning tezligi 50 km/h dan oshmaydigan stansiya yoʻllarida (shu jumladan, qabul qilish va joʻnatish yoʻllarida) va shoxobcha yoʻllarida koʻtarib turuvchi trossiz kompensatsiyalangan oddin osmalar oʻrnatish kerak.

629. Kuchli shamol boʻlgan joylarda kontakt tarmogʻining shamolga chidamliligini oshirish va oʻz-oʻzidan tebranishlarni istisno qilish boʻyicha zarur choralarni koʻrish lozim.

630. Temir yoʻl kallagining yuqori qismidagi kontakt simining osma balandligi, hisoblangan simsiz holatda, yoʻlning keyingi koʻtarilishlarini hisobga olgan holda, peregonlarda 6250 mm va stansiyalarda 6500 mm ga teng qabul qilinishi kerak.

631. Koʻrsatilgan balandlik peregonlarda 5750 mm gacha va stansiyalarda 6250 mm gacha tushirilishi mumkin, alohida holatlarda, mavjud liniyalarda, harakatlanuvchi tarkibning toʻxtab turishi taʼminlanmaydigan stansiya yoʻllarida joylashgan sunʼiy inshootlar chegarasida (yoʻlning foydali uzunligidan tashqarida), shuningdek peregonlarda, loyihada tegishlicha asoslanganda oʻzgaruvchan tokda elektrlashtirishda 5675 mm gacha va oʻzgarmas tok bilan elektrlashtirishda 5550 mm gacha koʻrsatilgan balandlikni kamaytirishga yoʻl qoʻyiladi.

632. Temir yoʻl kallagidan yuqorida joylashgan kontakt tarmogʻi osmasining simi balandligi 6800 mm dan oshmasligi lozim. Shoxobcha yoʻllarda sanoat parkining elektrovozlaridan foydalanilganda, tegishli asosga ega boʻlgan holda, kontakt simining eng yuqori osma balandligi 6500 mm ga teng qilib olish kerak.

633. Kuchlanish ostida turgan tok oʻtkazadigan va kontakt tarmogʻi qismlarining tok oʻtkazuvchi elementlaridan boshlab inshootlar va harakat tarkibining yerga ulangan qismlarigacha boʻlgan masofa GOST 9238-2013 ga muvofiq qabul qilinishi lozim.

634. Kontakt simining tok oʻtkazgich oʻqidan eng katta gorizontal ogʻishi (changʻichning ishchi qismining uzunligi 1270 mm), shamolning keskinligi va tayanchlarning elastik egilishini hisobga olgan holda, toʻgʻri chiziqlarida 500 mm va yoʻlning egri uchastkalarida 450 mm dan oshmasligi kerak.

635. Kontakt tarmogʻi osmasi kompensatsiyalangan simlarni xar bir ajratilgan anker boʻlak uchun meteorologik sharoitlar, kontakt tarmogʻining konstruksiyasi, egriliklarni radiusi va joylashishiga asosan hisoblash bilan aniqlash kerak.

636. Poyezdning tezligi 160 km/h gacha boʻlganida, zanjirning oʻrtacha koʻtarilishidan kontakt simining kompensatoriga va qoʻllab-quvvatlash simiga qadar maksimal ruxsat etilgan oʻzgarish ± 10 foizdan hamda 250 km/h gacha boʻlgan tezlikda esa ± 5 foizdan oshmasligi lozim.

637. Ikki yoʻlli uchastkalarda har bir asosiy yoʻlning kontakt osmasi mexanik ravishda ajratilgan boʻlishi lozim. Koʻp yoʻlli stansiyalarda va stansiyalarda qattiq va egiluvchan koʻndalang toʻsinlar va ikki yoʻlli konsollarni nazarda tutish lozim.

638. Qattiq yoki egiluvchan ustunlardan oqilona foydalanish imkonsiz boʻlsa, uch yoki undan ortiq yoʻllarni bir-biriga bogʻlaydigan koʻp yoʻnalishli konsollar nazarda tutilishi kerak.

639. Kontakt tarmogʻining simlarini qoʻllab-quvvatlovchi qurilmalar sifatida koʻpriklarning yuqori elementlari, tunnel arkalari, yoʻl oʻtkazgichlari, piyodalar va signal koʻpriklari loyihalashtirilishiga yoʻl qoʻyiladi.

640. Kontakt tarmogʻining tayanchlari oldindan mustahkamlangan temir-betondan ishlatilishi lozim. Tegishli texnik-iqtisodiy asosda temir-beton poydevorlarda metall tayanchlardan foydalanish kerak.

641. Kontakt tarmogʻi tayanchlari va poydevorlari elektr korroziyasidan va atrof-muhit korroziyasidan ishonchli himoyalangan boʻlishi lozim.

642. Oʻzgarmas tok uchastkalarida tayanchlar kontakt osmasining metall qismlarini mustahkamlovchi beton, temir-beton tayanchlardan yoki anker boltlardan va metall konsol tayanchlarining poydevor betonlaridan ajratib turadigan tarkibiy elementlarga ega boʻlishi lozim.

643. Kontakt tarmogʻining ankerli tayanchlari boʻylamasiga skobalardan foydalanilishi kerak va agar ularni joylashtirishning iloji boʻlmasa, oʻz-oʻzidan ishlaydigan anker tayanchlaridan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

644. Eng chetdagi yoʻlning oʻqidan kontakt tarmogʻi tayanchlarining ichki chetiga, shuningdek tayanch poydevorining ichki chetigacha masofa GOST 9238-2013 ga muvofiq olinishi lozim.

645. Oʻymalardagi tayanchlarni kyuvetlardan tashqarida oʻrnatish kerak (dala tomondan), agar toshli tuproqlarda kyuvetlarni olib tashlashni iloji boʻlmasa, uni maxsus konstruksiyalar bilan tayanch poydevori orqali oʻtkazishga yoʻl qoʻyiladi.

646. Qishda koʻp qor tushadigan chuqurchalar (toshloqlardan tashqari) yoqqan qor hajmi 1 m yoʻlda 600 m3 dan oshganda va undan chiqish joylarida, tayanchning ichki chetidan oxirgi yoʻlning oʻqigacha boʻlgan masofa kamida 5700 mm boʻlishi lozim. Bunday joylarning soni va uzunligi loyiha topshirigʻida belgilanishi lozim.

647. Kontakt tarmogʻi tayanchlari va signallarining oʻzaro joylashishi poyezdlarning harakatlanish shartlariga qarab zarur boʻlgan koʻrinishni taʼminlashi lozim.

648. Kontakt tarmogʻining barcha metall tayanchlari, konstruksiyalari, kontakt tarmogʻini temir-beton tayanchlarda, temir-beton va toshli sunʼiy inshootlardagi qoʻllab-quvvatlovchi tuzilmalar, shuningdek kontakt tarmogʻining qismlaridan 5 m dan kam masofada kuchlanish ostida joylashgan metall konstruksiyalar yerga ulanishiga yoʻl qoʻyiladi.

649. Toʻgʻridan-toʻgʻri elektrlashtirilgan temir yoʻl liniyalari hududidagi yer osti va yer usti metall konstruksiyalari boshqa toklardan himoyalangan boʻlishi lozim.

650. Zarur hollarda, temir yoʻl inshootlarini uchqun paydo boʻlishidan himoya qilish kerak.

651. Oʻzgaruvchan tok kontakt tarmogʻining taʼsir zonasida joylashgan, xavfli induksiya kuchlanishlari paydo boʻlishi mumkin boʻlgan barcha metall konstruksiyalar yerga ulanishi kerak.

652. Yoʻlni rivojlantirishga ega boʻlgan alohida punktlarning kontakt tarmogʻi kirish signallari yoki “Stansiya chegarasi” belgisi oʻrtasida va peregonga eng yaqin boʻlgan strelkali oʻtkazgichda joylashgan havo boʻshliqlari oraliqlari bilan peregonning kontakt tarmogʻidan ajratilishi kerak.

653. Havo boʻshliqlari oraliqlari kontakt tarmogʻining qoʻshimcha elektr boʻlinishlari talab etiladigan peregon joylarida (seksiyalash postlari, soʻruvchi transformatorlar, alohida seksiyalarga ajratiladigan pastki qismidan harakatlanadigan koʻpriklar va tunnellar oldida) koʻzda tutilishi lozim.

654. Kontakt tarmogʻini izolyatsiyalash moslamalari, neytral qoʻshimchalar, seksion izolyatorlardan foydalangan holda alohida uchastkalarga (seksiyalarga) boʻlish kerak.

655. Muz hosil boʻladigan joylarda, birinchi iqlim mintaqasidan tashqari, seksiyalash sxemasi, asosiy yoʻllardagi kontakt osmasining konstruksiyasi va tortish podstansiyalarining jihozlari muzning erishi yoki muzga qarshi profilaktik isitish imkoniyatini taʼminlashi lozim.

656. Temir yoʻllarning ikki yoʻlli va koʻp yoʻlli uchastkalari uchun (peregonlardagi kabi, stansiyalarda, oʻtish joylarida va quvib oʻtish punktlarida ham) har bir asosiy yoʻlning kontakt tarmogʻini alohida boʻlimlarga (seksiyalarga) boʻlish lozim. Shu bilan birga, stansiyalarda har bir asosiy yoʻlning seksiyalariga 2-3 qoʻshni stansiya yoʻllarining kontakt tarmogʻini ulashga yoʻl qoʻyiladi.

657. Qolgan stansiya yoʻllari uchun kontakt tarmogʻining koʻndalang boʻlimlari nazarda tutilishi kerak. Boʻlimlardagi yoʻllar sonini aniqlashda yoʻllarning maqsadini, kontakt tarmogʻining ishonchliligini, xizmat koʻrsatuvchi xodimlarning qulayligi va xavfsizligini hisobga olish lozim.

658. Tortish podstansiyalari joylashgan joylardagi oʻzgaruvchan tokdagi kontakt tarmogʻini, turli fazalar bilan quvvatlanadigan ikkita qismga boʻlinishi lozim.

659. Ikki xil fazadagi elektrovozlar va elektr poyezdlarning tok qabul qiluvchilari tomonidan qisqa tutashuv holatlariga yoʻl qoʻymaslik uchun neytral qoʻshimchalar kiritilishi kerak. Peregonning xar bir asosiy yoʻlining kontakt tarmogʻi, oqim turidan qatʼi nazar, alohida yuqori kuchlanishli ulab-uzgich orqali tortish podstansiyasidan quvvatlanishi kerak.

660. Neytral qoʻshimchalarning qurilmasi va joylashishi ularni poyezdlarda toʻxtovsiz kuzatib borish shartlaridan kelib chiqqan holda, hisoblash yoʻli bilan oʻrnatilishi lozim. Bunda, neytral qoʻshimchalarga kirish joyida poyezdning tezligi soatiga kamida 20 km/h, chiqishda — 10 km/h boʻlishi kerak. Nishablik ostida harakatlanayotganda poyezdning tezligi 20 km/h dan oshmasligi lozim.

661. Kontakt tarmoqlaridagi oʻta yuqori kuchlanishdan himoya qilish uchun oʻta yuqori kuchlanish cheklovchilari, simlarni tuproqli tuzilmalarga ankerlaydigan joylarda esa mustahkamlangan izolyatsiyani taʼminlashi kerak.

662. Elektrlashtirilgan liniyalar ichida energiya uchastkalari binolari va zaruriy qurilmalarga ega boʻlgan aloqa tarmoqlarining navbatchi shoxobchalari hamda yordamchi binolar joylashtirilishi lozim.

663. Zarur hollarda va agar texnik imkoniyat mavjud boʻlganda, binoda shoxobcha yoʻl loyihalashtirilishi kerak. Asoslantirilgan taqdirda elektr texnik uskunalarini kapital taʼmirlash uchun taʼmirlash bazalarni nazarda tutishga yoʻl qoʻyiladi.

664. Kontakt tarmogʻidagi navbatchilik punktlari avariya holatida tiklash avtomotrislari (drezinalar) va avtoletuchkalar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Bunda, tiklovchi-taʼmirlash vositalarini peregonga qulay chiqishini taʼminlash lozim.

20-bob. Energetika xoʻjaligi

665. Barcha temir yoʻl stansiyalari, razyezdlar, quvib oʻtish punktlari, yoʻlovchilar toʻxtash joylari va yashash manzillari, shuningdek yoʻl boʻyi elektr energiyasi bilan taʼminlanishi lozim.

666. Elektr taʼminoti sxemasi quyidagi toifadagi shaxslar uchun I toifadagi elektr energiyasini qabul qiluvchilar bilan bogʻliq shartlarni bajargan holda ishonchli elektr taʼminotini taʼminlashi kerak:

signalizatsiya, markazlashtirish, blokirovka va aloqa uskunalari;

yongʻinga qarshi suv taʼminoti qurilmalari va yongʻin qutqaruv depolari;

yondosh yoʻllar bilan saralash tepaliklari, sunʼiy inshootlar qurilayotgan paytda qoʻriqlanadigan joylar, odamlar gavjum toʻplanadigan obyektlar (300dan ortiq kishi sigʻadigan vokzallar) bilan saralash;

poyezdlar elektr tortgichi;

mexanizatsiyalashgan tepaliklarning kompressor qurilmalari;

vagonlarga texnik xizmat koʻrsatish va avtotormozlarni nazorat qilish punktlari;

lokomotivlarga texnik xizmat koʻrsatish (TXK-2) va jihozlash qurilmalari punktlari;

tugun va yoʻl hisoblash markazlari;

yoʻlovchilar poyezdlarida, oldindan sotiladigan chipta kassalarida hisobi va taqsimlash sektorlari.

667. Stansiyalar, razyezdlar va peregonlarda yoʻlovchilarga xizmat koʻrsatish qurilmalari, poyezdlarni qabul qilish va joʻnatish yoʻllari va parklari, yuk ortish-tushirish va manyovrlar operatsiyalarini ishlab chiqarish joylari, harakatlanuvchi tarkibni jixozlash, ularga texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlash, stansiyalarda navbatchi boʻlgan poyezdlarning uchrashuvlari, shuningdek omborlar, oʻtish joylari yoritilishi kerak.

668. Yoʻlovchi toʻxtash joylarida yoʻlovchi platformalari va yoʻlovchilar uchun xonalar yoritilishi lozim.

669. Yoritish poyezdlar harakati va manevr xavfsizligini, avtoulovlarga chiqish va tushirishda yoʻlovchilar xavfsizligini, xizmat koʻrsatuvchi xodimlarning uzluksiz va xavfsiz ishlashini va yuklarni himoya qilishni hisobga olgan holda belgilangan talablarga javob berishi lozim.

670. Tashqi yoritish signal chiroqlarining aniq koʻrinishiga taʼsir etmasligi kerak.

671. Uchastka va boshqa yirik stansiyalarning elektr taʼminoti energiya tizimlaridan yoki mavjud elektr stansiyalaridan, elektrlashtirilgan temir yoʻllarning uchastkalarida esa eng yaqin tortish podstansiyalaridan taʼminlanishi kerak.

672. Temir yoʻl atrofida kerakli elektr quvvatiga ega boʻlgan elektr energiya manbalari mavjud boʻlmagan holda, texnik-iqtisodiy ravishda asoslanganda aralashtirilgan elektr va issiqlik energiya ishlab chiqaradigan alohidagi elektrstansiyalarni loyihalashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

673. Elektrstansiyada mavjud agregatlar soni ikkidan kam boʻlmasligi va bir agregat ishdan chiqqanda hamma isteʼmolchi elektr taʼminoti uzilmasligini hisobga olib tanlanishi kerak.

674. Temir yoʻl liniyasini elektrlashtirish rejalashtirilgan taqdirda, isteʼmolchilarni 5 yilgacha vaqtinchalik elektr taʼminoti bilan taʼminlashni koʻchma elektr stansiyalarini oʻrnatish, vaqtinchalik elektr stansiyalarini qurish yoki mavjud elektr stansiyalarini vaqtinchalik ishlatib turish uchun kengaytirish va boshqa loyihaviy yechimlar oraqali koʻzda tutish kerak.

675. Temir yoʻl uzellari va yirik stansiyalarni elektr energiyasi bilan taʼminlash uchun moʻljallangan elektr stansiyalari, pasaytiruvchi transformator podstansiyalari, 35 kV va undan yuqori kuchlanishli elektr uzatish liniyalari loyihalari yuklamalarning istiqbolli oʻsishini hisobga olgan holda hududni elektr energiyasi bilan taʼminlashning tasdiqlangan sxemasi asosida ishlab chiqilishi kerak.

676. Temir yoʻl liniyasini elektrlashtirishda temir yoʻl tarmoqlari va uchastkalari elektr taʼminotini elektr energiyasi bilan yangi energiya manbalariga oʻtkazishning maqsadga muvofiqligi texnik-iqtisodiy hisob-kitoblar bilan asoslanishi lozim.

677. Elektr oʻtkazmalari boʻlgan temir yoʻl uchastkalarida oraliq stansiyalar, oʻtish joylari, quvib oʻtish punktlari, oʻtish joylari va chiziqli isteʼmolchilarning (peregonlardagi binolar, temir yoʻl kesishmalari va boshqalar) elektr taʼminoti kontakt tarmogʻi ustunlariga tortib qoʻyiladigan boʻylamasiga elektr uzatish liniyalaridan nazarda tutilishi lozim.

678. Toraygan hududlarda joylashgan elektrlashtirilmagan temir yoʻl liniyalarida, yuqori kuchlanishli boʻylama elektr taʼminoti liniyalarining ustunlarini kontakt tarmogʻi ustunlarining oʻlchamlari doirasida oʻrnatish lozim. Bunda, ularga kontakt tarmogʻini osish imkoniyatini hisobga olish zarur.

679. Boʻylamasiga liniyalar quyidagicha loyihalashtirilishi lozim:

oʻzgaruvchan tokli elektrlashtirishda 25 kV kuchlanish bilan — ISR (ikkita sim — rels);

tizimiga muvofiq oʻzgarmas tok bilan elektrlashtirilganda 10 kV kuchlanishli.

680. Boʻylama liniyalar uchun texnik — iqtisodiy jihatdan asoslab berilganda 6 va 35 kV kuchlanishlardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

681. Boʻylamasiga elektr uzatish liniyalari avtomatik blokirovkalash moslamalarini quvvatlash uchun zaxira sifatida ishlatilishi kerak.

682. Oʻzgaruvchan tokda elektr tortuvchi temir yoʻllari uchastkalarida tegishli asoslar bilan bitta sim-rels (BSR) tizimiga muvofiq 25 kV kuchlanishli avtomatik avtoblokirovkalash liniyasini (bitti sim-rels) avtoblokirovkaning simini va ikkita sim — rels (ISR) liniyasining simini kontakt tarmogʻining umumiy tayanchiga osgan holda qurish kerak.

683. Avtoblokirovka bilan jihozlangan elektrlashtirilmagan temir yoʻllar uchun ikkita uzunlikdagi liniyalardan biri — alohida punktlarga va hududdagi isteʼmolchilar elektr taʼminoti uchun, ikkinchisi — avtoblokirovka elektr taʼminoti uchun loyihalashtirilishi lozim.

684. Ikkala liniya ham umumiy tayanchlarda joylashgan boʻlishi kerak (ikki zanjirdagi liniyalar). Tegishli asos bilan ikkita alohida liniya loyihalashtiriladi. Har bir liniyaning kuchlanishi 10 kV ga teng ravishda olinishi lozim. Texnik-iqtisodiy asoslanganda boshqa kuchlanishlarni qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.

685. Avtoblokirovkasiz elektrlashtirilgan temir yoʻl liniyalarida elektr taʼminoti variantini tanlash (boʻylama chiziqni qurish yoki mahalliy manbalardan olinadigan quvvat) texnik-iqtisodiy asoslangan boʻlishi lozim.

686. Boʻylamasiga elektr uzatish liniyalari loyihalashtirganda temir yoʻl yuklamalarga qoʻshimcha kichkina qishloq-xoʻjalik va maishiy isteʼmolchilarning elektr yuklamalarining ulanishini ham hisobga olish kerak.

687. Boʻylamasiga elektr uzatish liniyalari ajratkichlar bilan seksiyalarga boʻlinishi lozim.

688. Elektrlashtirilgan joylarda seksion ajratkichlar tortish podstansiyalarida va stansiya gorlovinalariga yaqin boʻlgan stansiyalarda oʻrnatilishi lozim.

689. Elektrlashtirilmagan joylarda, uchastkaning navbatchilik xonasi yonida seksion ajratkichlar nazarda tutilgan boʻlishi kerak.

Ikki zanjirli liniyalarda seksion ajratkichlarni oʻrnatish ikkala sxemada, bitta tayanchda amalga oshirilishi koʻzda tutilishi lozim.

690. 1 kV dan yuqori taqsimlash tarmoqlari kuchlanishining kattaligi texnik-iqtisodiy hisob-kitoblar bilan belgilanishi lozim.

691. Elektr manbai generatorining kuchlanishi 6,3 kV boʻlganida, taqsimlash tarmoqlarining kuchlanishini 6 kV qabul qilish kerak.

692. 6 kV kuchlanishli mavjud tarmoqlarni yanada yuqori kuchlanishga oʻtkazishning maqsadga muvofiqligi texnik-iqtisodiy jihatdan asoslangan boʻlishi lozim.

693. 1 kV gacha kuchlanishli elektr tarmoqlar toʻrt simli — 380/220 V kuchlanish, bitta fazali — 220 V kuchlanish bilan loyihalashtirilishi kerak.

694. Elektrlashtirilgan temir yoʻllarda 1 kV gacha boʻlgan tarmoqlarning toʻsib qoʻyish uchun kontakt tarmoqlarining tayanchlaridan foydalanish lozim.

695. Temir yoʻllarning elektr taʼminotini loyihalashda masofaviy elektr inshootlari va aloqa tarmoqlari hududlarining qurilishi nazarda tutilishi kerak.

21-bob. Signalizatsiya, markazlashtirish va blokirovkalash

696. Temir yoʻllar harakatlanish hajmiga va mehnat sharoitlariga qarab quyidagilar bilan jihozlangan boʻlishi lozim:

yoʻl avtomatik yoki yarim avtomatik bloklanishi;

strelkalar va signallarning elektr markazlashtirilishi yoki kalitli bogʻliqligi;

dispetcherli markazlashtirish;

stansiyalarda texnologik jarayonlarni mexanizatsiyalash va avtomatlashtirish qurilmalari;

avtomobil va temir yoʻllarning kesishish joylarida, yoʻl kesishmalarida va katta koʻprik va tunnellarda signallashtirish va toʻsiqlar uchun moslamalar.

697. Temir yoʻllar quyidagilar bilan jihozlanishi kerak:

mikroprosessorli markazlashtirish, avtomatik blokirovkalash va yarim avtomatik blokirovkalash;

mikroprotsessorli dispetcherlik markazlashtirish;

mikroprotsessorli avtomatik lokomotiv signallashtirish;

harakat tarkibi oʻqlarini sanash uchun elektron tizim;

harakat tarkibi va poyezd toʻsiqlarini boshqarish moslamalari;

harakat tarkibining haddan tashqari qizib ketgan gʻildirak aks kutilari (bukslari) ni aniqlash uchun texnik vositalar majmui.

698. IV toifadagi nofaol liniyalarda va shoxobcha yoʻllarida, shuningdek V toifadagi shoxobcha yoʻllarida poyezdlar harakati paytida aloqa vositasi sifatida harakatlanish xarakteriga ega boʻlgan telefon aloqasidan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi. Poyezdlarning harakatlanish xarakteriga ega boʻlgan shoxobcha yoʻllarida, shuningdek elektr temir yoʻl tizimidan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

699. Poyezdlar peregonlarda harakatlanganda signallashtirish va aloqa vositalarini tanlash, shuningdek stansiyalarda, oʻtish joylari va quvib oʻtish stansiyalarida kalitlar va signallarni boshqarish va oʻchirish tizimlarini tanlashni, loyihada beshinchi yilda harakatlanish hajmlariga qarab, shoxobcha yoʻllarida esa — sanoat korxonalarini qurish va foydalanishga topshirish muddati boʻyicha belgilanishi lozim.

700. Avtomatik blokirovkalashlarni loyihalashtirishda stansiyalarni strelkalar va signallarni elektr markazlashtirishi bilan jihozlanishi koʻzda tutilishi lozim.

701. Uchastka va boshqa yirik stansiyalarda keyingi 5 yil ichida strelka boʻyinlarini (gorlovina) sezilarli darajada qayta tashkil etish bilan yoʻlni rivojlantirishda, unga kirgan strelkalar sonini cheklash, kirish va guruh chiqish signallarini oʻrnatish va asosiy yoʻlni, qabul qilish-joʻnatish yoʻllarini izolyatsiyalash, shuningdek yoʻlovchi poyezdlarni qabul qilishga qabul qilish va joʻnatish yoʻllari, kirish va chiqish signallarining avtomatik yopilishini koʻzda tutishga yoʻl qoʻyiladi.

702. Bir yoʻlli uchastkalarni avtomatik blokirovkalash markazlashtirilgan dispetcherlik bilan loyihalashtirilishi, oraliq stansiyalarda katta mahalliy ish olib boriladigan bekatlar bundan mustasno (manyovrlash ishlari poyezdlarni qabul qilish va joʻnatishdan ajratib qoʻyilmagan boʻlsa), bu yerda elektr markazlashtirish bilan avtomatik blokirovkalash nazarda tutilishi lozim.

703. Ikki yoʻlli uchastkalar uchun, tegishli asoslash bilan, dispetcherlik markazlashtirilishini loyihalash kerak.

704. Avtomatik blokirovkalash dispetcherlik nazorati qurilmalari bilan toʻldirilishi lozim.

705. Ikki yoʻlli va koʻp yoʻlli uchastkalarda barcha yoʻllar boʻylab poyezdlar harakatlanganda bir xil signallashtirish va aloqa uskunalari ishlatilishi lozim.

706. Avtomatik blokirovkalash avtomatik lokomotiv signallashtirish va avtoulov (avtostop) moslamalari bilan toʻldirilishi lozim.

707. Stansiyalarda avtomatik lokomotiv signallashtirish moslamalari bilan asosiy yoʻllarni, shuningdek 50 km/h dan yuqori tezlikda poyezdlarning toʻxtovsiz oʻtishlari taʼminlanuvchi qabul qilish va joʻnatish yoʻllarini jihozlash kerak.

708. Svetoforlarning oʻrnatilishi hisob-kitoblarga, shuningdek temir yoʻllaridan texnik foydalanish qoidalariga muvofiq loyihalashtirilishi lozim.

709. Avtomatik blokirovkalash uch fazali signallashtirish tizimi bilan loyihalashtirilishi kerak.

710. Toʻrt fazali signallashtirish tizimi bilan avtomatik blokirovkalash loyihalanishiga yoʻl qoʻyiladi.

711. Ikki yoʻlli liniyalarda har bir yoʻl boʻylab bir tomonlama harakatlanish uchun avtomatik blokirovkalash poyezdlar har bir yoʻl boʻylab notoʻgʻri yoʻnalishda harakatlanishini taʼminlaydigan (yoʻllardan birini taʼmirlash paytida) avtomatik lokomotiv signallashtirish qurilmalari bilan loyihalashtirilishi lozim.

712. Qizgʻin (intensiv) poyezdlar harakatiga ega boʻlgan koʻp yoʻlli va shahar atrofi temir yoʻl uchastkalarida, shuningdek tegishli asoslangan xolatda esa ikki yoʻlli ogʻir zoʻriqqan temir yoʻl uchastkalarida har bir yoʻlda ikki tomonlama harakatlanish uchun avtomatik blokirovkalash loyihalashtirilishi kerak.

713. Uch fazali signallashtirishli avtomatik blokirovkalash loyihalashtirish vaqtida svetoforlarni oʻrnatish uchun hisoblangan vaqt oraligʻi yoʻl-yoʻlakay harakatlanuvchi poyezdlarning harakatlanish chegarasi uch blok-uchastka sifatida qabul qilish lozim.

714. Ajratish punktlaridan chiqish joylarida poyezdlarni toʻxtashdan keyingi harakati paytida, hisoblangan intervalni saqlab qolgan holda va bir vaqtning oʻzida toʻxtovsiz harakatlanishning uchta blok-uchastkali chegaralanishini taʼminlagan holda poyezdlarni ikkita blokli uchastkaga ajratishni taʼminlash kerak.

715. Shahar atrofi qatnov poyezdlari intensiv harakatlanadigan uchastkalarda, svetoforlarni oʻrnatish uchun vaqt oraligʻi va boshqa shartlar loyihalash topshirigʻiga binoan oʻrnatilishi lozim.

716. Uch fazali signallashtirishli avtomatik blokirovkalash bilan jihozlangan liniyalarda yonma-yon joylashgan svetoforlar orasidagi masofasi toʻliq xizmat toʻxtash yuli uzunligi va yuqori tezlik, shuningdek favqulodda toʻxtash yoʻlini avtomatik lokomotiv signallashtirish moslamalari va avtotoʻxtash qurilmalarining ishlashi uchun zarur boʻlgan vaqtni hisobga olgan holdagi uzunligidan kam boʻlmasligi hamda bu masofa 1000 m dan kam boʻlmasligi kerak.

717. Blok-uchastka uzunligi 2600 m dan, bekatlarga kirishdan oldingi blok-uchastkaning uzunligi 1500 m dan oshmasligi lozim. Belgilangan uzunliklardan oshib ketishga loyihada tegishli asoslar mavjud boʻlganda yoʻl qoʻyiladi.

718. Toʻrt fazali signallashtirishli avtomatik blokirovkalash bilan jihozlangan liniyalardagi yonma-yon joylashgan svetoforlar orasidagi masofa quyidagi shartlarga javob berishi lozim:

ikkita yonma-yon joylashgan uchastkaning uzunligi belgilangan joy uchun toʻliq xizmat toʻxtash yoʻli va poyezdlarning mumkin boʻlgan yuqori tezligi bilan belgilangan toʻxtash masofasining uzunligidan kam boʻlmasligi, shuningdek favqulodda toʻxtash yoʻlini avtomatik lokomotiv signallashtirish moslamalari va avtotoʻxtash qurilmalarining ishlashi uchun zarur boʻlgan vaqtni hisobga olgan holdagi uzunligidan kam boʻlmasligi hamda bu masofa 1000 m dan kam boʻlmasligi kerak;

har bir blok-uchastkaning uzunligi ushbu yoʻnalishda harakatlanuvchi poyezdlarning yuqori tezligini svetoforlarning sariq chirogʻida oʻtuvchi hisob tezligigacha pasayishi va bu tezlikdan (xuddi toʻliq xizmat toʻxtashi va favqulodda toʻxtash yoʻlini avtomatik lokomotiv signallashtirish moslamalari va avtotoʻxtash qurilmalarining ishlashi uchun zarur boʻlgan vaqtni hisobga olgan holdagi kabi), poyezdni taqiqlovchi ishorali svetofor oldida toʻliq toʻxtaguniga qadar boʻlgan masofadan kam boʻlmasligi lozim.

719. Yarim avtomatik blokirovkalash bilan jihozlangan uchastkalarda stansiyalarni strelkalari va signallarining elektr markazlashtirilishi koʻzda tutilishi lozim.

720. Stansiyalar kalitli bogʻliqlik bilan jihozlangan hollarda, qabul qilish-joʻnatish yoʻllarini boʻshligini nazorat qiluvchi qurilmalar nazarda tutilishi lozim.

721. Yirik stansiyalar va tugun (uzel)larni elektr markazlashtirish loyihalarida, tugun (uzel)ning istiqbolli rivojlanishini hisobga olgan holda, poyezdlar va manyovrlarni oʻtkazish masalalarini toʻliq yechimi koʻzda tutilishi lozim. Loyihalarda stansiyaning texnologik jarayonining barcha darajalarida eng samarali zamonaviy texnik vositalar nazarda tutilishi lozim.

722. Strelkalar va signallarni boshqarish uchun bitta elektr markazlashtirishning posti qurilishi lozim. Tegishli texnik-iqtisodiy asoslash bilan postlarning soni koʻproq boʻlishi kerak, bunda stansiyadagi barcha yoʻnaltirilgan harakatlarni boshqarish bitta elektr markazlashtirish postidan amalga oshirilishi kerak.

723. Elektr markazlashtirish stansiyalariga tutash peregonlar avtomatik blokirovkalash bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

IV toifali liniyalar va shoxobcha yoʻllarida poyezdlar harakatlanayotganda boshqa signallashtirish va aloqa vositalari qoʻllanilishiga yoʻl qoʻyiladi.

724. Elektr markazlashtirish bilan jihozlangan intensiv poyezdlar harakat oʻlchami, shuningdek katta mahalliy ishlar amalga oshiriladigan stansiyalarda alohida manyovr harakatlarining yoʻnalishi nazarda tutilishi lozim.

725. Yoʻnaltirilgan manevrlarni muntazam ravishda amalga oshirish joylarida markazlashtirilgan strelkali oʻtish joylarini mahalliy boshqarish uchun manyovr ustunlari yoki manyovr postlari bilan taʼminlash lozim.

https://neolex.uz/uz/laws/law-7182159