Toʻliqsiz ish vaqti sharoitlarida ishlash toʻgʻrisida (175-son)

24.06.1994

Xalqaro Mehnat Tashkilotining

175-sonli Konvensiyasi

Xalqaro mehnat tashkilotining Bosh konferensiyasi,

Xalqaro mehnat byurosining Maʼmuriy kengashi tomonidan Jenevada chaqirilib va 1994-yil 7-iyunda oʻzining 81-sessiyasida yigʻilib,

1951-yildagi “Teng haq toʻlash toʻgʻrisida”gi Konvensiya, 1958-yildagi “Mehnat va mashgʻulotlar sohasidagi kamsitishlar toʻgʻrisida”gi Konvensiya va 1981-yildagi “Oilaviy majburiyatlari boʻlgan xodimlar toʻgʻrisida”gi Konvensiya va Tavsiyalar qoidalarining toʻliqsiz ish vaqtida ishlovchi xodimlarga taalluqliligini hisobga olib,

1988-yildagi “Bandlikka koʻmaklashish va ishsizlikdan himoya qilish toʻgʻrisida”gi Konvensiya va 1984-yildagi “Bandlik sohasidagi siyosat toʻgʻrisida”gi (qoʻshimcha qoidalar) Tavsiyalarining ushbu xodimlarga tegishliligini hisobga olib,

barcha xodimlar uchun samarali va erkin tanlangan bandlikning muhimligini, toʻliqsiz ish vaqti sharoitida ishlashning iqtisodiy ahamiyatini, bandlik siyosati sohasida qoʻshimcha ish joylarini yaratishda toʻliqsiz ish vaqti sharoitida ishlashning rolini hisobga olish lozimligini, shuningdek, bandlik, mehnat sharoitlari va ijtimoiy taʼminot kabi sohalarda toʻliqsiz ish vaqti sharoitida ishlovchilar himoyasini taʼminlash zarurligini eʼtirof etib;

sessiya kun tartibidagi toʻrtinchi masala sifatidagi toʻliqsiz ish vaqti sharoitida ishlashga oid bir qator takliflarni qabul qilish toʻgʻrisida qaror qabul qilib,

mazkur takliflarga xalqaro konvensiya shaklini berishga qaror qilib,

bir ming toʻqqiz yuz toʻqson toʻrtinchi yilning iyun oyining yigirma toʻrtinchi kunida 1994-yildagi “Toʻliqsiz ish vaqti sharoitlarida ishlash toʻgʻrisida”gi Konvensiya deb nomlanishi mumkin boʻlgan quyidagi konvensiyani qabul qiladi.

1-modda

Ushbu Konvensiyaga muvofiq quyidagilar:

a) “toʻliqsiz ish vaqti sharoitida ishlovchilar” atamasi taqqoslangan vaziyatda, normal ish vaqti toʻliq ish vaqtida ishlovchilarning normal ish vaqti davomiyligidan kamroq boʻlgan holda yollanib ishlovchi shaxsni anglatadi;

b) “a” kichik bandda koʻrsatilgan normal ish vaqti haftalik yoki maʼlum bir davr uchun oʻrtacha hisoblanishi mumkin;

s) “taqqoslash mumkin boʻlgan vaziyatda toʻliq ish vaqtida ishlovchilar” atamasi toʻliq ish vaqtida ishlovchi xodimni anglatadi, u:

i) bir xil turdagi mehnat munosabatlariga ega;

ii) ish yoki kasbning bir xil yoki oʻxshash turiga ega hamda

iii) xuddi shu boʻlinmada ishlaydi yoki aynan shu korxonada taqqoslash mumkin boʻlgan vaziyatda toʻliq ish vaqtida ishlovchi xodimlar boʻlmasa yoki agar mazkur korxonada taqqoslash mumkin boʻlgan vaziyatda toʻliqsiz ish vaqtida ishlaydigan xodim bilan bir xil iqtisodiy faoliyat sohasida toʻliq ish vaqtida ishlaydigan xodimlar boʻlmasa;

d) iqtisodiy, texnik yoki tarkibiy sabablarga koʻra normal ish soatlari davomiyligining jamoaviy qisqarishi tufayli qisman ishsizlik sharoitida boʻlgan toʻliq ish vaqtida ishlovchi xodimlar, toʻliqsiz ish vaqtida ishlovchi xodimlar deb hisoblanilmaydi.

2-modda

Ushbu Konvensiya boshqa xalqaro mehnat konvensiyalari asosida toʻliqsiz ish vaqtida mehnat qiluvchi xodimlarga nisbatan qoʻllaniladigan qulayroq qoidalarga daxl qilmaydi.

3-modda

1. Ushbu Konvensiya toʻliqsiz ish vaqtida ishlaydigan barcha xodimlarga nisbatan qoʻllaniladi. Bunda har bir aʼzo davlat tegishli ish beruvchilar va xodimlarning vakillik tashkilotlari bilan maslahatlashganidan soʻng, agar ularga nisbatan qoʻllanilishi jiddiy xarakterdagi muayyan muammolarni keltirib chiqarsa, ayrim toifadagi xodimlar yoki boʻlinmalarni qoʻllashdan toʻliq yoki qisman chiqarib tashlashi mumkin.

2. Ushbu Konvensiyani ratifikatsiya qilgan va oldingi bandda nazarda tutilgan imkoniyatdan foydalanadigan har bir aʼzo davlat Xalqaro mehnat tashkiloti Ustavining 22-moddasiga muvofiq taqdim etilgan mazkur Konvensiyani qoʻllash boʻyicha oʻz maʼruzalarida istisno qilingan barcha alohida toifadagi xodimlar yoki boʻlinmalarni va bunday istisno nima uchun zarur deb hisoblanganligi yoki hali ham zarur deb hisoblanilishi sabablarni koʻrsatishi kerak.

4-modda

Quyidagilarga nisbatan toʻliqsiz ish kunida ishlaydigan xodimlar toʻliq ish kunida ishlaydigan xodimlar bilan bir xil himoyaga ega boʻlishini taʼminlash choralari koʻriladi:

a) jamoaviy muzokaralar tashkil etish huquqi, jamoaviy muzokaralar oʻtkazish huquqi va xodimlar vakillari sifatida faoliyat yuritish huquqi;

b) mehnat xavfsizligi va gigiyenasi;

s) mehnat va mashgʻulotlar sohasida kamsitish.

5-modda

Milliy qonunchilik va amaliyotga muvofiq toʻliqsiz ish vaqtida ishlaydigan xodimlar faqat toʻliqsiz ish vaqtida band boʻlganliklari sababligina asosiy ish haqini olmasligi, yaʼni bunda toʻliqsiz ish vaqtida ishlovchi xodimlarning asosiy ish haqi soatbay haq toʻlash, ishlab chiqarganiga qarab yoki ishbay hisoblanganda, taqqoslash mumkin boʻlgan vaziyatda va toʻliq ish vaqtida ishlovchilarning asosiy ish haqi bilan bir xil usulda hisoblanganda kamroq boʻlmasligi choralari koʻriladi.

6-modda

Kasbiy faoliyat bilan band boʻlgan xodimlar uchun qonunda nazarda tutilgan ijtimoiy taʼminot tizimlari toʻliqsiz ish vaqtida ishlaydigan xodimlar taqqoslash mumkin boʻlgan vaziyatda toʻliq ish kunida ishlovchilar foydalanadigan sharoitlarga teng sharoitlarga ega boʻlishi uchun oʻzgartirilishi kerak. Mazkur shartlar ish vaqtining davomiyligi, badallar yoki ish haqiga mutanosib ravishda yoki milliy qonunchilik va amaliyotga mos keladigan boshqa usullar bilan belgilanishi mumkin.

7-modda

Toʻliqsiz ish vaqtida ishlaydigan xodimlarga quyidagi sohalarda taqqoslanadigan vaziyatda toʻliq ish vaqtida ishlaydigan xodimlarga teng sharoitlarni taʼminlash choralari quyidagi sohalarda koʻriladi:

a) onalikni himoya qilish;

b) mehnat munosabatlarini tugatish;

s) har yillik haq toʻlanadigan taʼtil yoki haq toʻlanadigan bayram kunlari va

d) kasallik boʻyicha taʼtillar, bunda pul toʻlovlari ish vaqti yoki ish haqiga mutanosib ravishda hisoblanishi mumkinligi tushuniladi.

8-modda

1. Ish vaqti yoki ish haqi belgilangan minimal normadan past boʻlgan toʻliqsiz ish vaqtida band boʻlgan xodimlar aʼzo davlat tomonidan:

a) 6-moddada koʻrsatilgan har qanday qonuniy ijtimoiy taʼminot tizimlari doirasidan chiqarilishi mumkin. Bunda ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisa va kasb kasalligi bilan bogʻliq xavfsizlikka nisbatan qoʻllanilmaydi;

b) 7-moddada koʻrsatilgan sohalarda koʻriladigan har qanday chora-tadbirlar doirasidan chiqarilishi mumkin, qonun bilan belgilangan ijtimoiy taʼminot tizimlarida belgilanganidan tashqari, onalikni himoya qilish choralari bundan mustasno.

2. 1-bandda koʻrsatilgan minimal normalar asossiz ravishda koʻp sonli toʻliqsiz ish vaqtida mehnat qiluvchi xodimlarni istisno qilmaslik uchun yetarli darajada past boʻlishi kerak.

3. 1-bandda koʻzda tutilgan imkoniyatga ega boʻlgan aʼzo davlat:

a) amaldagi minimal normalarni davriy ravishda koʻrib chiqadi;

b) Xalqaro Mehnat Tashkiloti Ustavining 22-moddasiga muvofiq taqdim etilgan Konvensiyani qoʻllash boʻyicha oʻz maʼruzalarida amaldagi minimal normalarni koʻrsatadi va ularning sabablarini tushuntiradi. Shuningdek, chiqarib tashlangan xodimlarni himoya qilishni bosqichma-bosqich kengaytirish imkoniyati koʻrib chiqilayotganligi yoki chiqilmayotganligi haqida xabar beradi.

4. Ushbu moddada koʻrsatilgan minimal normalarni belgilash, qayta koʻrib chiqish va oʻzgartirish boʻyicha ish beruvchilar va xodimlarning eng maqbul vakillik tashkilotlari bilan maslahatlashuvlar oʻtkaziladi.

9-modda

1. Yuqoridagi 4 — 7-moddalarda nazarda tutilgan himoyani hisobga olgan holda, ham ish beruvchilar, ham xodimlar manfaatlariga mos keladigan samarali va erkin tanlangan toʻliqsiz ish vaqti sharoitlariga kirishni osonlashtirish choralari koʻriladi.

2. Bu choralarga quyidagilar kiradi:

a) toʻliqsiz ish vaqtiga toʻsqinlik qiladigan yoki unga rozilik berishi mumkin boʻlgan yoki unga nisbatan salbiy munosabatni keltirib chiqaradigan qonun hujjatlarini qayta koʻrib chiqish;

b) bandlik xizmatlaridan, ular mavjud boʻlganda, toʻliqsiz ish vaqtida ishlash imkoniyatlarini aniqlash va maʼlumotlarni tarqatish va ishga joylashtirish faoliyati davomida ular bilan tanishish;

s) bandlik siyosatida ishsizlar, oilaviy majburiyatlari boʻlgan xodimlar, keksa xodimlar, nogiron xodimlar va taʼlim olayotgan yoki tayyorgarlikdan oʻtayotgan xodimlar kabi muayyan guruhlarning ehtiyojlari va istaklariga alohida eʼtibor berish.

3. Ushbu chora-tadbirlar, shuningdek, toʻliqsiz ish vaqti sharoitlarida ish beruvchilar va xodimlarning iqtisodiy va ijtimoiy maqsadlariga qanchalik mos kelishi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni oʻrganish va tarqatishni oʻz ichiga olishi mumkin.

10-modda

Zarur hollarda, milliy qonunchilik va amaliyotga muvofiq, toʻliq ish vaqtidan toʻliqsiz ish vaqtiga yoki aksincha, ixtiyoriy ravishda oʻtishni taʼminlovchi choralar koʻriladi.

11-modda

Ushbu Konvensiya qoidalari, agar ular jamoaviy shartnomalar yoki milliy amaliyotga mos keladigan boshqa usulda qoʻllanilmasa, qonun hujjatlari bilan amalga oshiriladi. Bunday qonun hujjatlari qabul qilinishidan oldin ish beruvchilar va xodimlarning eng maqbul vakillik tashkilotlari bilan maslahatlashuvlar oʻtkaziladi.

12-modda

Ushbu Konvensiyani ratifikatsiya qilish toʻgʻrisidagi rasmiy yorliqlar roʻyxatdan oʻtkazish uchun Xalqaro mehnat byurosi Bosh direktoriga yuboriladi.

13-modda

1. Ushbu Konvensiya faqat Xalqaro Mehnat Tashkilotining ratifikatsiya yorliqlari Bosh direktor tomonidan roʻyxatga olingan aʼzolari uchun majburiydir.

2. Konvensiya Tashkilotning ikki aʼzosi ratifikatsiya yorliqlari Bosh direktor tomonidan roʻyxatga olingan kundan boshlab oʻn ikki oy oʻtgach kuchga kiradi.

3. Keyinchalik, ushbu Konvensiya Tashkilotga aʼzo har bir davlat uchun ratifikatsiya yorligʻi roʻyxatga olingan sanadan boshlab oʻn ikki oy oʻtgach kuchga kiradi.

14-modda

1. Ushbu Konvensiyani ratifikatsiya qilgan Tashkilotning har bir aʼzosi Konvensiya dastlabki kuchga kirgan kundan boshlab oʻn yil oʻtgandan keyin Xalqaro mehnat byurosi Bosh direktoriga roʻyxatdan oʻtkazish uchun yuborilgan denonsatsiya qilish toʻgʻrisidagi ariza orqali denonsatsiya qilishi mumkin. Denonsatsiya roʻyxatga olingan kundan boshlab bir yil oʻtgach kuchga kiradi.

2. Ushbu Konvensiyani ratifikatsiya qilgan va oldingi bandda koʻrsatilgan oʻn yil oʻtgandan keyin bir yil ichida ushbu moddada nazarda tutilgan denonsatsiya qilish huquqidan foydalanmagan har bir aʼzo uchun Konvensiya yana oʻn yil davomida amal qiladi. Keyinchalik aʼzolar ushbu moddada nazarda tutilgan tartibda har oʻn yillik tugashi bilan uni denonsatsiya qilishi mumkin.

15-modda

1. Xalqaro mehnat byurosining Bosh direktori Xalqaro Mehnat Tashkilotining barcha aʼzolarini Tashkilot aʼzolari tomonidan unga yuborilgan barcha ratifikatsiya yorliqlari va denonsatsiya toʻgʻrisidagi arizalar roʻyxatga olinganligi toʻgʻrisida xabardor qiladi.

2. Tashkilot aʼzolarini oʻzi olgan ikkinchi ratifikatsiya yorligʻi roʻyxatga olinganligi toʻgʻrisida xabardor qilganda, Bosh direktor ularning eʼtiborini ushbu Konvensiya kuchga kiradigan sanaga qaratadi.

16-modda

Xalqaro mehnat byurosining Bosh direktori Birlashgan Millatlar Tashkiloti Ustavining 102-moddasiga muvofiq roʻyxatdan oʻtkazish uchun Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh kotibiga oldingi moddalar qoidalariga muvofiq u tomonidan roʻyxatga olingan barcha ratifikatsiya yorliqlari va denonsatsiya toʻgʻrisidagi arizalarining toʻliq tafsilotlarini yuboradi.

17-modda

Xalqaro mehnat byurosining Maʼmuriy kengashi zarur deb topsa, u Bosh konferensiyaga ushbu Konvensiyani qoʻllash toʻgʻrisida maʼruzani taqdim etadi va Konferensiya kun tartibiga uni toʻliq yoki qisman qayta koʻrib chiqish masalasini kiritish maqsadga muvofiqligini koʻrib chiqadi.

18-modda

1. Agar Konferensiya ushbu Konvensiyani toʻliq yoki qisman qayta koʻrib chiqadigan yangi konvensiyani qabul qilsa va agar yangi konvensiyada boshqacha qoida nazarda tutilgan boʻlmasa, u holda:

a) qaysidir aʼzo tomonidan qayta koʻrib chiqiladigan yangi Konvensiyani ratifikatsiya qilish, 14-moddaning qoidalaridan qatʼi nazar, yangi qayta koʻrib chiqiladigan konvensiya kuchga kirgan taqdirda, ushbu Konvensiyani darhol denonsatsiya qilishga olib keladi;

b) yangi qayta koʻrib chiqilgan konvensiya kuchga kirgan kundan boshlab ushbu Konvensiya Tashkilot aʼzolari tomonidan ratifikatsiya qilish uchun yopiladi.

2. Ushbu Konvensiya har qanday holatda ham uni ratifikatsiya qilgan, lekin qayta koʻrib chiqilayotgan Konvensiyani ratifikatsiya qilmagan Tashkilotning aʼzolari uchun shaklan va mazmunan kuchda qoladi.

19-modda

Mazkur Konvensiyaning inglizcha va fransuzcha matnlari bir xil kuchga ega.

(imzolar)