Ishlayotgan ayollar va erkaklar uchun teng munosabatlar va teng imkoniyatlar: oilaviy majburiyatlarga ega ishchilar toʻgʻrisidagi

23.06.1981

Xalqaro Mehnat Tashkilotining

156-Konvensiyasi

Xalqaro Mehnat Tashkilotining Bosh konferensiyasi, Xalqaro Mehnat Byurosining Maʼmuriy kengashi tomonidan Jenevada chaqirilib va 1981-yilning 3-iyunida oʻzining oltmish yettinchi sessiyasida toʻplanib, Xalqaro Mehnat Tashkilotining maqsad va vazifalari boʻyicha, quyidagi “barcha insonlar irqi, eʼtiqodi yoki jinsidan qatʼi nazar, iqtisodiy barqarorlik va teng imkoniyat, erkinlik va qadr-qimmatlari taʼminlangan sharoitida oʻz moddiy farovonligiga va maʼnaviy rivojiga erishish huquqiga ega” degan qoidani eʼtirof etuvchi Filadelfiya deklaratsiyasini eʼtiborga olib, Xalqaro Mehnat Konferensiyasi tomonidan 1975-yilda qabul qilingan Ayol xodimlar uchun muomala va imkoniyat tengligi toʻgʻrisidagi Deklaratsiya qoidalarini hamda Ayol xodimlar uchun muomala va imkoniyat tengligini qoʻllab-quvvatlashga qaratilgan harakat dasturlari toʻgʻrisidagi Rezolyutsiya qoidalarini eʼtiborga olib,erkak va ayol xodimlar uchun muomala va imkoniyat tengligini taʼminlashga qaratilgan mehnat boʻyicha xalqaro konvensiyalar va tavsiyalarni, xususan, Teng haq toʻlash toʻgʻrisidagi 1951-yilgi Konvensiya va Tavsiya, Mehnat va ish turlari sohasida kamsitish toʻgʻrisidagi 1958-yilgi Konvensiya va Tavsiya hamda Inson resurslarini rivojlantirish toʻgʻrisidagi 1975-yilgi Tavsiyaning VIII boʻlimini eʼtiborga olib, Mehnat va ish turlari sohasida kamsitish toʻgʻrisidagi 1958-yilgi Konvensiyada oilaviy majburiyatlar oʻrtasidagi tafovutlar aniq belgilanmaganligini, shuni eʼtiborga olib, bu sohada qoʻshimcha standartlar qabul qilinishi lozimligini eslatib, Oilaviy majburiyatli ayol xodimlarning mehnati toʻgʻrisidagi 1965-yilgi Tavsiya qoidalarini eʼtiborga olib va u qabul qilingan paytdan buyon roʻy bergan oʻzgarishlarni hisobga olib, Birlashgan Millatlar Tashkiloti va boshqa ixtisoslashtirilgan muassasalar tomonidan ham erkak va ayollar uchun muomala va imkoniyat tengligi toʻgʻrisidagi xalqaro shartnomalar qabul qilinganligini hisobga olib, xususan, Xotin-qizlarning huquqlari kamsitilishining barcha shakllariga barham berish toʻgʻrisidagi 1979-yilgi Birlashgan Millatlar Tashkiloti Konvensiyasi muqaddimasining oʻn toʻrtinchi bandida Konvensiya ishtirokchilari boʻlgan davlatlar “erkak va ayollarning toʻla tengligiga erishish uchun jamiyatda va oilada ham erkaklarning, ham ayollarning mavqeyini oʻzgartirish lozimligini tushunadilar” deb taʼkidlanganligini eslatib, oilaviy majburiyatli xodimlar muammolari oila va jamiyatga doir keng masalalarning jihatlari boʻlib, milliy siyosat yuritishda ularni eʼtiborda tutish lozimligini tan olib, oilaviy majburiyatli erkak va ayol xodimlar oʻrtasida, shuningdek shularga oʻxshash xodimlar va boshqa xodimlar oʻrtasida muomala va imkoniyatlarning haqiqiy tengligini oʻrnatish zarurligini tan olib, barcha xodimlar oldida turgan muammolarning aksariyati oilaviy majburiyatli xodimlarga nisbatan ogʻirlashib borayotganini eʼtiborga olib, ularning ahvolini alohida ehtiyojlariga javob beradigan tadbirlar va umuman xodimlarning ahvolini yaxshilashga qaratilgan tadbirlar orqali yaxshilash zarurligini tan olib, oilaviy majburiyatli xodimlar: erkak va ayol xodimlar uchun muomala va imkoniyat tengligiga oid bir qancha takliflarni qabul qilishga qaror chiqarib va bu sessiya kun tartibining beshinchi bandi hisoblanib, mazkur takliflarga xalqaro konvensiya shaklini berishga qaror qilib, bir ming toʻqqiz yuz sakson birinchi yil iyun oyining yigirma uchinchi kunida quyidagi “Oilaviy majburiyatli xodimlar toʻgʻrisidagi 1981-yilgi Konvensiya” deb nomlanishi mumkin boʻlgan Konvensiyani qabul qildi:

1-modda

1. Ushbu Konvensiya qaramogʻidagi bolalariga nisbatan majburiyatga ega boʻlgan erkak va ayol xodimlarga nisbatan qoʻllaniladi, agar bunday majburiyatlar ushbu xodimlarning iqtisodiy faoliyatga kirishishi, unda qatnashishi yoki rivojlanishi imkoniyatlarini cheklaydigan boʻlsa.

2. Ushbu Konvensiya qoidalari, shuningdek boshqa, haqiqatdan ham ularning gʻamxoʻrlik yoki yordamiga muhtoj boʻlgan yaqin qarindoshlariga nisbatan majburiyatga ega boʻlgan erkak va ayol xodimlarga nisbatan qoʻllaniladi, agar bunday majburiyatlar ushbu xodimlarning iqtisodiy faoliyatga kirishishi, unda qatnashishi yoki rivojlanishi imkoniyatlarini cheklaydigan boʻlsa.

3. Ushbu Konvensiya maqsadlari uchun “qaramogʻidagi bola” va “boshqa, haqiqatdan ham ularning gʻamxoʻrlik yoki yordamiga muhtoj boʻlgan yaqin qarindosh” atamalari har bir mamlakatda ushbu Konvensiyaning 9-moddasida koʻrsatilgan usullardan biri orqali belgilanadigan shaxslarni anglatadi.

4. Ushbu moddaning 1 va 2-bandlarida nazarda tutilgan xodimlar bundan buyon “oilaviy majburiyatli xodimlar” deb ataladi.

2-modda

Ushbu Konvensiya iqtisodiy faoliyatning barcha tarmoqlariga va barcha toifadagi xodimlarga nisbatan qoʻllaniladi.

3-modda

1. Erkak va ayol xodimlar uchun munosabat va imkoniyatlarning haqiqiy tengligini taʼminlash uchun har bir aʼzo milliy siyosatning maqsadlaridan biri haq toʻlanadigan ishni bajaradigan yoki bajarishni xohlaydigan oilaviy majburiyatlarga ega boʻlgan shaxslarning kamsitishga uchramagan va imkon qadar kasbiy va oilaviy majburiyatlarni uygʻun tarzda birlashtirgan holda oʻz huquqlaridan foydalana olishidir.

2. Ushbu moddaning 1-bandi maqsadlaridagi “kamsitish” atamasi 1958-yildagi Mehnat va bandlik sohasidagi kamsitish toʻgʻrisidagi konvensiyaning 1 va 5-moddalarida taʼriflanganidek, mehnat va bandlikdagi kamsitishni anglatadi.

4-modda

Erkak va ayol xodimlar uchun haqiqiy teng huquqli munosabat va imkoniyatlarni oʻrnatish uchun milliy sharoit va imkoniyatlarga muvofiq barcha choralar koʻrilishi kerak:

a) oilaviy majburiyatlarga ega boʻlgan ishchilar oʻzlarining ishni erkin tanlash huquqidan foydalanishi lozim;

b) ularning bandlik va ijtimoiy taʼminot sharoitlari boʻyicha ehtiyojlari hisobga olinishi kerak.

5-modda

Shuningdek, barcha choralar milliy sharoit va imkoniyatlardan kelib chiqib, quyidagi maqsadlarda amalga oshiriladi:

a) mahalliy darajada tadbirlarni rejalashtirishda oilaviy majburiyatga ega xodimlarning ehtiyojlarini hisobga olish;

b) bolalarni parvarish qilish va oilaga yordam koʻrsatish boʻyicha muassasalar va xizmatlar kabi davlat yoki xususiy ijtimoiy xizmatlarni rivojlantirish yoki rivojlantirishga koʻmaklashish.

6-modda

Har bir davlatning vakolatli organlari erkak va ayol ishchilarga teng munosabat va teng imkoniyatlar tamoyili hamda oilaviy majburiyatlari boʻlgan xodimlarning muammolarini keng jamoatchilikka tushuntirishga koʻmaklashish maqsadida axborot va taʼlimni rivojlantirishni ragʻbatlantirish, shuningdek ushbu muammolarni hal qilishga yordam beradigan jamoatchilik fikrini ragʻbatlantirish boʻyicha tegishli choralarni koʻradilar.

7-modda

Milliy sharoit va imkoniyatlarga mos keladigan barcha chora-tadbirlar, shu jumladan kasbga yoʻnaltirish va oʻqitish choralari oilaviy majburiyatlari boʻlgan xodimlarga mehnat faoliyatini boshlash yoki davom ettirishlari va ushbu majburiyatlar bilan bogʻliq holda ishdan boʻshatilgandan keyin uni qayta tiklashlari uchun koʻriladi.

8-modda

Oilaviy majburiyatlar oʻz-oʻzidan mehnat munosabatlarini tugatish uchun asos boʻlolmaydi.

9-modda

Ushbu Konvensiya qonun yoki meʼyoriy-huquqiy hujjatlar, jamoa shartnomalari, tashkilotning ichki mehnat tartib qoidalari, arbitraj qarorlari, sud qarorlari yoki ushbu usullarning kombinatsiyasi yoki milliy sharoitlardan kelib chiqqan holda, milliy amaliyotga mos keladigan har qanday boshqa usullar bilan amalga oshirilishi mumkin.

10-modda

1. Ushbu Konvensiya qoidalari milliy sharoitlarni hisobga olgan holda, bosqichma-bosqich qoʻllanilishi mumkin, ammo ularni amalga oshirish uchun koʻrilgan choralar har qanday holatda ham, 1-moddaning 1-bandi qoʻllaniladigan barcha xodimlarga nisbatan qoʻllaniladi.

2. Ushbu Konvensiyani ratifikatsiya qilgan har bir aʼzo Xalqaro mehnat tashkiloti Ustavining 22-moddasiga muvofiq taqdim etilgan uni qoʻllash toʻgʻrisidagi birinchi maʼruzasida Konvensiya qoidalaridan qaysi biri boʻyicha ushbu moddaning 1-bandida nazarda tutilgan imkoniyatdan foydalanish va keyingi maʼruzalarida ushbu qoidalarni qay darajada amalga oshirganligi yoki amalga oshirish niyatida ekanligini maʼlum qiladi.

11-modda

Xodimlar va ish beruvchilar tashkilotlari, milliy sharoit va amaliyotga mos keluvchi usulda, ushbu Konvensiyaning qoidalarini amalga oshirishga qaratilgan chora-tadbirlarni ishlab chiqish va qoʻllashda ishtirok etish huquqiga ega boʻladilar.

12-modda

Ushbu Konvensiyani ratifikatsiya qilish toʻgʻrisidagi rasmiy hujjatlar roʻyxatga olinishi uchun Xalqaro Mehnat Byurosi Bosh direktoriga yuboriladi.

13-modda

1. Ushbu Konvensiya faqatgina ratifikatsiya qilish toʻgʻrisidagi hujjatlari Bosh direktor tomonidan roʻyxatga olingan Xalqaro Mehnat Tashkilotining aʼzolarinigina birlashtiradi.

2. Ushbu Konvensiya Tashkilot ikki aʼzosining ratifikatsiya qilish toʻgʻrisidagi hujjatlari Bosh direktor tomonidan roʻyxatga olingan sanadan keyin oʻn ikki oy oʻtgach kuchga kiradi.

3. Keyinchalik ushbu Konvensiya Tashkilotning har bir aʼzosi uchun uning ratifikatsiya qilish toʻgʻrisidagi hujjati roʻyxatga olingan sanadan keyin oʻn ikki oy oʻtgach kuchga kiradi.

14-modda

1. Ushbu Konvensiyani ratifikatsiya qilgan Tashkilotning aʼzosi Konvensiya dastlab kuchga kirgan sanadan oʻn yil oʻtganidan keyin Xalqaro Mehnat Byurosining Bosh direktoriga roʻyxatga olish uchun yuborilgan akt orqali Konvensiyani denonsatsiya qilishi mumkin. Bunday denonsatsiya denonsatsiya akti roʻyxatga olinganidan keyin bir yil oʻtgach kuchga kiradi.

2. Ushbu Konvensiyani ratifikatsiya qilgan Tashkilotning har bir aʼzosi, yuqoridagi bandda qayd etilgan oʻn yillik muddat oʻtganidan keyin, bir yil ichida mazkur moddada koʻzda tutilgan denonsatsiya huquqidan foydalanmagan boʻlsa, navbatdagi oʻn yillik muddatni kutishga majbur boʻladi va shunga muvofiq, u mazkur modda shartlariga binoan ushbu Konvensiyani har oʻn yillik muddat tugashi bilan denonsatsiya qilishi mumkin boʻladi.

15-modda

1. Xalqaro Mehnat Byurosi Bosh direktori Tashkilot aʼzolari tomonidan yuborilgan ratifikatsiya qilish toʻgʻrisidagi hujjatlari va denonsatsiya aktlarining barchasini roʻyxatga olganligi haqida Xalqaro Mehnat Tashkilotining barcha aʼzolariga xabar beradi.

2. Bosh direktor, unga yuborilgan ikkinchi ratifikatsiya qilish toʻgʻrisidagi hujjatni roʻyxatga olganligi haqida Tashkilot aʼzolariga xabar berganda, u Tashkilot aʼzolarining eʼtiborini Konvensiyaning kuchga kirish sanasiga qaratadi.

16-modda

Xalqaro Mehnat Byurosi Bosh direktori, Birlashgan Millatlar Tashkiloti Ustavining 102-moddasiga muvofiq, yuqoridagi moddalar qoidalariga binoan oʻzi roʻyxatga olgan ratifikatsiya qilish toʻgʻrisidagi hujjatlari va denonsatsiya aktlarining barchasiga oid toʻla maʼlumotlarni Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bosh kotibiga roʻyxatga olish uchun yuboradi.

17-modda

Har gal, Xalqaro Mehnat Byurosi Maʼmuriy kengashi zarur deb topganda, Bosh konferensiyaga ushbu Konvensiyaning qoʻllanilishi toʻgʻrisidagi maʼruzani taqdim etadi va uni toʻla yoki qisman qayta koʻrib chiqish haqidagi masalani Konferensiya kun tartibiga kiritish kerakligini yoki kerak emasligini koʻrib chiqadi.

18-modda

1. Agar Konferensiya mazkur Konvensiyani toʻla yoki qisman qayta koʻrib chiqadigan yangi konvensiya qabul qilsa va yangi konvensiyada zid keluvchi qoidalar mavjud boʻlmasa, u holda:

a) Tashkilotning biror aʼzosi tomonidan qayta koʻrib chiqilgan yangi konvensiyaning ratifikatsiya qilinishi, qonunning oʻz kuchi bilan, 14-modda qoidalaridan qatʼi nazar, mazkur Konvensiyaning zudlik bilan denonsatsiya qilinishiga olib keladi, bunda qayta koʻrib chiqilgan yangi konvensiya kuchga kirgan boʻlishi kerak;

b) qayta koʻrib chiqilgan yangi konvensiya kuchga kirgan sanadan eʼtiboran, mazkur Konvensiyaning Tashkilot aʼzolari tomonidan ratifikatsiya qilinishi toʻxtatiladi.

2. Mazkur Konvensiya, har qanday holatda, uni ratifikatsiya qilgan, ammo qayta koʻrib chiqilgan yangi konvensiyani ratifikatsiya qilmagan Tashkilot aʼzolari uchun amaldagi shakli va mazmuni oʻz kuchida qolaveradi.

19-modda

Mazkur Konvensiyaning inglizcha va fransuzcha matnlari bir xil kuchga egadir.