SHNQ 2.08.10-24 “Jismoniy tarbiya-sogʻlomlashtirish va sport inshootlari” shaharsozlik normalari va qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida (01/2-33-son)

18.07.2024

Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining

Buyrugʻi

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2024-yil 9-avgustda hisobga olindi, hisob raqami 269]

Oʻzbekiston Respublikasining Shaharsozlik kodeksi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 23-apreldagi 231-son “Qurilish sohasidagi normativ hujjatlarni xalqaro standartlar bilan uygʻunlashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq buyuraman:

1. SHNQ 2.08.10-24 “Jismoniy tarbiya-sogʻlomlashtirish va sport inshootlari” shaharsozlik normalari va qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Sport vazirligi, Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi, Energetika vazirligi, Ichki ishlar vazirligi, Milliy gvardiya, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligi hamda Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi bilan kelishilgan.

3. Ushbu buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Vazir B. ZAKIROV

Toshkent sh.,

2024-yil 18-iyul,

01/2-33-son

Kelishildi:

Ichki ishlar vaziri P. BOBOJONOV

2024-yil 4-iyun

Energetika vaziri J. MIRZAMAHMUDOV

2024-yil 7-iyun

Milliy gvardiyasi qoʻmondoni R. JOʻRAYEV

2024-yil 6-iyun

Favqulodda vaziyatlar vaziri A. KULDASHEV

2024-yil 13-iyun

Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vaziri A. ABDUXAKIMOV

2024-yil 15-iyul

Prezident huzuridagi ijtimoiy himoya milliy agentligi direktori M. OLLOYOROV

2024-yil 9-iyul

Sport vaziri A. IKRAMOV

2024-yil 26-iyun

Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi raisi B. YUSUPALIYEV

2024-yil 25-iyun

Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining 2024-yil 18-iyuldagi 01/2-33-son buyrugʻiga ILOVA

SHNQ 2.08.10-24 “Jismoniy tarbiya-sogʻlomlashtirish va sport inshootlari” shaharsozlik normalari va qoidalari

Mazkur shaharsozlik normalari va qoidalari (bundan buyon matnda SHNQ deb yuritiladi) yangi quriladigan, rekonstruksiya qilinadigan va mukammal taʼmirlanadigan jismoniy tarbiya-sogʻlomlashtirish va sport inshootlarini (bundan buyon matnda sport inshootlari deb yuritiladi) loyihalashtirishga qoʻyiladigan talablarni belgilaydi.

1-bob. Shaharsozlik normalari va qoidalari, sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga havolalar

1. Ushbu SHNQda quyidagi shaharsozlik normalari va qoidalari, sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari hamda texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga havolalar qoʻllanilgan:

SHNQ 1.02.07-19 “Qurilish uchun muhandislik-texnik izlanishlar”;

SHNQ 1.02.08-19 “Qurilish uchun muhandislik-geodezik qidiruvlar”;

SHNQ 1.02.09-15 “Qurilish uchun muhandislik geologiya izlanishlari”;

SHNQ 1.02.10-23 “Qurilish uchun muhandislik gidrometeorologiya izlanishlari”;

SHNQ 1.02.11-15 “Qurilish uchun muhandislik ekologiya izlanishlari”;

SHNQ 1.02.22-19 “Uchuvchisiz uchish apparatlari yordamida topografik kartalar va planlar tuzish maqsadida bajariladigan aerofototopografik sʼyomka texnologiyasi”;

SHNQ 1.03.02-04 “Hududlarni rivojlantirish va qurilishini rejalashtirish boʻyicha shaharsozlik hujjatlarining tarkibi, ishlab chiqish, kelishish va tasdiqlash tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnoma”;

SHNQ 2.04.02-19 “Suv taʼminoti. Tashqi tarmoqlar va inshootlar”;

QMQ 2.01.03-19 “Seysmik hududlarda qurilish”;

QMQ 2.01.07-96 “Yuklar va taʼsirlar”;

QMQ 2.04.20-22 “Turar joy obyektlari va jamoat binolarining muhandislik uskunalari uchun kommunikatsiya va dispetcherlash tizimlari. Loyihalash talablari”;

SHNQ 2.07.01-23 “Aholi punktlarining hududlarini rivojlantirish va qurishni shaharsozlik jihatidan rejalashtirish”;

SHNQ 2.07.02-22 “Qurilish obyektlarini nogironligi boʻlgan shaxslar hamda keksalar ehtiyojini inobatga olgan holda loyihalashtirish”;

SHNQ 2.07.05-19 “Yashil qurilish. Turar-joy va jamoat binolari”;

QMQ 2.01.05-19 “Tabiiy va sunʼiy yoritish”;

QMQ 2.01.08-19 “Shovqindan himoya”;

QMQ 2.04.18-22 “Shaharlar va qishloq aholi yashaydigan joylarni tashqi yoritish”;

SHNQ 2.02.01-19 “Binolar va inshootlarning asoslari (rasmiy manba: “Osnovaniya zdaniy i soorujeniy”);

SHNQ 2.04.17-2019 “Turar joy va jamoat binolarining elektr jihozlari”;

SHNQ 2.08.02-23 “Jamoat binolari va inshootlari”;

QMQ 3.05.06-97 “Elektrotexnik qurilmalar” (rasmiy manba: “Elektrotexnicheskiye ustroystva”);

QMQ 2.04.01-98 “Binolar ichki vodoprovodi va kanalizatsiyasi”;

QMQ 2.04.05-97 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash”;

SanQvaN 0306-02 “Suzish havzalarini loyihalash, qurish va ulardan foydalanish”;

SanQvaN 0368-19 “Jamoat hojatxonalarini loyihalash, qurish va ishlatish uchun sanitariya normalari va qoidalari”;

SanQvaN 0275-09 “Oʻzbekiston Respublikasi taʼlim tashkilotlarida jismoniy tarbiya, sport jihozlari va anjomlariga qoʻyiladigan gigiyeniya talablari” (rasmiy manba: “Gigiyenicheskiye trebovaniya k fizicheskomu vospitaniyu, sportivnomu oborudovaniyu i inventaryu v obrazovatelnix uchrejdeniyax Respubliki Uzbekistan”);

SanQvaN 0020-22 “Davolash-profilaktika muassasalarini loyihalashtirish, qurish va ekspluatatsiya qilishning sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari;

GOST 30494-2011 “Turar joy va jamoat binolari. Xonalardagi miqroiqlim parametrlari” (rasmiy manba: GOST 30494-2011 “Zdaniya jilie i obshestvennie. Parametri mikroklimata v pomesheniyax”);

GOST EN 378-1-2014 “Sovutish tizimlari va isitish nasoslari. Atrof-muhit xavfsizligi va muhofazasi talablari. 1-qism. Asosiy talablar, taʼriflar, klassifikatsiya va tanlash mezonlari” (rasmiy manba: GOST EN 378-1-2014 “Sistemi xolodilnie i teplovie nasosi. Trebovaniya bezopasnosti i oxrani okrujayushey sredi. Chast 1. Osnovnie trebovaniya, opredeleniya, klassifikatsiya i kriterii vibora”);

GOST EN 378-2-2014 “Sovutish tizimlari va isitish nasoslari Atrof-muhit xavfsizligi va muhofazasi talablari. 2-qism. Loyihalash, konstruksiya, tayyorlash, sinash, markirovkalash va hujjatlar” (rasmiy manba: GOST EN 378-2-2014 “Sistemi xolodilnie i teplovie nasosi. Trebovaniya bezopasnosti i oxrani okrujayushey sredi. Chast 2. Proyektirovaniye, konstruksiya, izgotovleniye, ispitaniya, markirovka i dokumentatsiya”);

GOST EN 378-3-2014 “Sovutish tizimlari va isitish nasoslari. Atrof-muhit xavfsizligi va muhofazasi talablari. 3-qism. Jihozlarni joylashtirish va xodimlarni himoya qilish” (rasmiy manba: GOST EN 378-3-2014 “Sistemi xolodilnie i teplovie nasosi. Trebovaniya bezopasnosti i oxrani okrujayushey sredi. Chast 3. Razmesheniye oborudovaniya i zashita personala”);

GOST EN 378-4-2014 “Sovutish tizimlari va isitish nasoslari. Atrof-muhit xavfsizligi va muhofazasi talablari. 4-qism. Ekspluatatsiya, texnik xizmat koʻrsatish, taʼmirlash va qayta tiklash” (rasmiy manba: GOST EN 378-4-2014 Sistemi xolodilnie i teplovie nasosi. Trebovaniya bezopasnosti i oxrani okrujayushey sredi. Chast 4. Ekspluatatsiya, texnicheskoye obslujivaniye, remont i vosstanovleniye”);

GOST R 22.1.12-2005 “Favqulodda vaziyatlarda xavfsizlik. Binolar va inshootlarning muhandislik tizimlarini monitoring qilish va boshqarishning strukturaviy tizimi. Umumiy talablar” (rasmiy manba: GOST R 22.1.12-2005 “Bezopasnost v chrezvichaynix situatsiyax. Strukturirovannaya sistema monitoringa i upravleniya injenernimi sistemami zdaniy i soorujeniy. Obshiye trebovanii”);

GOST R 53195.1-2008 “Binolar va inshootlarning xavfsizligi bilan funksional bogʻliq boʻlgan xavfsizlik tizimlari. 1-qism. Umumiy qoidalar” (rasmiy manba: GOST R 53195.1-2008 Bezopasnost funksionalnaya svyazannix s bezopasnostyu zdaniy i soorujeniy sistem. Chast 1. Osnovnie polojeniya”);

GOST R 53195.2-2008 “Binolar va inshootlarning xavfsizligi bilan funksional bogʻliq boʻlgan xavfsizlik tizimlari. 2-qism. Umumiy talablar” (rasmiy manba: GOST R 53195.2-2008 Bezopasnost funksionalnaya svyazannix s bezopasnostyu zdaniy i soorujeniy sistem. Chast 2. Obshiye trebovaniya”);

GOST R 53195.3-2015 “Binolar va inshootlarning xavfsizligi bilan funksional bogʻliq boʻlgan xavfsizlik tizimlari. 3-qism. Tizimlarga qoʻyiladigan talablar” (rasmiy manba: GOST R 53195.3-2015 Bezopasnost funksionalnaya svyazannix s bezopasnostyu zdaniy i soorujeniy sistem. Chast 3. Trebovaniya k sistemam — docs.cntd.ru”);

GOST R 53195.4-2010 “Binolar va inshootlarning xavfsizligi bilan funksional bogʻliq boʻlgan xavfsizlik tizimlari. 4-qism. Dasturiy taʼminotga qoʻyiladigan talablar” (rasmiy manba: GOST R 53195.4-2010 Bezopasnost funksionalnaya svyazannix s bezopasnostyu zdaniy i soorujeniy sistem. Chast 4. Trebovaniya k programmnomu obespecheniyu”);

GOST R 53195.5-2010 “Binolar va inshootlarning xavfsizligi bilan funksional bogʻliq boʻlgan xavfsizlik tizimlari. 5-qism. Xavfni pasaytirish chora-tadbirlari, baholash metodlari” (rasmiy manba: GOST R 53195.5-2010 “Bezopasnost funksionalnaya svyazannix s bezopasnostyu zdaniy i soorujeniy sistem. Chast 5. Meri po snijeniyu riska, metodi otsenki”).

2-bob. Atamalar va taʼriflar

2. Mazkur SHNQda quyidagi atamalar va ularning taʼriflari qoʻllanilgan:

jismoniy tarbiya-sogʻlomlashtirish inshooti — ommaviy jismoniy tarbiya tadbirlari va jismoniy tarbiya-sogʻlomlashtirish mashgʻulotlarini oʻtkazish uchun moʻljallangan, oʻziga qoʻyiladigan norma va talablarga javob beradigan yopiq yoki ochiq tipdagi inshoot;

sport inshooti — sport tadbirlari va ommaviy sport tadbirlarini, sport turlari boʻyicha oʻquv-mashq mashgʻulotlari va oʻquv-mashq yigʻinlarini oʻtkazish uchun moʻljallangan, oʻziga qoʻyiladigan norma va talablarga javob beradigan yopiq yoki ochiq tipdagi ixtisoslashtirilgan inshoot;

sport zonasi — sport inshootining asosiy hududi boʻlib, unda sport tadbirlari oʻtkaziladi va u xavfsizlik zonasi, texnik zona hamda sport tadbirlarini oʻtkazish uchun zarur boʻlgan uskunalarni oʻz ichiga oladi;

oʻyin maydoni — sport turlari boʻyicha oʻyinlar, musobaqalarni oʻtkazish uchun moʻljallangan sport zonasining funksional qismi;

yassi sport inshooti — ochiq turdagi maydonga ega boʻlgan va har xil sport turlari boʻyicha sport tadbirlari oʻtkaziladigan sport obyekti;

erkin zona — sport zonasi atrofidagi boʻsh fazo;

sport uskunasi — sport inshootiga joylashtiriladigan qurilmalar, moslamalar;

sport musobaqasi — sportchilar oʻrtasida yoki sportchilar jamoalari oʻrtasida har xil sport turlari (sport dissiplinalari) boʻyicha musobaqaning eng yaxshi ishtirokchisini aniqlash maqsadida jismoniy tarbiya yoki sport tadbirining tashkilotchisi tomonidan tasdiqlangan nizom (reglament) boʻyicha oʻtkaziladigan bellashuv;

sport tadbirlari — sport musobaqalarini, oʻquv-mashq jarayonini va sportchilar ishtirokida sport musobaqalariga tayyorgarlik koʻrish boʻyicha boshqa tadbirlarni oʻz ichiga oladigan tadbirlar;

universal sport zallari — bir necha sport turlari boʻyicha sport tadbirlarini oʻtkazishga moʻljallangan sport obyekti;

ommaviy jismoniy tarbiya tadbirlari — aholini jismoniy tarbiya mashgʻulotlariga jalb etishga va aholi oʻrtasida sogʻlom turmush tarzini shakllantirishga qaratilgan tadbirlar.

3. Ushbu SHNQda quyidagi qisqartmalar qoʻllanilgan:

OAV — ommaviy axborot vositalari;

CHOʻT — chiptali oʻtkazish tizimi;

BVOʻQ — bir vaqtda oʻtkazish qobiliyati;

UJT — umumiy jismoniy tayyorgarlik;

MJT — maxsus jismoniy tayyorgarlik;

YASTTP — yarim statsionar televizion translyatsiya punkti;

KNBT — kirishni nazorat qilish va boshqarish tizimi;

ATS — avtomatlashtirilgan telefon stansiyasi.

3-bob. Umumiy qoidalar

4. Sport zonalari va yordamchi xonalarning parametrlari sport inshootlarini loyihalashda inobatga olinishi lozim.

5. Sport inshootlarini loyihalashda ushbu SHNQning 1-ilovasi 1-jadvalida keltirilgan mazkur inshootlarning toifalari inobatga olinadi.

6. Sport inshootlarini loyihalashda hajmiy-rejaviy, konstruktiv va muhandislik yechimlarni tanlash ularning sigʻimi va tomoshabinlarni qabul qilish qobiliyatiga bogʻliq holda amalga oshirilishi kerak.

7. Sport inshootining sigʻimi sport tadbirlarini oʻtkazishda ushbu inshoot tribunalari va lojalariga joylashtiriladigan tashrif buyuruvchilar guruhlarining oʻrin-joylari soni bilan aniqlanishi lozim.

8. Bir nechta sport turlari boʻyicha sport tadbirlarini oʻtkazish uchun moʻljallangan sport inshootini loyihalashda uning sigʻimi sport inshootining eng katta sigʻdirish koʻrsatkichi boʻyicha yoki alohida ajratilgan tomosha zonalari sigʻimining jamlangan koʻrsatkichi boʻyicha aniqlanishi lozim.

9. Sport inshootlarining alohida turlari uchun BVOʻQ koʻrsatkichi ushbu SHNQning 1-ilovasi 2-jadvaliga muvofiq aniqlanishi kerak.

10. Sport inshootini loyihalashda uning koʻp funksiyaviyligini taʼminlovchi yechimlar inobatga olinishi kerak. Sport inshootining koʻp funksiyaviyligi unda har xil sport turlari boʻyicha sport tadbirlarini, konsert va ommaviy tadbirlarni oʻtkazish imkonini taʼminlashi lozim.

11. Sport inshootining koʻp funksiyaviyligiga uni tranformatsiyalash yordamida erishishga yoʻl qoʻyiladi.

4-bob. Sport inshootining xavfsizlik talablari

1-§. Sport inshootiga belgilangan umumiy talablar

12. Sport turlari boʻyicha ixtisoslashtirilgan yassi sport inshootlarining roʻyxati, qurilish oʻlchamlari va sport bilan shugʻullanuvchilar uchun yordamchi xonalarning maydonlarini aniqlash uchun zarur boʻlgan oʻtkazish qobiliyati, ustki ishchi qoplamasining turi ushbu SHNQning 2-ilovasi 3-jadvaliga asosan belgilanishi kerak.

13. Sport yadrosining oʻlchamlari ushbu SHNQning 2-ilovasi 3-jadvaliga muvofiq belgilanishi, uning oʻtkazish (qabul qilish) qobiliyati esa mazkur SHNQning 10-ilovasi 1-rasmi va 11-ilovasi 2-rasmida koʻrsatilgan yugurish yoʻlakchalarining hamda yengil atletika uchun moʻljallangan va bir-biri bilan qoʻshib boʻlmaydigan, shuningdek bir vaqtda foydalaniladigan boshqa joylarning oʻtkazish (qabul qilish) qobiliyati yigʻindisidan kelib chiqqan holda aniqlanishi lozim.

14. Aylanma yugurish yoʻlakchalarining uzunligi 400 m boʻlgan sport yadrosiga ega boʻlgan majmua tarkibida disk, bosqon, nayza va granata uloqtirish boʻyicha maydonchalar boʻlishi zarur.

Bunda, mazkur maydonchalarning oʻlchamlari ushbu sport turlari uchun moʻljallangan joylar sonini hisobga olgan holda mazkur SHNQning 2-ilovasi 3-jadvaliga asosan belgilanishi kerak.

15. Yassi sport inshootlarining ustki ishchi qoplamasi sifatida ushbu SHNQning 2-ilovasi 3-jadvalida keltirilgan maʼlumotlarga muvofiq quyidagilar qoʻllanilishi kerak:

optimal aralashma va sport gazonidan iborat boʻlgan suv oʻtkazmaydigan qoplama;

sintetik, asfalt-beton va betondan ishlanadigan suv oʻtkazmaydigan qoplama.

16. Ochiq sport inshootlari qoplamalarining turlari loyiha topshirigʻi va mazkur SHNQ ga asosan belgilanishi lozim.

17. Sport yadrosi uchun maydonchalar (sektorlar) statsionar toʻsiqlarga ega boʻlishi va ushbu SHNQning 10-ilovasi 1-rasmi va 11-ilovasi 2-3 rasmlariga asosan loyihalanishi lozim.

Tennis maydonchasi ushbu SHNQning 12-ilovasi 4-rasmida koʻrsatilgan oʻlchamlar boʻyicha loyihalanishi zarur. Ushbu toʻsiqlarda kengligi 3,5 m dan kam boʻlmagan darvozalar va darchalar boʻlishi kerak.

18. Yassi sport inshootlarini loyihalashda quyidagilar inobatga olinishi kerak:

inshoot uchun ajratilgan yer uchastkasini samarali rejalashtirish;

ratsional arxitekturaviy, konstruktiv va hajmiy-rejaviy yechimlar;

inshootga tegishli hududni va undagi xonalarni zonalashtirish;

xavfsizlikni taʼminlovchi tizimlarni yaratish;

tashrif buyuruvchilar, transport vositalari, yuklarni tekshirish va kuzatishning optimal tizimlari boʻlishi;

xavfsizlikni taʼminlash boʻyicha texnik vositalarni oʻrnatish.

19. Sport inshootiga tegishli hududda joylashgan binolardan odamlarning toʻsqinliksiz va xavfsiz ekspluatatsiya qilinishini taʼminlovchi joylar (maydonchalar, oʻtish joylari va boshqalar) nazarda tutilishi lozim.

20. Muhandislik-texnik taʼminotni monitoring qilish tizimi muhandislik tizimlarining ishlash qobiliyati va sport inshootining normal ekspluatatsiyasining nazorat qilinishini taʼminlashi kerak.

21. Tomosha zallarining balkonlari va tepa qavati sathlari oldi qatori roʻparasiga oʻrnatiladigan toʻsiqlar balandligi 0,8 m dan kam boʻlmasligi kerak.

22. Sport inshootlarining tribunalarida yondosh qatorlar pol sathlari 0,55 m dan farq qilganda qator oldidagi oʻtish yoʻlakchasi boʻylab balandligi 0,8 m dan kam boʻlmagan toʻsiq oʻrnatilishi lozim.

23. Tribunalar joylashtirilayotganda tomoshabinlar birinchi qatori roʻparasida toʻsiq boʻlishi, yon va koʻndalang tomonlardan oʻyin maydonigacha boʻlgan masofa tomoshabinlar xavfsizligini hisobga oladigan texnologik talablardan kelib chiqqan holda aniqlanishi lozim.

24. Yopiq sport inshootlarida tomoshabinlar oʻtirishi uchun vaqtinchalik oʻrnatilgan oʻrindiqlar agʻdarilishi yoki surilishining oldi olingan boʻlishi kerak.

2-§. Sport inshootining yongʻin xavfsizligi

25. Sport inshootlarini loyihalashda SHNQ 2.01.02-04, SHNQ 2.04.09-07, QMQ 2.04.20-98, SHNQ 2.08.02-23, QMQ 2.04.05-97 va mazkur SHNQ talablariga rioya qilinishi kerak.

26. Yopiq sport inshootlarining olovbardoshlik darajasi II dan past boʻlmasligi lozim.

27. Yordamchi xonalar faqat ikkinchi qavatga joylashtirilganda olovbardoshlik darajasi III boʻlgan bir va ikki qavatli korpuslarni loyihalashga yoʻl qoʻyilib, bunda har qanday holatda yordamchi xonalarni zal xonalaridan olovbardoshlik chegarasi REI 150 boʻlgan 1-tipli yongʻinga qarshi devorlar bilan ajratish kerak.

28. Tomoshabinlar oʻrindiqlariga ega boʻlgan sport korpuslarining olovbardoshlik darajasi I va II boʻlganda tomoshabinlar uchun (zalning transformatsiyalanishini hisobga olgan holda) statsionar va vaqtinchalik oʻrinlarning jamlangan sigʻdiruvchanligi chegaralanmasligi, bunda olovbardoshlik darajasi III boʻlgan bir qavatli korpuslarda tomoshabinlar oʻrindiqlarining jami soni 600 dan oshmasligi lozim.

29. Yopiq sport inshootlarida sigʻimi 300 tomoshabindan ortiq boʻlgan statsionar tribunalarning yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarini yonmaydigan materiallardan loyihalash kerak.

30. Tribunalar yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarining olovbardoshlik darajasi R 45 dan kam boʻlmasligi, sigʻimi 300 tomoshabindan kam boʻlgan statsionar tribunalarning yuk koʻtaruvchi konstruksiyalari uchun Yo1 dan yuqori boʻlmagan yonuvchi materiallarni qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

31. Transformatsiyalanadigan, suriladigan tribunalarning olovbardoshlik chegarasi, ularning sigʻimi qanday boʻlishidan qatʼi nazar, R 45 dan kam boʻlmasligi lozim.

Mazkur talab tomosha zali arenaning poli ustiga qoʻyiladigan vaqtinchalik tomoshabinlar oʻrindiqlariga nisbatan tatbiq etilmaydi.

32. Ochiq va yopiq sport inshootlari tribunalaridagi oʻrindiqlarni Yo1, Yo2 guruhidagi yonuvchan materiallardan tayyorlashga yoʻl qoʻyiladi, biroq ushbu materiallar yonganda oʻzidan zaharli moddalarni ajratib chiqarmasligi, bunda materiallar T1 guruhiga (toifasiga) tegishli boʻlishi lozim.

33. Sport-tomosha zallaridagi estrada polining yogʻoch qoplamasiga himoya vositalarini singdirish yoʻli bilan yonuvchanlikni Yo1 yoki Yo2 guruhining yonuvchanligigacha tushirish kerak.

34. Ochiq sport va tomosha inshootlarining har qanday sigʻdiruvchanlikka ega boʻlgan tribunalari osti qismiga yordamchi xonalar ikki va undan ortiq qavatlarda joylashtirilganda ushbu tribunalarning olovbardoshlik darajasi II dan kam boʻlmagan holda qabul qilinishi lozim.

35. Yordamchi xonalar tribunalar tagiga bir qavatli qilib joylashtirilganda tribunalar olovbardoshlik darajasi III boʻlishiga yoʻl qoʻyiladi.

36. Tribuna osti qismidan foydalanilmaydigan ochiq sport va tomosha inshootlari tribunalaridagi oʻrindiqlar qatorlarining soni 20 dan ortiq boʻlganda ushbu tribunalarning yuk koʻtaruvchi konstruksiyalari olovbardoshlik chegarasi REI 45 dan kam boʻlmagan yonmaydigan materiallardan tayyorlanishi kerak.

37. Qatorlari soni 20 dan kam boʻlganda tribuna osti qismidan foydalanilmaydigan tribunalar uchun IV olovbardoshlik chegarasini qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.

38. Yopiq va ochiq sport inshootlarining tribunalari ostiga joylashtiriladigan xonalarni tribunadan yongʻinga qarshi toʻsiqlar olovbardoshlik chegarasi REI 45 dan kam boʻlmagan orayopmalar, olovbardoshlik darajasi EI 45 dan kam boʻlmagan 1-tipli pardadevorlar bilan ajratish, bunda pardadevorlardagi eshiklar jips holatda oʻzi yopiladigan boʻlishi (eshiklarni yonuvchan materiallardan tayyorlashga ruxsat berilishi) kerak.

39. Tribunalar ostiga tirlarning oʻq-dorilarini hamda yonuvchan materiallarni saqlash xonalarini (inventar va tomoshabinlar oʻrindiqlarini saqlash xonalaridan tashqari) joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

40. Oʻq otadigan tirlarni ochiq va yopiq sport inshootlarining tribuna ostiga joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi, bunda tir qurollarini saqlash xonasi va qurol tuzatish ustaxonasini boshqa xonalardan olovbardoshlik chegarasi REI 45 boʻlgan yongʻinga qarshi 2-tipli devorlar va olovbardoshlik chegarasi REI 45 boʻlgan 3-tipli orayopmalar bilan ajratish lozim.

41. Ochiq va yopiq sport inshootlarining tribunalaridagi zinapoyalar, oʻtish yoʻlaklari va lyuklarning hisobiy kengligi (eni) 2,5 m dan katta boʻlganda ularda 0,9 m dan kam boʻlmagan balandlikda ajratib turuvchi tutqichlar boʻlishi lozim.

42. Lyuklar yoki zinapoyalarning hisobiy kengligi (eni) 2,5 m gacha boʻlganda ularga ajratib turuvchi tutqichlarni oʻrnatish talab etilmaydi.

43. Ochiq va yopiq sport inshootlari tribunalari zinapoyalarining qiyaligi 1:1,6 dan oshmasligi, 0,9 m dan kam boʻlmagan balandlikda tutqichlar (yoki ularning oʻrnini bosuvchi boshqa qurilmalar) oʻrnatilganda 1:1,4 qiyalikda loyihalashga yoʻl qoʻyiladi.

44. Sport inshootlarining evakuatsiya yoʻlaklarida, lyuklarda zinapoyalar va koʻtarilish pogʻonalari boʻlishiga yoʻl qoʻyilmasligi lozim.

45. Ochiq sport inshootlarining tribunalaridan evakuatsiya yoʻllarining 1 m kengligidagi odamlar soni ushbu SHNQning 19-ilovasi 23-jadvaliga asosan belgilanishi kerak.

46. Olovbardoshlik darajasi I, II boʻlgan tribunalardagi bitta evakuatsiya eshik ochiq joyiga yoki lyukiga toʻgʻri keladigan evakuatsiya qilinuvchilarning umumiy soni 1500 nafardan oshmasligi, olovbardoshlik darajasi III tribunalarda 30 foizga, olovbardoshlik darajasi IV boʻlganlarida esa 50 foizga kam boʻlishi kerak.

47. Olovbardoshlik darajasi I va II boʻlgan tomoshabinlar zallari va tomoshabinlar uchun tribunasi mavjud sport zallaridan evakuatsiya qilish vaqti mazkur SHNQning 19-ilovasi 24-jadvalidagi koʻrsatkichlariga muvofiq boʻlishi, bunda olovbardoshlik darajasi III va IV boʻlgan binolar uchun koʻrsatkichlar 30 foizga kamaytirilishi lozim.

48. Zalli xonalardan evakuatsiya chiqish joylari zal pol sathidan xonaning yarmi yoki undan koʻp balandligida joylashgan boʻlsa, evakuatsiya uchun zaruriy vaqt ushbu SHNQning 19-ilovasi 24-jadvalida keltirilgan koʻrsatkichlardan ikki baravar kam hisoblanishi kerak.

49. Zalning hajmi (W) 60 000 m3 dan yuqori boʻlganda uning ichidan zaruriy evakuatsiya vaqti quyidagi formula bilan aniqlanishi, bunda quyidagidan biroq 6 min dan koʻp boʻlmasligi zarur.

t = 0,115∙3W, (1)

50. Mazkur formula bilan hisoblangan zaruriy evakuatsiya vaqtini evakuatsiya chiqish joylari xona balandligining yarmisida joylashganida 35 foizga va zal balandligining 0,8 qismida joylashganda 65 foizga kamaytirish kerak.

51. Zaruriy evakuatsiya vaqti oraliq yoki kichik miqdorlarda boʻlganda interpolyatsiya boʻyicha, katta miqdorlarida ekstrapolyatsiya boʻyicha qabul qilinishi kerak.

52. Hajmi 60 000 m3 dan oshiq zalli binolardan zaruriy evakuatsiya chiqish vaqti 10 min dan oshmasligi lozim.

53. Yopiq sport inshootlaridagi zal xonalarining har bir chiqish joyidan (lyuk, eshik) evakuatsiya qilinuvchi tomoshabinlarning soni 600 kishidan oshmasligi kerak.

54. Sport arenasining parteri joylashtirilganda ikkita chiqish joyi loyihalanilgan boʻlsa, ular orasidagi masofa zal uzunligining yarmidan kam boʻlmasligi kerak.

55. Tomoshabinlar zallariga tutashgan kuluarlarning kengligi (tomoshabinlar uchun yoʻlak) 2,4 m dan kam boʻlmasligi kerak.

56. Tomoshabinlar zallarida eshik oʻrni oʻtish joylarining kengligi 1,2 m dan kam boʻlmasligi, lojaga chiqadigan eshik oʻrni joylarining kengligi esa 0,8 m dan kam boʻlmasligi lozim.

57. Tomoshabinlar zali va sport inshootlarining evakuatsiya yoʻllaridan (lyuklar) chiqish eshiklari oʻzi yopiladigan qurilma bilan jihozlanishi va zich yopilishi kerak.

58. Sportga moʻljallangan binolarda sprinkler qurilmalaridan foydalanishda suv purkash intensivligi 1 m2 maydonga 0,08 l/s, 120 m2 gacha boʻlgan maydonga bir vaqtning oʻzida tizimning 30 min ishlab turishi zarurligi hisoblaridan qabul qilinishi kerak.

59. Yopiq sport inshootlarining tribunalaridagi evakuatsiya chiqish lyuklarining eni 1,35 m dan, ochiq sport inshootlarining tribunalaridagi evakuatsiya chiqish lyuklarining eni 1,5 m dan kam boʻlmasligi kerak.

5-bob. Muhandislik tadqiqotlari

60. Sport inshootlarini loyihalash uchun muhandislik tadqiqotlarini olib borishda SHNQ 1.02.07-19, SHNQ 1.02.08-19, SHNQ 1.02.09-15, SHNQ 1.02.10-23, SHNQ 1.02.11-15 hamda SHNQ 1.02.22-19 ga rioya qilinishi lozim.

61. Muhandislik tadqiqotlariga quyidagilar kiritilish kerak:

muhandislik-geodezik;

muhandislik-geologik;

muhandislik-gidrometeorologik.

62. Sport inshootlarini loyihalashda muhandislik-geodezik, topografik-geodezik tadqiqotlar natijalari, joyning relyefi inobatga olinishi kerak.

63. Muhandislik-geodezik tadqiqotlarda bajariladigan ishlar tayyorgarlik, dala hamda ekspeditsiyada toʻplangan materiallarni xonada va laboratoriya sharoitida ilmiy ishlashni oʻz ichiga olishi kerak.

64. Muhandislik-geologik tadqiqotlar quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

joyning relyefi va geologik tuzilishi;

geomorfologik hamda gidrogeologik sharoitlar;

gruntlarning tarkibi, holati va xossalari;

geologik va muhandislik-geologik jarayonlar;

oʻzlashtirilgan hududlar sharoitlarining oʻzgarishi;

loyihalanayotgan obyektlarning geologik muhit bilan oʻzaro taʼsirlashish doirasida muhandislik-geologik sharoitlarning ehtimoliy oʻzgarishlari prognozi.

65. Muhandislik-gidrometeorologik tadqiqotlar hududning suv bilan bosilishini prognoz qilish, yer osti suvlari bazasida suv taʼminoti manbalarini izlash, geokriologik izlanishlar, kart, yer koʻchishlari va boshqa xavfli geologik jarayonlarni oʻrganish uchun muhandislik-geologik tadqiqotlar bilan birgalikda (kompleks) olib borilishi kerak.

6-bob. Sport inshootlarining hududlari va ularni yer uchastkalariga joylashtirish talablari

66. Sport inshootlarini shahar qurilishi hududiga joylashtirish va unga ajratilgan yer uchastkasining oʻlchamlari SHNQ 2.07.01-23, SHNQ 1.03.02-04 ga muvofiq belgilanishi lozim.

67. Sport inshootini tashrif buyuruvchilar guruhlari va ularning transport vositalarining turli funksional zonalarga toʻsqinliksiz kirishi va harakatlanishini taʼminlagan holda SHNQ 2.08.02-23 ga muvofiq loyihalash kerak.

68. Sport inshootining hududi va xonalari nogironligi boʻlgan shaxslarga qulayliklar yaratish uchun SHNQ 2.07.02-22 ga muvofiq loyihalanishi kerak.

69. Avturorgohdagi mashina-oʻrinlarining sonini hisoblash sport inshootining BVOʻQ va sigʻimini hisobga olgan holda SHNQ 2.07.01-23 hamda nogironligi boʻlgan shaxslarga qulaylik yaratish maqsadida SHNQ 2.07.02-22 ga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

70. Toʻxtash joylari nogironligi boʻlgan shaxslar uchun SHNQ 2.07.02-22 ga muvofiq joylashtirilishi lozim.

71. Sport inshootiga bevosita yaqin hududda nogironligi boʻlgan shaxslar, sportchilar, hakamlar, tomoshabinlar, shuningdek sport inshootiga xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlarning maxsus texnikasi uchun joylar boʻlishi kerak.

72. Sport inshootining hududiga tomoshabinlarning guruhlari ommaviy tarzda tashrif buyurganda avtobuslar uchun toʻxtash joylarini ushbu guruhlarni oqimlarga ajratgan va xavfsizlikni taʼminlagan holda joylashtirish lozim.

73. OAV transport vositalari va translyatsiyani amalga oshiruvchi maxsus texnika uchun toʻxtash joylari OAV ishlashi uchun ajratilgan zonaga joylashtirilishi kerak.

Bunda, kommunikatsiyalarni joylashtirish va YASTTPga ulash sport tadbirini televizion taʼminlash xizmatlariga berilgan texnik topshiriqqa muvofiq belgilanishi kerak.

74. Sport inshootining hududi SHNQ 2.07.02-22 va SHNQ 2.07.05-19 ga muvofiq obodonlashtirilishi kerak.

75. Sport inshootining tashqi sunʼiy yoritilishi QMQ 2.04.18-22ga muvofiq yaqin joylashgan turar joy binolarining ortiqcha yoritilmasligini taʼminlashi lozim.

7-bob. Sport inshootlarining hajmiy-rejaviy yechimlari

1-§. Hudud va uchastkaning rejalashtirilishi

76. Ochiq sport inshootlari hududlarining rejalanishi va hajmiy-rejaviy yechimlari SHNQ 2.07.01-23 ga va ushbu SHNQda belgilangan parametrlarga mos boʻlishi lozim.

77. Ochiq sport inshootlarini asosiy ochiq inshootlar, tribunalar, yopiq pavilonlar, yashil mavzelar, shuningdek ochiq hududlar va turli vazifalardagi akvatoriyalar bilan uygʻunlashgan holda loyihalash kerak.

78. Turar joylarni tribunalardagi tomoshabinlar shovqinidan himoya qilish uchun ular chegarasidan ochiq holatdagi statsionar tribunali ochiq yassi sport inshootigacha boʻlgan masofa QMQ 2.01.08-19 ga muvofiq belgilanishi zarur.

79. Sport zonalarida sport inshootlari va muayyan turdagi xizmat koʻrsatish vazifasidagi jismoniy tarbiya-sport xonalari, shuningdek davriy xizmat koʻrsatadigan jismoniy tarbiya-sport xonalari loyihalanishi kerak.

80. Muayyan turdagi xizmat koʻrsatuvchi obyektlarga tegishli boʻlgan ochiq sport inshootlarini turar joylar oldidagi hududlarda loyihalash lozim.

81. Alohida turuvchi ochiq yassi jismoniy tarbiya-sogʻlomlashtirish inshootlari va bloklashgan yassi inshootlar turar joy binolaridan quyidagi masofalarda joylashtirilishi lozim:

sport oʻyinlari va rollersport uchun inshootlar — 30 dan 40 m gacha;

nogironligi boʻlgan shaxslar uchun inshootlar, individual gimnastika mashgʻulotlari uchun inshootlar, bolalar uchun jismoniy tarbiya-rekreatsion maydonchalar 20 m gacha.

82. Bolalar va nogironligi boʻlgan shaxslar tomonidan foydalaniladigan inshootlar uchun turar joy binolari va ochiq yassi sport inshootlari (turar joy binnolarining yon tomonida joylashgan) orasidagi masofani 10 m gacha qisqartirishga yoʻl qoʻyiladi.

83. Umumiy oʻrta taʼlim tashkiloti sinfxonalarining derazalaridan sport oʻyinlari (toʻp oʻyinlari) va sport snaryadlarini uloqtirish maydonchalarigacha boʻlgan masofa 25 m dan kam boʻlmasligi kerak (balandligi 3 dan 15 m gacha boʻlgan toʻsiqlar boʻlganda). Boshqa sport turlari uchun bu masofani 10 m gacha qisqartirishga yoʻl qoʻyiladi.

84. Davriy ravishda ishlaydigan sport inshootlarini jamoat joylari, turar joy hududidagi umumiy foydalaniladigan yashil hududlar hamda rekreatsiya zonalariga ochiq yassi jismoniy tarbiya-sport va jismoniy tarbiya rekreatsiya inshootlarini, jismoniy tarbiya-sogʻlomlashtirish uchun moʻljallangan xonalarni, koʻp funksiyali va ixtisoslashgan sport-sogʻlomlashtirish majmaulari hamda turli vazifadagi suv havzalarini, sport-dam olish markazlarini oʻz tarkibiga kiritgan holda joylashtirish kerak.

85. Davriy ravishda ishlaydigan sport inshootlarini rekreatsion zonalar (sport parklari, faol dam olish zonalari)da loyihalash lozim.

86. Jamoat va rekreatsiya zonalarida joylashgan ochiq sport inshootlarining alohida ajratilgan uchastkalari toʻsiqlarga, hududga kirish uchun ikkitadan kam boʻlmagan kirish joylariga, qattiq qoplamali yoʻllarga ega boʻlishi kerak.

87. Bloklashtirilgan ochiq yassi sport inshootlardan konkida ommaviy uchish uchun qishda foydalanish nazarda tutilishi lozim, bundan sintetik va gazonli qoplamlarga ega boʻlgan maydonchalar mustasno.

88. Ochiq sport inshootlarida yordamchi xonalardan mashgʻulotlar oʻtkaziladigan joylarga oʻtish yoʻlaklari tomoshabinlar yoʻlaklari bilan kesishmasligi kerak.

89. Ochiq sport inshootlarining tribunalaridagi kirish joylari oldida bir nafar tomoshabinga 0,5 m2 yuza toʻgʻri kelishidan kelib chiqqan holda erkin maydonchalar nazarda tutilishi kerak.

Tomoshabinlarning sport inshooti hududi boʻylab harakatlanish yoʻlaklarining eni 500 tomoshabinga 1 m toʻgʻri kelishini hisobga olgan holda loyihalanishi lozim.

90. Jismoniy tarbiya va sport bilan shugʻullanuvchilar hamda tomoshabinlar yuradigan yoʻlaklar qoplamasining yuzasi (shu jumladan, ochiq sport inshootlardagi yoʻlaklar sirti yomgʻir va qor taʼsiri ostida) sirpanchiq boʻlmasligi kerak.

91. Sport inshootining yer uchastkasida chimli (gazon qoplamali) oʻyin maydonlari boʻlganda, ushbu uchastka tarkibida chim oʻstirish joyi boʻlishi kerak.

Chim oʻstirish joyining yuzasi bitta oʻyin maydonidagi gazon qoplamasi yuzasining 15 foizini, ikki va undan ortiq oʻyin maydonlari boʻlganda esa ushbu yuza umumiy maydonning kamida 10 foizni tashkil etishi kerak.

92. Ochiq sport inshootlari yer uchastkasining perimetri boʻylab yoʻl tomondan eni 5 m dan kam boʻlmagan daraxtzorli yoki boʻtazorli shamol va changdan himoya qilish yoʻlaklari boʻlishi lozim.

93. Sport majmuasiga kiruvchi ochiq yassi sport inshootlaridagi alohida maydonlar guruhlarining perimetri boʻylab eni 3 m dan kam boʻlmagan boʻtazorli ekinlar maydonlari nazarda tutilishi lozim.

94. Ochiq maydonlar shovqindan akustik ekranlar yoki kengligi 10 m dan kam boʻlmagan yashil oʻsimliklar bilan himoyalangan boʻlishi kerak.

95. Katta ochiq sport inshootlari va sport majmualari, jismoniy tarbiya hamda sport boʻyicha asosiy mashgʻulotlar zonasida ochiq sport inshootlarining tribunalari hamda sportchilar, murabbiylar, hakamlar va tomoshabinlar uchun yordamchi xonalar va hududlar joylashtirilishi kerak.

96. Jismoniy tarbiya va sport boʻyicha asosiy mashgʻulotlar zonasi sport turlari boʻyicha inshootlarni guruhlashtirgan holda namoyish va tayyorgarlik koʻrish zonalariga (turli sport oʻyinlari, yengil atletika va suv sporti turlari uchun inshootlarga) ajratilishi lozim.

97. Jismoniy tarbiya va sport boʻyicha asosiy mashgʻulotlar zonasi evakuatsiya yoʻlaklari hamda individual va shahar transporti turargohlari bilan bevosita bogʻlangan boʻlishi kerak.

98. Xizmat koʻrsatish zonasiga maʼmuriy-xoʻjalik xonalari, ustaxonalar, omborlar, qozonxonalar, xoʻjalik hovlilari va boshqalar joylashtirilishi lozim.

99. Dam olish zonasi izolyatsiyalangan yashil uchastkalarga joylashtirilishiga yoʻl qoʻyiladi, ushbu zonada jismoniy tarbiya bilan shugʻullanuvchilar, sportchilar, personal va tomoshabinlarning dam olishini taʼminlovchi kafe, gazeta-jurnal shoxobchalari va boshqalar boʻlishi kerak.

100. Ochiq sport inshootlarining ichki kommunikatsiya tizimi sport inshootlarini bir-biri va asosiy evakuatsiya yoʻllari bilan bogʻlash uchun asosiy piyodalar magistrallari hamda ikkinchi darajali yoʻlaklarni oʻz ichiga kiritishi lozim.

101. Hududga kirish joylari (bir kishiga 0,2 dan 0,3 m2 yuza toʻgʻri kelishini inobatga olgan holda) va tribunalar oldidagi maydonchalarda (bir kishiga 0,3 dan 0,5 m2 yuza toʻgʻri kelishini inobatga olgan holda) odamlar oqimi va evakuatsiyani tartibga solish maqsadida ushbu maydonchalarni jihozlash kerak.

102. Ochiq sport stadionini loyihalashda uning bosh rejasining kompozitsion yadrosi asosiy inshoot sifatida xizmat qilishi inobatga olinishi lozim.

103. Jismoniy tarbiya bilan shugʻullanuvchilar va tomoshabinlar oqimlarining harakatlanishi uchun moʻljallangan asosiy magistrallar sport inshootlarining asosiy kompozitsion oʻqlari boʻlib xizmat qilishi loyihalash jarayonida inobatga olinishi zarur.

Ochiq sport inshootlari bosh rejasining kompozitsiyasi turli inshootlarni kompozitsiyaning asosiy yadrosiga nisbatan guruhlab joylashtirishning simmetrik, assimetrik va erkin usullariga asoslanishi lozim.

104. Ochiq sport inshootlari bosh rejalari kompozitsiyasining erkin usullari funksional talablarni landshaft, relyef va boshqa mahalliy sharoitlar bilan toʻliq uygʻunlashtirish imkonini taʼminlashi kerak.

105. Asosiy ichki magistrallar boshlanadigan asosiy kirish joylari shahar transporti bekatlari va individual transport avtoturargohlari oldiga joylashtirilishi (avtoturargohda bir nafar tomoshabinga 2 m2 yuza toʻgʻri kelishi) lozim.

106. Joyning relyefi ochiq sport inshootlari bosh rejasining umumiy kompozitsion yechimiga sezilarli taʼsir koʻrsatishini hisobga olish zarur.

Joyning tabiiy xossalari, undagi mavjud yashil oʻsimliklar va tabiiy suv havzalaridan toʻliq foydalanishga, yer ishlarining minimal hajmida koʻtarmalar va oʻymalar balansining ratsional yechimiga alohida eʼtibor qaratilishi kerak.

107. Sport oʻyinlarining turlari uchun moʻljallangan oʻyin maydonlari va maydonchalarini joylashtirishda sport inshootining boʻylama oʻqini meridiandan 20° gacha ogʻdirish bilan meridianal oriyentirlash kerak.

108. Sakrash mashqlarining qurilmalari, nayza va yadro hamda disk uloqtirish maydonchalari, shuningdek toʻgʻri chiziqli yugurish yoʻlaklari jismoniy tarbiya bilan shugʻullanuvchilarning koʻzlari quyoshga qaratilmasligini hisobga olgan holda joylashtirilishi (oriyentirlanishi) kerak.

Shamoldan himoyalanish uchun tribunalar va pavilonlarni asosiy ochiq inshoot atrofida bir-biriga zich (jips) holatda joylashtirish usulidan va joyning relyefidan oqilona foydalanishi lozim.

109. Oʻq otish turi va ularda qoʻllaniladigan qurol kalibri boʻyicha tirlarning vazifalari ushbu SHNQ 14-ilovasining 18-jadvaliga asosan belgilanishi kerak.

Kichik kalibrli oʻyin miltiqlari, shuningdek turli kalibrli revolver va toʻpponchalardan oʻq otishga moʻljallangan ochiq tirlarning uchastkalari turar joy va jamoat binolari hamda ommaviy dam olish joylaridan kamida 2 km, yarim ochiq tirlar kamida 300 m, oʻzining tarkibida yirik kalibrli miltiqlardan oʻq otish boʻyicha ochiq tirlarga ega boʻlgan oʻq otish inshootining uchastkalari yuqorida koʻrsatilgan binolardan kamida 6 km masofada joylashishi kerak.

110. Ochiq tirlarning uchastkalarida xavfsizlik zonalari (“oʻq uchish maydoni”) nazarda tutilishi, ularning oʻlchamlari (oʻq otish chizigʻidan hisoblanganda) yirik kalibrli miltiqlardan oʻq otish uchun — uzunligi (oʻq uchish yoʻnalishi boʻyicha) kamida 4,5 km va eni (har bir tomonda) 0,6 km dan kam boʻlmasligi, oʻq otishning boshqa turlari uchun mos ravishda 1,5 va 0,25 km dan kam boʻlmasligi kerak.

111. Pnevmatik quroldan oʻq otish uchun ochiq tirlarning uchastkalarida hamda oʻq otish uchastkasida yonma-yon joylashgan tirlar orasida “oʻq uchish maydoni” nazarda tutilmasligiga yoʻl qoʻyiladi.

112. Ochiq tirlarda oʻq otish yoʻnalishi shimolga yoki shimoliy-sharqqa qaratilgan boʻlishi lozim.

113. Sport inshootlarining hududida ijtimoiy va ish yuritish zonalarini loyihalashda rolikli konkilarda, skeytbordlarda harakatlanish uchun qattiq qoplamali maydonchalar alohida loyihalanishi kerak.

114. Rolikli konkilarda harakatlanish uchun moʻljallangan maydonchalarning oʻlchamlari va konstruksiyasi qatʼiy belgilanmaydi, bunda ularda harakatlanish uchun maydon 300 m2 dan kam boʻlmasligi lozim.

115. Skeytbordlarda harakatlanishga moʻljallangan maydon 15 × 15 m oʻlchamda (225 m2 yuzada) loyihalanishi lozim. Ushbu maydonlar quyidagilarga joylashtirilishiga yoʻl qoʻyiladi:

umumiy oʻrta taʼlim tashkiloti hovlilari va oʻyin maydonlariga;

muzda uchish maydonlariga;

toʻsiqlarga ega boʻlgan joylarga;

sport markazlariga;

ochiq parklar va dam olish zonalariga.

116. Shahar parklari va oʻrmonli parklardagi, shuningdek sport majmualari va mavzelardagi tabiiy soʻqmoqli yoʻlaklar va oʻrmonli yoʻlaklarda “sogʻlomlashtirish soʻqmoq yoʻlaklari” loyihalanishi lozim. Ushbu yoʻlaklarning uzunligi 900 dan 3000 m gacha, kengligi kamida 1,5 m boʻlishi kerak.

117. Rekreatsion zonalar, shahar parklari va sport majmualarida velosiped yoʻlaklari loyihalanishi kerak.

118. Velosiped yoʻlaklarining uzunligi qatʼiy belgilanmaydi, mahalliy sharoitlardan kelib chiqqan holda aniqlanishi kerak. Ikki tomonlama harakatlanishga moʻljallangan velosiped yoʻlaklarining kengligi (eni) 1 m dan kam boʻlmasligi lozim.

119. Voleybol maydonchasining perimetri (yoki ushbu maydoncha old chizigʻining chetki qirrasi) boʻylab toʻsiqlar, shu jumladan daraxt-boʻtali toʻsiq loyihalanishi kerak. Statsionar tribunalar boʻylab toʻsiqlar nazarda tutilmasligi lozim.

120. Tennis maydonining perimetri boʻylab toʻrsimon (teshiklari 3 × 3 sm boʻlgan metall panjarali) toʻsiq oʻrnatilishi lozim.

121. Tennis uchun moʻljallangan maydonlarning toʻsiqlari burchaklardan boshlab yon chiziqlar boʻylab 6 m dan kam va yon tomonlarda 3 m dan kam boʻlmagan masofada, qolgan qismda esa yon chiziqlar boʻylab 1 m dan kam boʻlmagan masofada oʻrnatilishi kerak.

Maydonlar yonma-yon joylashganda yon toʻsiqlar oʻrnatilmasligi kerak.

122. Yon tomonlar boʻylab toʻsiqqa toʻq rangli fonlar mahkamlanishi yoki toʻsuvchi toʻr orqasiga yashil oʻsimliklar ekish, ushbu toʻrga chirmashib oʻsuvchi oʻsimliklardan foydalanish lozim. Toʻsuvchi toʻrning bir qismini yoki uni butunlay yaxlit devor bilan almashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

123. Stol tennisi uchun moʻljallangan maydonning yon tomonlari boʻylab matodan tayyorlangan toʻq rangli fon yoki shamoldan yetarlicha himoya qiluvchi yashil oʻsimliklardan foydalanish zarur.

124. Bir nechta tennis stollari boʻlganda yoki tennis maydoni tavsiya etilgan oʻlchamlardan katta boʻlganda uning chegaralari boʻylab balandligi 0, 6 m dan kam boʻlmagan ajratuvchi toʻsiqlar nazarda tutilishi lozim.

2-§. Eshkakli qayiqda suzish sporti bazalari

125. Eshkakli qayiqda suzish sportining har bir turi uchun turli sinfdagi qayiqlar soni ushbu sport turi (turlari)ga moʻljallangan bazaning (bundan buyon matnda baza deb yuritiladi) vazifasiga bogʻliq holda bittadan kam boʻlmagan komplektni tashkil etishi kerak.

126. Eshkak eshish kanallarining oʻlchamlari va masofalari ushbu SHNQning 3-ilovasi 4-jadvaliga asosan belgilanishi lozim.

127. Tabiiy suv havzalaridagi erkin konfiguratsiyaga ega boʻlgan akvatoriyalar shugʻullanish trassalari bilan birgalikda uzunligi 200 — 300 m dan kam boʻlmagan va ularni trassaning egri chiziqli uchastkalari bilan bogʻlovchi toʻgʻri chiziqli uchastkalarga ega boʻlishi kerak.

128. Yuqori sport razryadlariga ega boʻlgan sportchilarning shugʻullanishi uchun akvatoriyalarning oʻlchamlari va konfiguratsiyasi ekipajlarning 10 km va undan katta masofada toʻxtamasdan harakatlanishiga moʻljallangan boʻlishi kerak.

129. Standart masofa (distansiya) 108 m dan kam boʻlmasligi lozim.

130. Eshkak eshish sporti boʻyicha tayyorgarlik mashgʻulotlarini oʻtkazish vaqtida qayiqlar orasidagi masofaning eng kami 1,5 m ni tashkil etishi zarur.

131. Qayiqlar komplektining tarkibi quyida koʻrsatilganlardan kam boʻlmasligi kerak:

akademik eshkak eshish uchun — 44 ta qayiq, shu jumladan bittalik eshkak eshishda — 7 ta, juftli ikkitalik eshkak eshishda 6 ta, boshqaruvchisiz ikki tomoni kurakchali ikkitalik eshkak eshishda 7 ta, boshqaruvchi bilan ikki tomoni kurakchali ikkitalik eshkak eshishda 3 ta, boshqaruvchisiz juftli toʻrttalik eshkak eshishda 3 ta, boshqaruvchi bilan juftlik toʻrttalik eshkak eshishda 3 ta, boshqaruvchisiz ikki tomoni kurakchali toʻrttalik eshkak eshishda 2 ta, boshqaruvchi bilan ikki tomoni kurakchali toʻrttalik eshkak eshishda 9 ta va sakkiztalik eshkak eshishda 4 ta;

baydarka va kanoeda eshkak eshish uchun 40 ta qayiq, shu jumladan bittalik baydarkalarda eshkak eshishda 16 ta, ikkitalik baydarkalarda eshkak eshishda 6 ta, toʻrttalik baydarkalarda eshkak eshishda 4 ta, bittalik kanoeda eshkak eshishda 8 ta, ikkitalik kanoeda eshkak eshishda 4 ta, koʻp oʻrinli kanoeda eshkak eshishda 2 ta;

qirgʻoq oldi eshkak eshishi uchun 48 ta qayiq, shu jumladan bittalik eshkak eshishda 12 ta, ikkitalik eshkak eshishda 12 ta, boshqaruvchi bilan juftli toʻrttalik eshkak eshishda 12 ta, boshqaruvchi bilan ikki tomoni kurakchali toʻrttalik eshkak eshishda 12 ta;

aholining eshkak eshish bilan shugʻullanishi uchun 24 ta qayiq, shu jumladan bittalik eshkak eshishda 12 ta, boshqaruvchi bilan eshkak eshishda 12 ta.

132. Bazalarining oʻtkazish qobiliyati ushbu bazaning vazifasiga bogʻliq holda eshkak eshish sportining turi boʻyicha quyidagilardan kam boʻlmagan holda belgilanishi lozim:

akademik eshkak eshish uchun bitta smenada 140 kishi;

baydarka va kanoeda eshkak eshish uchun bitta smenada 64 kishi;

ommaga moʻljallangan eshkak eshishda bitta smenada 44 kishi.

133. Universal bazalarning oʻtkazish qobiliyati eshkak eshish sporti turlarining har biri boʻyicha jami oʻtkazish qobiliyati bilan aniqlanishi lozim.

134. Asosiy va yordamchi xonalar roʻyxatiga quyidagilar kiritilishi kerak:

eshkak eshish qayiqlarini saqlash uchun ellinglar;

qayiqda akademik va qirgʻoq oldi eshkak eshish mashgʻulotlari uchun suv havzasi;

basketbol maydonchasi joylashtirilgan oʻyin zali;

umumjismoniy tayyorgarlik mashgʻulotlari uchun trenajyor zali;

qayiqda akademik va qirgʻoq oldi eshkak eshish mashgʻulotlari uchun maxsus ergometrli trenajyor zali;

jismoniy (shtanga koʻtarish boʻyicha) mashgʻulotlar zali;

qayta tiklanish va tibbiyot markazi;

kiyim almashtirish xonalari;

tarkibida ayollar shaxsiy gigiyena xonasi boʻlgan dushlar va sanitariya uzellari;

oʻquv-metodik xonalar;

xodimlar (personal) uchun xonalar;

sportchilar uchun dam olish xonasi;

ovqatlanish xonasi;

qayiqlarni taʼmirlash ustaxonasi;

avtoturargoh;

jamoat transporti uchun avtoturargoh;

shaxsiy transport uchun avtoturargoh.

135. Qayiqda eshkak eshish uchun suv havzasining kuniga 120 dan 180 gacha kishini qabul qilish qobiliyatida qayiqda akademik va qirgʻoq oldi eshkak eshish sporti uchun bino balandligi 4,2 m boʻlganda ushbu suv havzasining oʻlchami kamida 21 × 15 m boʻlishi kerak.

136. Qayiqda eshkak eshish havzasi bir tomonli, ikki tomonli va halqasimon boʻlishi lozim. Suv havzasining loyihasi qanday boʻlishidan qatʼiy nazar ushbu havza quyidagi majburiy shartlarga javob berishi kerak:

eshkak eshuvchilarning ish joylari tagida suv sirkulyatsiyasi uchun maxsus ichki kanal boʻlishi;

suvning ishchi hajmi ichki kanaldagi suv hajmiga teng boʻlishi;

juft va tarqoq joylashgan eshkaklar bilan eshish imkoni teng taʼminlangan boʻlishi;

suv havzasining tashqi devori toʻlqinlarni soʻndirish uchun maxsus kanalga ega boʻlishi;

eshkakchilarning joylari uchun tayanch hisoblangan devor sirti tashqi tomonga qarata qiya holatda boʻlishi;

eshkak kuragining oxirgi qismidan suv havzasining devorigacha boʻlgan eng kam masofa 30 cm ni tashkil etishi.

137. Basketbol zali baza binosining ichida joylashgan boʻlishi, shuningdek ushbu zal namunaviy oʻlchamlarga (30 × 18 × 7 m) va basketbol mashgʻulotlari zalini jihozlash kerak.

138. Umumjismoniy tayyorgarlik mashgʻulotlari uchun trenajyor zalining balandligi 6 m boʻlganda ushbu zal 21 m dan kam boʻlmagan uzunlik va 12 m dan kam boʻlmagan kenglikdagi oʻlchamlarga ega boʻlishi zarur.

139. Xona balandligi 3 m dan kam boʻlganda qayiqda akademik va qirgʻoq oldi eshkak eshish mashgʻulotlari uchun maxsus ergometrli trenajyor zalining uzunligi 16 m dan kam va kengligi 6 m dan kam boʻlmasligi lozim.

Ushbu xona yaxshi ventilyatsiyalanishi yoki undagi havo yaxshi konditsionerlanishi kerak.

140. Yil davomida ishlaydigan bazalarda jismoniy tayyorgarlik boʻyicha guruhli shugʻullanish uchun balandligi 3 m dan kam boʻlmagan xona (joy):

bir smenada bazaning qabul qilish qobiliyati 180 kishi va undan koʻp boʻlganda ushbu xona (joy)ning oʻlchami 18 × 9 m dan kam boʻlmasligi;

bitta smenada bazaning qabul qilish qobiliyati 120 dan 180 gacha kishi boʻlganda ushbu xona (joy)ning oʻlchami 12 × 9 m dan kam boʻlmasligi;

qabul qilish qobiliyati kichik boʻlgan baza va mavsumiy ishlaydigan bazalarning oʻlchami 9 × 6 m dan kam boʻlmasligi kerak.

141. Tibbiyot xonasi sportning qayiqda eshkak eshish turlari uchun moʻljallangan sport majmuasi inshooti binosining ichiga elling zonasi yonida joylashishi, boshqa binolarda faqat maydoni kamida 12 m2 boʻlgan birinchi tibbiy yordam koʻrsatish xonasi joylashishi lozim.

142. Tibbiy-diagnostika markazi asosiy xonalarining tarkibi va maydoni SanQvaN 0020-22 ga muvofiq belgilanishi lozim.

143. Laboratoriya (doping-nazorat) uchun moʻljallangan xona sport inshootining asosiy binosida elling zonasida joylashgan boʻlishi va quyidagilarni oʻz tarkibiga kiritishi zarur:

bir nafar shifokor uchun maydoni 10 m2 dan kam boʻlmagan xona;

shifokor xonasiga qoʻshilgan ikkita alohida (issiq va sovuq suv taʼminotiga ega boʻlgan) sanitariya uzeli;

doping topshirish uchun maydoni 10 dan 15 m2 gacha boʻlgan ikkita xona;

kutish uchun maydoni 50 m2 gacha boʻlgan hamda qulay kreslo va televizor joylashtirilgan, tibbiy koʻrik xonasiga va sanitariya uzeliga bevosita bogʻlangan katta xona.

144. Fizioterapiya xonasi tibbiyot markazi ichiga joylashtirilishi va ushbu xona maydoni 10 m2 dan kam boʻlmagan shifokor xonasi, maydoni 10 m2 dan kam boʻlmagan va shirmalar (yengil ramali pardadevor) bilan boʻlinmalarga ajratilgan fizioprotsedura xonasidan iborat boʻlishi kerak.

145. Erkak va ayollar sportchilar uchun massaj xonalari loyihalanishi lozim. Bunda, ushbu xonalarning maydoni 20 m2 dan kam boʻlmasligi lozim.

146. Qayiqda eshkak eshish sport turlari uchun sport inshootidagi dushlar va sanitariya uzellarining soni quyidagicha boʻlishi kerak:

erkaklar uchun kamida 15 ta va ayollar uchun kamida 10 ta dush;

erkaklar uchun kamida 20 ta sanitariya uzeli (hojatxona), 15 ta pissiuar va 15 ta rakovina hamda ayollar uchun 20 ta sanitariya uzeli (hojatxona) va 20 ta rakovina.

147. Sport inshooti sportchilar va murabbiylarning nazariy mashgʻulotlari, hakamlarning majlis oʻtkazishi uchun multimediya proyektori, doska, stol va stullar bilan jihozlangan kamida ikkita xonaga ega boʻlishi va ulardan har birining maydoni 20 m2 dan kam boʻlmasligi kerak.

148. Xonalar quyidagi maʼmuriy va xizmat koʻrsatuvchi xonalardan tashkil topishi lozim:

direktor xonasi (100 va undan ortiq xodimlar boʻlganda maydoni 24 m2, xodimlar soni 100 nafardan kam boʻlganda maydoni 12 dan 24 m2 gacha);

direktor oʻrinbosari (bosh muhandis) xonasi;

qabulxona;

bosh buxgalter xonasi — maydoni 10 dan 12 m2 gacha;

buxgalteriya xonasi — maydoni 14 dan 16 m2 gacha;

oʻquv-sport boʻlimi uchun 2 ta xona — maydoni 12 dan 14 m2 gacha;

akademik eshkak eshish murabbiylari uchun 2 ta xona — maydoni 9 dan 12 m2 gacha;

konferensiya zali — maydoni 72 dan 96 m2 gacha;

yongʻin xavfsizligi posti;

qoʻriqlash xodimlari uchun xona;

navbatchi matroslar-qutqaruvchilar uchun xona;

komendant uchun xona.

149. Sportchilar uchun dam olish xonasi ikki oʻrin-joyga moʻljallangan va issiq suv taʼminoti, dush, sanitariya uzeli, rakovinaga ega boʻlishi kerak.

150. Shugʻullanuvchilar va tomoshabinlarning ustki kiyimlari uchun garderob maydoni bir oʻringa 0,1 m2 yuza toʻgʻri kelishini hisobga olgan holda aniqlanishi va ushbu maydon 10 m2 dan kam boʻlmasligi zarur.

151. Klublarda kirish joyi oldida shugʻullanuvchilar va tomoshabinlar uchun vestibyul boʻlishi va u tashrif buyuruvchilarni avtomatik roʻyxatga oluvchi turniketlar bilan ajratilgan maydoni 4 dan 6 m2 gacha boʻlgan roʻyxatga olish xonasiga ega boʻlishi kerak.

152. Changʻilar, changʻi-rollerlar, rolikli konkilar, velosipedlar, eshkakli qayiqlar joylashgan uchun xona umumiy tarmoqqa ulangan kompyuter bilan jihozlangan ellinglardan birida joylashgan boʻlishi lozim.

153. Texnik xonalarga quyidagilar kirishi kerak:

bazaning jihozlari va inventarini taʼmirlash ustaxonalari;

choyshablar va sport kiyimlari hamda predmetlarini yuvish, quritish va dazmollash uchun xonalar (ushbu xonalar kir yuvish, quritish mashinalari va dazmollash taxtalari bilan jihozlangan boʻlishi zarur);

qoʻshimcha sport inventarini saqlash uchun omborxonalar;

yonuvchan-moylash va lok-boʻyoq materiallari, turli butlovchi qismlar hamda boshqalarni saqlash uchun omborxona;

qayiqlarni tashishga moʻljallangan baza avtotransporti uchun avtoturargoh (garaj)lar;

qoʻriqlash faoliyatini amalga oshiruvchi subyektlar uchun xona;

qutqarish va yongʻinga qarshi vositalarni saqlash uchun maydoni 10 m2 dan kam boʻlmagan xona (bunda, baza akvatoriyasi yaxshi koʻrinib turishi kerak);

motorli qayiqlarga yoqilgʻi quyish shoxobchasi;

motorli qayiqlarni saqlash uchun dok.

154. Qirgʻoqning akvatoriyaga bevosita tutashgan qismiga qoʻshimcha tarzda oʻlchamlari 25 × 11 m yoki 25 × 8,5 m dan kam boʻlmagan vannaga ega boʻlgan suzish havzasi joylashtirilishi kerak.

155. Qayiqlarni koʻzdan kechirish va suzishga shaylash (sozlash) uchun maydonchaga ega boʻlgan elling (ellinglar) prichallar hududida joylashishi va quyidagilardan kam boʻlmagan oʻlchamlarga (qayiqlarning bitta komplekti uchun) ega boʻlishi zarur:

akademik eshkak eshish uchun elling 27 × 18 m, maydoncha 42 × 18 m;

baydarka va kanoeda eshkak eshish uchun elling 20 × 6 m, maydoncha 26 × 6 m;

xalq foydalanishidagi eshkak eshish uchun elling 14 × 6 m, maydoncha 17 × 6 m.

156. Baydarka va kanoe hamda xalq foydalanishidagi eshkak eshish uchun ellinglarning balandligi (shiftdan past tomonga chiqib turuvchi konstruksiyalarning tagigacha) 3 m dan kam boʻlmasligi, akademik eshkak eshish uchun ushbu balandlik 4,2 m dan kam boʻlmasligi lozim.

157. Musobaqalar oʻtkazilishiga moʻljallangan bazalardagi qayiqlarni vaqtinchalik joylashtirish uchun (ikkita komandaga) ochiq maydonchalarning oʻlchamlari quyidagilardan kam boʻlmasligi kerak:

akademik eshkak eshish uchun — 54 × 6 m yoki 2 × (27 × 6 m);

baydarka va kanoeda eshkak eshish uchun 36 × 3 m yoki 2 × (18 × 3 m);

xalq foydalanishidagi eshkak eshish uchun 20 × 6 m ili 3 × (10 × 6 m).

158. Ellinglarning umumiy maydoni kamida 2000 m2 ni tashkil etishi zarur.

159. Landshaft yassi yoki suv qirrasi tomoniga qarata 10° dan katta boʻlmagan burchak ostida qiya boʻlishi lozim.

160. Ellinglarning darvozalari 2 m (2,5 m) × 2,5 m (3 m) dan kichik boʻlmagan oʻlchamga ega boʻlgan holda ikki tomonga suriladigan boʻlishi kerak.

161. Sport inshooti qayiqlarni shatakka olib tashiydigan avtomobillarni saqlash uchun yuzasi 50 m2 dan kam boʻlmagan maydonchaga ega boʻlishi lozim.

162. Tomoshabinlarga xizmat koʻrsatish tribunalari va joylari suv havzasining faqat bitta tomonida yoki uning har ikkala tomonida boʻlishiga yoʻl qoʻyiladi.

Sportning qayiqda eshkak eshish turlariga moʻljallangan sport inshootlarining turli toifalari uchun tribunalar doimiy yoki vaqtinchalik boʻlishiga yoʻl qoʻyiladi.

163. Bazaning bir smenada qabul qilish (oʻtkazish) qobiliyati 120 dan 180 gacha kishi boʻlganda baydarka va kanoeda eshkak eshish uchun suv havzasi zalining oʻlchami 15 × 9 m, balandligi 3 m boʻlishi kerak.

164. Bazaning bir smenada qabul qilish (oʻtkazish) qobiliyati 180 kishidan koʻp boʻlganda akademik eshkak eshish uchun qoʻshimcha ravishda zal loyihalanishi va uning oʻlchami 15 × 15 m dan kam boʻlmasligi, balandligi 4,2 m boʻlishi hamda baydarka va kanoeda eshkak eshish uchun oʻlchami 15 × 9 m dan kam boʻlmasligi, balandligi 3 m boʻlishi kerak.

165. Mavsumiy ishlaydigan va faqat aholi tomonidan foydalanishga moʻljallangan bazalarda mazkur SHNQning 164-bandida koʻrsatilgan zallar oʻrniga usti ayvon bilan yopilgan maydoncha 15 × 15 m dan kam boʻlmagan oʻlchamda va 4,2 m dan kam boʻlmagan balandlikda (baydarka hamda kanoeda eshkak eshish uchun 15 × 9 m dan kam boʻlmagan oʻlchamda, 3 m dan kam boʻlmagan balandlikda) loyihalanishi kerak.

3-§. Sport inshootlari va ularning yordamchi xonalariga qoʻyiladigan talablar

166. Sport inshootlaridagi kompleks maydonchalar va ulardagi alohida elementlarning minimal oʻlchamlari ushbu SHNQning 4-ilovasi 5-jadvaliga muvofiq belgilanishi kerak.

167. Toʻsiq yoʻlaklarining minimal uzunligi va eni quyidagicha boʻlishi zarur:

40 m, 7 m (10 dan 14 yoshgacha boʻlgan bolalar uchun);

70 m, 14 m (14 yoshdan katta bolalar va kattalar uchun).

168. Jismoniy tarbiya-sogʻlomlashtirish mashgʻulotlari uchun ochiq yassi sport inshootlarining gorizont tomonlari boʻyicha oriyentatsiyasi qatʼiyan belgilanmaydi.

169. Jismoniy tarbiya-sogʻlomlashtirish mashgʻulotlari uchun moʻljallangan ochiq yassi sport inshootlari oldida shugʻullanuvchilar uchun faqat sanitariya uzellari hamda koʻchma jihozlar va anjomlar (inventar)ni saqlash xonalari nazarda tutilishi kerak.

170. Ommaviy shugʻullanish uchun changʻi bazalaridagi yordamchi xonalarning tarkibi va maydonlari loyiha topshirigʻiga muvofiq belgilanishi lozim.

4-§. Universal zallarga ega boʻlgan koʻp funksiyali sport majmualari

171. Universal zallarga ega boʻlgan koʻp funksiyali sport majmualarida quyidagilar inobatga olinishi kerak:

sport zallarini loyihalashda sport zonasi ustidagi shift balandligiga qoʻyiladigan talablarga rioya qilinishi, bunda zona chegarasidan tashqarida balandlik 3 m dan kam boʻlmagan balandlikkacha bir tekis kamaytirilib borilishi;

sport tadbirlarini sport zonasiga birlashtirilgan bir nechta maydonchalarda bir vaqtda oʻtkazishga moʻljallangan universal sport zallarini loyihalashda universal sport zalining oʻtkazish qobiliyati ushbu maydonchalarning soni va vazifasiga bogʻliq holda ortishi;

sportning har xil turlari uchun bir nechta maydonchalarni (oʻyin maydonchalari) sport zaliga joylashtirishda ushbu maydonchalar orasida ajratuvchi qurilmalarni;

qoplamani va uni montaj qilish texnikasini saqlash xonasini (joyi);

universal sport majmualarida ularning sport zallari transformatsiyalanadigan (koʻchma) pardadevorlar bilan ajratilishi, har bir sport zali kiyim almashtirish xonalari bilan bevosita bogʻlangan boʻlishi, zalning ichki devori uzunligi boʻylab 2-1,2 m kenglikda oʻtish hisobiga zallarni boʻlish tizimini tashkil etishini;

sport zallari va yordamchi xonalarni loyihalashda maxsus texnika qoʻllaniladigan yuklash-tushirish ishlarini olib borish hamda sport-texnologik uskunalardan foydalanish zarurligini;

katta massali yoki yirik gabaritli uskunalar (yuk trenajyorlari, mobilli fermalar va boshqalar) joylashtiriladigan sport zallarini birinchi qavatga yuk koʻtaruvchi texnikaning kirish imkoniyatini;

sport zallarini ularning boʻylama devorlari boʻylab uskunalarni (gimnastika devorlari, mashgʻulotlarga moʻljallangan devorlar, gandbol, basketbol, tennis uchun shchitlar) oʻrnatish bilan loyihalashda ushbu uskunalarni derazasiz devorlarga yoki pastki qismi pol sathidan 4,5 m dan kam boʻlmagan balandlikda joylashgan derazalarga ega boʻlgan devorlarga oʻrnatishni;

mashgʻulotlar uchun moʻljallangan zallarni loyihalashda xavfsizlik zonasining gabaritlariga qoʻyiladigan talablarga rioya qilinishini;

sport zallarining oʻlchamlari, shuningdek xonalarning chiqib turuvchi konstruksiyalarning pastki qismigacha boʻlgan balandligi loyihalash topshirigʻiga muvofiq oʻrnatishni;

sport zonalarining asosiy parametrlari ushbu SHNQning 6-ilovasi 9-jadvalda keltirilgan koʻrsatkichlarga muvofiq belgilanishini.

172. Sport turlaridan vaqti-vaqti bilan foydalanish uchun universal sport zallarining oʻlchamlari sportning turlari uchun mazkur SHNQning 6-ilovasi 9-jadvalda keltirilgan eng katta koʻrsatkichlarga asosan belgilanishi lozim.

173. Sport zallari asosiy turlarining qurilish oʻlchamlari va sigʻimi ushbu SHNQning 5-ilovasi 7-jadvalga asosan belgilanishi zarur.

5-§. Suv sporti inshootlariga qoʻyiladigan talablar

174. Yopiq va ochiq oʻquv-mashgʻulot basseynlarining asosiy hisobiy parametrlari ushbu SHNQning 16-ilovasi 20-jadvaliga asosan belgilanishi kerak.

175. Suzishni bilmaydiganlar va bolalarni suzishga oʻrgatish uchun moʻljallangan vannalar basseyn binosida 50x25 m oʻlchamda loyihalanishi kerak.

176. Tomoshabinlarning oʻrindiqlariga va suvga sakrash qurilmalariga ega boʻlmagan basseynlardagi vannalar zalining balandligi (yurish yoʻlagi sathidan) quyidagilarga muvofiq loyihalanishi zarur:

sport mashqlari uchun vanna uzunligi 50 m boʻlganda, 6 m dan kam boʻlmasligi va vanna uzunligi 25 m boʻlganda, 5,5 m dan kam boʻlmasligi;

oʻquv-mashgʻulot va sogʻlomlashtirish mashqlari uchun vanna uzunligi 25 m boʻlganda, zal balandligi 4,2 m, vanna uzunligi 18 m dan oshmaydigan zallar uchun ushbu balandlik 3,6 m boʻlishi.

177. Universal va maxsus vannalarga, shuningdek suvga sakrash qurilmalariga hamda tomoshabinlarning oʻrindiqlariga ega boʻlgan zallarning balandligi texnologik talablar boʻyicha belgilanishi lozim.

178. Uzunligi 25 m va undan katta boʻlgan vannalarga ega boʻlgan basseynlar tarkibida tayyorgarlik mashgʻulotlari uchun sport zallari boʻlishi kerak.

179. Oʻlchamlari 25x8,5 m va undan kichik vannalar hamda ochiq basseynlarda tayyorgarlik mashgʻulotlari uchun zallar loyihalanmasligi, bunda vanna yaqinida tayyorgarlik mashgʻulotlari uchun maydoni 70 m2 dan kam boʻlmagan ochiq maydoncha boʻlishi lozim.

180. Vanna tubining nishabligi, vanna yon devorlarining boʻylama profili, vanna atrofidagi yoʻlakchalarning oʻqlari, suv ostini kuzatish tuynuklari (illyuminatorlar) texnologik talablar boʻyicha belgilanishi kerak.

Boʻylama tomonda uzunligi 50 m boʻlgan vannalar uchun uchta zinapoya, uzunligi 50 m dan kam boʻlgan vannalar uchun ikkita zinapoya, maydoni 100 m2 kam boʻlgan vannalar uchun bitta zinapoya loyihalanishi lozim.

181. Vanna tubi va devorlarining konstruksiyasi suv oʻtkazmaydigan va kimyoviy reagentlar taʼsiriga chidamli boʻlishi kerak.

182. Vanna tubi va devorlarining ichki yuzasi och rangda boʻlishi, bunda vanna tubi va devorlarining sirpanchiq boʻlmasligi lozim.

183. Suzish sporti basseynlaridagi vannalarning yon devorlari suv yuzasi ustida 0,3 m balandlikda vertikal va bir-biriga nisbatan parallel holatda boʻlishi kerak.

184. Basseyn vannasining perimetiri boʻylab yopiq vannalar uchun kengligi kamida 1,5 m boʻylab aylanib yurish yoʻlakchasi, ochiq vannalar uchun bu kenglik kamida 2 m boʻlishi, bunda yoʻlakchaning tashqi chegarasi boʻylab oʻrindiqlar joylashtirilishi lozim.

Aylanib yurish yoʻlakchasining sirti sirpanchiq boʻlmasligi va trap tomonga qarata 0,01-0,02 nishabga ega boʻlishi kerak.

185. Bolalar vannasi (suzishni bilmaydiganlar) uchun aylanib yurish yoʻlakchasi toʻsiq boʻylab 0,75 m kengliklikda belgilanishi, bunda yoʻlakchaning sirti yuzasi vanna toʻsigʻidan past, vanna toʻsigʻining balandligi 0,9-1,0 m boʻlishi kerak.

186. Yopiq basseynlarda isitiladigan aylanish yoʻlakchalari loyihalanishi lozim.

187. Start tumbasi, tramplinlarga ega boʻlgan toʻsiq boʻylab joylashgan yurish yoʻlakchasining kengligi texnologik talablarga asosan belgilanishi kerak.

188. Erkak va ayollarga alohida kiyim almashtirish xonalari, hojatxonalar va dushxonalar tambur orqali toʻgʻridan-toʻgʻri tutashgan boʻlishi lozim.

189. Shugʻullanuvchilar uchun kiyim almashtirish xonalari sport zali bilan bevosita yoʻlak (koridor) yoki faqat kiyim almashtirish xonalari va sport zali uchun moʻljallangan zinapoya orqali bogʻlanishi kerak.

190. Jamoalar oʻrtasida oʻtkaziladigan sport inshootlarida kamida toʻrtta kiyim almashtirish xonasi boʻlishi, ularning maydoni koʻp zalli sport inshootlarining kiyim almashtirish xonalari umumiy hisobiy maydoniga kiritilishi lozim.

191. Kiyim almashtirish xonalari bir nafar shugʻullanuvchiga kamida 1 m2 maydon toʻgʻri kelishini hisobga olgan holda loyihalanishi, bunda kiyim almashtirish xonalarida kiyim javonlari (0,3x0,5 m oʻlchamda), oʻrindiqlar, oyoq vannasi, qoʻl yuvish jihozi, koʻzgu, pol usti tarozisi boʻlishi kerak.

192. Basseynlarda kiyim almashtirish xonalari aylanib yurish yoʻlakchasi bilan bir sathda joylashishi va kiyim almashtirish xonalari basseynlar bilan faqat dushxonalar orqali bogʻlanishi, sport zali yoki tayyorgalik mashgʻulotlari xonasi bilan dushxonani aylanib oʻtgan holda bogʻlanishi kerak.

193. Ochiq vannalarga oʻtish uchun kengligi 1,8 m va chuqurligi kamida 0,5 m boʻlgan kanallar boʻlishi, start supasi boʻlmagan vannalar uchun mazkur kanalni vannaning yon tomonlariga joylashtirilishi zarur.

194. Basseynlarning texnik xonalari, xlorlanadigan xonalar va xlor omborlari alohida maxsus kirish joyiga ega boʻlishi lozim.

Xlorlanadigan xonalarni va xlor omborini yer sathidan pastga joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

195. Basseyndagi suv bir sutka davomida kamida uch martagacha tozalanishi (filtrlanishi) kerak.

196. Basseyn suvini tozalashda sirkulyatsion filtrlash usulidan foydalanish lozim.

197. Basseyndagi suvning optimal harorati 27 dan 29,5 °C gacha, xona (zal)dagi havo harorati basseyndagi suv haroratidan 1 °C ga past boʻlishi zarur.

198. Basseynda suv bugʻining kondensatsiyalanishiga yoʻl qoʻymaslik kerak.

199. Suvga sakrash tramplinidagi platformaning uzunligi 4,8 m va kengligi 0,5 m boʻlishi lozim.

200. Platforma balandligi 7,5 m va undan yuqori boʻlganda start maydonchasidan shiftgacha boʻlgan masofa 5 m dan, platforma balandligi 7,5 m kam boʻlganda start maydonchasidan shiftgacha boʻlgan masofa 3,4 m dan kam boʻlmasligi zarur.

201. Suzish yoʻlakchalarining soni 8 yoki 10 ta boʻlishi kerak.

202. Tramplinlar 1 va 3 metrli boʻlishi, bunda olimpiada oʻyinlarida faqat 3 metrli tramplin qoʻllanilishi lozim.

203. Suvga sakrashning xay-dayving turida qoʻllaniladigan platforma 6 m uzunlikda, 2 m kenglikda, 1, 3, 5, 7,5 va 10 m balandlikda loyihalanishi zarur.

204. Olimpiada oʻyinlari uchun xay-dayving platformasi 10 m balandlikda loyihalanishi lozim.

205. Shugʻullanuvchilarning xavfsizligini taʼminlash uchun basseynga kuzatuv kameralarini oʻrnatish, ular yordamida basseyning butun zonasi nazorat qilinishi kerak.

6-§. Tomoshabinlar uchun moʻljallangan joylar

206. Tomoshabinlar uchun tribunaga ega boʻlgan stadionning sport arenasi stadionning asosiy inshooti sifatida xizmat qilishi hamda mazkur SHNQning 12-ilovasi 14-rasmga muvofiq loyihalanishi kerak.

207. Tribunalar konstruktiv jihatdan qurilish usuliga koʻra quyidagilarga boʻlinishi kerak:

yer ustiga quriladigan;

tayanch konstruksiyalar ustida turadigan;

uygʻunlashgan (kombinatsiyalashgan).

208. Sport musobaqalarini oʻtkazishga moʻljallangan inshootlarda tribunalar boʻlishi zarur.

209. Tomoshabinlar uchun tribunalar arenalarning boʻylama tomonlari boʻyicha joylashtirilishi, ularni yon tomonlar boʻyicha joylashtirishda quyidagi hollar inobatga olinishi kerak:

tomoshabinlarning berilgan oʻrin-joylarini ushbu SHNQning 18-ilovasiga muvofiq arenaning boʻylama tomonlaridagi tribunalarda oraliqlar (masofalar) chegarasida joylashtirilishi;

ochiq sport yadrolari (arena) yoki futbol maydonlarining chegarasida (perimetral) tribunalarni qurish zaruriyati;

yopiq inshootlarda oʻrin-joylarni boʻylama tomonlar boʻyicha joylashtirish zal kengligining oshib ketishiga olib keladigan holatlar.

210. Tribunalarda tomoshabinlarning oʻtirishlari uchun oʻrin-joylarning oʻlchamlari quyidagicha boʻlishi zarur:

ochiq inshootlar uchun qatorlar kengligi 0,75 dan 0,8 m gacha;

yopiq inshootlar uchun 0,8 dan 0,9 m gacha;

ochiq inshootlar uchun oʻtirish joyining kengligi 0,42 m dan kam boʻlmasligi;

yopiq inshootlar uchun esa oʻtirish joyining kengligi 0,45 m kam boʻlmasligi;

ochiq inshootlar uchun oʻtirish joyining eni 0,3 m dan kam, yopiq inshootlar uchun oʻtirish joyining eni 0,4 m dan kam boʻlmagan oʻlchamda.

Tribunalarda nogironligi boʻlgan shaxslarning antropometrik parametrlari hamda oʻrindiqli aravachaning gabaritlari inobatga olinishi lozim.

211. Tribuna qoʻshni qatorlari polining sathidagi farq 0,3 m dan katta boʻlganda, yelka suyanchiqlarini oʻrnatishga yoʻl qoʻyilishi, bunda suyanchiqlarning qoʻshni qator poli sathidan chiqib turish balandligi 0,12 m dan oshmasligi kerak.

212. Tomoshabinlarning tribunadagi tik holatda turish joylari har bir qatorda bir nafar tomoshabin uchun 0,45 m dan kam boʻlmagan kenglikda boʻlishi, qatorlar boʻylab eni esa 0,5 m dan kam boʻlmasligi lozim.

213. Respublika darajasi va boshqa yuqori masshtabdagi musobaqalar uchun moʻljallangan ochiq hamda yopiq sport-namoyish va sport-tomosha inshootlarining statsionar tribunalarida matbuot vakillari uchun joylar (matbuot lojasi) loyihalanishi lozim.

214. Yengil atletika uchun sport-namoyish inshootlaridagi (uzunligi 400 m boʻlgan aylanma yugurish yoʻlaklariga ega boʻlgan ochiq sport arenasi) statsionar tribunalarda yugurish masofalarining finish qismida joylashuvchi hakamlar uchun joy (hakamlar lojasi) loyihalanishi kerak.

215. Tomoshabinlarning oʻrin-joylari (oʻrindiqlari) ushbu SHNQning 18-ilovasiga muvofiq tribunalarga joylashtirilishi zarur.

216. Ochiq sport inshootlari tribunalarining ustki boʻylama va yon tomonlari boʻylab 1,2 m balandlikdagi toʻsiq boʻlishi lozim.

217. Tribunaning tomoshabinlar turishi uchun moʻljallangan qatorlarning oʻtish joylari boʻylab birinchi qator oldida va navbatdagi har bir 5-6 qatordan keyin oʻrnatiladigan toʻsiqlar boʻlishi kerak.

218. Binolarning sokol va yertoʻla qavatlarida jismoniy tarbiya bilan shugʻullanish xonalarini joylashtirishda yorugʻlik tushishi uchun derazalar va alohida chiqish joylari SHNQ 2.08.02-23 ga muvofiq loyihalanishi kerak.

219. Oʻrindiqlari 300 va undan koʻp tribunali tomosha-sport zallarida zal-arena pol sathi yer ustki ikkinchi qavat pol sathidan yuqori boʻlmasligi kerak.

7-§. Sport yadrosi va sport arenalariga qoʻyiladigan talablar

220. Sport yadrosi markaziy arenaning asosiy sport inshooti sifatida xizmat qilishi yoki oʻquv-mashgʻulotlarini oʻtkazish uchun mustaqil holatda (tribunasiz) joylashishiga yoʻl qoʻyiladi.

221. Sport yadrosi tarkibiga aylanma 400 m va toʻgʻri chiziqli 130 m yengil atletika yoʻlaklari, yadro uloqtirish uchun ikki, uch yoki toʻrtta sektor, sakrash yoʻlaklari va snaryadlar uloqtirish sektorlari, oʻyin maydoni va ushbu SHNQning 12-ilovasi 15-rasmiga muvofiq chuqurlar, toʻsiqlar yugurish yoʻlaklari kiritilishi lozim.

222. Yugurish yoʻlaklarining tashqi va ichki tomonlaridan eni 1,0 m dan kam boʻlmagan xavfsizlik zonasini loyihalash zarur.

223. Sport yadrosining tashqi perimetri boʻylab 0,5 dan 0,8 m gacha boʻlgan balandlikda toʻsiq loyihalanishi kerak.

224. Futbol maydoni 105×68 m oʻlchamga ega boʻlishi lozim.

225. Stadionning chim qoplamasi 120x80 m oʻlchamga ega boʻlishi kerak.

226. Sirt-yuza suvlarini drenaj quvurlari orqali oqizish zarur.

Suvni oqizish uchun 3 foizdan kam boʻlmagan nishablik hosil qilinishi lozim.

227. Yerga quriladigan tribunalarni gilli grunt ustiga joylashtirishda gruntga yirik donali qum 10 dan 15 cm gacha qalinlikda yoyilishi, qum qatlami ustiga esa temir-beton qoplama joylashtirilishiga yoʻl qoʻyiladi.

8-§. Oʻyin maydonlari va maydonchalariga qoʻyiladigan talablar

228. Futbol, regbi, chim ustida xokkey, beysbol va boshqalar uchun maydonlar ushbu SHNQning 5-ilovasi 6-jadvaliga asosan loyihalanishi lozim.

229. Darvozalarga ega boʻlgan (regbi, futbol, chim ustida xokkey va boshqalar) sport oʻyinlari uchun maydonlarni ularning boʻylama oʻqlari bilan shimol-janub yoʻnalishi boʻyicha oriyentatsiyada joylashtirish kerak.

Istalgan tomonga 20°dan oshmagan holda ogʻishga yoʻl qoʻyilishi, bunda beysbol maydonini gʻarbdan sharqqa qaratib joylashtirish lozim.

230. Bitta sport inshootida bir turdagi bir nechta sport maydonlari joylashganda ushbu maydonlarning uchdan bir qismidan koʻprogʻi sharqiy-gʻarb yoʻnalishiga qaratib joylashtirilishi kerak.

231. Futbol maydoni toʻgʻri burchak shakliga ega boʻlishi hamda yon va darvoza chiziqlari bilan chegaralanishi lozim.

232. Sport yadrosi hamda futbol maydonlaridan farqli oʻlaroq, oʻyin maydonlari va maydonchalarini turar joylarga yaqin yerlarga, turli konfiguratsiya va relyefli uchastkalarga joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

233. Sport oʻyinlari uchun asosiy maydon shugʻullanuvchilar uchun xavfli boʻlgan toʻsiqlar yoki buyumlardan holi boʻlgan xavfsizlik zonalari (yugurish yoʻlaklari) bilan oʻyin turlariga bogʻliq holda 0,8 dan 8 m gacha boʻlgan kenglikda oʻrab olingan boʻlishi kerak.

234. Sport va texnologik sifatlari boʻyicha afzal boʻlgan gazon va sintetik qoplamalardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

235. Sport oʻyinlarining eng ommaviy turlariga moʻljallangan oʻyin maydonlari va maydonchalarining oʻlchamlari hamda konfiguratsiyalari ushbu SHNQning 12-ilovasi 4 — 15-rasmlarida belgilangan.

236. Badminton maydonchalariga ega boʻlgan zallarni bittalik va juftlik oʻyinlarga moʻljallangan kortlar toʻgʻri burchakli toʻrtburchak shaklda uzunligi 13,4 m, eni 6,1 m, diagonal boʻyicha uzunligi 14,723 m hamda belgilash chiziqlarining kengligi 0,04 m etib loyihalash lozim.

237. Kortning perimetri boʻylab 2 m kenglikda xavfsizlik zonasi ajratilishi lozim.

Bir nechta kortlarni bir qator qilib joylashtirishda ikkita qoʻshni kortlar orasidagi xavfsizlik zonasining minimal oʻlchami 2 m dan kam boʻlmasligi kerak.

238. A va V toifalardagi bandminton zallarini loyihalashda poldan yuqoridagi chiqib turuvchi konstruksiyaning pastki qismigacha boʻlgan balandlik ushbu kortning butun yuzasi boʻyicha xalqaro musobaqalar uchun 12 m dan, mamlakat miqyosida oʻtkaziladigan musobaqalar uchun 9 m dan kam boʻlmasligi lozim.

239. Badminton uchun sport zonasini ushbu SHNQning 13-ilovasi 23-rasmiga asosan chiziqlar bilan belgilash zarur.

240. Basketbol maydoniga ega boʻlgan zalni loyihalashda toʻgʻri burchakli toʻrtburchak shaklidagi oʻyin maydoni inobatga olinishi, bunda oʻyin maydoni quyidagilarni nazarda tutishi kerak:

uzunligi 28 m, eni 15 m (chegaralovchi chiziqlarning ichki qirralaridan oʻlchangan) oʻyin zonasini;

maydonning butun perimetri boʻylab xavfsizlik zonasini (shchitlar konstruksiyasigacha boʻlgan masofani kiritgan holda) oʻz ichiga kiritishni;

xavfsizlik zonasi chegarasidan tashqaridagi joylarga har bir jamoa uchun 16 ta oʻrin-joyni hisoblashdan kelib chiqqan holda urindiqlar zonasi joylashtirilishini;

oʻyin maydoni ustidagi eng yaqin konstruksiyaning pastki qismigacha boʻlgan balandlik 7 m dan kam boʻlmasligini;

mashgʻulot zallarida maydon chizigʻidan 2 m dan kam boʻlmagan masofada halqalarga ega boʻlgan qoʻshimcha shchitlarni oʻrnatishni.

241. Basketbol uchun sport zonasi hamda uni belgilash va jihozlash sxemasi ushbu SHNQning 13-ilovasi 24 va 26-rasmlariga muvofiq loyihalanishi lozim.

242. Voleybol zalini loyihalashda musobaqa zonasi oʻyin maydonchasi va erkin zonani oʻz ichiga kiritishini hisobga olish kerak.

Oʻyin maydonchasi 18×9 m oʻlchamda toʻgʻri burchakli toʻrtburchak shaklda loyihalanishi zarur.

Zaldagi erkin zona oʻyin maydonchasi tekisligiga joylashtirilishi va u har tomondan 3 m dan kam boʻlmagan kenglikni tashkil etishi, erkin zonaning poldan uning ustidagi chiqib turuvchi konstruksiyaning pastki qismigacha boʻlgan balandligi 7 m dan kam boʻlmasligi lozim.

243. Voleybol uchun zalni loyihalashda veritikal ustunchalarni mahkamlash detallari loyihalanishi kerak.

244. A va V toifalardagi zallarni loyihalashda quyidagilarni inobatga olish lozim:

maydoncha atrofida 4 m dan kam boʻlmagan kenglikda va 10 m dan kam boʻlmagan (poldan chiqib turuvchi konstruksiyaning pastki qismigacha) balandlikda erkin zonani;

jamoalarning oʻrindiqlari tomonida joylashgan ikkala burchakdagi erkin zona chegarasidan tashqarida 3×3 m oʻlchamli chigil yozish joyini;

qoida buzganligi tufayli oʻyindan chetlashtirilgan sportchilar uchun nazorat zonasida ikkita kursi bilan jihozlangan 1×1 m oʻlchamli joy nazarda tutilishini.

Voleybol uchun sport zonasi va uning belgilanish sxemasi ushbu SHNQning 13-ilovasi 26-rasmiga muvofiq loyihalanishi lozim..

245. Gandbol boʻyicha sport tadbirlari uchun oʻyin maydonchasi 40x20 m oʻlchamda toʻgʻri burchakli toʻrtburchak shaklida loyihalanishi, maydoncha dioganalining uzunligi bitta yon chiziq oxiridan qarama-qarshi yon chiziq oxirigacha 44,72 m ni va yarim maydon dioganalining yon chiziqlar oxirgi nuqtalaridan markaziy chiziq va yon chiziq kesishishining qarama-qarshi nuqtasigacha uzunligi 28,28 m ni tashkil etishi lozim.

246. Gandbol oʻyin maydonchasining atrofida quyidagi oʻlchamlardagi xavfsizlik zonasi boʻlishi kerak:

yon chiziqlar boʻylab 1 m dan kam boʻlmagan;

darvozalarning tashqi chiziqlari orqasida 2 m dan kam boʻlmagan.

247. Gandbol uchun A va V toifalardagi zallarda jamoa sportchilari va murabbiylarga moʻljallangan oʻrindiqlar markaziy chiziqdan 3,5 m masofada boʻlishi lozim.

248. Stol (uzunligi 4 m dan katta boʻlmagan) zaxira oʻyinchilarining kursilariga qaraganda yon chiziqqa yaqin joylashgan boʻlishi, biroq stol yon chiziqdan 0,5 m dan kam boʻlmagan masofada va oʻyin maydonchasi sathidan 0,3-0,4 m ga balandroq boʻlishi kerak.

Jamoa kursilari oldida yon chiziq boʻylab markaziy chiziqdan ikkala tomonda 8 m masofada xavfsizlik zonasi boʻlishi lozim.

249. Darvozalar chizigʻidan 1,5 m masofada 9 — 14 m uzunlikda va 5 m balandlikda vertikal toʻsuvchi toʻrni osish imkoni boʻlishi kerak.

Gandbol uchun sport zonasi va uning belgilanish sxemasi ushbu SHNQning 13-ilovasi 27-rasmiga asosan loyihalanishi lozim..

250. Futzal uchun maydonchaga ega boʻlgan zalni loyihalashda musobaqa maydoni toʻgʻri burchakli shaklda boʻlishi, bunda maydonning oʻlchamlari quyidagilardan kam boʻlmasligi lozim:

yon chiziq uzunligi 42 — 38 m, darvoza chizigʻining uzunligi — 25 — 20 m (A va V toifadagi zallar uchun);

yon chiziq uzunligi 42 — 25 m, darvoza chizigʻining uzunligi — 25 — 16 m (S toifadagi zallar uchun).

251. Oʻyinchilarni almashtirish zonasi texnik zona oldida 5 m uzunlik bilan loyihalanishi hamda 0,08 m kenglik va 0,8 uzunlikdagi kesma chiziqchalar bilan 0,4 m maydonchada va 0,4 m uning tashqarisida chegaralangan boʻlishi kerak.

Xronometrist stoli oldida oʻrta chiziqning har ikkala tomonida 5 m erkin zona (fazoviy boʻshliq) boʻlishi lozim.

Alohida zonalarni belgilash va chegaralash talablari loyihalash topshirigʻi bilan aniqlanishi zarur.

Futzal uchun sport zonasi va uni chiziqlar bilan chegaralash (belgilash) sxemasi ushbu SHNQning 13-ilovasi 28-rasmiga muvofiq loyihalanishi kerak.

252. Stol tennisi uchun zallarni loyihalashda uyin maydonining fazosi (markazda stol va uning atrofida erkin zona) boʻlishi va uning oʻlchamlari uzunligi — 14 m, kengligi (eni) — 7 m, balandligi — 5 m dan kam boʻlmasligi lozim.

Mashgʻulotlar uchun oʻyin fazosining oʻlchamlarini 9x5 m gacha kamaytirishga yoʻl qoʻyiladi.

Oʻyin fazosi uning perimetri boʻyicha 1,5 m uzunlikda va 0, 75 m balandlikda toʻq fondagi rangli bortiklar bilan toʻsilishi kerak.

253. Stol tennisi uchun zalni loyihalashtirish tom qoplamalari va pollar (yorqin, yaltiraydigan va tosh, beton, gʻisht yoki kafel plitkalaridan bajarilgan sirpanuvchan pollar taqiqlanadi), yoritilganlik, rang boʻyicha bir xillilik va boshqa rangli xususiyatlardagi qismi loyihalash topshirigʻiga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

254. Stol tennisi uchun A va V toifalardagi zallarda pol yogʻoch yoki oʻramli sintetik material bilan qoplangan boʻlishi kerak.

255. Sport zonasi va stol tennisi uchun belgilash sxemasi ushbu SHNQning 13-ilovasi 29-rasmiga asosan loyihalanishi lozim.

256. Tennis korti toʻgʻri burchakli maydon koʻrinishida boʻlishi, bunda uning oʻlchamlari quyidagicha boʻlishi kerak:

uzunligi — 23,77 m;

eni — 8,23 m (yakkalik oʻynaganda) yoki uzunligi — 23,77 m;

eni — 10,97 m (juftlik oʻynaganda).

257. A toifadagi musobaqalar uchun tennis zallarida orqa chiziqlar va toʻsiqlar orasidagi masofa 6,4 m dan, yon chiziqlar va toʻsiqlar orasidagi masofa esa 3,66 m dan kam boʻlmasligi lozim.

258. V va S toifalardagi musobaqalar uchun tennis zallarda orqa chiziqlar va toʻsiqlar orasidagi masofa 5,48 m, yon chiziqlar va toʻsiqlar orasidagi masofa esa 3,05 m dan, poldan shiftgacha boʻlgan balandlik 9,14 m dan kam boʻlmasligi zarur.

259. Tennis maydonchasining umumiy koʻrinishi, oʻlchamlari, tennis uchun sport zonasining belgilanishi mos ravishda ushbu SHNQning 13-ilovasi 30-a, b, v rasmlariga muvofiq belgilanishi kerak.

260. Oʻrindiqli aravachalarda oʻynaladigan basketbol sport tadbirlarini oʻtkazish uchun oʻyin maydoniga qoʻyiladigan talablar ushbu SHNQning 240-bandiga muvofiq boʻlishi lozim.

261. Oʻyin maydoniga bevosita yaqin boʻlgan joyda oʻrindiqli aravachalar bilan birgalikda zaxira sportchilari uchun ikkita (har ikkala jamoaning har biri uchun bittadan) zona loyihalanishi kerak.

262. Golbol boʻyicha sport tadbirlarini oʻtkazish uchun oʻyin maydoni 18×9 m oʻlchamda loyihalanishi, bunda ushbu maydon perimetri boʻylab 1,5 m oʻlchamda xavfsizlik zonasi boʻlishi lozim.

263. Golbol uchun sport zonasi va belgilash sxemasi ushbu SHNQning 13-ilovasi 34-rasmi muvofiq loyihalanishi lozim.

264. Paralimpiya stol tennisi uchun oʻyin maydoniga qoʻyiladigan talablar ushbu SHNQning 252-bandiga muvofiq boʻlishi kerak.

265. Paralimpiya regbisi boʻyicha sport tadbirlarini oʻtkazish uchun sport maydoniga qoʻyiladigan talablar mazkur SHNQning 235-bandiga muvofiq boʻlishi hamda maydonni chegaralash va jihozlashga nisbatan tatbiq etilmasligi zarur.

Ushbu maydonda sport tadbirlarini oʻtkazishda yon chiziqlar, markaziy chiziqlar, zachyot maydonidan hamda markaziy aylana chizigʻidan vaqtinchalik belgilash qoʻllanilishi lozim.

266. Oʻyin maydoniga bevosita yaqin boʻlgan joyda zaxira gʻildiraklarga ega boʻlgan oʻrindiqli aravachalarni joylashtirish uchun ikkita (har bir jamoa uchun bittadan) zona loyihalanishi kerak.

267. Darvoza chizigʻi 0,45 m balandlikdagi ikkita yaltiroq konuslar bilan chegaralangan boʻlishi kerak.

268. Paralimpiya regbisi uchun sport zonasi va belgilash sxemasi ushbu SHNQning 13-ilovasi 35-rasmiga muvofiq loyihalanishi lozim.

269. Paralimpiya tennisi boʻyicha sport musobaqalarini oʻtkazish uchun kortli sport zaliga qoʻyiladigan talablar ushbu SHNQning 256-bandiga muvofiq qabul qilinishi kerak.

270. 5×5 futbol uchun oʻyin maydoni perimetr boʻyicha toʻsiqlarga ega boʻlgan holda quyidagi oʻlchamlarda loyihalanishi lozim:

uzunligi — 40 m;

kengligi — 20 m.

5×5 futbol boʻyicha sport tadbirlarini oʻtkazish uchun zalni transformatsiyalash bilan ushbu SHNQning 245-bandi boʻyicha gandbol maydonchasiga ega boʻlgan zaldan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

5×5 futbol boʻyicha sport tadbirlarini oʻtkazish uchun zalning toʻsiqlari quyidagilarni inobatga olgan holda loyihalanishi kerak:

balandligi 1 — 1,2 m;

toʻsiqni oʻrnatishda vertikaldan tashqariga ogʻish burchagi 10° dan oshmasligi;

toʻsiq darvoza chizigʻidan 1 m masofada.

271. 5×5 futbol uchun sport zonasi va belgilash sxemasi ushbu SHNQning 13-ilovasi 36-rasmiga muvofiq loyihalanishi lozim.

272. Sport akrobatikasi boʻyicha sport tadbirlarini oʻtkazish uchun A va V toifalardagi zallar quyidagi oʻlchamlarda loyihalanishi lozim:

uzunligi — 45 m;

kengligi — 30 m;

balandligi — 10 — 12 m.

273. C toifali zallarning oʻlchamlari 45×30 m, balandligi 8 m dan kam boʻlmasligi kerak.

274. Akrobatika zalini loyihalashda 14×14 m oʻlchamlarda musobaqa zonasini hamda ushbu zonaning tarkibida quyidagilarni inobatga olish lozim:

gilam va 12×12 m li (chiziqning tashqi tomoni boʻyicha oʻlcham) ishchi maydonga ega boʻlgan maydonchani;

chegaralash belgisidan tashqarida butun perimetr boʻyicha 1 m kenglikda xavfsizlik zonasini.

A va V toifalardagi zallarni loyihalashda maydoncha va tomoshabinlar orasida har tomondan 2 m dan kam boʻlmagan qoʻshimcha xavfsizlik zonasi boʻlishi kerak.

275. Sport akrobatikasi uchun sport zonasining sxemasi ushbu SHNQning 13-ilovasi 37-rasmiga asosan loyihalanishi kerak.

276. Sport gimnastikasi boʻyicha musobaqalarni oʻtkazish uchun A va V toifalardagi zallarni loyihalashda sport snaryadlariga ega boʻlgan zallarni erkaklar va ayollar uchun alohida joylashtirish lozim.

277. 60×34 m oʻlchamlardagi har bir zal snaryadlar toʻplami bilan jihozlanishi, ularning roʻyxati va xavfsizlik zonasini kiritgan holda ularni oʻrnatish joylari loyihalash topshirigʻi boʻyicha belgilanishi kerak.

278. Sport gimnastikasi zalini loyihalashda sport uskunalari va snaryadlarni polga, shift konstruksiyalariga va devorlarga montaj qilish uchun mahkamlash detallari boʻlishi kerak.

279. Sport gimnastikasi boʻyicha mashgʻulot zallarini loyihalashda ehtiyotkorlik moslamalarini (lonjlari) joylashtirish, mahkamlash, ehtiyot chuqurlarining oʻlchamlari, ularni joylashtirish oʻrinlarini va shift va polning konstruktiv elementlariga tushadigan yuklarni hisoblash loyihalash topshirigʻi talablariga muvofiq boʻlishi lozim.

280. Sport gimnastikasi uchun sport zonasining sxemasi va sport uskunalari ushbu SHNQning 13-ilovasi 38 va 39-rasmlariga muvofiq loyihalanishi lozim.

281. Batutda sakrash boʻyicha tadbirlarni oʻtkazish uchun sport zali quyidagilarni hisobga olgan holda loyihalanishi kerak:

individual sakrash;

sinxron sakrash;

ikkitalik minitrapm;

akrobatika yoʻlakchasi.

282. Batutda amalga oshiriladigan barcha oʻyin turlari boʻyicha musobaqalarni oʻtkazishda sport snaryadlarini joylashtirish uchun zal oʻlchamlari 43×39 m dan, shiftgacha balandlik 8 m dan kam boʻlmasligi lozim.

283. Zalni loyihalashda sport uskunalari va snaryadarini polga, shift konstruksiyalariga va devorlarga montaj qilish uchun mahkamlash detallari loyihalanishi kerak.

284. Oʻyin turlari uchun boshqa snaryadlarni, batutda sakrash uchun sport uskunasini, xavfsizlik zonalarini joylashtirish bilan zalni loyihalashtirishda loyiha topshirigʻi talablarini inobatga olish lozim.

285. “Juftlik minitrapm” oʻyin turi boʻyicha xalqaro musobaqalarni oʻtkazish zalini loyihalashtirishda ikkita minitrampni joylashtirish (oʻrnatish)da xavfsizlik zonasi boʻlishi kerak.

286. Batutda sakrash uchun sport zonasi va uskunalari sxemasi ushbu SHNQning 13-ilovasi 40, 41 va 42-rasmlariga muvofiq loyihalanishi lozim.

287. Badiiy gimnastika boʻyicha sport tadbirlari uchun zal 8 m dan kam boʻlmagan balandlikda loyihalanishi zarur.

Badiiy gimnastika boʻyicha sport tadbirlari uchun zal balandligini 10 — 14 m da loyilahalashga yoʻl qoʻyiladi.

288. A va V toifalardagi zallarni loyihalashda maydoncha (pomost) qirrasi va tomoshabinlar orasida har tomondan 2 m dan kam boʻlmagan qoʻshimcha xavfsizlik zonasi boʻlishi kerak.

289. Badiiy gimnastika uchun sport zonasi sxemasi ushbu SHNQning 13-ilovasi 43-rasmiga muvofiq loyihalanishi lozim.

290. Boks boʻyicha musobaqalar zali maxsus maydonchaga (pomost) oʻrnatiladigan bitta yoki ikkita ring joylashtirilishini inobatga olgan holda loyihalanishi lozim.

Mashgʻulot zallarida ringni maxsus maydonchasiz (pomost) oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi.

291. A va V toifalardagi zallarda kanatlarning ichki chizigʻi boʻyicha 6,10×6,10 m oʻlchamlarda ringlarni joylashtirish imkoni boʻlishi kerak.

A va V toifalardagi zallarda boshqa musobaqalar uchun 4,90×4,90 m dan 6,10×6,10 m gacha boʻlgan oʻlchamlardagi ringlardan foydalanish zarur.

292. A va V toifalardagi zallarda tomonining uzunligi 7,8 m boʻlgan kvadrat shaklidagi platformali maydonchani joylashtirish imkoni boʻlishi lozim.

293. S toifali zallarda oʻlchamlari 5,82×5,82 m dan 7,8×7,8 m gacha boʻlgan maydonchalardan (kanatlar orasidagi ring oʻlchamiga bogʻliq holda) foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

294. A va V toifalardagi zalda musobaqa maydonchasining balandligi pol yoki asos sathidan 1,0 m ni tashkil etishi, boshqa musobaqalarda maydonchaning balandligi 0,91 — 1,22 m boʻlishi lozim.

295. Boks uchun zallarni loyihalashda maydonchalar perimetri boʻyicha 3 m dan kam boʻlmagan kenglikda xavfsizlik zonasi boʻlishi kerak.

296. Boks uchun mashgʻulot zallarini loyihalashda ring tashqarisida shift konstruksiyalari va devorlarga mahkamlanuvchi osmalarga mahkamlangan mashgʻulot uskunalari (boks qoplari, grusha, devor yostiqlari va boshqalar)ga ega boʻlgan maydoncha boʻlishi lozim.

297. Boks maydonlari (bitta va ikkita), sport zonasining umumiy sxemasi mos ravishda ushbu SHNQning 13-ilovasi 44-a, b, v rasmlarda keltirilgandek joylashtirilishi va belgilanishi zarur.

298. Dzyudo boʻyicha sport tadbirlari uchun zallarda oʻlchamlari 14×14 m dan kam boʻlmagan tatami qoplamali bir (yoki bir nechta) maydonchalar loyihalanishi lozim.

299. Dzyudo boʻyicha musobaqalar uchun maydonchaga quyidagi zonalar joylashtirilishi kerak:

musobaqalar uchun ichki yuzaning (ishchi zona) oʻlchami minimal 8×8 m, maksimal oʻlchami 10×10 m boʻlishi;

xavfsizlik zonasining kengligi 3 m dan kam boʻlmasligi.

300. Dzyudo uchun A va V toifalardagi zallar quyidagilarga ega boʻlishi kerak:

10×10 oʻlchamli ishchi zonaga;

0,5 m dan kam boʻlmagan kenglikdagi erkin zonaga;

4 m dan kam boʻlmagan kenglikdagi xavfsizlik zonasiga.

301. Musobaqalar uchun ikki va undan koʻp boʻlgan maydonchalarni joylashtirishda ushbu maydonchalar orasida kengligi 4 m dan kam boʻlmagan umumiy xavfsizlik zonasi boʻlishi lozim.

302. Musobaqalar uchun maydoncha elastik pol yoki platformaga joylashtirilishi, bunda balandligi 1 m dan katta boʻlmagan platformadan foydalanilganda uning yon qirralari 18 m dan kam boʻlmagan oʻlchamlarda boʻlishi va uning atrofida kengligi 4 m boʻlgan xavfsizlik zonasi boʻlishi kerak.

303. Dzyudo uchun sport zonasining sxemasi ushbu SHNQning 13-ilovasi 45-rasmiga asosan loyihalanishi lozim.

304. Kurash boʻyicha sport tadbirlarini oʻtkazish uchun zallarda 12×12 m oʻlchamli bir yoki bir nechta (toʻrttadan koʻp boʻlmagan) gilamlarni joylashtirish imkoni nazarda tutilishi kerak.

Ularning markazidan diametri 9 m boʻlgan kurash zonasi va perimetr boʻyicha 1,5 m kenglikda xavfsizlik zonasi belgilangan boʻlishi lozim.

305. A va V toifalardagi zallarda gilamni joylashtirish uchun 1,1 m dan katta va 0,5 m dan kam boʻlmagan balandlikda maydonchalar oʻrnatilishi, bunda ularning yon tomonlari ichki tomonga 45° qiyalikda boʻlishi kerak.

306. Bitta musobaqa maydonchasi ustiga toʻshalgan gilamlar orasidagi xavfsizlik zonasining kengligi, shuningdek gilamdan unga yaqin joylashgan konstruksiyagacha boʻlgan masofa 4 m dan kam boʻlmasligi lozim.

307. Gilamlarni mashgʻulot zallariga xavfsizlik zonalariga rioya qilmasdan joylashtirishda (gilamlar devorlarga taqab joylashtirilganda yoki tayanch konstruktiv elementlar mavjud boʻlganda) devorlar poldan 1,8 m gacha boʻlgan balandlikda elastik matlar (protektorlar) bilan qoplanishi kerak.

308. Sport kurashi uchun sport zonasi ushbu SHNQning 13-ilovasi 46-rasmiga muvofiq loyihalanishi lozim.

309. Sambo boʻyicha sport musobaqalari uchun zallarda oʻlchamlari 11×11 m dan 14×14 m gacha boʻlgan bir yoki toʻrttadan koʻp boʻlmagan gilamlarni joylashtirish imkoni boʻlishi, bunda ularning markaziga diametri 6 m dan 9 m gacha boʻlgan ishchi maydoncha joylashtirilishi lozim.

310. Gilamni joylashtirish uchun maydoncha ushbu gilamdan har tomondan 1 m ga keng boʻlishi kerak.

Bir nechta gilamlar joylashtirilganda esa ularni tirqishsiz bir-biriga taqab joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

311. Gilam (gilamlar) uchun zalga maydonchani joylashtirishda ushbu maydonchaning balandligi 1 m dan kam boʻlmasligi, yon tomonlari tashqi tomonga 45° burchak ostida qiyalikda boʻlishi kerak.

312. Zallarining tor sharoitlarida xavfsizlik zonalariga rioya qilmasdan gilamlarni joylashtirishda (gilamlar devorlarga taqab joylashtirilganda yoki tayanch konstruktiv elementlar mavjud boʻlganda) devorlar poldan 1,8 m gacha boʻlgan balandlikda elastik matlar (protektorlar) bilan qoplangan boʻlishi lozim.

313. Sambo uchun sport zonasi ushbu SHNQning 13-ilovasi 47-rasmida koʻrsatilgan sxema boʻyicha loyihalanishi zarur.

314. Ogʻir atletika boʻyicha sport tadbirlari uchun zallarda balandligi 150 mm dan kam boʻlmagan 4×4 m oʻlchamli maydonchani joylashtirish imkoni boʻlishi kerak.

Perimetr boʻyicha xavfsizlik zonasining kengligi 1 m ga teng boʻlishi zarur.

315. Polning maydoncha atrofidagi rangi shu maydoncha rangi bilan bir xil boʻlsa, u holda maydoncha qirralari boʻyicha kengligi 150 mm dan katta boʻlmagan kontrastli (boshqa rangdagi) chiziq tortilishi lozim.

316. Maydonchani oʻlchamlari 10×10 m dan kam, balandligi (maydonchaning yuqori qismigacha) 1 m dan katta boʻlmagan podium ustiga joylashtirishga yoʻl qoʻyilishi, bunda koʻchma zinapoyalardan foydalanish loyihalanishi kerak.

Ogʻir atletika uchun sport zonasining sxemasi ushbu SHNQning 13-ilovasi 48-rasmida koʻrsatilgan sxema boʻyicha loyihalanishi lozim.

317. Qilichbozlik boʻyicha sport tadbirlari uchun zallarda 1,5 — 2 m kenglikda, 4 m uzunlikda bir yoki bir nechta jang maydonlarini va jang maydoni atrofida kengligi 2 m dan kam boʻlmagan xavfsizlik zonasini joylashtirish imkoni boʻlishi kerak.

318. Qilichbozlik sporti boʻyicha A va V toifalardagi zallarda 13 tagacha jang maydonchalari va maydoncha ustiga joylashtiriladigan final yoʻlakchasi boʻlishi lozim.

319. Jang maydonchalarini kengligi 2 m, balandligi 0,3 — 0,5 m, uzunligi 20 m boʻlgan maydoncha ustiga joylashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

320. Qilichbozlik sporti uchun sport zonasining sxemasi ushbu SHNQning 13-ilovasi 49-rasmida koʻrsatilgan sxema boʻyicha loyihalanishi kerak.

321. Paralimpiya dzyudosi boʻyicha sport tadbirlarini oʻtkazish uchun maydonchaga qoʻyiladigan talablar ushbu SHNQning 298 — 300-bandlariga muvofiq boʻlishi kerak.

322. Kurash tushish zonalarining chegaralarini belgilovchi taktil belgilar, tatamilar kurash tushish zonasining chegaralarida teksturali suratga ega boʻlishi lozim.

323. Paralimpiya pauerliftingi boʻyicha sport tadbirlarini oʻtkazish uchun zallarda 0,05 m dan katta boʻlmagan balandlikda, 2,5×2,5 m dan kichik boʻlmagan oʻlchamlarda va 4,0×4,0 m dan katta boʻlmagan pauerlifting uchun oʻrindiqlar joylashtirish imkoni boʻlishi lozim.

Maydoncha sirti qattiq, tekis, silliq, sirpanmaydigan, gorizontal, perimetri boʻyicha maydoncha qirralari silliq boʻlishi kerak.

Maydoncha oʻrniga balandligi 0,7 m dan katta boʻlmagan, kengligi va eni 10×10 m dan kichik hamda 12×12 m dan katta boʻlmagan oʻlchamlardagi pauerlifting uchun oʻrindiqlar oʻrnatish uchun podium qoʻllanilishiga yoʻl qoʻyiladi.

Bunda, oʻlchamlari 4×4 m boʻlgan musobaqa zonasi toʻq rangdagi (kontrastli) skotch bilan chegaralab belgilanishi lozim.

324. Podiumga kirish uchun ikkita (kirish va chiqish uchun) alohida panduslar boʻlishi zarur.

Pauerlifting sporti uchun sport zonasining sxemasi ushbu SHNQning 13-ilovasi 50-rasmida koʻrsatilgan sxema boʻyicha loyihalanishi kerak.

325. Oʻrindiqli aravachalarda amalga oshiriladigan qilichbozlik sporti tadbirlari uchun sport zallarida oʻrindiqli aravachalar mahkamlanadigan rama boʻlishi kerak.

326. Zalda bir vaqtning oʻzida oʻrindiqli aravachalarda amalga oshiriladigan qilichbozlik boʻyicha bir nechta janglar oʻtkazilishiga yoʻl qoʻyiladi.

327. Oʻrindiqli aravachalarda amalga oshiriladigan qilichbozlik sporti zonasining sxemasi ushbu SHNQning 13-ilovasi 51-rasmida koʻrsatilgan sxema boʻyicha loyihalanishi kerak.

328. UJT koʻrish uchun sport zonasiga qoʻyiladigan talablar quyidagilarni hisobga olgan holda aniqlanishi kerak:

trenejyorlarga ega boʻlgan UJT zalidagi kardiozona yoki jismoniy zonaning yuzasi bitta sport uskunasiga (bitta trenejyorga) 6 m2 toʻgʻri kelishi;

UJT zallari barcha turdagi sport inshootlarda loyihalanishi;

UJT zallarining soni, parametrlari va yoritilganligi sport inshootining turiga hamda unda sport turlari boʻyicha ixtisoslashtirilgan zallarning mavjudligiga bogʻliq holda loyihalash topshirigʻi boʻyicha;

UJT zallarining balandligi 4 m dan kam boʻlmasligi;

UJT zallarini loyihalashda quyidagi asosiy zonalar (yoki alohida zallar):

kardiozona;

jismoniy zona;

erkin zona (guruhli mashgʻulotlar zallari).

329. UJT jismoniy zonasida erkin vaznli toshlar yoki shtangalar bilan olib boriladigan mashgʻulotlar uchun maxsus qoplama yoki mashgʻulot pomosti boʻlishi lozim.

330. Sport inshootidagi MJT zallarining soni va koʻrsatkichlari loyihalash topshirigʻi boʻyicha aniqlanishi zarur.

MJT zallarining balandligi 4 m dan kam boʻlmasligi, maxsus trenajyorlardan (qurilmalar) foydalanilganda ularning gabaritlari qoʻshimcha boʻshliq boʻlishi, balandligi loyihalash topshirigʻi boʻyicha aniqlanishi kerak.

MJT zallarini loyihalashda ushbu zallar sportning quyidagi turlari uchun maxsus sport trenejyorlari bilan jihozlagan boʻlishi lozim:

sportning oʻyin turlari;

sportning murakkab koordinatsion turlari (xoreografiya zalini kiritgan holda);

sportning yakka kurash turlari;

sportning siklik turlari.

8-bob. Sport inshootlarining yordamchi xonalariga qoʻyiladigan talablar

1-§. Umumiy talablar

331. Sport inshootlarini loyihalashda quyidagi yordamchi xonalar uchun obyektlar loyihalanishi kerak:

kirish joyi guruhlari (garderob, vestibyul, sanitariya uzeli);

ayollar gigiyena xonasiga ega boʻlgan sanitariya-gigiyena vazifalarini bajaruvchi xonalar;

shugʻullanuvchilarning dam olish xonalari;

ovqatlanish xonalari;

instruktorlik xonasi;

metodik xona;

tibbiyot xonasi;

maʼmuriy-xoʻjalik va maishiy xizmat vazifalarni bajaruvchi xonalar;

texnik xonalar.

332. Bufetlardagi oʻrin-joylarning soni quyidagicha belgilanishi lozim:

changʻida uchish bazalarida (ommaviy tarzda changʻida uchish bazalari bundan mustasno) va ochiq yassi inshootlarda (sigʻimi 75 dan 125 kishigacha boʻlgan) smenada shugʻullanuvchi 8 kishiga bitta oʻtirish joyi toʻgʻri kelishini hisobga olgan holda;

eshkak eshish (greblya) bazalarida, oʻq otish va ochiq yassi inshootlarda (sigʻimi 125 kishidan koʻp boʻlgan) smenada shugʻullanuvchi 12 kishiga bitta oʻtirish joyi toʻgʻri kelishini hisobga olgan holda;

konki va changʻida ommaviy tarzda uchish bazalarida tashrif buyuruvchilar uchun baza sigʻimining 5 foizni hisobga olgan holda;

tomoshabinlar uchun bitta oʻtirish joyiga 35 kishi toʻgʻri kelishini hisobga olgan holda.

333. Tomoshabinlarga moʻljallangan bufetlarda zal oʻtirib ovqatlanish stollaridan tashqari turgan holatda ovqatlanish uchun kafeteriy baland stollari bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Bunda, oʻrindiqlar SHNQ 2.07.02-22 talablariga muvofiq joylashtirilishi lozim.

334. Bufetlarning yuzalari hisob-kitobdan kelib chiqib, quyidagilardan kam boʻlmagan holda aniqlanishi zarur:

ovqat berish xonasi bilan birgalikda zal yuzasi (maydoni) oʻtirish joyi 8 ta boʻlganda, bitta oʻtirish joyiga 3,4 m2 va oʻtirish joyi 8 tadan koʻp boʻlganda, har bir oʻtirish joyiga 1,25 m2;

yordamchi xonalar yuzasi zalda oʻtirish joyi 8 ta boʻlganda, bitta oʻtirish joyiga 2,25 m2 va oʻtirish joyi 8 tadan koʻp boʻlganda, bitta oʻtirish joyiga 0,25 m2;

ovqat berish xonasi bilan birgalikda zal yuzasi zaldagi bitta joyga 1,4 m2;

yordamchi xonalar yuzasi zal yuzasining 30 foiz.

335. Tomoshabinlar uchun bufetlar tribunadagi eng uzoq joydan 150 m masofada joylashgan boʻlishi kerak.

336. Sport inshootlari hududida restoranlar, kafelar loyihalanganda hamda aholining dam olishi uchun foydalanilganda ularning sigʻimi sport inshootlari bufetlarining hisobiga kiritilmasligi lozim.

337. Ochiq va yopiq sport inshootlariga ega boʻlgan sport majmualari hamda ikki va undan ortiq zallarga ega boʻlgan sport korpuslarida tibbiy xizmat koʻrsatish xonasi butun majmua (korpus) uchun loyihalanishi kerak.

338. Yil davomida ishlaydigan hamda bitta smenada oʻtkazish xususiyati 150 va undan ortiq kishi boʻlgan inshootlarda (bitta smenada oʻtkazish xususiyati 100 va undan ortiq kishi boʻlgan kurash, boks, ogʻir atletika va futbol uchun ixtisoslashtirilgan inshootlarda) metodik-tiklash markazini loyihalashga yoʻl qoʻyiladi.

Yil davomida ishlaydigan ochiq sport inshootlarida ularning oʻtkazuvchanlik xususiyati konkilarda ommaviy tarzda uchishni hisobga olmagan holda aniqlanishi zarur.

339. Ochiq yassi sport inshootlarida shugʻullanuvchilar uchun yordamchi xonalarga ega boʻlgan binoni eng uzoq maydondan (maydoncha) 300 m dan uzoq boʻlmagan masofada joylashtirish kerak.

340. Ochiq yassi sport inshootlarida shugʻullanuvchilar hamda tomoshabinlar uchun sanitariya-gigiyena shoxobchalari SHNQ 2.08.02-23 ga muvofiq loyihalanishi, ularni tribunadagi eng uzoq joydan 150 m dan uzoq boʻlmagan masofada joylashtirish lozim.

341. Mavsumiy ochiq konki uchish inshootida shugʻullanuvchilar uchun kiyim almashtirish xonalarini birinchi qavatga joylashtirish kerak.

342. Kiyim almashtirish xonalarini birinchi qavatga joylashtirmaganda konki uchish joyi bilan nishabligi 1:10 boʻlgan pandus loyihalanishi lozim.

343. Yordamchi xonalarni changʻi uchish bazasining binosiga joylashtirilishi, bunda bino quyidagi masofalarda boʻlishi kerak:

start maydonchasi hamda biatlon va changʻi uchish distansiyalari finishidan yoki changʻi uchish trassalarining koʻtarma qurilmalaridan 200 m da;

yaqin tramplindan 100 m da (biroq, majmuaning eng uzoq joylashgan tramplinidan 300 m uzoq boʻlmagan holda).

344. Baza binosiga joylashtiriladigan sanitariya uzellari konkida uchuvchilarning vestibyul-isinish joyiga kirish va chiqishga, tomoshabinlar uchun esa koʻchadan kirish va chiqish joylari loyihalanishi kerak.

345. Tomoshabinlar uchun sanitariya uzellarini tribunaning eng uzoq nuqtasidan 150 m dan uzoq boʻlmagan masofada joylashgan alohida binoga joylashtirish lozim.

346. Sport togʻ-changʻi trassalari va tramplinlari 20 m dan kam boʻlmagan sakrash uzunligiga, start maydonchasi oldida shugʻullanuvchilar uchun trassalar hamda tramplinlarning har biri uchun 1-2 ta unitazli hojatxona boʻlishi, bunda tramplinning start maydonchasi estakadada joylashganda sanitariya xonalari start maydonchasiga olib chiquvchi zinapoya (lift)ning pastki qismi atrofida joylashtirilishi kerak.

347. Changʻilarni olish va qaytarish uchun moʻljallangan xonaning eni 3 m dan kam boʻlmasligi lozim.

348. Changʻilarni olish va qaytarish uchun moʻljallangan xonadan chiqish (unga kirish) joyi oldida koʻcha tomonda changʻilarni uchishga tayyorlash uchun maydoncha loyihalanishi kerak.

349. Ochiq inshootlarning yordamchi xonalari (kiyim almashtirish xonalari, sanitariya uzellari, dushxonalar, ayollar gigiyena xonasi) ochiq sport inshootlari ichida eng uzoq ochiq inshootdan 200 m dan oshmagan masofada joylashgan bino ichiga joylashtirilishi kerak.

350. Ochiq basseynlarda kiyim almashtirish xonalari, sanitariya uzellari, dushxonalar bevosita basseyn vannasiga birikkan boʻlishi lozim.

351. Sport zallarida shugʻullanuvchilar uchun kiyim almashtirish xonalari bir smenada shugʻullanuvchilarning 200 foiziga, basseynlarda esa bir smenada 250 — 300 foiziga hisoblanishi kerak.

352. Sportning har xil turlari boʻyicha musobaqalar va oʻquv-mashgʻulotlari oʻtkaziladigan zallarga ega boʻlgan koʻp tarmoqli sport inshootlarida kiyim almashtirish xonalaridagi oʻrin joylarining soni texnologik hisoblash orqali aniqlanishi kerak.

353. Sport inshootlarining ayollar gigiyena xonasiga ega boʻlgan sanitariya uzellaridagi sanitariya jihozlari (priborlari) SanQvaN 0368-19 talablarini va ushbu SHNQning 5-ilovasi 8-jadvalida keltirilgan koʻrsatkichlarni inobatga olib texnologik hisoblash boʻyicha belgilanishi, ayollar gigiyena xonasining maydoni loyiha topshirigʻiga muvofiq aniqlanishi lozim.

354. Shugʻullanuvchilar uchun dushxonalar kiyim almashtirish xonalari bilan murabbiylar va instruktorlar jamoasi uchun dushxonalar instruktorlar xonalari bilan xodimlar dushxonalari maishiy xonalar bilan bevosita bogʻlangan boʻlishi zarur.

355. Basseynlarda erkak va ayol shugʻullanuvchilarning dushxonalari aylanib yurish yoʻlakchasi bilan bir sathda boʻlishi kerak.

356. Dushxonalar ochiq xonali va ular orasida oʻtish yoʻlaklari boʻlishi, bunda oʻtish yoʻlagining kengligi 1,6 m ga teng deb hisoblanishi lozim.

Dushxonadan aylanib yurish yoʻlagiga chiqish joyida yoki suzib chiqish joyida oyoq vannasi dushdan chiqib oʻtish joyining butun kengligida chuqurligi 0,1 m boʻlgan taglikli (poddon) dush boʻlishi kerak.

357. Kiyim almashtirish xonalarining oldidagi sanitariya uzellari kiyim almashtirish xonalari bilan yonma-yon tambur-shlyuz orqali joylashtirilishi kerak.

Sanitariya uzelidan dushxonani chetlab basseyn vannasiga chiqishga yoʻl qoʻyilmasligi lozim.

358. Bolalar uchun kiyim almashtirish xonalari, dushxonalar va sanitariya uzellari oʻgʻil va qiz bolalar uchun ajratilgan holda kattalar uchun moʻljallangan tegishli xonalardan alohida joylashtirilishi kerak.

359. Sanitariya jihozlari ushbu SHNQning 5-ilovasi 8-jadvalida keltirilgan koʻrsatkichlarni hisobga olgan holda oʻrnatilishi lozim.

360. Snaryad-inventar xonasi poli sathi zal poli sathi bilan bitta darajada (ostonasiz) boʻlishi lozim.

361. Sport zallaridagi snaryad va inventar xonalari zallarga yondosh va ular bilan aloqa tirqishlar orqali boʻlishi kerak

362. Snaryad va inventar xonalari maydoni texnologik talablar boʻyicha (oʻlchami 12x24 m li zallar uchun kamida 16 m2, 30x18 m li zallar uchun kamida 21 m2) aniqlanishi zarur.

363. Tomoshabinlar uchun oʻrindiqlari soni 1000 va undan koʻp universal sport-tomoshagoh zallarida (arenalarda) sport oʻyinlari va musobaqa oldidan mashq qilib olish uchun qoʻshimcha sport zallari loyihalanishi kerak.

364. Oʻquv-mashgʻulot zallari, trenajyor xonalari, individual shugʻullanish xonalarining soni va oʻlchamlari loyiha topshirigʻiga muvofiq belgilanishi lozim.

365. Universal sport-tomoshagoh zal-arenalarda, manejlarda, sunʼiy yaxmalak zallarida maydonni oʻzgartirish (sport va tomosha turlarini hisobga olgan holda), estradani joylashtirish va boshqa imkoniyatlar loyihalashda inobatga olinishi kerak.

366. Sport oʻyinlari, yengil atletika zallari va universal sport-tomosha zallari oldidagi kiyim almashtirish xonalari, shuningdek ochiq sport inshootlaridagi (ochiq basseynlar bundan mustasno) kiyim almashtirish xonalari zal (maydon) bilan toʻgʻridan-toʻgʻri bogʻlanmasligi, bunda shugʻullanuvchilar va tomoshabinlarning yoʻllari kesishmasligi lozim.

367. Yordamchi xonalarning balandligi pastga chiqib turuvchi konstruksiyaning pastki qismigacha boʻlgan balandlik quyidagicha belgilanishi kerak:

2,7 m (vestibyullar, kiyim almashtirish, massaj, shugʻullanuvchilarning dam olish, savdo, xoʻjalik, trener-instruktor, tibbiy xizmat, sanitariya-maishiy, qoʻriqlash va yongʻin posti, omborxonalar, inventar, sport qurollarini tozalash va saqlash xonalari);

2,4 m (hakamlar uchun moʻljallangan xonalar);

2,2 m (ustki kiyim almashtirish mashgʻulot kiyimlarini almashtirish garderoblari, kiyim va poyabzal quritish xonalari, togʻ changʻi trassasi start va finishlari oldidagi pavilonlar).

368. Tomoshabinlar uchun yordamchi xonalar ularning eng koʻp oʻrin-joylariga ega boʻlgan tomosha zali boʻyicha tomoshabinlarning bir vaqtdagi sonini hisobga olgan holda loyihalanishi lozim.

369. Bufet yoki kafeteriyalar loyiha topshirigʻi asosida loyihalanishi kerak.

2-§. Tribuna ostidagi boʻshliqqa joylashtiriladigan yordamchi xonalar

370. Tribuna ostidagi boʻshliqqa joylashtiriladigan yordamchi xonalar funksiya jihatidan beshta guruhga boʻlinishi zarur:

I guruh — butun inshoot yoki majmua uchun umumiy boʻlgan xonalar (vestibyul, muzda uchish uchun vestibyul-isinish joyi, kassa vestibyuli, bufetlar);

II guruh — tomoshabinlarga xizmat koʻrsatuvchi xonalar (aylanma galereyalar, bufetlar, ayollar gigiyena xonalarini oʻz ichiga olgan sanitariya uzellari);

III guruh — shugʻullanuvchilarga xizmat koʻrsatish xonalari (kiyim almashtirish, inventar jihozlar, trenerlar va instruktorlar uchun xonalar, dam olish, tibbiy xizmat koʻrsatish, qishki sport turlari uchun xonalar);

IV guruh — musobaqalarni oʻtkazish uchun xizmat koʻrsatish xonalari (hakamlar xonalari, hakamlar hayʼati xonasi, matbuot-byuro);

V guruh — inshootlarni ekspluatatsiya qilish uchun xonalar (maʼmuriyat xonalari, sport va tozalash inventarlarini saqlash xonalari, omborlar, texnik xonalar, maishiy xizmat koʻrsatish xonalari).

371. Loyihada sport yadrosi va yordamchi xonalar guruhlari orasida oʻzaro bogʻlanishi lozim.

I guruh xonalari barcha xonalar bilan erkin bogʻlangan boʻlishi kerak.

II guruh xonalari tomoshabinlarning tribunaga harakatlanish yoʻllari va sportchilarning sport yadrosiga chiqish yoʻllarini ajratishda tomoshabinlar uchun ularning oʻtirish joylari bilan bevosita bogʻlangan boʻlishi lozim.

III va IV guruhlarning xonalari sport yadrosiga birikishi va ushbu xonalar oʻzaro bogʻlangan boʻlishi kerak.

V guruh xonalari rejalashtirishga bogʻliq holda erkin joylashishi lozim.

372. Sport yadrosi uchun yordamchi xonalarning tarkibi va yuzalari quyidagilarga bogʻliq holda aniqlanishi kerak:

yoz faslida sport yadrosining oʻtkazish qobiliyati 120 kishiga tengligiga;

qish faslida 650 kishiga teng boʻlishiga;

tomoshabinlar uchun yordamchi xonalar tribunalarning loyihaviy sigʻimiga;

ochiq maydonlar va zallar uchun yordamchi xonalar ularning oʻlchamlari, soni va bir vaqtning oʻzida oʻtkazish qobiliyati hamda stadiondan joylashish masofasiga (uzoqligiga).

373. Koʻrinuvchanlik shartlari boʻyicha 3,5 dan 5 minggacha oʻrinli tribunalarni bir tomonlama, 7,5 dan 10 minggacha oʻrinli tribunalarni bir va ikki tomonlama, 15 ming oʻrinli tribunalarni ikki tomonlama, 15 ming va undan koʻp oʻrinli stadionlar uchun tribunalarni uch va toʻrt tomonlama joylashtirish kerak.

374. Ikki, uch va toʻrt tomonlama (halqasimon shakldagi) tribunalar ostiga birinchi qavatga sport yadrosida qish va yozda shugʻullanuvchilar uchun yordamchi xonalarni bir tomonlama joylashtirish, 1-qavatdagi qolgan yuzadan esa sport yadrosiga yaqin joylashgan ochiq maydonchalar uchun yordamchi xonalar, maʼmuriy xonalar, maxsus asos qurilishini talab etuvchi zallar uchun foydalanish lozim.

2- va 3-qavatlarga tomoshabinlar uchun xonalar va galereyalarni, yordamchi xonalar bilan birga sport zallarini hamda boshqa xizmat koʻrsatish xonalarini joylashtirish kerak.

375. Tomoshabinlarga xizmat koʻrsatuvchi xonalar stadionning kirish joylariga, tomoshabinlar harakatlanadigan yoʻllardagi turli qavatlarga joylashtirilishi lozim.

376. Hakamlar, jurnalistlar, sport sharhlovchilari uchun moʻljallangan xonalar asosiy (bosh) tribunaga joylashtirilishi kerak.

Sharhlovchilarning xonalari tribunaning yuqori markaziy qismiga yoki soyabon ostidagi osma maydonchaga joylashtirilishi lozim.

377. Jurnalistlar va sharhlovchilarga xizmat koʻrsatuvchi xonalarni, 1000 nafargacha kishiga moʻljallangan uchrashuv va press-konferensiyalar zallarini, garderoblarni, maxsus kafeteriylarni qavatlardagi xonalarga birikkan tribuna osti boʻshligʻiga joylashtirish kerak.

Bu zonaga faxrli mehmonlar uchun moʻljallangan xonalar ham joylashtirilishi kerak.

3-§. Oʻq otish tirlarining yordamchi xonalariga qoʻyiladigan talablar

378. Oʻq otish maydonlari va tirlar yordamchi xonalarining tarkibida qoʻshimcha tarzda xonalar loyihalanishi kerak.

379. Oʻq otish maydonlari va tirlarda shugʻullanuvchilar hamda tomoshabinlar uchun bufetlar boʻlishi lozim.

380. Asosiy binodan 50 m dan uzoqroq boʻlgan masofada joylashgan ochiq tirlarning (yoki ochiq tirlar guruhi) oʻq otish maydonlarida shugʻullanuvchilar va tomoshabinlar uchun umumiy boʻlgan 1-2 ta unitazli hojatxona qoʻshimcha tarzda loyihalanishi kerak.

4-§. Eshkak eshish (greblya) bazalarining yordamchi xonalariga qoʻyiladigan talablar

381. Eshkak eshish (greblya) bazalarining yordamchi xonalari (ellingdan tashqari) ellingdan 200 m dan uzoq boʻlmagan masofada alohida joylashgan binoga joylashtirilishi yoki elling bilan birlashtirilishi kerak.

382. Eshkak eshish (greblya) bazalarida navbatchi matroslar va motoristlar katerlarning haydovchilari uchun qoʻshimcha ravishda yuzasi 10 m2 dan kam boʻlmagan xona loyihalanishi lozim.

383. Qayiqlarni shay holatga keltirish va koʻzdan kechirish uchun moʻljallangan maydonchada navbatchi botsman uchun yuzasi 4 m2 dan kam boʻlmagan xona loyihalanishi lozim.

384. Jismoniy tarbiya-sogʻlomlashtirish mashgʻulotlariga moʻljallangan inshootlar uchun ochiq yassi inshootlar oldida faqat shugʻullanuvchilar uchun yaqin joylashgan binolarda sanitariya uzellari hamda koʻchma uskunalar va inventar jihozlar uchun omborxona loyihalanishiga yoʻl qoʻyiladi.

385. Statsionar tribunalarga ega boʻlgan changʻi uchish va qayiqda suzish bazalarining binolarida hamda respublika masshtabidan past boʻlmagan musobaqalar uchun moʻljallangan oʻq otish bazalarida hakamlar va matbuot xodimlari uchun xonalar boʻlishi kerak.

9-bob. Sport inshootlarining konstruktiv yechimlari va qurilish konstruksiyalarini hisoblash metodlari

386. Ochiq sport inshootlari hamda togʻ changʻi trassalarini seysmik hududlarda loyihalash va qurishda yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarni, shuningdek togʻli qiyaliklarning turgʻunligini QMQ 2.01.03-19, QMQ 2.01.07-96, SHNQ 2.02.01-19 talablarini hisobga olgan holda hisoblash zarur.

387. Temir-beton, poʻlat va yogʻoch konstruksiyalarni uzoqqa chidamlilik chora-tadbirlarini inobatga olib loyihalash kerak.

388. Sport inshootlarini qurishda namlik, past va yuqori temperaturalar, agressiv muhit va boshqa salbiy omillarning taʼsiriga chidamli materiallardan tayyorlangan konstruksiyalar va detallarni qoʻllash zarur.

389. Sport inshootlarining asosi va poydevorlari SHNQ 2.02.01-19, QMQ 2.01.03-19, QMQ 2.01.07-96, SHNQ 1.02.07-19, SHNQ 1.02.08-19. SHNQ 1.02.10-23, shuningdek quyidagilar asosida loyihalanishi lozim:

muhandislik-geodezik, muhandislik-geologik va muhandislik-gidrometeorologik tadqiqotlarning natijalari;

sport inshootlarining vazifasi, konstruktiv va texnologik oʻziga xos jihatlari, poydevorlarga taʼsir qiluvchi yuklar va inshootni ekspluatatsiya qilish shart-sharoitlarini tavsiflovchi maʼlumotlar;

gruntlarning mustahkamlik va deformatsion tavsiflari hamda poydevorlar yoki boshqa yerosti konstruksiyalari uchun ishlatiladigan materiallarining fizik-mexanik xossalaridan toʻliq foydalanishni taʼminlovchi variantni qabul qilish uchun mumkin boʻlgan variantlarni texnik-iqtisodiy jihatdan taqqoslash.

390. Shoʻr gruntli asoslar ushbu gruntlarning oʻziga xos jihatlarini va quyidagilarni hisobga olgan holda loyihalanishi kerak:

suvning uzoq vaqt davomida filtrlanishi va minerallar, togʻ jinslarining suv bilan yuvilishida tuzlarning ajralib chiqishi tufayli suffizion chiqindi hosil boʻlishini;

tuzlarning ajralib chiqish jarayonida grunt fizik-mexanik xossalarining oʻzgarishini;

namlanganda gruntlarning boʻrtishi yoki choʻkishini;

grunt tarkibidagi tuzlarning erishi hisobiga grunt suvlarining sport inshooti yerosti konstruksiyalarining materiallariga koʻrsatadigan agressiv taʼsirni.

391. Sport inshootlarining konstruksiyalari va asosini loyihalashda quyidagilar hisobga olinishi zarur:

yuk koʻtaruvchi va toʻsuvchi konstruksiyalarning xususiy ogʻirligidan tushadigan doimiy yuklar;

qurilish hududi uchun qordan tushadigan yuklar;

qurilish hududi uchun shamol taʼsiri;

qurilish hududidagi xavfli geofizik taʼsirlar.

392. Ushbu SHNQning 391-bandida belgilangan yuklarning eng noqulay uygʻunligini hisobga olgan holda ushbu yuklarning qiymatlari, konstruksiyalarning solqilanish va koʻchishining chegaraviy qiymatlari, shuningdek yuk boʻyicha ishonchlilik koeffitsiyentlarining qiymatlari QMQ 2.01.07-96 ga muvofiq belgilanishi zarur.

393. Temir-beton konstruksiyalarini stadionlar tribunalari va tribuna osti fazolari, demonstratsion zallar, basseynlar, yordamchi xonalar yuk koʻtaruvchi karkaslarning asosi uchun qoʻllash va ulardan zallar, basseynlar qoplamalari, tomlarining yuk koʻtaruvchi hamda toʻsuvchi konstruksiyalari, shuningdek katta boʻlmagan va oʻrtacha oraliqlarning orayopmalari sifatida foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

394. Ochiq stadionlarning tribunalarini tiklashda oʻrindiqlarni bevosita yerga yoki maxsus konstruksiyalar ustiga qurishga yoʻl qoʻyiladi.

395. Gruntli tribunalarni tabiiy yoki toʻkilgan gilli yoki qumloq gruntlar ustiga qurishga yoʻl qoʻyiladi, bunda grunt (yerosti) suvlari chuqur joylashgan joylarga qurish lozim.

396. Gruntli tribunalarni qumloq (tabiiy yoki toza yuvilgan qumli) gruntlar ustiga joylashtirishda temir-beton qoplamalar bevosita qum usti boʻylab qurilishi (yotqizilishi) kerak.

397. Tribunalarning yuk koʻtaruvchi sinchini (karkani) kolonnalar, gorizontal rigellar, orayopmalar va qiya rigellarning yuk koʻtaruvchi plitalaridan tashkil topgan yigʻma temir-betondan loyihalashga yoʻl qoʻyiladi.

398. Tribunani yogʻingarchiliklardan himoya qilish uchun yelimlanuvchi gidroizolyatsiyani qoʻllash kerak.

10-bob. Muhandislik tarmoqlari va tizimlarini loyihalash

1-§. Suv taʼminoti va kanalizatsiya

399. Aholi punktida markaziy suv taʼminoti tizimi boʻlmaganda mahalliy suv manbalaridan foydalanish, bunda ushbu manbalardagi suv SHNQ 2.04.02-19 ga javob berishi kerak.

400. Kanalizatsiya tarmoqlari oʻtkazilmagan hududlarda mahalliy suv tozalash inshootlari loyihalanishi lozim.

401. Mavsumiy ishlaydigan qayiqda eshkak eshish bazalari uchun kanalizatsiya oqova suvlari oqib tushadigan rezervuar-toʻplagichlarni qurishga yoʻl qoʻyiladi.

402. Rezervuar-toʻplagichlar assenizatsion mashinalar yordamida oqova suvlardan boʻshatilishi lozim.

403. Rezervuar-toʻldirgichlarning sigʻimini texnik-iqtisodiy hisoblash orqali aniqlash kerak.

404. Togʻ-changʻi trassalari va tramplinlarining start maydonchalarida suv taʼminoti faqat ichimlik suvi bilan taʼminlash maqsadida nazarda tutilishi va ichimlik suvi germetik yopiladigan idishlarda yetkazilishi lozim.

Oqova suvlari oqib tushadigan chuqurga ega boʻlgan tashqi sanitariya uzellarini loyihalashga quyidagi hollarda yoʻl qoʻyiladi:

oʻq otish inshooti tarkibiga kiruvchi tirlarning galereyalari oldida;

alohida turuvchi ochiq tirlar oldida;

ochiq yassi inshootlar (shu jumladan tomoshabinlar uchun 300 gacha oʻrindiqlarga ega boʻlgan inshootlar) oldida;

togʻ-changʻi trassalari va tramplinlarining start maydonchalari oldida.

405. Ochiq yassi inshootlarni suv bilan tozalash va ularning yashil hududlarini sugʻorish, shuningdek konkida uchish boʻyicha mavsumiy ishlaydigan maydonda muz yaratish uchun isteʼmol qilish sifatiga ega boʻlmagan suv manbalaridan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

406. Mavsumiy ishlaydigan qayiqda eshkak eshish bazalarida markaziy issiq suv taʼminoti nazarda tutilmaydi, bunda bufet ehtiyojlari uchun issiq suv elektr isitgichlar yordamida taʼminlanishi lozim.

407. Sportning boshqa turlari uchun yozda foydalanilmaydigan togʻ-changʻi sporti bazalarida individual qozonxonalar boʻlganda issiq suv faqat isitish mavsumida berilishi kerak.

408. Texnologik ehtiyojlar uchun issiq suv konki uchish maydonlarining sirt yuzasini muzlatish, bufetlar va SHNQ 2.04.07-22 ga muvofiq boshqa ehtiyojlar uchun berilishi zarur.

409. Sutkalik sovuq va issiq suv sarfi hamda soatbay maksimal sovuq va issiq suv sarfini hisoblashda ushbu SHNQning 7-ilovasi 10-jadvalida koʻrsatilgan suv sarfi miqdori, smena davomiyligi va qoʻshimcha suv sarfi hisobga olinishi lozim.

410. Ochiq sport inshootlarining tribunalari uchun tashqi yongʻinni gidrantlar orqali oʻchirishga sarflanadigan suvning hisobiy sarfi quyidagicha tashkil etishi kerak:

5 dan 10 minggacha tomoshabinlarni sigʻdiradigan tribunalar uchun kamida 15 l/s ;

10 dan 20 minggacha tomoshabinlarni sigʻdiradigan tribunalar uchun kamida 20 l/s;

20 mingdan koʻp tomoshabinlarni sigʻdiradigan tribunalar uchun kamida 25 l/s.

411. Issiq suv sarfini ushbu SHNQning 7-ilovasi 11-jadvalida koʻrsatilgan suv sarfi miqdorlarini hisobga olgan holda QMQ 2.04.01-98 ga muvofiq aniqlash lozim.

412. Sovuq va issiq suv tarmogʻiga suv sepish uchun ulanadigan 50 mm diametrli kranlar isitiladigan xonalarga oʻrnatilishi va quyidagi joylarga joylashtirilishi kerak:

mavsumiy ishlaydigan konki uchish boʻyicha muz maydoniga chiqish joylari oldida avtotsisternalarni yoki muzni parvarishlash uchun moʻljallangan boshqa mashinalarni issiq suv bilan toʻldirish uchun;

muzni parvarishlash mashinalari uchun moʻljallangan joylar (xonalar)ga;

30 m dan katta boʻlmagan xizmat koʻrsatish radiusidan kelib chiqqan holda yopiq konki uchish inshootlarida muz hosil qilish uchun muz maydoni atrofiga.

413. Yozda foydalaniladigan ochiq yassi inshootlar uchun, shuningdek sport inshootlarining yashil hududini va chim oʻstirishga moʻljallangan maydonlarni sugʻorish uchun suv oʻtkazmasi (vodoprovod)ning tashqi tarmogʻini 0,5 m chuqurlikda suv oqib chiqadigan tomonga qiyalatib (qish mavsumida tarmoqni oʻchirib qoʻyish uchun) yotqizish lozim.

414. Diametri 25 mm boʻlgan suv sepish kranlari 30 m dan katta boʻlmagan xizmat koʻrsatish radiusidan kelib chiqqan holda joylashtirilishi, gidrantlar esa 50 m dan katta boʻlmagan xizmat koʻrsatish radiusidan kelib chiqqan holda joylashtirilishi kerak.

415. Qayiqda eshkak eshish bazalarining qayiqlarni suzishga shaylash va koʻzdan kechirishga moʻljallangan maydonlarida (ellinglarning har bir darvozasi yonida) faqat yozda foydalaniladigan 25 mm diametrli suv sepish kranlarini oʻrnatish nazarda tutilishi zarur.

416. Ochiq sport inshootlarining 20 va undan koʻp qatorli tribunalarining ustki tomoni boʻylab tribunalarni yuvish uchun qoʻshimcha ravishda 25 mm diametrli kranlar oʻrnatiladigan (qish davrida suvdan boʻshatiladigan) suv sepish tarmogʻi oʻtkazilishi, kranlar bir-biridan 50 m dan oshmagan masofada joylashtirilishi lozim.

417. Suv oʻtkazmasi (vodoprovod) tarmogʻiga har 20 m da ulangan kranlardan changʻida sakrash uchun moʻljallangan tramplinlarning sunʼiy qoplamalariga suv sepilishi kerak.

418. Suv oʻtkazmasi (vodoprovod) tarmogʻi togʻning tezlik olish va yerga qoʻnishga moʻljallangan polotnosi boʻylab yotqizilishi, bunda tarmoqning pastki nuqtasida uni qishda boʻshatish uchun suv chiqarish qurilmasi boʻlishi kerak.

419. Ochiq va yopiq basseynlarning sanitariya uzellari, dushlari, ochiq sport inshootlaridagi tribunalarning tomoshabinlar oʻtiradigan joylarini yuvish hamda tozalash uchun sovuq va issiq suvga ulangan suv quyish joʻmraklari oʻrnatilishi lozim.

420. Sport basseynlari, sogʻlomlashtirish basseynlari, 7 yoshgacha va 7 yoshdan katta bolalar basseynlaridagi suvning harorati SanQvaN 0306-02 ga muvofiq boʻlishi, bunda basseynlardagi suvning hisobiy harorati ularning vazifasiga bogʻliq holda barcha hollarda 24 °S past va 30 °S yuqori boʻlmasligi kerak.

421. Saunalar oldidagi basseynlardagi suvning harorati SanQvaN 0306-02 va QMQ 2.04.01-98 ga muvofiq belgilanishi kerak, bunda suvni 18 °S past boʻlmagan haroratda ushlab turishga yoʻl qoʻyiladi.

422. Basseynlarning vannalariga quyiladigan suvning harorati SanQvaN 0306-02 va QMQ 2.04.01-98 ni inobatga olib belgilanishi, bunda 37°S dan oshmasligi lozim.

423. Basseynlarning vannalarini suv bilan toʻldirish vaqti 24 h dan oshmasligi, ulardagi suvni chiqarish vaqti 12 h dan oshmasligi kerak.

424. Basseynlardagi suvni almashtirish suvning retsirkulyatsiyasini hisobga olgan holda va sutkada vanna hajmining 10 foizidan kam boʻlmagan hajmda toza suv kiritilishi bilan amalga oshirilishi, bunda vannadagi suvni toʻliq almashtirish vaqti 12 h dan oshmasligi lozim.

425. Basseynlardagi sirkulyatsiya qilinadigan (aylanadigan) suv filtrlar yordamida tozalanishi, bunda SHNQ 2.04.02-19 ga muvofiq suv koagulyatsiya qilinishi kerak.

426. Basseynlar vanna suvini dezinfeksiya qilishni inobatga olib loyihalanishi lozim.

Dezinfeksiya moddalari filtrdan oldinda turuvchi retsirkulyatsiya tizimi quvurlariga kiritilishi, suv tinimsiz oqayotganda esa vannaga qoʻyiladigan suvga qoʻshish kerak.

427. Basseynlarni loyihalashda suv sarfi va yillik issiqlik yuklamasi basseynlarning vannalarini suv bilan toʻldirish va berilgan haroratni saqlab turish maqsadida suvning isitilishini hisobga olgan holda ekspluatatsiya qilish uchun hisoblanishi lozim.

428. Aholi punktlarining kanalizatsiya tizimi boʻlmagan hududlarida alohida turuvchi yerga qaziladigan hojatxonalarni qavatlari soni 2 tadan koʻp boʻlmagan quyidagi bino va inshootlar uchun loyihalashga yoʻl qoʻyiladi:

tirlarning oʻq otish galereyalari va alohida joylashgan ochiq tirlar;

ochiq yassi inshootlar, jumladan tomoshabinlar uchun 300 oʻringa ega boʻlgan inshootlar;

sport inshootlarining start maydonlari — tramplinlar, togʻ changʻi trassalari.

2-§. Isitish, ventilyatsiya va havoni konditsionerlash tizimlari

429. Sport inshootlarida mikroiqlim parametrlari (harorat, namlik)ni hamda sport zonasi, yordamchi xonalar va sanitariya-gigiyena vazifasidagi xonalar (sanitariya uzellari, dushxonalar, ayollarning shaxsiy gigiyena xonasi)dagi havo muhitining sifatini (gazli tarkibi, ifloslantiruvchi moddalarning konsentratsiyasi, havoni almashtirish karraligini) taʼminlovchi isitish, ventilyatsiya va havoni konditsionerlash tizimlarini GOST 30494-2011, QMQ 2.04.05-97, SHNQ 2.08.02-23 hamda SanQvaN 0275-09 ga muvofiq loyihalash lozim.

430. Sport inshootlarini loyihalashda mikroiqlimning hisobiy parametrlarini tanlash uchun loyihalash topshirigʻiga rioya qilish lozim.

431. Sport inshootlarining xonalaridagi hisobiy harorat va ulardagi havoni almashtirish koʻrsatkichlari ushbu SHNQning 8-ilovasi 12-jadvalga muvofiq belgilanishi kerak.

Ayollarning shaxsiy gigiyena xonalari, hojatxonalar, dushxonalar, yuz-qoʻl yuvish xonalaridan havoni tortib chiqaruvchi ventilyatsiya tizimlarini SHNQ 2.08.02-23 ga muvofiq jamoat binolarining boshqa xonalaridan havoni tortib chiqaruvchi tizimlar bilan birlashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

432. Ventilyatsiya tizimlarini loyihalashda sport inshootlaridagi tomoshabinlarning hisobiy soni tomoshabinlar oʻrin-joylarining 100 foiz toʻlishini hisobga olgan holda belgilanishi kerak.

433. Tomoshabinlar uchun oʻrin-joylarga ega boʻlgan sport inshootlaridan tayyorgarlik mashgʻulotlari uchun foydalaniladigan davrda (tomoshabinlar boʻlmaganda) ulardagi havoning hisobiy harorati (yilning sovuq davrida) tomoshabinlar uchun oʻrin-joylarga ega boʻlmagan sport inshootlari uchun oʻrnatilgan qiymatlarda belgilanishi lozim.

434. Sport inshootlarida havoning harakatlanish tezligi badiiy gimnastika, badminton, stol tennisi uchun moʻljallangan sport zallari va muz arenalari zallarida 0,3 m/s dan, boshqa sport zallarida 0,5 m/s dan oshmagan holda belgilanishi kerak.

Sport zallarida havoning nisbiy namligi 30-60 foiz chegaralarda belgilanishi (muz arenalari bundan mustasno), havo nisbiy namligining quyi chegaralari ushbu SHNQning 8-ilovasi 12-jadvalida keltirilgan haroratlarda yilning sovuq davri uchun belgilanishi kerak.

435. Muz arenalarining zallarida toʻsuvchi konstruksiyalar sirtida kondensat va muz maydoni zonasida tuman hosil boʻlishini bartaraf etuvchi nisbiy namlik taʼminlanishi kerak.

436. Muz sathidan 1,5 m balandlikda havo haroratiga bogʻliq boʻlgan namlik parametrlari ushbu SHNQning 8-ilovasi 13-jadvalida koʻrsatilganlardan katta boʻlmagan qiymatlarda ushlab turish lozim.

437. Loyiha topshirigʻi boʻyicha sport zonasidagi havoning harorati, namligi, harakatlanishi va boshqa parametrlariga ancha qatʼiy talablar oʻrnatilishiga yoʻl qoʻyiladi.

438. Ishlamagan vaqtda harorat pasaytirilishi nazarda tutiladigan sport zallarida isitish tizimini ikkita alohida isitish priborlari guruhi:

birinchi — asosiy guruhi ichki havo haroratini 5 °S da doimiy ushlab turishga;

ikkinchi — qoʻshimcha guruhi ichki haroratni ishchi haroratgacha yetkazishga moʻljallangan boʻlishi kerak.

439. Qoʻshimcha guruh sifatida havo orqali isitish tizimi, havoni ventilyatsiyalash va konditsionerlash tizimlari qoʻllanilishi kerak.

440. Tomoshabinlar uchun oʻrin-joylarga ega boʻlgan muz arenasi zallarida havo almashinuvi quyidagi ekspluatatsion rejimlar uchun hisoblanishi kerak:

tomoshabinlar boʻlganda muz maydonida qishki sport turlari boʻyicha musobaqalar oʻtkazilganda;

tomoshabinlar boʻlganda muz maydonida qishki sport turlaridan boshqa musobaqalar oʻtkazilganda, shuningdek konsertlar va ommaviy tadbirlar oʻtkazilganda;

tomoshabinlar boʻlmaganda muz maydonida trenirovka mashgʻulotlari oʻtkazilganda;

tomoshabinlar boʻlganda muz maydonida qishki sport turlaridan boshqa trenirovka mashgʻulotlari oʻtkazilganda.

441. Muz arenalarida muzni parvarishlash uchun ichki yonuv dvigatelli mashinalaridan foydalanilganda dvigatel chiqaradigan zararli moddalarni assimilyatsiyalash uchun yetarli boʻlgan havo almashinuvini taʼminlash lozim.

442. Tomoshabinlar uchun oʻrin-joylarga ega boʻlgan sport zallarida havo almashinuvini ikkita rejim — tomoshabinlar boʻladigan va tomoshabinlar boʻlmaydigan hollar uchun hisoblash kerak.

443. Tortuvchi va chiqaruvchi ventilyatsiyaning mustaqil tizimlari quyidagilar uchun nazarda tutilishi lozim:

sport zallari va muz arenasi zallari;

shugʻullanuvchilar uchun dush xonalari, kiyim almashtirish xonalari va massaj xonalari;

maʼmuriy, muhandislik-texnik xonalari, instruktor-murabbiy xodimlar xonalari, ishlovchilar uchun maishiy xonalar;

tibbiyot punktlari, tibbiy vazifadagi boshqa xonalar;

texnik xonalar.

444. Ventilyatsiya va havoni kondensionerlash bilan birga qoʻshilgan havo orqali isitish tizimlarida tashqi havoning normativ berilishida va retsirkulyatsiyalanadigan havoni filtrlashda retsirkulyatsiyani qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

445. Tomoshabinlar uchun oʻrin-joylarga ega boʻlgan sport zallariga xizmat koʻrsatuvchi tizimlar uchun retsirkulyatsiyalandigan havoni zararsizlantirish inobatga olingan boʻlishi lozim.

446. Yelimlab tayyorlangan yogʻoch konstruksiyalar qoʻllanilgan zallarda bunday konstruksiyalar joylashgan zonada havoning nisbiy namligini (kamida 45 foiz) taʼminlash zarur boʻlganda havo tortuvchi umumiy ventilyatsiya tizimlarida havoni namlantiruvchi qurilma qoʻllanilishi, havo tortuvchi ventilyatsiya boʻlmaganda mahalliy namlantirgichlarni qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

447. Ikki yuzdan koʻp tomoshabinlar uchun oʻrin-joylarga ega boʻlgan sport zallari va muz arenalarining zallarida tomoshabinlar joylashadigan zonada va sport zonasida mustaqil ventilyatsiya va havoni konditsionerlash tizimlari nazarda tutilishi kerak.

448. Tomoshabinlar uchun oʻrin-joylarga ega boʻlmagan va bir vaqtning oʻzida har bir shugʻullanuvchiga kamida 80 m3 hajm toʻgʻri keladigan sport zallarini bir soatda 1-marta havo almashinuvini taʼminlovchi tabiiy ravishda ishlaydigan ventilyatsiya tizimini nazarda tutgan holda loyihalashga yoʻl qoʻyiladi.

449. Havoni tortib kirituvchi va chiqaruvchi tabiiy ravishda ishlaydigan ventilyatsiya tizimini loyihalashda havo tortuvchi qurilmalar sifatida vitrajlarning pastki va yuqori qismidagi ochiladigan framugalardan foydalanib, tashqi havoni sport zaliga kiritish nazarda tutilishiga yoʻl qoʻyiladi.

450. Sport inshootlarining tutunga qarshi ventilyatsiya tizimini QMQ 2.04.05-97 ga muvofiq nazarda tutish kerak.

451. Isitish tizimining suv isitish priborlarini zallarning tashqi devoriga oʻrnatish lozim, bunda sport jihozlarini joylashtirish hisobga olinishi kerak. Nam va hoʻl sharoitlarda ekspluatatsiya qilinadigan xonalar (joylar)da suv isitish priborlarini joylashtirish uchun tashqi devorlarni oʻyishga yoʻl qoʻyilmaydi.

452. Sport zallaridagi isitish priborlari va quvuroʻtkazgichlar poldan 2 m balandlik chegarasida devor tekisligidan chiqib turmasligi kerak.

453. Ventilyatsiya va isitish tizimlarining elementlari (havo kanallari, panjaralar, isitish priborlari va quvuroʻtkazgichlar)ni joylashtirish uchun poldan 2 m gacha boʻlgan balandlik chegarasida devorda maxsus joy (oʻyilgan joy) boʻlishi kerak.

454. Poldan 2 m balandlikdan yuqori chegaralarda maxsus joylar boʻlmasligi, himoya ekranlari yoki boshqa himoya vositalari oʻrnatilishi lozim.

455. Sport inshootlarining zallari (xonalari)da yilning sovuq davri uchun havoning hisobiy harorati, nisbiy namligi va havoni almashtirish karraligi ushbu SHNQning 15-ilovasi 19-jadvaliga asosan belgilanishi lozim.

456. Sport inshootlarida badantarbiya bilan shugʻullanish zonalarida havoning tezligi quyidagi koʻrsatkichlardan oshib ketmasligi kerak:

basseynlarning vannali zallarida — 0,2 m/s;

kurash, stol tennisi, konkida uchish zallari va eshkak eshish basseynlari joylashgan zallarda — 0,3 m/s;

boshqa sport zallarida, basseynlarda tayyorgarlik koʻrish zallarida va jismoniy tarbiya-sogʻlomlantirish mashgʻulotlari uchun tayyorgarlik koʻrish zallarida — 0,5 m/s.

Basseyn vannalari joylashgan zallardagi toʻsuvchi konstruksiyalarning issiqlik-texnik hisobida havoning nisbiy namligini 60 foiz, haroratini 29 °S da belgilash zarur.

457. Tomoshabinlar uchun oʻrindiqlarga ega boʻlgan va sunʼiy ravishda muzlatiladigan yopiq muz zallarida havo almashinuvini hisoblashda quyidagilarni amalga oshirish lozim:

muz va tomoshabinlar oʻrin-joylaridan foydalanish;

muz boʻlmaganda tomoshabinlar oʻrin-joylaridan foydalanish;

tomoshabinlar oʻrin-joylari boʻlmaganda muzdan foydalanish.

458. Sunʼiy muzlatilmaydigan va tomoshabinlar oʻrin-joylariga ega boʻlgan basseyn vannalari boʻlgan sport zallarida havo almashinuvini hisoblash tomoshabinli va tomoshabinsiz rejimlarda amalga oshirilishi kerak.

459. Yopiq muz zallari va sport zallarida havo yordamida isitadigan agregatlarni oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi.

460. Basseyn zallarida havo almashuvini kamaytirish maqsadida havoni qurituvchi retsirkulyatsiya qurilmalarini oʻrnatish lozim.

461. Havoning ventilyatsiyasi va konditsiyalashtirilishi bilan qoʻshilgan basseynlar va sport zallarining havoli isitish tizimlarida havoning retsirkulyatsiyasiga yoʻl qoʻyiladi.

3-§. Sovutish tizimi

462. Muz arenalarida muz qoplamasini hosil qilish va sunʼiy muz qoplamasini saqlab turish uchun Sovutish tizimlarini oraliq sovuq tashuvchi sifatida ishchi haroratlarda muzlamaydigan suyuqliklardan foydalangan holda loyihalash lozim.

463. Sovutish tizimini loyihalashda GOST EN 378-1-2014, GOST EN 378-2-14, GOST EN 378-3-2014 GOST EN 378-4-214 ga rioya qilish kerak.

464. Muz sirtida issiqlik yuklamasini kompensatsiya qilish sirkulyatsiyalanadigan sovuq tashuvchiga ega boʻlgan quvurli Sovutish tizimi orqali amalga oshirilishi kerak.

465. Quvurli tizimni qurish uchun past bosimli polietilen quvurlar yoki choksiz poʻlat quvurlar qoʻllanilishi lozim. Quvuroʻtkazgichlarning materiali ularning mustahkamlik xarakteristikalari, qoʻllaniladigan sovuq tashuvchiga qoʻyiladigan korrozion chidamlilik talablari, sovitiladigan plitaning konstruktiv jihatdan tayyorlanishiga bogʻliq holda tanlanishi lozim.

466. Sovituvchi quvuroʻtkazgichlarning diametri va ular orasidagi qadam hisoblash orqali aniqlanishi lozim.

467. Quvurli sovutish tizimining konstruksiyasi muz qoplamasining butun yuzasi boʻyicha harorat maydonining bir tekis taqsimlanishini taʼminlashi kerak.

468. Muz qoplamasining 40 mm li doimiy qalinligida harorat maydonining notekislik qiymati ±0,5 ºS dan katta boʻlmasligi lozim.

469. Sovutish tizim ishonchliligining zaruriy darajasini hisobga olgan holda issiqlik texnik hisoblash natijalari boʻyicha tanlanishi lozim.

470. Asosiy sovutish qurilmasi (sovutish agregatlari, nasoslar, sigʻimli qurilma)ni bino ichidagi mashina boʻlimining ichiga yoki bino tashqarisidagi konteynerga joylashtirish kerak.

471. Sovutish tizimining ish unumdorligini tanlash uchun boshlangʻich yuklanish sifatida quyidagilarni inobatga olish kerak:

issiq vaqtda sport arenasini ekspluatatsiya qilish davrida muz hosil qilish rejimini;

obyektning toʻliq yuklanishida sport tadbirlarini oʻtkazishda muz yuzasining doimiy haroratini saqlab turish rejimi uchun hisoblab topilgan maksimal yuklanishdan foydalanishni.

4-§. Elektr taʼminoti va elektr qurilmalari

472. Futbol boʻyicha sport inshootlarida maydonning yaxshi koʻrinuvchanligini taʼminlash maqsadida QMQ 2.01.05-19 ga muvofiq yoritish tizimlarini qoʻllash kerak.

473. Yoritish tizimlarini televizion yoki notelevizion musobaqalarni tashkil etuvchilarning ehtiyojlariga bogʻliq holda quyidagi beshta sinfga boʻlish lozim:

I sinf — mashgʻulotlar va koʻngilochar tadbirlarning dasturlari;

II sinf — klub oʻyinlari;

III sinf — milliy oʻyinlar;

IV sinf — milliy chempionatlar;

V sinf — xalqaro chempionatlar.

474. Yoritish qurilmalari (oʻrnatmalari) maydon chegarasi yoki darvoza chiziqlaridan koʻpi bilan 5 m uzoqlikda joylashishi zarur.

475. Ikkita qoʻshni yorugʻlik manbalari orasidagi yoritish farqlari televizion tasvirga olish uchun vertikal va gorizontal yoritishda 20 foizdan, tasvirga olinmaydigan matchlarda esa 55 foizdan oshmasligi lozim.

476. Koʻzni qamashtiruvchi yorugʻlik reytingi oʻyin maydonining istalgan nuqtasida 50 dan oshmasligi kerak.

477. Rang haroratining oʻtuvchi spektri 2000K va 6500K orasida joylashishi zarur.

478. Rangning yoritish tizimlari orqali uzatilish darajasi (Ra) 81 dan 90 gacha boʻlgan chegarada boʻlishi lozim.

479. Chiroqlarni koʻtarish burchagi 70°dan katta boʻlmasligi kerak.

480. Sport maydonlarini yoritish va yengil atletika bilan shugʻullanish uchun moʻljallangan joylarning minimal yoritilganlik koʻrsatkichlari ushbu SHNQning 9-ilovasi 14 va 15-jadvallariga muvofiq belgilanishi kerak.

481. Elektr taʼminoti tizimlari va qurilmalarini loyihalash SHNQ 2.04.17-2019 hamda QMQ 3.05.06-97 ga va ushbu SHNQ ning 17-ilovasidagi 21-jadvalga rioya qilgan holda amalga oshirilishi lozim.

482. Qirq mingdan koʻp tomoshabinlarga moʻljallangan tribunalarga ega boʻlgan futbol, chim ustida xokkey va yengil atletika uchun sport arenalarida yoritish qurilmalari ushbu SHNQning 9-ilovasi 16-jadvaliga muvofiq sport maydonlarining yoritilganlik darajasini taʼminlashi kerak.

483. Elektr yoritishning notekis yoritilganlik koeffitsiyenti:

changʻi uchish sportining tekis joylashgan trassalarida 0,04 dan;

changʻida quvish sporti musobaqalari uchun moʻljallangan trassalarda — 0,1 dan;

togʻ changʻisining sport turlari uchun trassalarda — 0,2 dan;

sport oʻyinlari uchun moʻljallangan ochiq yassi sport inshootlari va yengil atletikaning sakrash musobaqalariga moʻljallangan joylarida, shuningdek changʻida sakrash tramplinlarida — 0,33 dan;

oʻq otish sportining nishonlari uchun — 0,5 dan kam boʻlmasligi lozim.

484. Tribunalarning oʻrtacha gorizontal yoritilganlik darajasi tribunalarning sigʻimini hisobga olgan holda va sportning tegishli turlari boʻyicha sport inshootlari uchun nazarda tutilgan yoritilganlik darajasining 10 foizidan kam boʻlmasligi zarur.

485. Jismoniy tarbiya-sogʻlomlashtirish mashgʻulotlari uchun ochiq yassi inshootlarning minimal gorizontal yoritilganlik darajasi ochiq yassi sport inshootlarining sirt yuzasida 50 lx ga teng boʻlishi kerak.

486. Sport inshootlarini yoritish uchun gazrazryadli chiroqlar qoʻllanilishi, bunda pulsatsiya koeffitsiyenti ushbu SHNQning 9-ilovasi 17-jadvaliga muvofiq belgilanishi kerak.

487. Yorugʻlik oqimini bir maromda rostlash (regulirovka qilish), shuningdek gazrazryadli yorugʻlik manbalarini qoʻllash texnik-iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq boʻlmaganda yoki ushbu manbalarni qoʻllashning iloji boʻlmagan hollarda hamda yoritilganlik darajasi 30 lx dan kam boʻlganda choʻgʻlanma chiroqlarni qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

488. Yon tomon boʻylab yuqoridan yoritish priborlari 10 m dan kam boʻlmagan balandlikda oʻrnatilishi zarur. Bunda, priborning optik markazidan maydonning boʻylama oʻqiga tushirilgan perpendikulyar chiziq ushbu maydon sirtidan 27° dan kam boʻlmagan burchakni tashkil etishi kerak.

489. Yuqoridan yoritish uchun chiroqlarni oʻrnatish balandligi:

voleybol va tennis uchun 12 m;

badminton, basketbol uchun 8 m;

xokkey uchun 6 m dan kam boʻlmasligi zarur.

490. Yuqoridan yoritish 30° dan kam boʻlmagan himoya burchagiga ega boʻlgan chiroqlar yordamida amalga oshirilishi lozim.

491. Yengil atletika musobaqalari uchun moʻljallangan yugurish yoʻlaklarini konsentrik yorugʻlik tarqatuvchi chiroqlar bilan yon tomonlama yoritishda ushbu chiroqlarning optik oʻqlari sportchilar harakatlanadigan (yuguradigan) tomonga qiya holatda tushishi kerak.

492. Sport inshootlarining odamlar oʻtishi va transport harakatiga moʻljallangan uchastkalarida, tribunalarga ega boʻlgan boshqa ochiq inshootlarda sunʼiy yoritish tizimi loyihalanishi lozim.

493. Smenada 200 va undan ortiq kishini qabul qilish qobiliyatiga ega boʻlgan ochiq yassi sport inshootlari majmualarining hududida, changʻi sporti va qayiqda eshkak eshish bazalarida, yil davomida ishlaydigan ochiq basseynlar va oʻq otish maydonlarida, shu jumladan yarim ochiq tirlarda va ochiq inshootlarning yordamchi xonalarida quyidagilar:

radio tarmogʻi;

telefon tarmogʻi;

elektr soatlar (kamida elektr ikkilamchi soatlar oʻrnatilganda);

internet tarmogʻi nazarda tutilishi kerak.

494. Alohida ovoz berilishi zarur boʻlgan xonalar, inshootlar va hudud zonalari loyiha topshirigʻiga muvofiq aniqlanishi lozim.

495. Respublika va undan yuqori miqyosda oʻtkaziladigan musobaqalar uchun moʻljallangan sport inshootlarida quyidagilar qoʻshimcha tarzda nazarda tutilishi kerak:

yengil atletika boʻyicha musobaqalar oʻtkazilayotganda hakamlar kollegiyasi xonalari va alohida hakamlar brigadalari boʻladigan joylar hamda navbatchi tibbiyot xodimi xonasi orasida tezkor-xizmat telefon aloqasi;

informatsion va roʻyxatga olish apparaturasi oʻrnatmasi;

ochiq sport inshootlarining alohida xonalari orasida telefon aloqasi uchun mahalliy ATS;

sport inshootining arenasiga ovozli informatsiya va musiqa berilishi (arena ommaviy tadbirlar (chiqishlar) oʻtkazilishi uchun moʻljallangan boʻlsa);

sport inshootidan radio eshittirishlari va televizion koʻrsatuvlarni uzatish.

496. Ritmik gimnastika va xoreografiya bilan shugʻullanuvchilar uchun ovozli informatsiya va musiqa berilishi nazarda tutilishi lozim.

497. Oʻq otish maydonlarida tadbir boshligʻining alohida obyektlar, shu jumladan tirlarning oʻq otish galereyalari bilan bogʻlanishi uchun mahalliy tezkor-xizmat telefon aloqasi, tirlarda esa (har bir 8 — 10 ta oʻq otish joylariga kamida bitta chiziqli marra toʻgʻri kelishini hisobga olgan holda) oʻq otish marrasi va blindaj orasida toʻgʻridan-toʻgʻri telefon yoki selektor aloqasi, katta hakam tomonidan oʻq otish chizigʻiga (oʻq otish chizigʻining uzunligi 20 m dan oshganda) ovozli buyruq (komanda) berilishini taʼminlovchi ovoz fiksatsiyasi (zvukofiksatsiya) qoʻshimcha tarzda nazarda tutilishi zarur.

498. Qayiqda eshkak eshish bazalaridagi start berish joylarida (shu jumladan oraliq start berish joylarida ham) tezkor (operativ) telefon va radio aloqasi nazarda tutilishi kerak.

499. Respublika va undan yuqori miqyosda akademik eshkak eshish boʻyicha musobaqalar oʻtkazilishi uchun moʻljallagan bazalarda startyor va start chizigʻida turgan qayiqlar orasida radio aloqasi qoʻshimcha tarzda nazarda tutilishi lozim.

5-§. Evakuatsiya yoʻllarini tashqi va ichki yoritish. Aloqa va telekommunikatsiya tizimlari

500. Evakuatsiya yoʻllari, yuqori xavfli zonalar va katta maydonli xonalar QMQ 2.01.05-19 ga muvofiq avariyaviy yoritilishi lozim.

501. Tabiiy ravishda yoritilmaydigan evakuatsiya zinapoyalari doimiy va avariyaviy (evakuatsiya) elektr yoritish tizimi bilan yoritilishi kerak.

502. Nogironligi boʻlgan shaxslar uchun xavfsiz zonalarda avariyaviy yoritish tizimini loyihalash zarur.

503. Evakuatsiya yoʻllarini yoritish tizimining ishlash davomiyligi 1 h dan kam boʻlmasligi kerak.

504. Sport inshootlari ularning sifatli ekspluatatsiya qilinishini va samarali faoliyat yuritishini, ushbu inshoot hududidagi barcha tashrif buyuruvchilar guruhlarining xavfsizligi va ularga, shu jumladan nogironligi boʻlgan shaxslarga ehtimoliy xavf toʻgʻrisida oʻz vaqtida xabar berilishini taʼminlovchi elektr-aloqa tizimlari (qurilmalari) bilan SHNQ 2.07.02-22, SHNQ 2.08.02-23, QMQ 2.02.29-98, GOST R 22.1.12-2005, GOST R 53195.1-2008, GOST R 53195.2-2008, GOST R 53195.3-2015, GOST R 53195.4-2010, GOST R 53195.5-2010 ga muvofiq jihozlanishi lozim.

505. Kompleksli aloqa tizimlari lokal tizimlarni (dispetcherlik, signalizatsiya, energiya resurslari sarfini hisoblash, inshoot xavfsizligi, binoga kirish joylaridagi qoʻriqlash, nogironligi boʻlgan shaxslar uchun koʻtarish platformalarining dispetcherlik-video kuzatuv tizimlari va boshqalarni) hisobga olgan holda loyihalanishi lozim.

506. Sport inshootining funksional vazifasiga qoʻyiladigan talablarni hisobga olgan holda har bir inshoot uchun aloqa tizimlari va texnologik tizimlar kompleksining tarkibi loyiha topshirigʻida belgilanishi kerak.

6-§. Chipta boʻyicha oʻtkazish hamda kirishni nazorat qilish va boshqarish tizimlari

507. Sport tadbirlarini oʻtkazish uchun sport inshooti tribunalarining toʻlayotganligi toʻgʻrisida real vaqt rejimida maʼlumot olish va tomoshabinlarning oʻtishini (chipta, elektron chipta, muxlislik kartasi yoki tomoshabin haqida maʼlumot beruvchi boshqa personallashtirilgan axborot tashuvchilarni) taʼminlash uchun tomoshabinlarni identifikatsiyalash imkonini beruvchi KNBT bilan jihozlash lozim.

508. Sport inshootining nazorati videokuzatuv tizimi, qoʻriqlash-yongʻin signalizatsiyasi, CHOʻT va xavfsizlikni boshqarish boʻyicha yagona markazning dasturli kompleksi bilan integrallashgan holda taʼminlanishi kerak.

509. Dasturlangan darajadagi KNBT sport inshootining hududiga kiruvchi tomoshabinlar toʻgʻrisida maʼlumotlarni (qayta ishlash, saqlash, shaxsni identifikatsiyalash uchun) xavfsizlikni boshqarish boʻyicha yagona markazga uzatishni amalga oshirishi lozim.

510. CHOʻT, KNBTning komplektatsiyasi va funksional imkoniyatlari loyiha topshirigʻiga muvofiq aniqlanishi kerak.

511. Ochiq sport inshootlarini loyihalash, shuningdek nogironligi boʻlgan shaxslar uchun panduslar, tutqichlar va xonalar qurilishi SHNQ 2.07.02-22 ga asosan amalga oshirilishi kerak.

512. Nogironligi boʻlgan shaxslarga qulayliklar yaratish maqsadida sport-tomosha inshootlarini shaharlarning tekis relyefli va qulay transport qatnovi bilan taʼminlangan markaziy hududlariga joylashtirish zarur.

513. Stadion uchastkasini shovqin va havoni ifloslantiruvchi manbalardan uzoqlashtirish kerak.

514. Relyefdan oqilona foydalanish nuqtai nazaridan va aholining barcha qatlamlari, shu jumladan nogironligi boʻlgan shaxslarga qulay boʻlishi uchun tribunalarni tabiiy qiyaliklarga, sport maydonlari, piyodalar yoʻlaklarini esa tekis uchastkalarga joylashtirish kerak.

515. Daraxtlar va boʻta oʻsimliklarni nogironligi boʻlgan shaxslarni evakuatsiya qilish uchun moʻljallangan toʻsiq toshli yoki toʻsiq toshsiz yoʻlaklar va maydonchalar chetidan 0,9 m dan kam boʻlmagan masofada joylashtirish kerak.

516. Daraxtlar va boʻta oʻsimliklarni sport inshootlari hamda majmualari hududidagi barcha yurish va evakuatsiya yoʻllari boʻylab erkin oriyentaya qilinishini taʼminlash uchun alleyalar va katta boʻlmagan guruhlar koʻrinishida ekish kerak.

517. Jamoat hojatxonalariga kirish joylari ostonaga ega boʻlmasligi, ostona oʻrnatilgan hollarda esa uning balandligi 0,014 m dan oshmasligi lozim.

518. Sport maydonining grunti yaxshi zichlangan va yuzasi tekis boʻlishi, chimli yoki sintetik materiallardan ishlangan boʻlishi, ushbu maydon boshqa fakturadagi qoplama (oriyentatsiya polosasi) bilan 1 dan 1,5 m kenglikda oʻralgan (chegaralangan) boʻlishi lozim.

519. Sport inshootlari maydonlarining jihozlari atrofdagi fondan farq qiladigan yorqin (ravshan, ochiq) rang bilan boʻyalgan holda joylashtirilishi kerak.

520. Maydon koʻzi ojiz sportchilar tomonidan foydalanilganda ushbu maydonning atrofiga taktil yoʻlak oʻrnatilishi lozim.

521. Yoritish chiroqlari oʻrindiqli aravachada harakatlanuvchi nogironligi boʻlgan shaxsning koʻrish sathi balandligida joylashishi va ushbu chiroqlar bir tekis yoritishi hamda yetarlicha ravshanlikka (koʻrish qobiliyatini qisman yoʻqotgan odamlarni hisobga olgan holda) ega boʻlishi, koʻrsatish belgilari yaqqol koʻrinadigan va yaxshi yoritilgan boʻlishi lozim.

522. Toshli toʻsiqlar, chorrahalar va panduslar loyihalanishi, yordamchi xonalar va avtoturargohlardan boshqa joylarga yetib borish qulayligi taʼminlangan boʻlishi kerak.

523. Ochiq yassi inshootlarni loyihalashda ularning chegarasidan barcha yoʻnalishlarda kengligi 3,0 m dan kam boʻlmagan (har xil toʻsiqlardan holi boʻlgan) xavfsizlik zonasi nazarda tutilishi kerak. Ushbu zonalarning qoplamasi sport maydonining qoplamasi bilan bir xil (bir jinsli) boʻlishi lozim.

524. Ochiq maydonlar va ochiq suzish basseynlarini boʻtali oʻsimliklar bilan qurshab olishga yoʻl qoʻyiladi (tikanli va zaharli boʻta oʻsimliklari bundan mustasno).

Yashil oʻsimliklarning joylashishi, rangi va gabaritlari koʻrish qobiliyatida nuqsonligi boʻlgan shaxslar tomonidan qoʻshimcha maʼlumotlar olish imkonini berishi kerak.

525. Ikki-uch qatorli daraxtlar va zich ekilgan boʻta oʻsimlikli shovqin himoyasi yoʻlagining minimal kengligi kamida 10 m boʻlishi, bunda har bir qator shovqin jadalligini 1,2-1,8 dB ga pasaytirishi kerak.

11-bob. Energiya tejamkorlik va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish

1-§. Energiyani tejash va issiqlik sarfini kamaytirish

526. Sport inshootlarining alohida elementlari, qurilish konstruksiyalari, elementlarning xossalari, shuningdek sport inshootlarida qoʻllaniladigan qurilmalar, texnologiyalar va materiallar boʻyicha inshootlarni ekspluatatsiya qilish jarayonida energetik resurslarning noratsional sarflanishini bartaraf etish imkonini beruvchi yechimlar nazarda tutilishi kerak.

527. Ochiq sport inshootlari quyidagilar:

binoni isitishga va ventilyatsiyaga sarflanadigan issiqlik energiyasi boʻyicha solishtirma sarfning kompleksli koʻrsatkichini;

toʻsuvchi qurilish konstruksiyalari va muhandislik tizimlarining issiqlik-texnik tavsiflari (issiqlik uzatilishi boʻyicha qarshilik koʻrsatkichi va havo oʻtkazuvchanlik)ni hisobga olgan holda loyihalanishi lozim.

528. Inshootlar energetik samaradorligi va sarflangan energetik resurslarni hisoblash priborlari bilan taʼminlanganlik darajasining ularga qoʻyilgan talablarga mos kelishi loyiha hujjatida optimal arxitekturaviy, funksional-texnologik, konstruktiv va muhandislik-texnik yechimlarni tanlash yoʻli bilan taʼminlanishi kerak.

529. Inshootlarda issiqlik energiyasini tejash maqsadida quyidagi yoʻnalishlar:

inshootlarning issiqlik himoya xossalarini oshirish;

markazlashgan issiqlik taʼminotida isitish tizimini avtomatlashtirish va ishonchliligini oshirish;

binolarning oʻzgaruvchan issiqlik rejimida uzlukli ishlaydigan isitish tizimlarini hisoblash uslubi va konstruksiyalarini ishlab chiqish;

isitish tizimlarini takomillashtirish;

isitish tizimlarini issiqlik tarmoqlariga ulash sxemalarini takomillashtirish boʻyicha ishlar bajarilishi lozim.

530. Sport inshootlarini loyihalashda yuqori issiqlik tejash samarasiga erishish uchun yoʻnaltirilgan va loyiha topshirigʻi boʻyicha oʻrnatiladigan yuqori talablarni qoʻllashga yoʻl qoʻyiladi.

531. Obyektning energiya samaradorligi quyidagilar orqali oshirilishi kerak:

qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish;

energiya taʼminotining alternativ tizimlari;

issiqlik rekuperatsiyasiga qoʻyiladigan talablar;

binolarning issiq suv taʼminotiga sarflanadigan energiya ulushini nazorat qilish;

bino tomonidan sarflanadigan elektr energiyasini nazorat qilish;

energiya isteʼmolini pasaytirishning ragʻbatlantirilishi.

2-§. Tabiiy resurslardan oqilona foydalanish va atrof-muhit muhofazasi

532. Tabiiy resurslardan oqilona foydalanish maqsadida quyidagi tadbirlar nazarda tutilishi lozim:

yomgʻir suvlarini toʻplash va maishiy ehtiyojlar uchun foydalanish;

kommunal va sugʻorish tarmoqlarida suv sarfini qisqartirish;

suvdan aylanma va qayta foydalanish koʻlamini kengaytirish;

suv taʼminotining resurs tejaydigan texnologiyalarini tatbiq etish;

issiq va sovuq suv sarfi hisoblagichlarini oʻrnatish;

suv sarfi cheklagichlarini oʻrnatish.

533. Loyihalash, qurilishni tashkil etish, ishlarni bajarishda yoʻl polosalarining chegarasidan tashqarida tuproq-oʻsimlik oʻsadigan qatlamning butunligi va tozaligini saqlashga qoʻyiladigan talablarni, shuningdek inshootlarga tegishli boʻlgan hududlarning minimal shikastlanishi va ifloslanishini hisobga olish kerak.

534. Daraxtlar, oʻsimliklar va gullar ekishda tuproq tipi, iqlim sharoitlari, yogʻingarchiliklar, shamol yoʻnalishi, oʻsimliklar parvarishi hisobga olinishi zarur.

535. Ochiq sport inshootlarini loyihalashda atrof-muhit ifloslanishining oldini olish, shuningdek maishiy chiqindilarni qayta ishlash (utilizatsiya qilish) boʻyicha chora-tadbirlar nazarda tutilishi kerak.

536. Sport inshootlarini joylashtirishda quyidagi talablarga rioya qilish lozim:

atrof-muhit muhofazasiga qoʻyiladigan talablarning bajarilishini taʼminlash;

tabiiy muhitning qayta tiklanishini taʼminlash;

tabiiy resurslarni qayta ishlashga qoʻyiladigan talablarning bajarilishi;

koʻrsatilgan obyektlarni ekspluatatsiya qilishda yaqin va uzoq kelajakda yuzaga kelishi mumkin boʻlgan ekologik, iqtisodiy, demografik va boshqa oqibatlarni hisobga olgan holda ekologik xavfsizlikni taʼminlash;

atrof-muhitning tabiiy holatini, biologik turli-tumanlikni saqlash.

537. Sport inshootlarini qurish va rekonstruksiya qilishda quyidagi tabiatni muhofaza qilish talablariga rioya qilinishi lozim:

atrof-muhit muhofazasi, tabiiy muhitni qayta tiklash boʻyicha chora-tadbirlarni ishlab chiqish;

yerni rekultivatsiya qilish;

hududni obodonlashtirish.

538. Sport inshootlari hamda uning hududining qattiq maishiy chiqindilar bilan ifloslanishining oldini olish maqsadida qattiq maishiy chiqindilarni toʻplash va vaqtincha saqlash uchun moʻljallangan maxsus chiqindi qutilari oʻrnatilishi lozim.

539. Sport inshootini loyihalashda ekspluatatsiya qoidalariga rioya qilish, konstruksiyalar holatini monitoring qilish, tizimli texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlash orqali butun ekspluatatsiya davri davomida yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarning mustahkamligi va turgʻunligini QMQ 3.03.01-98 ga muvofiq taʼminlash lozim.

SHNQ 2.08.10-24 “Jismoniy tarbiya-sogʻlomlashtirish va sport inshootlari” shaharsozlik normalari va qoidalariga ILOVALAR