Koʻzi ojiz bolalar uchun oʻquv adabiyotlariga qoʻyiladigan gigiyenik talablarni (0070-24-son SanQvaN) tasdiqlash toʻgʻrisida (9-son)

03.04.2024

Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasining

Qarori

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2024-yil 22-aprelda hisobga olindi, hisob raqami 246]

Oʻzbekiston Respublikasining “Aholining sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi toʻgʻrisida”gi Qonuni va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 25-iyuldagi PF-6035-son “Koronavirus pandemiyasini yumshatish, aholining sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi va salomatligini saqlash tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Farmoniga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi qaror qiladi:

1. Koʻzi ojiz bolalar uchun oʻquv adabiyotlariga qoʻyiladigan gigiyenik talablar (0070-24-son SanQvaN) ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Oʻzbekiston Respublikasi Bosh davlat sanitariya vrachi tomonidan 2009-yil 30-noyabrda tasdiqlangan “Koʻzi ojizlar uchun relyef-nuqtali darsliklar va oʻquv qoʻllanmalarga qoʻyiladigan gigiyenik talablar (0276-09-son SanQvaN)” oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin.

3. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi, Ichki ishlar vazirligi, Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi bilan kelishilgan.

4. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Rais B. YuSUPALIYEV

Toshkent sh.,

2024-yil 3-aprel,

9-son

Ijtimoiy himoya milliy agentligi direktori M. OLLOYOROV

2024-yil 29-mart

Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi direktori A. XODJAYEV

2024-yil 13-mart

Maktabgacha va maktab taʼlimi vaziri X. UMAROVA

2024-yil 13-mart

Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vaziri B. MUSAYEV

2024-yil 12-mart

Ichki ishlar vazirining birinchi oʻrinbosari S. RAXMONOV

2024-yil 7-mart

Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasining 2024-yil 3-apreldagi 9-son qaroriga ILOVA

Koʻzi ojiz bolalar uchun oʻquv adabiyotlariga qoʻyiladigan gigiyenik talablar (0070-24-son SanQvaN)

Mazkur sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari (bundan buyon matnda sanitariya qoidalari deb yuritiladi) alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan bolalar uchun davlat ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarida taʼlim olayotgan koʻzi ojiz va zaif koʻruvchi bolalar uchun darslik, oʻquv qoʻllanma, maʼlumotlar hamda mashqlar (masalalar) toʻplami, lugʻatlar (bundan buyon matnda oʻquv adabiyotlari deb yuritiladi) ularning shrift parametrlari, tayyorlashda foydalaniladigan yozuv qurilmasi va materiallar, shuningdek oʻquv adabiyotlarining oʻramiga qoʻyiladigan gigiyenik talablarni belgilaydi.

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Mazkur sanitariya qoidalarida quyidagi tushunchalardan foydalaniladi:

birinchi nuqta — shrift parametrlarini oʻlchash maqsadida foydalaniladigan har qanday belgi shartli ravishda oltita nuqta (toʻliq boʻlgan va boʻlmagan) sifatida koʻrsatilishi kerak boʻlgan boshlangʻich nuqta;

Brayl shrifti — koʻzi ojiz va zaif koʻradigan shaxslar yozishi va oʻqishi uchun moʻljallangan, olti nuqtadan iborat boʻlgan hamda barmoq orqali tegilganda oson seziladigan relyef-nuqtali shrift;

nuqta ustki qismi — barmoq bilan tegilganda oson seziladigan Brayl nuqtasining ustki qismi;

olti nuqtali Brayl shrifti — bir xil tekislikda bir-biriga nisbatan qatʼi joylashtirilgan relyefli, qavariq, barmoq bilan tegilganda oson seziladigan oltita nuqtadan iborat shrift.

2-bob. Brayl shrifti asosidagi oʻquv adabiyotlariga qoʻyiladigan gigiyenik talablar

2. Oʻquv adabiyotlaridan ulardagi Brayl shrifti silliq va barmoq bilan tegilganda sezish darajasini yoʻqotguniga qadar foydalanish lozim.

3. Oʻquv adabiyotlari quyidagicha boʻlishi kerak:

rangli rasmlarga ega boʻlganda rangi, qavariqligi yoki relyefi bilan farq qiluvchi, aniq chegaralarga ega hamda barmoq bilan tegilganda oson seziladigan chizmalar shaklida;

davlat ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalaridagi Brayl shriftini endi oʻrganayotgan bolalar uchun barmoq bilan tegilganda oson seziladigan har xil tabiiy (archa daraxtining gʻuddasi, barglar, daraxt shoxlari, gullar va boshqalar) va sunʼiy (matolar, iplar, tugmalar va boshqalar) materiallardan foydalanilgan rasmlarga ega;

yumshoq, yarim qattiq yoki qattiq muqova bilan birgalikda 1,6 kg gacha;

bir necha qismdan iborat boʻlgan oʻquv adabiyotlarining har bir qismining muqovasi rim raqamlari bilan raqamlangan.

3-bob. Brayl shrifti asosidagi oʻquv adabiyotlarining shrift parametrlariga qoʻyiladigan gigiyenik talablar

4. Brayl shrifti belgisi ichidagi nuqtalarning joylashuv shakli mazkur sanitariya qoidalarining 1-ilovasiga muvofiq boʻlishi zarur.

5. Oʻquv adabiyotlari matnlarida Brayl shriftlaridan foydalanilganda:

barcha belgilar, soʻzlar orasidagi masofa (probel) bir xil kattalikka (kenglik va balandlikka) ega boʻlishi;

barcha belgilar va ular orasidagi masofa bir xil oraliqda vertikal ravishda bir-birining tepasida yoki tagida toʻgʻri joylashishi;

belgi ichidagi nuqtalar bir xil masofa va kattalikda hamda gorizontal va vertikal ravishda joylashgan boʻlishi;

bitta Brayl belgisidagi vertikal va gorizontal holatda joylashgan nuqtalar 0,1 mm dan oshmasligi lozim.

6. Brayl shriftining asosiy parametrlari mazkur sanitariya qoidalarining 2-ilovasiga muvofiq boʻlishi zarur.

7. Brayl shrifti asosidagi oʻquv adabiyotlarining satrlari orasidagi masofa 16,2 mm dan 20 mm gacha (bir yarim interval), nuqtasining diametri 3 mm dan kam boʻlmasligi, shuningdek nuqtalar choʻzilgan va yarim doira shaklida, ustki qismi yalpoq boʻlmagan hamda asosi konussimon yoki silindrsimon, silliq, oʻtkir qirralarsiz boʻlishi kerak.

4-bob. Brayl shrifti asosidagi oʻquv adabiyotlarini tayyorlashda foydalaniladigan yozuv qurilmasi va materiallarga qoʻyiladigan gigiyenik talablar

8. Brayl yozuvi qurilmasi Brayl sahifasining shakliga mos keladigan ikkita plastinkadan iborat boʻlishi lozim.

Bunda, yuqori plastinka gorizontal yoʻnalish boʻyicha toʻrtburchak katakchalardan iborat boʻlishi va bu katakchalar shakli va oʻlchami olti nuqtali Brayl shriftiga mos kelishi kerak.

Shuningdek, pastki plastinkada yozuv qurilmasi yopilganda Brayl olti nuqtalarining joylariga mos keladigan chuqurliklar mavjud boʻlishi, ular yuqori plastinka katakchalari bilan birlashtirilganda har biri oltita chuqurchaga joylashishi zarur.

9. Brayl shrifti asosidagi oʻquv adabiyotlari shriftining sifati oʻzgarmasligini taʼminlash uchun oʻquv adabiyotlarini tayyorlashda qogʻoz, plyonkali yoki plastmassali materiallar qoʻllanilishi, bunda oʻquv adabiyotlarini tayyorlashda foydalaniladigan qogʻoz asosan avtomatik kesilgan oʻramdagi (rulon) qogʻozlardan iborat boʻlishi lozim.

10. Oʻquv adabiyotlarini tayyorlashda foydalaniladigan qogʻozning qalinligi 140 dan 160 g/m2 gacha mustahkam, silliq boʻlishi, shuningdek elektrostatik boʻlmasligi kerak.

11. Barmoq bilan oʻqiganda yopishqoqlikni kamaytirish va oson oʻqishni taʼminlash maqsadida, oʻquv adabiyotlarini tayyorlashda foydalaniladigan plyonkali yoki plastmassali materiallar juda silliq boʻlmasligi zarur.

5-bob. Brayl shrifti asosidagi oʻquv adabiyotlarining oʻramiga qoʻyiladigan gigiyenik talablar

12. Oʻquv adabiyotlari pochta orqali joʻnatilganda, saqlanganda shrifti sifati oʻzgarishlarsiz qolishi uchun ularning oʻrami:

bitta oʻram uchun toʻrttadan koʻp boʻlmagan oʻquv adabiyotlaridan iborat boʻlishi;

har tomondan kamida 60 g/m2 zichlikdan kam boʻlmagan ikki qavatli qogʻoz bilan oʻralgan va mustahkam polipropilen ip bilan tugunlab bogʻlangan boʻlishi;

titul varagʻidan oldin va oxirgi sahifadan keyin texnologik nuqtalar bilan muhrlangan standart bosma qogʻoz varaqlari kiritilgan va mustahkamlangan boʻlishi;

joylashtirishda oʻramni himoyalash uchun ustki va pastki qismiga qoʻshimcha qattiq va qalin qogʻozdan foydalanilgan boʻlishi;

katta miqdorda yuborilsa, karton qutilarga joylashtirilishi lozim.

13. Bitta oʻram ogʻirligi 5 kg dan, bitta karton qutining ogʻirligi esa 12 kg dan oshmasligi kerak.

14. Mazkur sanitariya qoidalarini ishlab chiquvchilar roʻyxati 3-ilovada keltirilgan.

Koʻzi ojiz bolalar uchun oʻquv adabiyotlariga qoʻyiladigan gigiyenik talablar (0070-24-son SanQvaN)ga 1-ILOVA

Brayl shrifti belgisi ichidagi nuqtalarning joylashish shakli*

*Izoh:

birinchi nuqta — yuqori chap tomonda;

ikkinchi nuqta — oʻrta chap tomonda;

uchinchi nuqta — pastki chap tomonda;

toʻrtinchi nuqta — yuqori oʻng tomonda;

beshinchi nuqta — oʻrta oʻng tomonda;

oltinchi nuqta — pastki oʻng tomonda joylashishi lozim.

Koʻzi ojiz bolalar uchun oʻquv adabiyotlariga qoʻyiladigan gigiyenik talablar (0070-24-son SanQvaN)ga 2-ILOVA

Brayl shriftining asosiy parametrlari*

*Izoh:

masofa “a” — birinchi va toʻrtinchi nuqtalar ustki qismining orasidagi masofa — 2,7 mm;

masofa “b” — birinchi va ikkinchi nuqtalar ustki qismining orasidagi masofa — 2,7 mm;

masofa “c” — birinchi belgining birinchi nuqtasi va ikkinchi belgining birinchi nuqtasi ustki qismining orasidagi masofa — 6,6 mm;

masofa “d” — soʻzning oxirgi belgisining birinchi nuqtasi va keyingi soʻzning birinchi nuqtasi ustki qismining orasidagi masofa — 13,2 mm;

masofa “e” — qator balandligidan olib qaralganda, vertikal ravishda joylashgan qatorlararo birinchi nuqtalar ustki qismining orasidagi masofa — 10,8 mm boʻlishi zarur.

Koʻzi ojiz bolalar uchun oʻquv adabiyotlariga qoʻyiladigan gigiyenik talablar (0070-24-son SanQvaN)ga 3-ILOVA