Pestitsidlarni zaharliligi va xavfliligiga koʻra tasniflarga ajratishga doir gigiyenik talablarni (0067-24-son SanQvaN) tasdiqlash toʻgʻrisida (6-son)

13.02.2024

Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasining

qarori

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2024-yil 11-martda hisobga olindi, hisob raqami 239]

Oʻzbekiston Respublikasining “Aholining sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi toʻgʻrisida”gi Qonuni va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 25-iyuldagi PF-6035-son “Koronavirus pandemiyasini yumshatish, aholining sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi va salomatligini saqlash tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Farmoniga muvofiq, Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi qaror qiladi:

1. Pestitsidlarni zaharliligi va xavfliligiga koʻra tasniflarga ajratishga doir gigiyenik talablar (0067-24-son SanQvaN) ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Oʻzbekiston Respublikasi Bosh davlat sanitariya vrachi tomonidan 2015-yil 22-sentabrda tasdiqlangan “Pestitsidlarning zaharliligi va xavfliligi boʻyicha gigiyenik tasnifi (0321-15-son SanQvaN)” oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin.

3. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi, Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi, Savdo-sanoat palatasi va Oʻzbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi bilan kelishilgan.

4. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Rais B. YuSUPALIYEV

Toshkent sh.,

2024-yil 13-fevral,

6-son

Kelishildi:

Qishloq xoʻjaligi vaziri I. ABDURAHMONOV

2024-yil 7-fevral

Oʻzbekiston kasaba uyushmalari Federatsiyasi raisi K. RAFIKOV

2024-yil 26-yanvar

Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vaziri B. MUSAYEV

2024-yil 30-yanvar

Oʻzbekiston Savdo-sanoat palatasi raisi D. VAXABOV

2024-yil 9-fevral

Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasining 2024-yil 13-fevraldagi 6-son qaroriga ILOVA

Pestitsidlarni zaharliligi va xavfliligiga koʻra tasniflarga ajratishga doir gigiyenik talablar (0067-24-son SanQvaN)

Mazkur sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari (bundan buyon matnda sanitariya qoidalari deb yuritiladi) pestitsidlarni zaharliligi va xavfliligiga koʻra tasniflarga ajratishga doir gigiyenik talablarini belgilaydi.

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Mazkur sanitariya qoidalari mikrobiologik preparatlar (murakkab biologik komplekslar, bakteriyalar va mikroorganizmlar) uchun tatbiq etilmaydi.

2. Mazkur sanitariya qoidalarida quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:

pestitsidlar — zararli organizmlarga qarshi kurashish uchun qoʻllaniladigan moddalar;

pestitsidlarning havodagi oʻrtacha oʻlim konsentratsiyasi — ikki soatdan toʻrt soatgacha ingalatsion taʼsir qilganda tajriba hayvonlarining ellik foizi nobud boʻlishiga olib keluvchi pestitsidlar miqdori;

pestitsidlarning teriga yuboriladigan oʻrtacha oʻlim dozasi — teriga bir marotaba yuborilganda tajriba hayvonlarining ellik foizi nobud boʻlishiga olib keluvchi pestitsidlar miqdori;

pestitsidlarning kumulatsiya koeffitsiyenti — pestitsidni tajriba hayvonlariga koʻp marta yuborilishi natijasida aniqlanadigan oʻrtacha oʻlim dozasiga (2 oy davomida haftasiga besh marotaba yuboriladigan oʻrtacha oʻlim dozasini (0,1 mg/kg) pestitsidni tajriba hayvonlariga bir marotaba yuborilgan holatdagi oʻrtacha oʻlim dozasiga nisbati;

kuchli allergen — pestitsidni tajriba hayvonlarining terisi ostiga 1:2000 mg/kg dan ortiq konsentratsiyada suyultirilgan holda yuborilganida, tajriba hayvonlarida sensibilizatsiya (yuqori darajadagi sezuvchanlik) jarayoni yuzaga kelishi natijasida allergen reaksiya chaqirishi;

kuchsiz allergen — 1:100 mg/kg nisbatidan kam boʻlmagan suyultirilgan pestitsidni tajriba hayvonlari terisi osti va ustiga yuborilganida, tajriba hayvonlarida sensiblizatsiya jarayoni yuzaga kelganida, shuningdek ellik foiz va undan yuqoriroq konsentratsiyali pestitsidni tajriba hayvonlari terisi ustiga applikatsiya (yopishtirish) qilinganda 20 kundan soʻng oʻttiz foiz tajriba hayvonlarida yuzaga keluvchi reaksiya;

mutagenlik — pestitsidlarning xavflilik guruhiga mansub boʻlgan minimal taʼsir darajasini va mutatsiya chastotasi oshishining qisqaligini aks ettiradigan koeffitsiyentlarni qoʻshish yoʻli bilan aniqlanuvchi pestitsidlar darajasi;

kuchsiz terotogen — tajriba hayvonlarining homila organlarida kamdan-kam uchraydigan oʻzgarishlarni chaqiruvchi pestitsid miqdori;

reproduktiv zaharlilik — tajriba hayvonlarining reproduktiv funksiyasini bir yoki bir necha koʻrsatkichlar boʻyicha oʻzgarishi, shuningdek gonadalarning funksional yoki morfologik holatining buzilishiga olib keluvchi zaharlilik;

kanserogenlik — pestitsid taʼsiri natijasida tirik mavjudotlar organizmida onkologik (xavfli oʻsma) kasalliklarning paydo boʻlishi;

pestitsidlarning tuproqdagi barqarorligi — pestitsidlarning biotik va abiotik omillar taʼsiri sharoitida tuproqda uzoq vaqt saqlanish davomiyligi;

pestitsidlarning tuproq-oʻsimlik tizimidagi migratsiya koeffitsiyenti — oʻsimliklardagi pestitsid konsentratsiyalarining (mg/kg) tuproqdagi dastlabki konsentratsiyasiga (mg/kg) nisbati;

pestitsidlarning tuproqning chuqur qatlamlariga migratsiyasi — pestitsidlarni tuproqning chuqur qatlamlariga kirib borishi;

pestitsidlarning suv ekosistemasida (suv va baliqlar) toʻplanish koeffitsiyenti — baliq organizmidagi pestitsid miqdorining (mg/kg) suvdagi pestitsid konsentratsiyasiga nisbati (mg/l) boʻlib, bunda pestitsidlarning suvda toʻplanish darajasi 1, 5, 15 va 30 kundan soʻng aniqlanadi;

pestitsidlardan ingalatsion zaharlanish ehtimoli koeffitsiyenti — 20 °C havoda pestitsid miqdori maksimal konsentratsiyaga yetganda pestitsidni oʻrtacha oʻlim konsentratsiyasiga nisbati;

pestitsidlarni qishloq xoʻjalik vegetativ ekinlaridagi barqarorligi — tabiiy sharoitda bir qancha vegetativ ekinlarda, shu jumladan donli (bugʻdoy oʻsimligida), yogʻ olinadigan (makkajoʻxori oʻsimligi, kungaboqar toʻpguli) oʻsimliklarda, shuningdek sabzavotlarda (karam oʻsimligida), mevali daraxtlarda (olma) har 1, 5, 15 va 30 sutkadan soʻng ularning tarkibidagi pestitsidlarning miqdorini aniqlash;

pestitsidlarni sut bilan ekskretsiyasi (ajralib chiqishi) — pestitsidni sut bilan ajralib chiqishini aniqlash uchun 3 kunlik kalamush bolalari meʼdasidan 24 soatdan soʻng sinamalar olinishi va mazkur sinamaga reagentlar qoʻshilishi natijasida pestitsidlarni aniqlash jarayoni;

pestitsidlarning kun davomida suvdagi turgʻunligi — suvdagi pestitsid miqdorining idish hajmi kamida 40 litr boʻlgan, dexlorlangan suvdan (3-4 kun davomida turgan vodoprovod suvi) foydalaniladi, bunda suvning harorati 18 — 20 °C, pN 7,4 — 8, erigan kislorod miqdori — 6 — 8 mg/l boʻlgan sinamalarda aniqlanishi;

pestitsidlarning ishchi hudud havosida ruxsat etilgan konsentratsiyasi (REK) — pestitsidlarni ishlab chiqarish va qoʻllashda rioya etilishi shart boʻlgan sanitariya qoidalarida keltirib oʻtilgan miqdor.

2-bob. Pestitsidlarni zaharliligi va xavfliligiga koʻra tasniflarga ajratish va zaharlanish ehtimoli koeffitsiyentini aniqlash

3. Pestitsidlarni zaharliligi va xavfliligiga koʻra tasniflarga ajratish ularning zaharlilik va xavflilik darajasining eng yuqori mezonlari boʻyicha amalga oshirilishi kerak.

4. Pestitsidlar va ular tarkibidagi taʼsir etuvchi moddalarning zaharliligi va xavfliligini baholashda quyidagi asosiy mezonlarni inobatga olish zarur:

zaharlilik xususiyatlari (ogʻiz orqali, teri orqali va ingalatsion zaharlanish ehtimoli (IZE) koeffitsiyenti);

pestitsidlarning kumulatsiya koeffitsiyenti;

pestitsidlarning tuproq-oʻsimlik tizimidagi migratsiya koeffitsiyenti;

tananing biror qismida yuzaga keluvchi va oʻziga xos boʻlgan reaksiyalar (teri va shilliq pardalarda qizarishi hamda allergen xususiyatlar);

organizmga uzoq muddatli taʼsir koʻrsatishi (teratogenlik, embriotoksiklik, mutagenlik, kanserogenlik va reproduktiv zaharlilik).

5. Ingalatsion zaharlanish ehtimoli (IZE) koeffitsiyenti quyidagi formula orqali aniqlanadi:

Kize = Ctoʻyintirilgan/CL50

Bunda:

Ctoʻyintirilgan — 20˚C havodagi pestitsidning maksimal konsentratsiyasi;

CL50 — havodagi oʻrtacha oʻlim konsentratsiyasi.

6. Pestitsidlarning kumulatsiya koeffitsiyenti quyidagi formula orqali aniqlanadi:

Kkum = LDn50 (mg/kg)/ LD150 (mg/kg yoki Kkum=∑LD50/ LD50

Bunda:

Kkum — pestitsidning kumulatsiya koeffitsiyenti;

LD50 — meʼdaga yuboriladigan oʻrtacha oʻlim dozasi;

∑ — pestitsidning meʼdaga yuboriladigan oʻrtacha oʻlim dozasi miqdorini bir necha marta yuborilgandagi yigʻindisi.

7. Pestitsidlarning tuproq-oʻsimlik tizimidagi migratsiya koeffitsiyenti quyidagi formula orqali aniqlanadi:

Kkoyef = Coʻsimlik(mg/kg)/Ctuproq(mg/kg)

Bunda:

Coʻsimlik — oʻsimliklarda pestitsid konsentratsiyasi (mg/kg);

Ctuproq — tuproqdagi dastlabki pestitsid konsentratsiyasi (mg/kg);

8. Pestitsidning suv ekosistemasida (suv va baliqlar) toʻplanish koeffitsiyenti quyidagi formula orqali aniqlanadi:

Kkoyef = REDbaliq (mg/kg)/ Csuv (mg/kg)

Bunda:

REDbaliq — baliq organizmidagi pestitsid miqdorining ruxsat etilgan dozasi;

Csuv — suvdagi pestitsidning konsentratsiyasi.

9. Pestitsidlarni zaharliligi va xavfliligiga koʻra tasnifi mazkur sanitariya qoidalarining 1-ilovasida keltirilgan koʻrsatkichlarga muvofiq boʻlishi lozim.

3-bob. Pestitsidlar bilan ishlovchi xodimlar uchun sanitariya va gigiyena talablari

10. Pestitsidlar bilan ishlovchi xodimlar Xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga (roʻyxat raqami 2387, 2012-yil 29-avgust) muvofiq tibbiy koʻrikdan oʻtib borishlari lozim.

11. Pestitsidlar bilan ishlov berilgan oʻsimliklarni parvarish qilish bilan bogʻliq vazifalarda ishlovchi xodimlarning terisiga xavfli pestitsid zarar yetkazgan holatda, mazkur xodimlar ikki haftagacha ushbu ish faoliyatlarini davom ettirishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

12. Pestitsiddan zaharlanishda zararli moddaning turidan qatʼiy nazar quyidagicha birinchi tibbiy yordam koʻrsatiladi:

pestitsiddan zaharlanganda ish joyidagi pestitsidni qayta teriga yoki nafas organlariga tushishini oldini olish maqsadida pestitsiddan holi hududga bemor olib chiqiladi hamda individual himoya kiyimi va respirator yechiladi, shuningdek bemorni erkin nafas olib oʻzini tiklab olishi uchun tanani siqib turuvchi kiyimlardan boʻshatiladi;

pestitsid teri orqali taʼsir koʻrsatganda uning teri orqali taʼsir qilgan joyi oqar suvda sovun bilan yuvib tashlanadi, agar koʻzga tushsa 2 foizli ichimlik sodasi (yoki bor kislotasi) bilan suvda yuvib tashlash tavsiya etiladi;

pestitsid oshqozon-ichak trakti orqali taʼsir koʻrsatganda ichish uchun bir necha stakan iliq suv beriladi.

13. Pestitsidlar bilan ishlaydigan xodimlar uchun alohida ovqatlanish xonalari ajratilishi, xona qoʻl yuvish uchun rakovina va zarur mebellar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

14. I va II xavf guruhidagi pestitsidlar va pestitsid eritmalari bilan ishlaganda maxsus matodan tayyorlangan kiyimlar hamda teri qoplamalari uchun qoʻshimcha himoya vositalaridan (fartuklar, plyonkali materiallardan tayyorlangan yengchalar) foydalanish kerak.

15. Shaxsiy himoya vositalari maxsus ajratilgan, toza, quruq xonada alohida shkaflarda saqlanishi kerak. Pestitsidlar saqlanadigan xonada shaxsiy himoya vositalarini saqlash taqiqlanadi. Ishdan keyin maxsus shaxsiy himoya vositalari va xavfsizlik poyabzalini kiyib yurish qatʼiyan man etiladi.

16. Aerozollar koʻrinishidagi oʻrtacha xavfli kam uchuvchan pestitsidlar bilan ishlashda aerozolga qarshi respiratorlardan foydalanish kerak.

17. Nafas olish tizimini uchuvchan birikmalar yoki I va II xavf guruhidagi pestitsidlardan himoya qilish uchun universal respiratorlar yoki almashtiriladigan qutilarga ega sanoat gaziga qarshi niqoblardan foydalanish kerak.

18. Fosforli, xlorli va boshqa organik pestitsidlardan himoya qilish uchun “A” toifali gazga qarshi germetik koʻzoynakli himoya vositasidan foydalanish kerak.

19. Pestitsid eritmalari bilan ishlaganda qoʻllarni himoya qilish uchun rezina qoʻlqoplardan, oyoqlar himoyasi uchun esa pestitsidlar va dezinfeksiyalash vositalariga chidamliligi yuqori boʻlgan rezina etiklardan foydalanish kerak.

20. Har bir ish jadvalining (smenaning) oxirida shaxsiy himoya vositalari zararsizlantirilishi kerak.

Bunda, shaxsiy himoya vositalarini yechish tartibi quyidagicha:

rezina qoʻlqoplarni yechmay turib neytrallashtiruvchi eritmada (3 — 5 foizli sodali suv eritmasi, ohak suti) yuvib olinadi, soʻng toza suvda yuvilib, himoya kiyimlaridan etik, kombinezon, himoya koʻzoynagi va respirator olib tashlanadi, shundan soʻng qoʻlqoplar qayta dezinfeksiyali eritma va suvda yuvilganidan soʻng yechiladi.

21. Gazga qarshi niqoblarning rezinali old qismi yuzasi sovun-soda eritmasi (1 litr suv uchun 25 g sovun + 5 g natriy karbonat) yordamida zararsizlantirilib, soʻng toza suvda yuviladi va quritiladi.

Shuningdek, gazga qarshi niqob va respiratorning old qismlari kaliy permanganat yoki spirtning 0,5 foizli eritmasiga namlangan paxta tampon yordamida dezinfeksiya qilinadi.

22. Mazkur sanitariya qoidalarini ishlab chiquvchilar roʻyxati 2-ilovada keltirilgan.

Pestitsidlarni zaharliligi va xavfliligiga koʻra tasniflarga ajratishga doir gigiyenik talablar (0067-27-son SanQvaN)ga 1-ILOVA

Pestitsidlarning zaharliligi va xavfliligi boʻyicha

TASNIFI*

Pestitsidlarning zaharlilik va xavflilik mezonlari Zaharlilik va xavflilik guruhi Oʻta zaharli va xavfli Zaharli va xavfli Oʻrtacha zaharli va xavfli Kam zaharli va xavfli I II III IV Pestitsidlarning meʼdaga yuboriladigan oʻrtacha oʻlim dozasi (mg/kg): preparatning qattiq shakli 10 mg/kg va undan kam 11 mg/kg dan 100 mg/kg gacha 101 mg/kg dan 1000 mg/kg gacha 1000 mg/kg va undan koʻp preparatning suyuq shakli 30 mg/kg va undan kam 31 mg/kg dan 300 mg/kg gacha 301 mg/kg dan 3000 mg/kg gacha 3000 mg/kg va undan koʻp Pestitsidlarning teriga yuboriladigan oʻrtacha oʻlim dozasi (mg/kg): preparatning qattiq shakli 100 mg/kg va undan kam 101 mg/kg dan 500 mg/kg gacha 501 mg/kg dan 2500 mg/kg gacha 2500 mg/kg va undan koʻp preparatning suyuq shakli 200 mg/kg va undan kam 201 mg/kg dan 1000 mg/kg gacha 1001 mg/kg dan 5000 mg/kg gacha 5000 mg/kg va undan koʻp Pestitsidlarning havodagi oʻrtacha oʻlim konsentratsiyasi (mg/m3) 500 mg/m3 va undan kam 501 mg/m3 dan 5000 mg/m3 gacha 5001 mg/m3 dan 50000 mg/m3 gacha 50000 mg/m3 va undan koʻp Pestitsidlardan ingalatsion zaharlanishni keltirib chiqaruvchi koeffitsiyent 300 va undan koʻp 299 dan 30 gacha 29 dan 3 gacha 3 dan kam Pestitsidlarning kumulatsiya koeffitsiyenti 1 dan kam 1 dan 3 gacha 3,1 dan 5 gacha 5 dan koʻproq Pestitsidlarning qoʻzgʻatuvchi taʼsiri Kuchli qoʻzgʻatuvchi taʼsir kuzatilishi, oʻtkir toksik dermatitlar, ishchi eritmalar va konsentrlangan preparatlardan koʻz shox pardasi va shilliq qavatining kuyishlari. Qoʻzgʻatuvchi taʼsir kuzatilishi, ishchi eritmalarning qayta taʼsiridan va konsentrlangan preparatlardan toksik dermatitlarning yuzaga kelishi. Ishchi eritmaning qayta taʼsiri natijasida qoʻzgʻatuvchi taʼsir yuzaga kelmaydi. Konsentrlangan preparatlar taʼsirida toksik dermatitlarning yuzaga kelishi kuzatiladi. Qoʻzgʻatuvchi taʼsir amalda mavjud emas. Allergenlik Foydalanishda insonlarda allergen taʼsir yuzaga keladi. Tajriba hayvonlari uchun esa kuchli allergen taʼsir yuzaga keladi. Foydalanishda insonlarga allergenlik taʼsiri yetarli isbotlanmagan. Tajriba hayvonlari uchun oʻrtacha allergen hisoblanadi. Tajriba hayvonlari uchun kuchsiz allergen hisoblanadi. Insonlar va tajriba hayvonlarida allergenlik taʼsiri aniqlanmagan. Tanlab (maʼlum bir organga) taʼsir koʻrsatadigan organotoksik xususiyat (neyrotoksik, gonadotoksik, nefrotrop, gepatotrop, pulmonotrop va boshqalar) Insonlarga organotrop taʼsiri mavjud. Yaqqol namoyon boʻluvchi tanlab taʼsir koʻrsatadigan organotrop xususiyat mavjud. Bu holat tajriba hayvonlarida surunkali taʼsir dozasini tajriba yoʻli bilan yuborish orqali aniqlanadi. Tajriba hayvonlarida organotrop taʼsir koʻrsatadi (surunkali taʼsir boʻsagʻasi dozasidan yuqori miqdorda funksional oʻzgarishlar chaqiradi). Tajriba hayvonlarida organotrop taʼsir aniqlanmagan. Mutagenlik Xromosoma va gen mutatsiyalarini yuzaga keltiradi hamda mutagen samara berish xususiyatiga ega. Mutagen faollik va samara koeffitsiyentlari yigʻindisi 7-8 ni tashkil etadi. Xromosoma va gen mutatsiyalarini yuzaga keltiradi hamda mutagen samara berish xususiyatiga ega. Mutagen faollik va samara koeffitsiyentlari yigʻindisi 5-6 ni tashkil etadi. Sut emizuvchilardan tashqari barcha tajriba hayvonlarida xromosoma yoki gen mutatsiyalarini yuzaga keltiradi. Mutagen faollik va samara koeffitsiyentlari yigʻindisi 3-4 ni tashkil etadi. Xromosoma va genlarda mutatsiya keltirib chiqarmaydi. Kanserogenlik Insonlar uchun kanserogenlik va chegara-kanserogenlik xususiyati isbotlangan. Bir nechta turdagi tajriba hayvonlari uchun kanserogenlik xususiyati mavjud. Insonlar uchun kanserogenlik xususiyatini keltirib chiqarmaydi. Tajriba hayvonlari uchun kanserogenlik xususiyatini keltirib chiqaradi. Insonlar uchun kanserogenlik xususiyatini keltirib chiqarmaydi. Tajriba hayvonlari uchun chegara-kanserogenlik xususiyatini keltirib chiqaradi. Insonlar va tajriba hayvonlari uchun kanserogenlik xususiyatini keltirib chiqarmaydi. Teratogenlik Insonlar uchun teratogenlik taʼsiri isbotlangan. Tajriba hayvonlari uchun kuchli teratogen taʼsirga ega. Dozaning taʼsiri natijasida preparatning taʼsir kuchi xam oʻz-oʻzidan ortib boradi. Bu miqdor insonlar uchun oʻtkir zaharli boʻsagʻa hisoblanadi. Bir necha turdagi tajriba hayvonlari uchun esa yetarli doza hisoblanadi. Tajriba hayvonlariga (homilador kalamushlarga) eng yuqori doza taʼsir ettirilganda kuchsiz teratogen taʼsir namoyon boʻladi. Ekperimental tadqiqotlarda samaradorlik darajasi oʻz-oʻzidan oshadi. Ekperimental tadqiqotlarda samaradorlik darajasi oʻz-oʻzidan oshmaydi. Pestitsidlarning embriotoksik taʼsiri Eksperimental tadqiqotlarda doza taʼsirining ortishi natijasida yuzaga kelishi mumkin boʻlgan darajaning ortishiga olib keladi. Homilador boʻlgan tajriba kalamushlari organizmiga eng yuqori doza yuborilganda boshqa zaharli taʼsirlar bilan birga namoyon boʻladi. Eksperimental tadqiqotlarda yuzaga kelishi mumkin boʻlgan darajaning ortishi kuzatiladi. Eksperimental tadqiqotlarda yuzaga kelishi mumkin boʻlgan darajaning ortishi kuzatilmaydi. Reproduktiv zaharlilik Surunkali zaharli taʼsir boʻsagʻasidan past boʻlgan doza taʼsir ettirilganda tajriba hayvonlarida samarasi namoyon boʻladi. Oʻzgarishlar oʻtkir surunkali boʻsagʻa dozasidan oʻtkir zahar taʼsir boʻsagʻasigacha boʻlgan diapazonda yuzaga chiqadi. Oʻtkir zaharli boʻsagʻa taʼsiri natijasida yuzaga chiqadi. Organizmga eng yuqori doza taʼsir ettirilganda yuzaga kelishi mumkin boʻlgan darajaning oʻzgarishi kuzatilmaydi. Pestitsidlarning kun davomida suvdagi turgʻunligi (kun) 30 kundan koʻp 30 kundan 11 kungacha 5 kundan 10 kungacha 5 kundan kam Pestitsidlarning kun davomida tuproqdagi barqarorligi (kun) 60 kundan koʻp 60 kundan 21 kungacha 20 kundan 7 kungacha 7 kundan kam Pestitsidlarning tuproq-oʻsimlik tizimidagi migratsiya koeffitsiyenti 0,5 dan koʻp 0,5 dan 0,11 gacha 0,10 dan 0,02 gacha 0,02 dan kam Pestitsidlarning tuproqning chuqur qatlamlariga migratsiyasi (sm) 80 sm dan ortiq 80 sm dan 51 sm gacha 50 sm dan 15 sm gacha 15 sm dan kam Pestitsidlarning suv ekosistemasida (suv va baliqlar) toʻplanish koeffitsiyenti 500 dan koʻp 500 dan 50 gacha 49 dan 5 gacha 5 dan kam Qishloq xoʻjalik vegetativ ekinlaridagi pestitsidlarning kun davomidagi barqarorligi (kun) 30 kun dan koʻp 30 kundan 15 kungacha 14 kundan 5 kungacha 5 kundan kam Anʼanaviy qayta ishlov berilgan qishloq xoʻjalik ekinlarining xomashyosidagi pestitsidlar qoldiq miqdorining barqarorligi Qoldiq miqdor ruxsat etilgan kunlik miqdor bilan solishtirilganda yoki eng yuqori ruxsat etilgan darajadan yuqori boʻlganda buziladi Qoldiq miqdor eng yuqori ruxsat etilgan daraja bilan solishtirilgan darajaga yetganda buziladi Qoldiq miqdor ruxsat etilgan darajadan kam boʻlganda yoki mavjud boʻlmaganda buziladi Pestitsidlarning sut bilan ekskretsiyasi (soat) Sut bilan 24 soat vaqt davomida ajralib chiqadi Sut bilan 2 soat davomida ajralib chiqadi Sut bilan ajralib chiqmaydi Sut bilan ajralib chiqmaydi Pestitsidlarning ruxsat etilgan kunlik miqdori (mg/kg) 0,001 mg/kg dan kam 0,001 mg/kg dan 0,005 mg/kg gacha 0,006 mg/kg dan 0,03 mg/kg gacha 0,03 mg/kg dan koʻp Pestitsidlarning ishchi hudud havosida ruxsat etilgan konsentratsiyasi (mg/m3) 0,1 mg/m3 dan kam 0,1 mg/m3 dan 1,0 mg/m3 gacha 1,1 mg/m3 dan 10,0 mg/m3 gacha 10 mg/m3 dan koʻp

Izoh:

* Pestitsidlar qoʻllanilishi (teratogenlik, pestitsidlarning embriotoksik taʼsiri, reproduktiv zaharlilik) natijasida insonlar va tajriba hayvonlari organizmida oʻzgarishlar va kam uchraydigan anomaliyalar yuzaga kelganda, ular bir xavflilik guruhidan boshqa xavflilik guruhiga oʻtkazilishi mumkin.

Pestitsidlarni zaharliligi va xavfliligiga koʻra tasniflarga ajratishga doir gigiyenik talablar (0067-24-son SanQvaN)ga 2-ILOVA

Ishlab chiquvchilar roʻyxati: T.I. Iskandarov — Sanitariya, gigiyena va kasb kasalliklari ilmiy-tadqiqot institutining Pestitsidlarning gigiyenasi, toksikologiyasi va mineral oʻgʻitlar laboratoriyasi mudiri, t.f.d., professor, OʻzR FA akademigi; L.X. Romanova — Sanitariya, gigiyena va kasb kasalliklari ilmiy-tadqiqot institutining Pestitsidlarning gigiyenasi, toksikologiyasi va mineral oʻgʻitlar laboratoriyasi katta ilmiy xodimi, t.f.n.; G.T. Iskandarova — Toshkent tibbiyot akademiyasi Kommunal va mehnat gigiyenasi kafedra mudiri, t.f.d., professor; A.K. Kucharov — Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasining Sanitariya-gigiyena boshqarmasi yetakchi mutaxassisi. Taqrizchilar roʻyxati: D.A. Zaredinov — Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazining Gigiyena kafedrasi mudiri, t.f.d., professor; M.A. Xamrakulova — Sanitariya, gigiyena va kasb kasalliklari ilmiy-tadqiqot instituti Kasb kasalliklarini tashxislash, davolash va profilaktikasi laboratoriyasi mudiri, t.f.d.; N.O. Axmadaliyeva — Toshkent tibbiyot akademiyasi, Atrof-muhit gigiyenasi kafedrasi dotsenti, t.f.d.