ShNQ 2.05.03-22 “Koʻpriklar va quvurlar” shaharsozlik normalari va qoidalariga qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida (17-son)
23.01.2024
Oʻzbekiston Respublikasi Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining
Buyrugʻi
[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2024-yil 8-fevralda hisobga olindi, hisob raqami 233]
Oʻzbekiston Respublikasining Shaharsozlik kodeksi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 30-maydagi PF-144-son “Oʻzbekiston Respublikasining seysmik xavfsizligini taʼminlash tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Farmoniga muvofiq buyuraman:
1. ShNQ 2.05.03-22 “Koʻpriklar va quvurlar” shaharsozlik normalari va qoidalari ilovaga muvofiq mazmundagi 51-bob bilan toʻldirilsin.
2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Transport vazirligi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi hamda Fanlar akademiyasi bilan kelishilgan.
3. Mazkur buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.
Vazir B. ZAKIROV
Toshkent sh.,
2024-yil 23-yanvar,
17-son
Kelishildi:
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi prezidenti B. YuLDAShEV
2023-yil 15-dekabr
Favqulodda vaziyatlar vaziri A. KULDAShEV
2023-yil 16-dekabr
Transport vaziri I. MAXKAMOV
2023-yil 29-dekabr
Oʻzbekiston Respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirining 2024-yil 23-yanvardagi 17-son buyrugʻiga ILOVA
“51-bob. Koʻpriklar va quvurlarning zilzilabardoshligini taʼminlash boʻyicha talablar
221. Koʻpriklar ShNQ 2.01.20-16 ga muvofiq imkon qadar tektonik yoriqlar zonalaridan tashqarida, geologik tuzilishi jihatidan barqaror gruntga ega boʻlgan hududlarda joylashtirilishi kerak.
222. Koʻpriklarning zilzilabardoshligini taʼminlash, seysmik yuklarni tayanchlarga oʻtkazishning oqilona sxemalarini qoʻllash, hisob-kitoblar boʻyicha yuk koʻtaruvchi konstruksiyalarni kuchaytirish hamda uning tizimini toʻgʻri tanlash mazkur ShNQ va ShNQ 2.01.20-16 da belgilangan talablarga muvofiq amalga oshirilishi lozim.
Shuningdek, koʻpriklarni loyihalashda plastik deformatsiyalarning rivojlanishiga imkon beruvchi yengil va mustahkam materiallarni qoʻllash hamda qurilish-montaj ishlari sifatli amalga oshirilishi kerak.
223. Koʻpriklarni loyihalash va qurishda daryo oʻzanlari, terassa, qiyaliklardagi koʻtarilmalar, toʻsilmalarga ega seysmotektonik dislokatsiyalar maydonlarda (tektonik kesimlar va toʻsiqlar) hamda seysmik xavfli hududlarda antiseysmik qurilmalar qoʻllagan holda joylashtirilishi zarur.
224. Katta daryolar ustidan oʻtuvchi koʻprik kechuvlarning tayanchlar poydevorini oʻrnatish imkonini beradigan, mustahkam va nisbatan past siqiluvchi gruntlarda hamda muhandislik geologik sharoitlarga ega boʻlgan daryoli vodiylarning toʻgʻri hududlarda joylashtirilishi kerak.
225. Tektonik yoriq bilan kesishgan joylarda koʻprik qurilishi rejalashtirilganda, tayanchlarning poydevori togʻ jinslarining tektonik maydalanish zonasi chegarasi tashqarisidagi yoriqlar chekkalariga olib chiqilishi, tayanchlarning fermaosti maydonchalari kengaytirilishi, koʻprikning oʻqi boʻylab alohida tayanchlarning siljishi paytida konstruksiyalarning qulashiga toʻsqinlik qiluvchi uzlikli oraliq qurilmalarni zanjirli bogʻlanishlarga birlashtirilishi zarur.
226. Seysmik jihatdan barqaror boʻlmagan qiyaliklarda koʻpriklarni loyihalashda hisobiy intensivlikdagi zilzilada gruntning ustuvorligini taʼminlaydigan chora-tadbirlar majmuasini (drenlash, suvchiqarish, tirkama devorlarni oʻrnatish va boshqalar) koʻzda tutilishi lozim.
227. Emirilgan qoyatosh jinslaridan tashkil topgan tik yonli vodiylar orqali oʻtadigan viaduklarni loyihalashda uning kamarida seysmik qulashlarga qarshi choralarni koʻrish, shuningdek nurash xavfi bor tosh boʻlaklarini olib tashlash va qiyaliklarni beton yoki toʻrli qoplama bilan mustahkamlashni koʻzda tutish kerak.
228. Koʻpriklarni sel xavfi mavjud daryo vodiysidan oʻtkazganda ularning tayanchlari muhandislik-geologik tadqiqotlar asosida aniqlangan oxirgi 100 yildagi maksimal sel oqimi darajasidan yuqorida joylashtirilishi kerak.
229. Seysmik hududlarda quyidagi turlardagi koʻpriklar qurilishi lozim:
toʻsinli uzlukli va uzluksiz oraliq qurilmalardan tashkil topgan;
rama (rom) tizimidagi;
oraliq qurilmalari tayanchlarga sharnirli tirkalgan arkali;
osma va vantli.
Shuningdek, hisobiy seysmikligi 9 ball boʻlgan hududlarda loyihalanayotgan uzunligi 18 metrdan katta boʻlgan toʻsinli uzlukli oraliq qurilmali koʻpriklarning tayanchlaridan oraliq qurilmalarni tushib ketishining oldini oluvchi antiseysmik qurilmalar boʻlishi lozim.
2210. Qoyatoshli zaminlar mavjud boʻlgan hududlarda arkali koʻpriklardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi, bunda gumbaz va arkalarning tovonlari massiv tayanchlarga tayanishi hamda mumkin boʻlgan eng past sathga joylashtirilishi kerak.
2211. Koʻprik variantlarini taqqoslashda, oʻta uzun oraliqlarni yopishga xizmat qiladigan, zilzila paytida uzlukli oraliq qurilmalarga nisbatan tayanchlar ustidan ularni agʻanab tushmasdan ustuvorligini taʼminlaydigan uzluksiz konstruksiyaviy tizimni hisobga olgan holda loyihalash kerak.
2212. Baland estakadalarni loyihalashda egiluvchan, juftlashtirilgan, ustunli temirbeton tayanchlardan va boʻylamasiga harakatlanmaydigan tayanch qismlari mavjud tayanchlarga tirgaklangan uzluksiz oraliq qurilmalardan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.
2213. Mazkur ShNQ talablariga muvofiq loyihalangan barcha koʻprik tizimlarining oraliq qurilmalarini joylashish holati foydalanishda oʻzgarmasdan qolishi, bunda oraliq qurilmalarning siljish va agʻdarilishga qarshi ustuvorligi hamda mustahkamligi tayanchlar, seysmik tayanch qismlari va tayanch bilan bogʻlangan antiseysmik qurilmalar orqali taʼminlanishi zarur.
2214. Monolit yadroli kontur bloklardan iborat yigʻma-monolit betonli tayanchlarning loyihalarida poydevorga va fermaosti plitasiga bogʻlangan yadrosini ishchi armatura bilan mustahkamlash koʻzda tutilishi, shuningdek armatura chiqishlari yordamida kontur bloklarni yadro bilan birlashtirishni yoki yigʻma elementlarni ishonchli bogʻlanishini belgilovchi usullar orqali taʼminlash kerak.
2215. Koʻprik inshootlarining tayanchlarida sayoz joylashgan poydevorning taglarini yoki qoziqlar, ustunlar va qobiqlarning pastki uchlarini asosan qoyatosh yoki katta donali toshsimon gruntlarda, shagʻalli zich qumlarda, qattiq va yarim qattiq turkumli gilli gruntlarda oʻrnatib loyihalash lozim.
2216. Hisobiy seysmikligi 9 ball boʻlgan hududlarda, qoyatoshsiz poydevorlardagi koʻpriklarning koʻndalang romli tayanchlari umumiy sayoz joylashgan poydevorga ega boʻlishi yoki barcha qoziqlar (ustunlar, qobiqlar) kallaklarini birlashtiruvchi plitaga tayanishi kerak.
2217. Sayoz joylashgan poydevorlarning pastki qismi gorizontal boʻlishi, pogʻonali poydevorlar konstruksiyalari faqat qoyatoshli asoslar uchun ishlatilishiga yoʻl qoʻyiladi.
2218. Oʻrta va katta koʻpriklar uchun zamin ustida joylashgan poydevor plitasi (rostverk) boʻlgan qoziq tayanchlarini kesimlari 400x400 mm gacha yoki diametri 600 mm gacha boʻlgan qiya qoziqlar yordamida loyihalashga yoʻl qoʻyiladi, bunda oʻrta va katta koʻpriklarning tayanchlari, shuningdek hisoblash yoʻli bilan aniqlangan va statik, dinamik sinovlar natijalariga koʻra, rostverk plitasi gruntga koʻmilgan holda, kvadrat yoki doira kesimli vertikal qoziqlar bilan loyihalanishi kerak.
2219. Seysmik hududlarda toʻsinli koʻprik tayanchlari asosan monolit, yigʻma va yigʻma-monolit temirbeton, shuningdek oldindan zoʻriqtirilgan konstruksiyalardan foydalanib loyihalanishi kerak.
Bunda, temirbeton elementlarida GOST 5781-82 va GOST 10922-2012lar boʻyicha uzilishdan keyin nisbiy uzayishi 2 foizdan va egilish burchaklari belgilangandan kam boʻlmagan poʻlatli armaturalarni ishlatilmasligi zarur.
2220. Hisobiy seysmikligi 7 va 8 balli hududlarda, qoʻshimcha antiseysmik konstruktiv elementlari mavjud boʻlgan yigʻma, yigʻma-monolit va monolit beton tayanchlar ishlatilishiga yoʻl qoʻyiladi.
Seysmik yuklarni qabul qiluvchi koʻprik va quvurlarning armaturalanmagan betonli yuk koʻtaruvchi elementlarini ishlatilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
2221. Hisobiy seysmikligi 7, 8 va 9 ball boʻlgan hududlarda oraliq qurilmalar joylashuvining ustuvorligini seysmik koʻrsatkichlar boʻyicha taʼminlashning iloji boʻlmaganda, koʻprik konstruksiyalarini himoya qilish uchun antiseysmik qurilmalar yoki seysmik izolatsiyalash qurilmalarini qoʻllagan holda loyihalanishi kerak.
2222. Antiseysmik qurilmalar oraliq qurilmalarning qulashini (yiqilishini) oldini olish, asosiy toʻsinlarni keyinchalik tiralish maydonchalariga qulab tushishi oqibatida shikastlanishini oldini olish, oraliq qurilmalarning tayanch usti qismlariga zarbalarini kamaytirish, tayanch qismlari va deformatsion choklarni normal ishlashini taʼminlash uchun tayanch va oraliq qurilma konstruksiyalariga joylashtirilishi lozim.
2223. Seysmik izolatsiyalash qurilmalari zilzilalar paytida inshootga taʼsir etayotgan energiyani tarqatish va kamaytirish, koʻpriklarga seysmik taʼsirlarni sezilarli darajada kamaytirish uchun koʻprikning oraliq yoki chekka tayanchlari yuqori qismidagi oraliq qurilma osti maydoni yuzasiga oʻrnatilishi kerak.
2224. Seysmik taʼsirga chidamli tayanch qismlar koʻprikning boʻylama va koʻndalang oʻqi boʻyicha taʼsir qiluvchi hisobiy yuklarni oraliq qurilmalardan tayanchlarga oʻtkazilishi, shuningdek oraliq qurilmalarni tayanch tugunlaridan tushib ketishini himoyalashi zarur.
2225. Seysmik taʼsirga chidamli tayanch qismlar deformatsion choklar bilan ajratilgan koʻprikning qoʻshni uchastkalarini mustaqil tebranishlariga, shuningdek koʻprik tayanchlari kallaklarining tebranish amplitudalaridagi farqi tufayli oraliq qurilmalarni deformatsiyalanishi va buralishiga toʻsqinlik qilmasliklari zarur.
2226. Deformatsion choklarning kengligini aniqlashda ushbu chok bilan ajratilgan oraliq qurilmalarning chekkalaridagi nisbiy siljishlarni zilzila paytida hisobga olish kerak.
2227. Hisobiy seysmiklikligi 9 balli hududlarda iloji boricha temirbeton poydevorli va yopiq konturli jamlanmalardan tashkil topgan quvurlar qoʻllanilishi, bunda jamlanmalar uzunligi 2 m dan kam boʻlmagan holda loyihalanishi zarur.
2228. Hisobiy seysmiklikligi 9 balli hududlarda, yassi yopmali individual temirbeton toʻrtburchakli quvurlardan foydalanilganda quyidagi shartlar bajarilishi kerak:
quvurlarning tik devorchalari poydevor bilan bikr holda birlashgan va konstruksiya esa armaturalangan boʻlishi;
oʻrnatilayotgan orayopma plitalari temirbeton tirgakli tayanch devorchalarda qotirilishi;
yakka poydevorlar oralarida tirgaklar oʻrnatilishi.
2229. Kichkina koʻprikni quvur bilan almashtirishda suv oʻtkazgich tomonidan hisobiy suv oqimini kamaytirishga yoʻl qoʻyilmaydi.
2230. Seysmik hududlarda kichik koʻpriklar va koʻtarmalar ostidagi quvurlarni loyihalash ular orqali oʻtadigan suv oqimining hisobiy sarfini hisobga olgan holda amalga oshirilishi lozim.
2231. Koʻpriklar va quvurlarni zilzilabardoshlikka hisoblash hamda seysmik hududlarda loyihalash ShNQ 2.01.20-16 da keltirilgan talablarga muvofiq bajarilishi kerak.”.