Iqlim oʻzgarishi va tabiiy ofatlar xavfiga nisbatan milliy harakatlar rejasini ishlab chiqish hamda samarali amalga oshirishni tashkil etish toʻgʻrisida (362-son)

11.08.2023

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining

qarori

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “2030-yilgacha Oʻzbekiston Respublikasining “yashil” iqtisodiyotga oʻtishiga qaratilgan islohotlar samaradorligini oshirish boʻyicha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2022-yil 2-dekabrdagi PQ-436-son qarori ijrosini taʼminlash, shuningdek, tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish boʻyicha chora-tadbirlar samaradorligini oshirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 2-dekabrdagi PQ-436-son qarori bilan tasdiqlangan 2030-yilgacha Oʻzbekiston Respublikasida “yashil” iqtisodiyotga oʻtish va “yashil” oʻsishni taʼminlash boʻyicha harakatlar rejasining 10-bandida iqlim oʻzgarishi va tabiiy ofatlar xavfiga nisbatan milliy javob choralarini ishlab chiqish va amalga oshirishning samarali normativ-huquqiy va institutsional bazasini mustahkamlash nazarda tutilganligi maʼlumot uchun qabul qilinsin.

2. Quyidagilar:

2023 — 2030-yillarda tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasining milliy harakatlar rejasi (keyingi oʻrinlarda — Milliy harakatlar rejasi) 1-ilovaga muvofiq;

2023 — 2030-yillarda tabiiy ofatlar va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasining milliy harakatlar rejasini amalga oshirish boʻyicha “yoʻl xaritasi” (keyingi oʻrinlarda — “yoʻl xaritasi”) 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

3. Quyidagilar Milliy harakatlar rejasini amalga oshirish doirasida ustuvor yoʻnalishlar etib belgilansin:

tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirishning tashkiliy-huquqiy asoslarini takomillashtirish;

aholining tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish borasidagi bilim va tajribalarini shakllantirish;

tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish tadbirlarini moliyalashtirishni tashkil etish;

tabiiy ofatlar roʻy berganda harakat qilishga tayyorlik darajasini oshirish.

4. Tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish boʻyicha harakatlarni muvofiqlashtiruvchi idoralararo kengash (keyingi oʻrinlarda — Kengash) 3-ilovaga muvofiq tarkibda tuzilsin.

Quyidagilar Kengashning asosiy vazifalari etib belgilansin:

Milliy harakatlar rejasi va “yoʻl xaritasi”da belgilangan chora-tadbirlarning toʻliq hajmda bajarilishini taʼminlash, shuningdek, ularning oʻz vaqtida bajarilishi ustidan nazorat oʻrnatish;

tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish boʻyicha vazirlik va idoralarning faoliyatini muvofiqlashtirish;

tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirishning tashkiliy-huquqiy asoslarini takomillashtirish;

tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish boʻyicha chora-tadbirlar ishlab chiqish va ularning ijrosi samaradorligini oshirish;

har chorakda vazirlik va idoralar rahbarlarining tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish boʻyicha rejalashtirilgan chora-tadbirlar bajarilishi toʻgʻrisidagi hisobotlarini eshitib borish;

tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish tadbirlarini moliyalashtirish choralarini koʻrish.

5. Belgilansinki:

Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi huzuridagi “Yashil transformatsiya va iqlim oʻzgarishiga moslashish milliy markazi” davlat muassasasi Kengashning ishchi organi hisoblanadi;

tasdiqlangan Milliy harakatlar rejasi va “yoʻl xaritasi”da nazarda tutilgan funksiyalar davlat budjeti parametrlarida nazarda tutilgan mablagʻlar, vazirlik va idoralarning budjetdan tashqari jamgʻarmalari mablagʻlari, xalqaro moliya institutlari mablagʻlari, shuningdek, qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan amalga oshiriladi.

6. Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi Raqamli texnologiyalar vazirligi hamda manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda 2024-yil 1-yanvarga qadar Ekologiya jamgʻarmasi va qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish sohasida ilmiy-tadqiqotlarning natijalari, monitoring, prognoz va boshqa maʼlumotlarning yagona elektron platformasini ishga tushirish choralarini koʻrsin.

7. Mazkur qarorda belgilangan chora-tadbirlarning sifatli hamda oʻz vaqtida bajarilishini muvofiqlashtirish va monitoring qilishning quyidagi tartibi belgilansin:

vazirlik va idoralar — har chorak yakuni boʻyicha keyingi oyning 5-sanasiga qadar Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligiga Milliy harakatlar rejasi hamda “yoʻl xaritasi”da nazarda tutilgan chora-tadbirlarni amalga oshirish holati toʻgʻrisida hisobot taqdim etadi;

Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi har chorakda hisobot choragidan keyingi oyning 15-sanasiga qadar umumlashgan tahliliy maʼlumotlarni Kengashga kiritadi;

Kengash har chorak yakuni boʻyicha keyingi oyning 25-sanasiga qadar amalga oshirilgan ishlar toʻgʻrisida Vazirlar Mahkamasiga hisobot taqdim etadi.

8. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari A.J. Ramatov, Oʻzbekiston Respublikasi ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vaziri A.A. Abduhakimov hamda Oʻzbekiston Respublikasi favqulodda vaziyatlar vaziri A.H. Kuldashev zimmasiga yuklansin.

Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A. ARIPOV

Toshkent sh.,

2023-yil 11-avgust,

362-son

Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 11-avgustdagi 362-son qaroriga1-ILOVA

2023 — 2030-yillarda tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasining

MILLIY HARAKATLAR REJASI

1-bob. Umumiy maʼlumot

1. Oʻzbekiston geografiya nuqtai nazaridan togʻ tizimlari, yirik choʻl, yaylovlar va qir-adirlarni oʻz ichiga olgan mintaqa hisoblanadi. Iqlimi keskin kontinental, kecha-kunduzgi va fasllar haroratining katta amplitudasi, yuqori quyosh radiatsiyasi va nisbatan past namlik bilan tavsiflanadi.

2. Respublikaning joylashuvi va iqlimiga koʻra hududlarida quyidagi tabiiy ofatlar kuzatilishi mumkin:

geologik ofatlar (zilzila, yer va tosh koʻchkilari, oʻpirilishlar);

meteorologik ofatlar (kuchli shamol, kuchli jala, doʻl, qor koʻchkisi, qurgʻoqchilik);

gidrologik ofatlar (sel, suv toshqinlari);

tabiiy yongʻinlar (dasht va oʻrmon yongʻinlari).

3. Respublikaning katta qismi sezilarli darajada iqlim oʻzgarishi taʼsiri doirasida boʻlib, iqlim oʻzgarishi va uning oqibatlari ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishga, odamlarning turmush tarzi va sogʻligʻiga, shuningdek, iqtisodiy obyektlarning barqaror faoliyat olib borishiga oʻz salbiy taʼsirini koʻrsatmoqda.

Soʻnggi yillarda iqlim oʻzgarishi oqibatida respublika hududida tabiiy ofatlar soni sezilarli darajada oshdi. Tabiiy ofatlarning oʻrtacha soni 2001-2010-yillarda — 115 ta holat, 2011-2022-yillarda — 126 ta holatni tashkil etgan.

Ularning 46 foizi zilzilalar, 27 foizi sellar, 13,5 foizi yer koʻchkilari, 8,7 foizi kuchli shamollar, 2,4 foizi suv toshqinlari, 1,6 foizi tabiiy yongʻinlar, 0,8 foizi qor koʻchkilari va boshqalar hissasiga toʻgʻri kelgan.

4. Global iqlim oʻzgarishi bilan bogʻliq kuzatilayotgan vaziyat sababli respublikada iqlim oʻzgarishiga moslashuv choralarini koʻrish va tabiiy ofatlar bilan bogʻliq yoʻqotishlarni kamaytirish dolzarb vazifa boʻlib qolmoqda.

2-bob. Oʻzbekiston hududida roʻy berishi mumkin boʻlgan tabiiy ofatlar xavfi va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirishdagi asosiy muammolar

1-§. Zilzilalar

5. Respublikada 12 ballik xalqaro MSK-64 shkalasi (Medvedev-Shponxoyer-Karni) boʻyicha intensivligi 7 ball va undan yuqori boʻlgan zilzilalar sodir boʻlish xavfi mavjud. Markaziy Osiyo davlatlarining bir qator seysmologik xizmatlari har yili turli jadallikdagi 3 000 ga yaqin yer osti silkinishlarini qayd etadi.

6. Kuchli zilzilalarda eng koʻp zarar koʻradigan uy-joy sektori, xizmat koʻrsatish, iqtisodiyot, sanoat va savdo sohalari boʻlib, ularning aksariyati shaharlar va yirik aholi punktlarida joylashgan.

7. Oʻzbekiston aholisining qariyb 70 foizi seysmik faol zonalarda istiqomat qiladi. Koʻplab binolar, ayniqsa, yakka tartibdagi uylar qurilish norma va qoidalarini hisobga olmagan holda qurilganligi sababli uy-joy qurilishi obyektlarining 70 foizi seysmik barqaror emas.

8. Zilzilaning ikkilamchi taʼsiri halokatli boʻlishi va boshqa xavflarni keltirib chiqarishi yoki tezlashtirishi ehtimoli yuqori.

Zilzilaning ikkilamchi taʼsirining aksariyati (toʻgʻonlarning buzilishi, baland togʻlardagi koʻllarning toshib ketishi natijasida yuzaga keladigan suv toshqinlari va sel orqali zaharli moddalarning tarqalishi) jiddiy transchegaraviy oqibatlarga olib kelishi mumkin.

2-§. Yer va tosh koʻchkilari, oʻpirilishlar

9. Yer va tosh koʻchkilari, oʻpirilishlar asosan togʻli va togʻoldi hududlarga xos boʻlib, tabiiy ofatlarning keng tarqalgan turlaridan biri hisoblanadi.

Ular qiyaliklarning tikligi oshishi, seysmik hodisalar, meteorologik va gidrologik oʻzgarishlar, shuningdek, turli antropogen jarayonlar hisobiga harakatga tushadi. Yer va tosh koʻchkilari, oʻpirilishlar tez-tez togʻoldi va togʻli hududlarda dengiz sathidan 1000-2400 metr balandlikda, 15 daraja va undan ortiq boʻlgan qiyaliklarda sodir boʻladi.

10. Yer va tosh koʻchkilari, oʻpirilishlar aholi turar joylari va xoʻjaliklari, binolar, transport kommunikatsiyalari, hayot maromini taʼminlovchi va muhandislik inshootlari, kanallar, elektr uzatish liniyalari va boshqa muhim obyektlarni vayron qilish hamda koʻmib yuborishi ehtimoli bilan ham xavfli hisoblanadi.

11. Yer va tosh koʻchkilari, oʻpirilish jarayonlarining rivojlanishi aholi yashash punktlari, sogʻlomlashtirish majmualari, avtomobil va temir yoʻl uchastkalari, togʻ-kon, gidrotexnik va boshqa turdagi obyektlarga xavf solishi mumkin.

3-§. Kuchli shamollar

12. Oʻzbekistonda soʻnggi yillarda kuchli shamollar asosan respublikaning shimoli-gʻarbiy va janubi-gʻarbiy hududlarida kuzatilib, shamol tezligi 25 — 27 m/s, baʼzi hollarda 27 — 40 m/s tashkil etgan holda, mamlakat iqlimiga xos boʻlmagan talafotli boʻron va dovullar kuzatilmoqda.

13. Kuchli shamollar uylarning tom qismlari koʻchirib tashlanishi, daraxtlar qulashi, elektr taʼminoti ustunlarining agʻdarilishi va ushbu hodisalar bilan bogʻliq ravishda odamlarning halok boʻlishi va jarohat olishlari, shuningdek, elektr taʼminotidagi uzilishlar, muhandislik inshootlari va hayot maromini taʼminlash tizimlarining vayron boʻlishi kabi oqibatlarga olib kelmoqda.

2020-yilda Buxoro viloyatida kuzatilgan 40 m/s tezlikda esgan (soatiga 144 km — Bofort shkalasi boʻyicha boʻron) kuchli shamol bir kishining halok boʻlishiga, 40 nafarga yaqin insonlarning jarohatlanishiga, 5 000 dan ortiq obyektlarning tom qismi shikastlanishiga hamda 42 ming tup yirik daraxtlarning nobud boʻlishiga va shikastlanishiga sabab boʻldi.

Shuningdek, binolar va daraxtlar ostida qolgan 415 ta transport vositalariga jiddiy zarar yetib, koʻp miqdorda qishloq xoʻjaligi ekinlari nobud boʻldi va 10 million AQSh dollariga yaqin moddiy zarar yetdi.

4-§. Kuchli jala, doʻl

14. Kuchli jala yogʻishi respublika iqlimi uchun xos meteorologik hodisa boʻlib, yogʻingarchilik miqdori 1 soat va undan kam vaqt ichida 15 mm va undan koʻp miqdorni tashkil etganda yuzaga keladi.

15. Kuchli jala va doʻl sel, toshqin suvlarini hosil qilishi bilan xavfli hisoblanadi. Kuchli jala va doʻl qishloq xoʻjaligi ekinlari, mevali daraxtlar va ekin maydonlariga jiddiy zarar yetkazadi.

16. Iqlim oʻzgarishi natijasida tez-tez kuzatilayotgan kuchli jala va doʻl shaharlarda irrigatsiya va oqova tizimlarining talabga javob bermasligi sababli koʻplab suv toshqinlariga olib kelmoqda.

5-§. Qor koʻchkisi

17. Qor koʻchkisi odamlarning iqtisodiy, rekreatsion, sport yoki boshqa faoliyatiga, shuningdek, qor koʻchkisi xavfi mavjud zonalarda joylashgan aholi punktlari, sanatoriy, kurort, sport, sanoat majmualari, infratuzilma va boshqa obyektlarga xavf tugʻdiradi.

18. Qor koʻchkisi asosan qor koʻp toʻplangan yillarda qish va bahor oylarida kuzatiladi.

19. Oʻzbekiston hududida qor koʻchkisi xavfini oʻrganish darajasi bir xil emas. Qor koʻchkisining yuzaga kelishi, uning tarqalish sharoitlari maʼlum boʻlgan joylar bilan bir qatorda yetarli darajada oʻrganilmagan joylar ham mavjud. Soʻnggi yillarda olib borilgan yarim statsionar va aerovizual kuzatuvlar natijalari maʼlum hududlarda qor koʻchkisi faollashishini koʻrsatmoqda.

20. Respublikada qor koʻchkisi xavfini monitoring qilish uchun 18 ta qor koʻchkisi kuzatuv punktlari mavjud.

6-§. Qurgʻoqchilik

21. Qurgʻoqchilik uzoq vaqt davomida yuqori havo harorati va yogʻingarchilik miqdorining kamligi natijasida yuzaga keladi. Soʻnggi yillarda qurgʻoqchilik kuzatilishi jadallashib, janubiy issiq iqlim sharoiti respublikaning shimoli-sharqiy mintaqasiga siljishi kuzatilmoqda.

22. Qurgʻoqchilik oziq-ovqat xavfsizligiga salbiy taʼsir koʻrsatuvchi, aholi salomatligining yomonlashuvi, bioxilma-xillikning yoʻqolishi, hududlarning sahrolashishi, ekologiyaning yomonlashuvi, iqlim oʻzgarishiga chidamlilikning pasayishi, majburiy migratsiya kabi ijtimoiy va ekologik muammolarni keltirib chiqaruvchi tabiiy ofat hisoblanadi.

23. Hozirgi vaqtda respublika hududining 70 foizi yoki 31,4 mln. gektar maydoni tabiiy shoʻrlanish, harakatlanuvchi qumlarning yoyilishi, chang boʻronlari va garmsel shamollari esuvchi qurgʻoqchil hamda yarim qurgʻoqchil yerlardan tashkil topgan.

Orol dengizining qurishi natijasida Orolqum deb nom olgan yangi sahro paydo boʻlib, hozirda 6 mln. gektarga yaqin maydonni qamrab oldi. Orolboʻyi hududidagi 2 mln. gektar maydonda yerlarning sahrolashishi va degradatsiyasi kuzatilmoqda.

24. Global iqlim isishi, suv resurslarining tobora kamayib borishi, qoʻshni davlatlar tomonidan transchegaraviy daryolarda turli gidrotexnika inshootlari qurilishi, suv sarfining oshishi va suvdan nooqilona foydalanish kabi omillar qurgʻoqchilik xavfini yanada oshirib bormoqda.

7-§. Sel, suv toshqinlari

25. Sel, suv toshqinlari xavflilik darajasi yuqori boʻlib, respublikaning togʻli va togʻoldi hududlarida, Amudaryo va Sirdaryo havzalarida koʻp kuzatiladigan tabiiy ofatlar hisoblanadi.

Koʻpincha sel oqimlari qoʻshni davlatlar — Qirgʻiziston va Tojikiston hududlarida hosil boʻlishi sababli sel oqimlari transchegaraviy ham boʻlishi mumkin.

26. Sel, suv toshqinlari oqibatida turar joylar, ijtimoiy soha va aholining hayot maromini taʼminlash obyektlari, infratuzilmalar, muhandislik, himoya, irrigatsiya inshootlarining vayron boʻlishi, ularning toshqin suvlari va loy ostida qolib ketishi, daryo oʻzanlarining oʻzgarishi va hududlar sanitariya-gigiyena holatining yomonlashuvi asosiy tahdidlar hisoblanadi.

27. Soʻnggi oʻn yilda sel, suv toshqinlari soni keskin ortdi va ushbu davrda Oʻzbekistonning barcha hududlarida 650 tadan ortiq sel, suv toshqinlari kuzatilib, soʻnggi besh yil ichida shu kabi holatlar soni 141 taga oshgan.

28. Amudaryo va Sirdaryo havzalarida yuzaga kelgan mavsumiy toshqinlar suv sathining koʻtarilishiga, daryolar oʻzanlari oʻzgarishiga, qirgʻoqlarning yemirilishiga olib kelib, aholi punktlari va ekin maydonlarini suv bosishiga (suv toshqinlariga) sabab boʻladi.

29. Qor va muzliklarning jadal erishi natijasida hosil boʻladigan koʻp miqdordagi suvlar, dambalar va muzli koʻllar toʻgʻonlarining ehtimoliy oʻpirilishi, qoʻshni davlatlar tomonidan yirik suv omborlaridan suvning chiqarib yuborilishi, daryolardagi muzlarning mexanik eritilishi oqibatida daryo oʻzanlarining oʻzgarishi, suv sathining koʻtarilishi va qirgʻoqlarning yuvilishi hududlardagi aholi punktlari va ekin maydonlarini suv bosish xavfini yuzaga keltirmoqda.

8-§. Tabiiy yongʻinlar

30. Respublikada oʻrmon fondi maydoni 11 858 130 gektarni tashkil etadi.

31. Har yili respublikada 4 tadan 16 tagacha oʻrmon yongʻinlari qayd etilib, yongʻinlar ekologiya va atrof-muhitga salbiy taʼsir koʻrsatishi bilan bir qatorda aholi yashash punktlariga va ekin maydonlariga tarqalgan taqdirda, jiddiy iqtisodiy-ijtimoiy oqibatlarga olib kelishi mumkin.

32. Soʻnggi olti yilda oʻrmonlarda 46 ta yongʻin yuz bergan boʻlsa, 2021-yilda Jizzax viloyatining Zomin tumanidagi oʻrmonzorlarning 80 gektarga yaqin maydonida, Sirdaryo viloyatidagi oʻrmon-ovchilik xoʻjaligining 140 gektardan ortiq maydonida hamda Qoraqalpogʻiston Respublikasidagi qoʻriqxona hududiga kiruvchi toʻqayzorning 35 gektar maydonida yirik tabiiy yongʻinlar sodir boʻldi.

33. Oʻrmon yongʻinlari va iqlim oʻzgarishi bir-biri bilan chambarchas bogʻliq jarayon hisoblanib, qurgʻoqchilik, yuqori harorat, nisbiy past namlik, chaqmoqlar va kuchli shamol yongʻinlar kelib chiqish xavfini keskin oshiradi.

34. Oʻrmon yongʻinlari yuzaga kelishining asosiy sabablaridan biri inson omili boʻlsada, yashin tushishi oqibatida yuzaga keluvchi yongʻinlar yanada jiddiyroq oqibatlarni keltirib chiqaradi.

9-§. Tabiiy ofatlar bilan bogʻliq texnogen xususiyatga ega xavflar

35. Tabiiy ofatlar oqibatida gidrotexnika inshootlarida yuzaga keladigan avariyalar insonlar sogʻligi, hayoti, mol-mulkiga va atrof muhitga jiddiy xavf tugʻdiradi.

36. Toshqin suvlari gidrotexnika inshootlarining turgʻunligiga salbiy taʼsir koʻrsatib, ulardagi maksimal suv sarfining keskin oshishiga sabab boʻladi.

Suv sarfining keskin oshishi suv tashlovchi inshootlarning oʻtkazuvchanligiga salbiy taʼsir koʻrsatib, inshootning buzilishiga, gidrotexnika inshooti yuqori byefining (YuBS) sathlari koʻtarilishiga, toʻsuvchi inshootlarning ustidan suv quyilishi va gidrodinamik avariyalarga olib kelishi mumkin.

37. Suv inshootlari, qiyaliklar va qirgʻoqlar hamda gidrotexnika inshootining mahkamlanadigan elementlari muz yuklanish chegarasiga ega boʻlib, halokatli muz hodisalari oqibatida bunday yuklanishlar ortib ketishi inshootning buzilishiga va yuvilib ketishiga olib kelishi mumkin.

38. Kuchli shamollar (dovullar, boʻronlar) gidrotexnika inshootlari, xususan, suv omborlari uchun xavf tugdiruvchi tahdidlar qatoriga kirib, suv omborida poʻrtana toʻlqinlarini hosil qiladi va ular taʼsirida bosimni ushlab turuvchi qiyaliklar, qirgʻoqlar va mahkamlovchi elementlarning mustahkamligiga xavf soladi.

39. Yer va tosh koʻchkilari, oʻpirilishlar suv omborlarining yuqori byefida tsunamisimon toʻlqinlar hosil boʻlishiga va oqibatda toʻgʻonning ustki qismidan suvning toshib chiqishiga hamda ularning buzilishiga olib kelishi mumkin.

40. Tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish borasidagi asosiy muammolar quyidagilardan iborat:

yillar davomida roʻy bergan tabiiy ofatlarni baholash natijalari va prognoz maʼlumotlari asosida tabiiy ofatlar xavfini erta aniqlash, tabiiy ofatlar xavfi yoki sodir boʻlganligi toʻgʻrisida xabar berish va maʼlumot yetkazish tizimlarining takomillashmaganligi, tabiiy ofatlar xavfi toʻgʻrisida maʼlumot almashish boʻyicha milliy va mahalliy darajadagi maʼlumotlar bazasining yaratilmaganligi;

tabiiy ofatlar xavfini baholashning zamonaviy uslublari ishlab chiqilmaganligi va tahdidlarni tor doirada baholash amaliyotining saqlanib qolayotganligi;

mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining tabiiy ofatlar xavfi boʻyicha yer xususiyatlari hisoblangan ehtimoliy tahdidlar chastotasi, tahdid xaritalari kabilar toʻgʻrisida yangilangan maʼlumotlarni olish imkoniyatining cheklanganligi. Aholi punktlarini qurish va hududlarni rivojlantirishda tabiiy ofatlar xavfining yetarli darajada inobatga olinmasligi;

aholi orasida xavfsizlik madaniyatini targʻib qilish va aholini tabiiy ofatlar bilan bogʻliq favqulodda vaziyatlarda toʻgʻri harakat qilishga tayyorlash ishlarining yetarli darajada olib borilmasligi;

tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirishga qaratilgan tadbirlarni amalga oshirishda tabiiy ofatlar xavfi taʼsiriga uchrash ehtimoli yuqori boʻlgan va boshqa zaif ijtimoiy guruhlarning toʻliq inobatga olinmasligi;

tabiiy ofatlar xavfidan sugʻurtalash va ushbu yoʻnalishdagi ichki investitsiyalarni ragʻbatlantirish choralari va amaliy mexanizmlarining sust rivojlanganligi.

3-bob. Milliy harakatlar rejasining maqsadi, ustuvor yoʻnalishlari va vazifalari

41. Milliy harakatlar rejasining maqsadi — tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish boʻyicha kompleks chora-tadbirlarni ishlab chiqish va amalga oshirishdan iborat.

42. Quyidagilar Milliy harakatlar rejasini amalga oshirish doirasida ustuvor yoʻnalishlar hisoblanadi:

tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirishning tashkiliy-huquqiy asoslarini takomillashtirish;

tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish borasidagi bilim va tajribalarni shakllantirish;

tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish tadbirlarini moliyalashtirishni tashkil etish;

tabiiy ofatlar yuz berganda, harakat qilishga tayyorlik darajasini oshirish.

43. Quyidagilar Milliy harakatlar rejasini amalga oshirish doirasidagi vazifalar hisoblanadi:

a) tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirishning tashkiliy-huquqiy asoslarini takomillashtirish boʻyicha:

yangi qonunchilik normalarini ishlab chiqish va tabiiy ofatlar xavfi va iqlim oʻzgarishini inobatga olgan holda, mavjud normativ-huquqiy hujjatlarga oʻzgartirishlar kiritish;

tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish yuzasidan rejalar, respublika va mahalliy strategiyalarni ishlab chiqish hamda amalga oshirish;

tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish borasidagi profilaktik tadbirlarni samarali tashkil etish;

mahalliy darajada tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish masalalarida mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining ishtirokini kengaytirish va javobgarligini kuchaytirish;

tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirishda manfaatdor tomonlar oʻrtasida hamkorlikni rivojlantirish;

b) tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish borasidagi bilim va tajribalarni shakllantirish boʻyicha:

tabiiy ofatlar xavfini aniqlash va baholash, prognoz materiallarini tayyorlash, zamonaviy geoaxborot texnologiyalari asosida maʼlumotlar bazasini yuritish;

tabiiy ofatlar yetkazishi mumkin boʻlgan zararni baholashning metodologik asoslarini ishlab chiqish;

davlat boshqaruvi organlari mansabdor shaxslari va aholining barcha qatlamlarining tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish masalalari boʻyicha maʼlumotga egaligi va xabardorlik darajasini oshirish, shuningdek, ularga bilim berish va oʻqitish;

tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish masalalari boʻyicha aholini oʻqitish, soha uchun professional kadrlarni tayyorlash dasturlarini yanada takomillashtirishga koʻmaklashish;

jamoat tashkilotlari va nodavlat tashkilotlar orqali tabiiy ofatlar xavfi toʻgʻrisidagi axborotni tarqatish maqsadida fuqarolar oʻrtasida oʻzaro hamkorlikni yaxshilash;

v) tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish tadbirlarini moliyalashtirish boʻyicha:

tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirishga oid tadbirlarga davlat investitsiyalari va xususiy investitsiyalarni jalb etish;

avariya-qutqaruv va boshqa maxsus mulk-ashyolarni ishlab chiqarishni mahalliylashtirishga doir chora-tadbirlarni amalga oshirishda davlat-xususiy sheriklik mexanizmlarini joriy etish;

tabiiy ofatlar xavfini sugʻurta qilishga oid tadbirlarni tashkil etish;

sel, toshqinlar, koʻchkilar va boshqa xavfli tabiiy ofatlar, shuningdek, qurgʻoqchilik bilan bogʻliq favqulodda vaziyatlarning oldini olish boʻyicha manzilli profilaktik tadbirlarni amalga oshirish;

mahalliy sharoitlarda tabiiy ofatlar xavfini kamaytirishga doir chora-tadbirlar samaradorligini oshirishga qaratilgan shaharsozlik normalarini, qoidalarini, aholi punktlarini rejalashtirish va qurishga oid standartlarni takomillashtirib borish;

tabiiy ofatlardan jabrlanganlarni ijtimoiy muhofaza qilish strategiyalarini ishlab chiqish va amalga oshirish, shuningdek, mexanizmlarini takomillashtirish;

g) tabiiy ofatlar roʻy berganda, harakat qilishga tayyorlik darajasini oshirish boʻyicha:

zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari asosida aloqa, tabiiy ofatlar bilan bogʻliq favqulodda vaziyatlar xavfi yoki roʻy berganligi haqida xabar berish va maʼlumot (axborot) yetkazishning avtomatlashtirilgan tizimlarini modernizatsiya qilish va doimiy shay holatda saqlash;

tabiiy ofatlar va favqulodda vaziyatlar xavfi yuzaga kelganligi yoki roʻy berganligi toʻgʻrisida aholiga xabar berish va maʼlumot yetkazishning avtomatlashtirilgan tizimini yaratish uchun texnik vositalarni mahalliy ishlab chiqarishni yoʻlga qoʻyish;

tabiiy ofatlar oqibatlarini bartaraf etish boʻyicha Favqulodda vaziyatlarning oldini olish va bunday vaziyatlarda harakat qilish davlat tizimi kuch va vositalarining shayligini taʼminlashga qaratilgan kompleks chora-tadbirlarni amalga oshirish;

Favqulodda vaziyatlarning oldini olish va bunday vaziyatlarda harakat qilish davlat tizimi kuchlari va aholining tabiiy ofatlarda harakat qilishga shayligini, rahbarlar tarkibining vazirliklar, idoralar va tashkilotlar bilan oʻzaro hamkorligini takomillashtirish;

xavfsizlik madaniyati darajasini oshirishda tabiiy ofatlar bilan bogʻliq favqulodda vaziyatlarda harakat qilishga tayyorlash boʻyicha aholini keng qamrab olish;

tabiiy ofatlardan jabrlanganlarga tibbiy yordam koʻrsatish mexanizmlarini takomillashtirish;

ijtimoiy, muhim obyektlar va boshqa infratuzilmalar faoliyatining tabiiy ofatlarga nisbatan barqarorligini va iqlim oʻzgarishiga chidamliligini oshirish;

tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish sohasida xalqaro hamkorlikni rivojlantirish.

4-bob. Tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish boʻyicha asosiy chora-tadbirlar

44. Zilzilalar bilan bogʻliq seysmik xatarni kamaytirish boʻyicha asosiy chora-tadbirlar:

seysmoprognostik monitoring, turli seysmik xavflarni baholash, kuchli zilzilalar yuzaga kelish ehtimolini prognozlash;

zilzilalar natijasida yer koʻchishi, sel, suv toshqinlari bilan bogʻliq ikkilamchi xavflar yuzaga kelishi mumkin boʻlgan joylar boʻyicha prognoz maʼlumotlari va xaritalarini tayyorlash;

bino va inshootlarni qurish uchun yer uchastkalarini tanlashda ularning toʻgʻri joylashtirilishini taʼminlash, shuningdek, bino va inshootlarning qurilishini loyihalashtirishda va qurilish-montaj ishlarini amalga oshirishda zilzilabardoshlik meʼyorlariga rioya etilishini nazorat qilish;

qurilgan binolardan keyinchalik foydalanish imkoniyatini baholash va zilzilabardoshlik darajasi past boʻlgan binolarni mustahkamlash boʻyicha texnik yechimlar topish maqsadida binolarning seysmik chidamliligini aniqlash boʻyicha kompleks tadqiqotlar oʻtkazib borish;

mahalliy xomashyodan sifat-mustahkamlik xususiyatlari, shu jumladan zilzilabardoshliligi zamonaviy qurilish talablariga javob beradigan yangi konstruksiyalar va qurilish materiallarini ishlab chiqarish, shuningdek, zilzilabardosh uylarning loyiha yechimlari kataloglarini tuzish va ommaviy axborot vositalarida keng yoritish;

yakka tartibdagi uy-joylarni qurishda zilzilabardosh turar joy binolari loyihalaridan foydalanish amaliyotini keng joriy etish;

respublika va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari hamda boshqa tashkilotlarning rahbarlari, masʼul mutaxassislari, qutqaruv xizmatlari, qutqaruv va fuqaro muhofazasi tuzilmalari, ishchi hamda xizmatchilarini zilziladan oldin, zilzila vaqtida va zilziladan keyin oʻzini tutish qoidalari, kuchli zilzilalarga oldindan tayyorgarlik koʻrish hamda ulardan talafotlarsiz chiqish boʻyicha bilim va tajribalarini izchil oshirib borish va amaliy koʻnikmalarni hosil qilish boʻyicha tegishli chora-tadbir kompleksini amalga oshirish;

maktabgacha taʼlim tashkilotlari tarbiyalanuvchilari, umumiy oʻrta va oʻrta maxsus taʼlim tashkilotlari, professional taʼlim muassasalari oʻquvchilari hamda oliy taʼlim tashkilotlari talabalarining zilziladan oldin, zilzila vaqtida va zilziladan keyin oʻzini tutish qoidalari, shuningdek, kuchli zilzila bilan bogʻliq favqulodda vaziyatlardan jabrlanganlarga birinchi yordam koʻrsatish qoidalari va usullariga oʻrgatish;

ishlab chiqarish va xizmat koʻrsatish sohasida band boʻlmagan, jismoniy imkoniyati cheklangan, shuningdek, faoliyat turidan qatʼi nazar, barcha fuqarolarni zilziladan oldin, zilzila vaqtida va zilziladan keyin toʻgʻri harakatlanishga oʻrgatish;

zilziladan oldin, zilzila vaqtida va zilziladan keyin toʻgʻri harakatlanish qoidalari boʻyicha ommabop adabiyotlar va koʻrgazmali qoʻllanmalarni nashr etish, qoʻshimcha oʻquv markazlarini tashkil etish.

45. Yer va tosh koʻchkilari, oʻpirilishlar xavfini kamaytirish boʻyicha asosiy chora-tadbirlar:

er va tosh koʻchkilari, oʻpirilishlar xavfi mavjud zonalarni monitoring qilish, kuzatuv tarmogʻini (postlarni, ob-havo kuzatish stansiyalarni) kengaytirish hamda vizual va instrumental kuzatishning zamonaviy usullarini joriy etish;

er va tosh koʻchkilari, oʻpirilishlar boʻyicha prognoz maʼlumotlari va xaritalarini tayyorlash, ularning muntazam ravishda yangilanishini taʼminlash va xavfli hududlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni jamoatchilikka yetkazish uchun ommaviy axborot vositalarida joylashtirish;

muhandislik himoya inshootlari qurilishini tizimli rejalashtirish va inshootlarni ishchi holatda saqlash (koʻchki jismlarini gidroizolatsiya qilish va drenajlash, qiyaliklarni terrasalash va ogʻirligini pasaytirish, tirgak devorlar bilan mustahkamlash, yer usti suvlarini boshqa joylarga yoʻnaltirish va boshqalar);

er koʻchkisi xavfi boʻlgan qiyaliklar yuzasiga koʻp yillik chim hosil qiluvchi oʻtlar bilan birgalikda daraxt va buta oʻsimliklarini ekish;

er koʻchkisi xavfi boʻlgan maydonlarni oʻzlashtirish, sugʻorish va boshqa meliorativ ishlar olib borilishining oldini olish;

er va tosh koʻchkilari, oʻpirilishlar xavfi mavjud hududlarda yashovchi aholini xavfsiz hududlarga koʻchirish chora-tadbirlarini tizimli ravishda amalga oshirish;

er va tosh koʻchkilari, oʻpirilishlar xavfi mavjud hududlarda yashovchi aholini ularning ehtimoliy taʼsir hududi va chegaralari toʻgʻrisida xabardor qilishning zamonaviy usullarini joriy etish va mavjudlarini takomillashtirish;

er va tosh koʻchkilari, oʻpirilishlar oqibatlarini bartaraf etish uchun kuch va vositalarni yaratish, ularning shayligini taʼminlash, shuningdek, yer va tosh koʻchkilari, oʻpirilishlar xavfining oldini olish hamda ularning oqibatlarini bartaraf etish boʻyicha hamkorlik rejalarini tizimli yangilab borish;

aholiga, iqtisodiyot tarmoqlariga va ijtimoiy sohaga ehtimol tutilgan zararni kamaytirish uchun koʻchkilarni majburan tushirish;

aholiga yer va tosh koʻchkisi faollashuvi, oʻpirilishlarning dastlabki belgilarini tushuntirish ishlarini olib borish va xavfli hududlarda oʻzini tutish qoidalariga oʻrgatish.

46. Kuchli shamol xavfini kamaytirish boʻyicha asosiy chora-tadbirlar:

gidrometeorologik vaziyatni kuzatish tarmoqlarini takomillashtirish va kengaytirish, ularni zamonaviy asbob-uskunalar bilan jihozlash;

aholini kuchli shamol xavfi toʻgʻrisida oʻz vaqtida xabardor qilish;

binolar tom qismlarining shamol kuchiga barqarorligini oshirish boʻyicha va yangi qurilayotgan obyektlarda bajariladigan montaj ishlari sifatini nazorat qilish yuzasidan tizimli choralar koʻrib borish;

yuqori kuchlanishli elektr uzatish tarmoqlarining mustahkamligini oshirish boʻyicha kompleks chora-tadbirlarni amalga oshirish;

elektr toki uzatilishi bilan bogʻliq avariyalarni bartaraf etish rejalarini takomillashtirib borish;

daraxtlarning kuchli shamol oqibatida sinishi va qulab tushishining oldini olish choralarini koʻrish;

kuchli shamol oqibatlarini bartaraf etish uchun kuch va vositalarni yaratish, ularning shayligini taʼminlash, shuningdek, kuchli shamol oqibatlarini bartaraf etish boʻyicha hamkorlik rejalarini tizimli yangilab borish;

aholining barcha qatlamlarini kuchli shamol kuzatilganida toʻgʻri harakatlanish qoidalariga oʻrgatish.

47. Kuchli jala va doʻl xavfini kamaytirish boʻyicha asosiy chora-tadbirlar:

gidrometeorologik vaziyatni kuzatish tarmoqlarini takomillashtirish va kengaytirish, ularni zamonaviy asbob-uskunalar bilan jihozlash, vizual va instrumental kuzatishning zamonaviy usullarini joriy etish;

aholini kuchli jala va doʻl xavfi toʻgʻrisida oʻz vaqtida xabardor qilish tizimlarini takomillashtirish;

aholi punktlari bosh rejalariga muvofiq shahar va boshqa aholi punktlarida qurilishlarni suv bosish hududlarini hisobga olgan holda amalga oshirish, shuningdek, tabiiy ariqlarni saqlab qolish va yogʻingarchilik suvlarini chiqarib yuboruvchi yangi irrigatsiya tizimlarini yaratish (jala kollektorlari va boshqalar);

gidrometeorologik jarayonlarni atrof tabiiy muhitga taʼsir koʻrsatish orqali boshqarish (kuchli jala va doʻl yogʻishining oldini olish);

kuchli jala va doʻl oqibatlarini bartaraf etish uchun kuch va vositalarni yaratish, ularning shayligini taʼminlash, shuningdek, sel va suv toshqinlari xavfining oldini olish hamda ularning oqibatlarini bartaraf etish boʻyicha hamkorlik rejalarini tizimli yangilab borish;

aholining barcha qatlamlarini kuchli jala va doʻl hodisalari paytida toʻgʻri harakatlanish qoidalariga oʻrgatish.

48. Qor koʻchkisi xavfini kamaytirish boʻyicha asosiy chora-tadbirlar:

qor koʻchkisi xavfi mavjud hududlarni aniqlashtirgan holda ularni monitoring qilish va qor koʻchkisini prognozlash, gidrometeorologik parametrlarni kuzatish va nazorat qilish tarmoqlarini rivojlantirish;

qor koʻchkisi xavfi boʻyicha prognoz maʼlumotlar va xaritalarni tayyorlash, muntazam ravishda yangilab borish;

qor koʻchkisi xavfi mavjud hududlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni tegishli mutaxassislar va jamoatchilikka yetkazish choralarini koʻrish;

qor koʻchkisiga qarshi inshootlarni (koʻchki qaytaruvchi va koʻchki toʻxtatuvchi) barpo etish va ularni ishchi holatda saqlash;

qor koʻchkisi xavfi yuzaga kelgan hududlarda transport vositalarining va odamlarning harakatini cheklash;

qor koʻchkisini sunʼiy tushirish (artilleriya yordamida otib tushirish);

qor koʻchkisi xavfi mavjud joylarda aholini xabardor qilish (transport harakatlanishi tartibi toʻgʻrisida maʼlumot stendlar va boshqa belgilar oʻrnatish);

qor koʻchkisi oqibatlarini bartaraf etish boʻyicha kuch va vositalarni yaratish, ularning shayligini taʼminlash, shuningdek, qor koʻchkisi xavfining oldini olish hamda ularning oqibatlarini bartaraf etish boʻyicha hamkorlik rejalarini tizimli yangilab borish;

qor koʻchkisi xavfi mavjud boʻlgan hududlarda yashovchi aholi va sayyohlarni qor koʻchkisida toʻgʻri harakat qilishga oʻrgatish.

49. Qurgʻoqchilikka qarshi kurashish boʻyicha asosiy chora-tadbirlar:

qurgʻoqchilikni prognozlash va monitoring qilish tizimini takomillashtirish (maʼlumotlar toʻplash, gidrologik va iqtisodiy shart-sharoitlarni modellashtirish, maʼlumotlardan erkin foydalanish);

qurgʻoqchilik sabablari va oqibatlarini bartaraf etish choralari va qurgʻoqchilik xavfini yumshatish boʻyicha tadbirlarni muvofiqlashtirib borish;

qishloq xoʻjaligida suv resurslaridan foydalanish samaradorligini oshirish;

qishloq xoʻjaligi ekinlarini diversifikatsiyalash;

qurgʻoqchilikka chidamli oʻsimlik turlarini yetishtirish, shu jumladan, diversifikatsiyalash uchun shu turdagi oʻsimliklar urugʻlarini tayyorlash;

qurgʻoqchilikka chidamli qishloq xoʻjaligi ekinlarini ekish;

qurgʻoqchilik xavfi bilan bogʻliq sugʻurta xizmatlari turlarini kengaytirish;

choʻl hududlarida oʻrmonzorlar va yashil qoplamalar barpo etish, qumli hududlarni mustahkamlash.

50. Sel, suv toshqinlari xavfini kamaytirish boʻyicha asosiy chora-tadbirlar:

sel, suv toshqinlari xavfi mavjud hududlarni monitoring qilish, kuzatuv tarmogʻini (gidropostlarni, ob-havo kuzatish stansiyalarini) kengaytirish, ularni zamonaviy asbob uskunalar bilan jihozlash, vizual va instrumental kuzatishning zamonaviy usullarini joriy etish;

sel, suv toshqinlari xavfi boʻyicha prognoz maʼlumotlari va xaritalarini tayyorlash, ularning muntazam ravishda yangilanishini taʼminlash va xavfli hududlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni ommaviy axborot vositalariga, shu jumladan elektron ommaviy axborot vositalariga joylashtirish;

sunʼiy yoʻldosh maʼlumotlaridan foydalangan holda sel hodisalarini oldindan aniqlash;

baland togʻlardagi koʻllar, daryolar va sel kelish oʻzanlarini tizimli oʻrganish, ularning taʼsiri ehtimoli boʻlgan hududlarni, oʻzanlarining torayish joylarini, qum-shagʻal materiallarining toʻplanishi kabi xavflarni aniqlash;

muhandislik himoya inshootlari qurilishini tizimli rejalashtirish va ularni ishchi holatda saqlash (sel qabul qilish, kanallar, sel oʻtkazgichlari, himoya devorlari, yoʻnaltiruvchi va oʻrab turuvchi toʻgʻonlar, qiyaliklarni terassalash, shuningdek, qirgʻoqlarni muhofaza qilish va suv tubini chuqurlashtiruvchi ishlarni olib borish, toshqin suvlarini qabul qilish va kelayotgan suvlarni boshqarish uchun suv omborlarining ishlashini doimiy nazorat qilish, muzlar tiqilib qolishiga qarshi kurashish va boshqa choralarini koʻrish);

aholi punktlari bosh rejalariga muvofiq shahar va boshqa aholi punktlarida qurilishlarni suv bosish hududlarini hisobga olgan holda amalga oshirish, shuningdek, tabiiy ariqlarni saqlab qolish va yogʻingarchilik suvlarini chiqarib yuboruvchi yangi tizimlarini yaratish (jala kollektorlari va boshqalar);

sel, suv toshqini xavfi toʻgʻrisida aholini oʻz vaqtida xabardor qilish (yuqori harorat, yogʻingarchilik, koʻllar va suv omborlarni oʻpirilishi xavfi va boshqalar);

sel, suv toshqinlarini xavfsiz oʻtkazib yuborish boʻyicha chora-tadbirlarni amalga oshirish (daryo oʻzanlarini, kanallarni, seldan himoya qilish inshootlarini tozalash, qirgʻoqlarni mustahkamlash, ariqlarni tiklash va yangilarini qurish);

sel, suv toshqinlari xavfi mavjud hududlarda yashovchi aholini xavfsiz hududlarga koʻchirish hamda xavf mavjud joylarda turar joy va jamoat binolari qurilishining oldini olish boʻyicha tizimli chora-tadbirlarni amalga oshirish;

sel, suv toshqinlari oqibatlarini bartaraf etish uchun kuch va vositalarni yaratish, ularning shayligini taʼminlash, shuningdek, sel va suv toshqinlari xavfining oldini olish hamda ularning oqibatlarini bartaraf etish boʻyicha hamkorlik rejalarini tizimli yangilab borish;

himoya toʻgʻonlarini qurish uchun materiallar zaxiralarini yaratish, avariya va himoya ishlarini amalga oshirish uchun texnikalarni shay holatga keltirish;

aholiga, iqtisodiyot tarmoqlariga va ijtimoiy sohaga ehtimol tutilgan zararni kamaytirish uchun gidrometeorologik jarayonlarni atrof tabiiy muhitga taʼsir koʻrsatish orqali boshqarish (yogʻingarchiliklar va sel kelishining oldini olish);

aholini sel, suv toshqinlari xavfi yuzaga kelganda yoki sodir boʻlganda toʻgʻri harakat qilishga tayyorlash.

51. Tabiiy yonginlar xavfini kamaytirish boʻyicha asosiy chora-tadbirlar:

yonginlarni oʻchirishning samarador tizimlarini yaratish, ularning oldini olish va oʻchirish ishlariga keng jamoatchilikni jalb etish;

yonginlar sabablari yuzasidan tadqiqotlar oʻtkazish va natijalarini tahlil qilgan holda yongin sabablarini bartaraf etish boʻyicha takliflar ishlab chiqish;

yonginlarni tezkor monitoring qilish va tezkorlik bilan oʻchirish uchun innovatsion texnologiyalarni joriy etish (kosmik monitoring, uchuvchisiz uchadigan apparatlardan foydalanish, yonginlarni videokameralar yordamida kuzatish va aniqlash);

yongʻinlarining oldini olish boʻyicha chora-tadbirlarni tashkil etish (yongʻinga qarshi himoya oraliqlar, toʻsiqlar va boshqa infratuzilmalarni yaratish);

yashinlar tufayli yongʻinlar roʻy berishi mumkin boʻlgan joylarni aniqlagan holda, ushbu joylarda momaqaldiroq pelengatsiyasini va yashindan himoyalash tizimlarini yaratish;

yongʻinlarni oʻchirish uchun kuch va vositalarni yaratish, ularning shayligini taʼminlash, shuningdek, yongʻinlarning oldini olish va oqibatlarini bartaraf etish boʻyicha hamkorlik rejalarini tizimli yangilab borish;

aholi va sayyohlar oʻrtasida alanga bilan ehtiyot boʻlish choralari yuzasidan targʻibot-tashviqot ishlarini olib borish.

52. Tabiiy ofatlar bilan bogʻliq texnogen xususiyatga ega xavflarni kamaytirish boʻyicha asosiy chora-tadbirlar:

gidrotexnika inshootlarining xavfsizligini taʼminlovchi choralarni amalga oshirish, shu jumladan, ularning xavfsizlik mezonlarini belgilash, inshootlar holatini doimiy nazorat qilish maqsadida nazorat-oʻlchov asboblari bilan jihozlanishini taʼminlash, xavfsizlik deklaratsiyasini ishlab chiqish;

gidrotexnika inshootlarining xavfsizligi ustidan davlat nazoratini amalga oshirish tizimini takomillashtirish;

gidrotexnika inshootlariga malakali mutaxassislar tomonidan xizmat koʻrsatilishini taʼminlash;

gidrotexnika inshootlarida avariyalar yuzaga kelish xavfini kamaytirish boʻyicha oldindan kompleks chora-tadbirlarni oʻtkazish;

gidrotexnika inshootlaridan xavfsiz foydalanish uchun ishlab chiqilgan foydalanish qoidalari va xavfsizlik qoidalariga rioya etilishini taʼminlash;

gidrotexnika inshootlari va uning suv oqib oʻtuvchi qismlarining holati ustidan doimiy nazorat qilish texnik tizimlarini takomillashtirish;

gidrotexnika inshootlarini doimiy kuzatish natijasida olingan maʼlumotlarni tizimli ravishda tahlil qilib borish va gidrotexnika inshootlarining xavfsizligini pasaytiruvchi omillarni aniqlash;

gidrotexnika inshootlarining texnik holatiga tabiiy va texnogen omillar taʼsir koʻrsatkichlarini nazorat (monitoring) qilish;

avariyalar va favqulodda vaziyatlar oqibatlarini bartaraf etish uchun kuch va vositalarni yaratish, ularning shayligini taʼminlash, shuningdek, inshootlarda yuzaga kelishi mumkin boʻlgan avariyalar va favqulodda vaziyatlar oqibatlarini bartaraf etish boʻyicha hamkorlik rejalarini tizimli yangilab borish;

gidrotexnik inshootlarni metrologik taʼminlash;

gidrotexnik inshootlarda yuzaga kelgan avariyalar va favqulodda vaziyatlar toʻgʻrisida aholiga xabar berish va maʼlumot yetkazishning avtomatlashtirilgan tizimlarini joriy etish;

gidrotexnik inshootlarning xodimlari va aholini gidrotexnik inshootlarda yuzaga kelgan avariyalar va favqulodda vaziyatlarda toʻgʻri harakat qilishga oʻrgatish.

5-bob. Milliy harakatlar rejasini amalga oshirish mexanizmi

53. Milliy harakatlar rejasining ustuvor yoʻnalishlari va vazifalari davlat strategiyalari, rivojlantirish dasturlari, ularni amalga oshirish rejalariga, shuningdek, boshqa sohalarni takomillashtirishga doir dasturiy hujjatlarga integratsiyalashtiriladi.

54. Milliy harakatlar rejasini amalga oshirish uchun barcha manfaatdor tomonlar, shu jumladan, davlat boshqaruvi organlari, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari va tashkilotlar, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlari, xalqaro tashkilotlar, xususiy sektor, shuningdek, aholi jalb qilinadi.

55. Milliy harakatlar rejasi “yoʻl xaritasi”da belgilangan mexanizmlar orqali va muddatlarda amalga oshiriladi.

56. Milliy harakatlar rejasi va “yoʻl xaritasi”ning bajarilishi yuzasidan harakatlarni muvofiqlashtirish idoralararo boshqaruv Kengashi tomonidan amalga oshiriladi.

6-bob. Milliy harakatlar rejasini amalga oshirishdan kutilayotgan natijalar

57. Ushbu Milliy rejani amalga oshirish natijasida:

yangi tabiiy ofatlar xavfi paydo boʻlishining oldi olinishi va maʼlum xavflarning tahdidi kamayishi;

tabiiy ofatlardan jabrlanganlar soni, shuningdek, ularning oqibatida oʻlim darajasi imkon qadar kamayishi;

tabiiy ofatlar va iqlim oʻzgarishidan koʻrilgan ijtimoiy, iqtisodiy va ekologik zararlar koʻlami miqdorlari kamayishi;

aholining tabiiy ofatlar xavfi va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish boʻyicha bilim-tajribalari shakllanishi;

iqlim oʻzgarishiga chidamlilik darajasining oshishi;

tabiiy ofatlar va iqlim oʻzgarishidan jabrlangan aholining hayot faoliyatini taʼminlash tizimlarining rivojlantirilishi kutilmoqda.

Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 11-avgustdagi 362-son qaroriga2-ILOVA

2023 — 2030-yillarda tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasining milliy harakatlar rejasini amalga oshirish boʻyicha

“YOʻL XARITASI”

Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 11-avgustdagi 362-son qaroriga 3-ILOVA

Tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish boʻyicha harakatlarni muvofiqlashtiruvchi idoralararo kengash

TARKIBI

Izoh. Kengash aʼzolari boshqa ishga oʻtgan taqdirda uning tarkibiga mazkur lavozimlarga yangi tayinlangan yoki tegishli funksiyalarni bajarish zimmasiga yuklatilgan shaxslar kiritiladi.