Non va qandolat mahsulotlari ishlab chiqarish, tashish, sotish va ularni saqlashda sanitariya-gigiyena talablarini (0050-23-son SanQvaN) tasdiqlash toʻgʻrisida (14-son)

23.06.2023

Oʻzbekiston Respublikasi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasining

Qarori

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2023-yil 25-iyulda hisobga olindi, hisob raqami 187]

Oʻzbekiston Respublikasi “Aholining sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi toʻgʻrisida”gi Qonuni va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 25-iyuldagi PF-6035-son “Koronavirus pandemiyasini yumshatish, aholining sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi va salomatligini saqlash tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Farmoniga muvofiq, Oʻzbekiston Respublikasi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi qaror qiladi:

1. Non va qandolat mahsulotlari ishlab chiqarish, tashish, sotish va ularni saqlashda sanitariya-gigiyena talablari (0050-23-son SanQvaN) ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Non, non va qandolat mahsulotlarini ishlab chiqarish, saqlash va tashish uchun gigiyenik talablar (0257-08-son SanQvaN) oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin.

3. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil, Qishloq xoʻjaligi vazirligi, Raqobatni rivojlantirish va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish qoʻmitasi va Oʻzbekiston Savdo sanoat palatasi bilan kelishilgan.

4. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi xizmati boshligʻi B. YuSUPALIYEV

Toshkent sh.,

2023-yil 23-iyun,

14-son

Kelishildi:

Oʻzbekiston Savdo-sanoat palatasi raisi D. VAXABOV

2023-yil 15-may

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakili D. KASIMOV

2023-yil 27-may

Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vaziri A. VOITOV

2023-yil 22-iyun

Oʻzbekiston Respublikasi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasining 2023-yil 23-iyundagi 14-son qaroriga ILOVA

Non va qandolat mahsulotlari ishlab chiqarish, tashish, sotish va ularni saqlashda sanitariya-gigiyena talablari (0050-23-son SanQvaN)

Mazkur sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari (bundan buyon matnda sanitariya qoidalari deb yuritiladi) yuqori sifatli va xavfsiz non va qandolat mahsulotlarini ishlab chiqarishni taʼminlashga, ularni tashish, sotish va saqlashga, shuningdek non va qandolat mahsulotlarini ishlab chiqaradigan barcha korxonalar va sexlarning (bundan buyon matnda korxonalar deb yuritiladi) hududiga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablari, shuningdek mehnat sharoitlariga oid hamda epidemiyaga qarshi talablarni belgilaydi.

Mazkur sanitariya qoidalari Kodeks Alimentarius Komissiyasining “Jarayon boʻyicha qoʻllanma” (25-nashr, 2017-yil) va “Oziq-ovqat mahsulotlari gigiyenasi. Asos matnlar” (3-nashr, 2003-yil) asosida ishlab chiqilgan.

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Ushbu sanitariya qoidalarida quyidagi atamalar va tushunchalar qoʻllaniladi:

non — maʼlum shaklga ega, undan tayyorlanuvchi, namlik miqdori 19 foizdan ortiq boʻlmagan mahsulot;

non-bulochka mahsuloti — qolipli yoki pech listlarida, tunuka tovada va boshqalarda pishirilgan non-bulochka mahsuloti uchun asosiy xomashyodan yoki non-bulochka xomashyosi va qoʻshimcha xomashyodan ishlab chiqarilgan mahsulot;

qandolat mahsulotlari — asosiy xomashyo turlarini – shakar va (yoki) un, va (yoki) yogʻlar va (yoki) kakao mahsulotlari, oziq-ovqat qoʻshimchalari va aromatizatorlar qoʻshilgan yoki qoʻshilmagan holda texnologik qayta ishlash natijasida olingan, foydalanishga tayyor, oldindan belgilangan shaklga ega boʻlgan koʻp komponentli oziq-ovqat mahsuloti;

xavf — oziq-ovqat mahsulotida mavjud boʻlgan potensial xavf-xatarlarning (biologik, kimyoviy, fizikaviy va boshqa omillar) isteʼmolchilar hayoti va sogʻligʻiga salbiy taʼsir koʻrsatish ehtimoli;

xavfni baholash — ilmiy maʼlumotlar va usullarga asoslangan holda xavfli omillarning xususiyatlarini aniqlash, taʼsirini baholash va xavfni tavsiflash bosqichlardan iborat boʻlgan jarayon;

xavf-xatar — oziq-ovqat mahsuloti yoki uning tarkibida mavjud boʻlgan inson hayoti va salomatligiga salbiy taʼsir koʻrsatadigan biologik, kimyoviy, fizikaviy va boshqa omillar.

non-bulochka xomashyosi — non mahsulotining zarur tarkibiy qismi boʻlgan xomashyo boʻlib, unga don mahsulotlari, un, xamirturush, osh tuzi va suv kiradi.

2-bob. Korxonalar hududiga boʻlgan talablar

2. Qurilayotgan yoki loyihalashtirilayotgan korxonalar SanQvaN 0350-17-son “Oʻzbekiston Respublikasi aholi punktlarida atmosfera havosini muhofaza qilishning sanitariya norma va qoidalari” talablariga koʻra turar joylardan kamida 50 metr oraliq masofada (sanitariya himoya mintaqasining V sinfi) joylashtirilishi kerak.

3. Korxonalar hududi devor bilan oʻralgan boʻlishi, ikkita alohida kirish joyi boʻlishi lozim.

4. Korxonalar ishlab chiqarish va xoʻjalik hududlariga boʻlinishi kerak.

5. Ishlab chiqarish hududining maydonida asosiy ishlab chiqarish binosi, xomashyo va tayyor mahsulotlar uchun omborlar hamda maishiy xonalar joylashtirilishi lozim.

6. Xoʻjalik hududining maydonida taʼmirlash sexlari, tara va yoqilgʻi ombori, qozonxona, garaj, chiqindixonalar va boshqalar joylashtiriladi.

7. Korxona hududidagi barcha oʻtish joylari va yoʻlaklar chang tarqalishining oldini olish uchun qattiq qoplamali (asfaltlangan va boshqalar) boʻlishi kerak.

8. Korxona hududida yer osti suvlari toʻplangan joylar boʻlmasligi zarur. Binolar va boshqa inshootlardan yogʻingarchilik suvlari oqib ketishi uchun ariqlarga yoʻnaltirilgan qiyaliklar boʻlishi lozim.

9. Korxona hududi ishlab chiqarish maydonidan xoʻjalik hududiga oʻtishi, ichimlik suv taʼminoti bilan taʼminlangan boʻlishi va har kuni ish boshlanishidan oldin tozalanishi lozim. Qishda oʻtish joylari va yoʻlaklari qor va muzdan tozalanishi kerak.

10. Chiqindini yigʻish uchun zarur hajmga ega boʻlgan mahkam yopiluvchi qopqoqli qutilar (metall idishlar) boʻlishi, ular suv oʻtkazmaydigan maydonda oʻrnatilishi kerak. Chiqindi qutilarini tozalash har ikki kunda kamida bir marta amalga oshirilishi, dezinfeksiya vositalari bilan dezinfeksiyalanishi lozim.

11. Chiqindi qutilari barcha yoʻnalishlar boʻyicha qutilar asosidan bir metr katta boʻlgan asfaltlangan maydonda, xomashyo va tayyor mahsulotlar uchun ishlab chiqarish va saqlash omborlaridan 25 metrdan kam boʻlmagan masofada joylashtiriladi.

12. Chiqindi qutilaridan chiqindilarni olib chiqish maxsus transport vositasida amalga oshirilishi lozim hamda ushbu transport vositasidan xomashyo va tayyor mahsulotni tashish uchun foydalanish taqiqlanadi.

13. Chiqindi yigʻish markazlashtirilgan usulda amalga oshirilsa, korxona hududiga chiqindi qutilar toza va dezinfeksiyalangan holda keltirilishi lozim.

14. Korxonalar suv taʼminoti, kanalizatsiya va isitish tizimlariga ulangan hojatxonalarga ega boʻlishi kerak. Markaziy kanalizatsiya tizimiga ulanmagan hovli hojatxonasi (betonlangan va betonlanmagan oʻralar) ishlab chiqarish binolaridan kamida 25 metr masofada joylashgan boʻlishi lozim. Mahalliy kanalizatsiya tizimiga ulangan va sanitariya-gigiyena talablariga javob beradigan hojatxonalarni ishlab chiqarish binolarida joylashtirish mumkin.

15. Ishlab chiqarish va korxona hududi kemiruvchilar, suvaraklar, it, mushuklar va boshqa jonzodlar kirishidan himoyalangan boʻlishi kerak.

3-bob. Suv taʼminoti va kanalizatsiyaga qoʻyiladigan talablar

16. Korxonalar markazlashtirilgan suv taʼminoti tarmogʻiga ulash yoʻli bilan yoki artezian quduqlari orqali ichki suv taʼminoti tizimini oʻrnatish orqali suv bilan taʼminlanishi kerak. Markazlashtirilgan suv taʼminoti tarmogʻi va artezian quduqlar orqali ichimlik suvi bilan taʼminlanishi mumkin boʻlmagan hududlarda korxona ishlab chiqaruvchi tomonidan ichimlik suvi bilan taʼminlanishi zarur.

17. Texnologik, ichimlik va maishiy ehtiyojlar uchun ishlatiladigan, suv omborlari va ishlab chiqarish sexlariga yetkazib berilayotgan suvning sifati hamda tizimli nazorat tartibi OʻzDSt 950 “Ichimlik suvi. Gigiyenik talablar va sifatini nazorat qilish” talablariga javob berishi kerak.

18. Artezian quduqlar va zaxira suv omborlarining sanitariya himoya mintaqalari (maxsus rejimdagi himoyalanuvchi hudud) ishlab chiqarish binolari va inshootlaridan kamida 25 metr boʻlishi kerak. Ularning sanitariya-texnik holati va suv sifati ustidan tizimli nazorat oʻrnatilishi lozim.

19. Korxonada ichimlikka yaroqsiz (texnik) suvdan texnik ehtiyojlar uchun foydalanilganda (kompressorlarni sovutish, hududni sugʻorish, hojatxonalardagi suvni yuvish uchun hovuzlarda, hojatxonalarda foydalanish va boshqalar) ichimlik va sanoat suv taʼminoti uchun alohida tizimlar boʻlishi kerak. Ichimlik va texnik suv taʼminoti tizimlari bir-biri bilan ulangan boʻlmasligi kerak.

20. Zaxira suv uchun suv omborlari izolatsiyalangan, muhrlangan va toza boʻlishi kerak. Suv omborlarining tozalangan, dezinfeksiya qilingan vaqti va muhrlanganligi maxsus yorliqda qayd etiladi. Ichimlik suvi uchun har bir idish qopqoq bilan yopilgan boʻlishi, undagi suv har kuni almashtirilishi lozim.

21. Suv idishlarini tozalash va dezinfeksiya qilish dezinfeksiyalovchi vosita eritmasi (bundan buyon matnda dezinfeksiyalovchi eritma deb yuritiladi) bilan har chorakda kamida bir marta amalga oshiriladi.

22. Ishlab chiqarish binolarida:

texnologiya jarayonlari sovuq va issiq ichimlik suvi bilan taʼminlangan boʻlishi, suv olish joylarida joʻmraklar oʻrnatilishi;

har 50 nafar ishchilar uchun kamida bitta sovuq va issiq suvli rakovina bilan jihozlangan qoʻl yuvish joylari boʻlishi;

sovuq va issiq suvli rakovina bilan jihozlangan qoʻl yuvish joylari sovun (dezinfeksiyalovchi eritma), bir martalik sochiq yoki elektr sochiq bilan taʼminlanishi lozim.

Qoʻl yuvish joylari har bir ishlab chiqarish sexining kirish joyida, shuningdek ulardan foydalanish uchun qulay, ish joyidan 15 metrdan ortiq boʻlmagan masofada joylashgan boʻlishi kerak.

Ichimlik suvidan foydalanish uchun ichimlik suvi qurilmalari oʻrnatilishi yoki ish joyidan 75 metrdan ortiq boʻlmagan masofada maxsus idishlarda qaynatilgan suv joylashtirilishi kerak. Ichimlik suvining harorati 8°S dan 20°S atrofida boʻlishi lozim.

23. Sanoat va maishiy oqava suvlarni tegishli ishlov bermasdan (tindirish, filtrlash va zararsizlantirish) ochiq suv havzalariga oqizish taqiqlanadi.

4-bob. Yoritishga qoʻyiladigan talablar

24. Ishlab chiqarish xonalarining yoritilganligi QMQ 2.01.05-19 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” talablariga javob berishi kerak.

25. Kremli qandolat mahsulotlarini ishlab chiqarish bakteritsid (bakteriyalarni oʻldiradigan) lampalar bilan taʼminlangan alohida xonalarda amalga oshirilishi kerak.

26. Derazalar, chiroqlar va boshqa shishali yuzalar muntazam ravishda changdan tozalanishi kerak.

27. Yoritgichlarni toʻgʻridan toʻgʻri ochiq (ochiluvchi) texnologik idishlar, qaynatish moslamalari, kremni aralashtirish mashinalari, mahsulotlarini krem bilan qoplash stollar ustida oʻrnatish taqiqlanadi.

5-bob. Issiqlik taʼminoti va ventilatsiyaga qoʻyiladigan talablar

28. Namlik va issiqlik manbalari (qaynatish, xamirturush, parlash qozonlari va boshqalar) mahalliy soʻrib oluvchi ventilatsiya va dudboʻronlar bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

29. Chang chiqarish manbalari (xamir aralashtirgichlar, qop urgichlar va boshqalar) havoni soʻrib oluvchi qurilmalar (changyutgichlar va boshqalar) bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

30. Ishlab chiqarish binolari havosidagi chang miqdori GOST 12.1.005-88 “Ish maydoni havosi. Umumiy sanitariya-gigiyena talablari”da belgilangan meʼyorlardan oshmasligi lozim.

31. Pechlar va issiqlik ajratuvchi jihozlar yaqinidagi ish joylarida issiq bugʻlar va gazlardan himoya qilish uchun nafas olish zonasi balandligida mahalliy ventilatsiya boʻlishi kerak. Qishda ventilatsiya tizimidan chiquvchi havoning harorati 18±1°S gacha, havoning harakatlanish tezligi 0,5-1,0 m/s gacha, yozda esa havoning harorati 22±1°S gacha, havoning harakatlanish tezligi 1-2 m/s boʻlishi kerak. Xonalar ichidagi havoni qayta xona ichiga yuborishga yoʻl qoʻyilmaydi.

6-bob. Ishlab chiqarish va yordamchi xonalarga qoʻyiladigan talablar

32. Korxonaning ishlab chiqarish xonalari va sexlari texnologik jarayonlar oqimini, xomashyo va tayyor mahsulotlarning qarshi va kesishgan oqimlarining oldini olgan holda joylashtirilishi kerak.

33. Omborlar quruq, toza, isitilgan, ventilatsiya tizimi bilan taʼminlangan (harorat 8°C dan past boʻlmagan, nisbiy namlik 70 — 75 foiz), xomashyoni tushirish va tayyor mahsulotlarni yuklash uchun maxsus xonalar bilan jihozlangan va yogʻingarchilikdan himoya qilish uchun avtomobillarni toʻliq qoplaydigan chodirlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

34. Omborlarni tayyor mahsulotlar va xomashyoga zarar yetkazmagan holda zararkunandalarga qarshi gazsimon moddalar bilan tozalash mumkin. Ombordagi pol yoriqlarsiz zich, sementlangan, devorlari silliq boʻlishi kerak. Omborda tez buziladigan xomashyo va yarim tayyor mahsulotlarni saqlash uchun muzlatgich kameralari boʻlishi kerak.

35. Omborlarda tara va qadoqlar xoʻjalik mollaridan alohida, ularning ifloslanishiga yoʻl qoʻymaydigan sharoitda saqlanishi kerak. Oziq-ovqat omborlarida nooziq-ovqat materiallari va hidli maishiy buyumlarini (sovun, kir yuvish kukuni va boshqalar) saqlash taqiqlanadi.

36. Kremli qandolat mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi korxonalar (quvvatidan qatʼi nazar) quyidagilar uchun alohida xonalar ajratilgan boʻlishi kerak:

tez ayniydigan xomashyoni saqlash uchun muzlatgichlar bilan jihozlangan kunlik xomashyoni saqlash xonasi;

xomashyoni qadoqlash va ularni ishlab chiqarishga tayyorlash xonasi;

tuxumni saqlash va ochish (sovutish bilan), tuxumni yuvish va dezinfeksiya qilish (1-2 foizli kalsiylangan sodaning iliq eritmasi bilan), tuxum massasini olish uchun alohida ajratilgan xona yoki joy;

yogʻ tozalash xonasi;

kremni tayyorlash (sovutish uskunalari bilan) xonasi;

sirop pishirish xonasi;

biskvit va yarim tayyor mahsulot pishirish xonasi;

biskvitni saqlash va kesish xonasi;

idishlarni yuvish xonasi;

kesmalar va karton qadoqlar, qogʻozlarni saqlash xonasi;

sovutish uskunalari boʻlgan krem mahsulotlarini saqlash xonalari.

37. Korxonalar xonalarining devorlari va pollari yuvish va zararsizlantirish ishlarini olib borishga chidamli qoplama materiallar bilan qoplangan boʻlishi kerak.

38. Pollar har smenada namli tozalanishi, yuvilishi va quritilishi kerak. Kremli qandolat mahsulotlar ishlab chiqaradigan korxonalarning pollari, dastlabki tozalash va yuvishdan soʻng dezinfeksiyalovchi eritmalar bilan yuvilishi kerak. Smenadan va tozalashdan soʻng xonada bakteritsid (bakteriyalarni oʻldiradigan) lampalar yoqilishi zarur. Zarurat boʻlsa pollar qiruvchi choʻtkalar bilan tozalanadi. Yogʻ toʻkilgan va silliq pollar (ish sharoitlariga qarab) kuniga bir necha marta sovunli yoki ishqoriy eritma bilan iliq suvda yuviladi.

39. Deraza romlarining ichki shishali yuzasi zaruratga koʻra, lekin haftasiga kamida 1-marta yuviladi. Zinapoyalarning tutqichlarini har kuni (har smena) issiq sovunli suv bilan yuvish va dezinfeksiya qilish kerak.

7-bob. Maishiy xonalar uchun talablar

40. Korxonalarda texnologik loyihalash normalariga muvofiq maishiy xonalar boʻlishi kerak.

41. Kiyinish xonalarida ustki, uy, ish kiyimlari va poyabzallarni alohida saqlashni taʼminlash lozim. Korxona xodimlari “Oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarish xodimlari uchun maxsus kiyim, maxsus poyabzal va yakka tartibda himoyalanishning boshqa vositalarini bepul berishning namunaviy normalari” (roʻyxat raqami 2211, 2011-yil 25-mart) talablariga koʻra maxsus kiyim bilan taʼminlanishi kerak. Har bir xodim poyabzal qoplamalari (baxilalar) bilan taʼminlanishi zarur. Maxsus kiyim har kuni ish vaqti tugagandan soʻng xoʻjalik sovuni bilan yuvilishi, quritilishi va ish boshlanishidan avval dazmollanishi kerak.

42. Hojatxona eshiklarida “Maxsus kiyimlarini yeching” eslatmasi boʻlishi kerak.

43. Hojatxonaga kirishdan oldin dezinfeksiyalovchi gilamcha (xlor saqlovchi eritmalar va boshqa kimyoviy vositalar bilan namlangan), qoʻl yuvish joylarida rakovinalar, sovun, elektr-sochiq, qoʻl uchun dezinfeksiyalovchi eritma, kiyim ilgich boʻlishi kerak.

44. Ishchi xodimlar sonidan kelib chiqqan holda sanitar-gigiyenik sharoitlariga ega boʻlgan dam olish va ovqatlanish xonalari boʻlishi lozim.

45. Ichki binolarda kunlik tozalash ishlari yuvuvchi va zarasizlantiruvchi vositalardan toʻgʻri foydalangan holda amalga oshirilishi zarur.

46. Hojatxonalarni tozalash va dezinfeksiya qilish uchun alohida anjomlar (chelaklar, xokandozlar, lattalar, choʻtkalar va boshqalar) ajratilishi kerak.

8-bob. Asbob-uskunalar, anjomlar, taralar va ularni tozalashga qoʻyiladigan talablar

47. Mahsulotlar bilan aloqada boʻluvchi asbob-uskunalar va apparatlarning barcha qismlari inson salomatligi uchun xavfsiz boʻlgan materiallardan tayyorlanishi kerak.

48. Uskunalar va anjomlarning yuzasi silliq, tozalash, yuvish va dezinfeksiya qilish uchun qulay boʻlishi lozim.

49. Yuvish xonalarida issiq va sovuq suv taʼminoti boʻlgan, kanalizatsiyaga ulangan uch boʻlmali yuvish vannachalari boʻlishi kerak.

50. Xamir aralashtirgichlar, qoliplar, vakuum mashinalari, qaynatish qozonlari, konfetlar, shirinliklar va pastilalarni kesish va shakar-qiyom bilan qoplash mashinalari, maydalash va karamel mashinalari va boshqalarning ichki va tashqi yuzalari ish tugagandan soʻng yaxshilab tozalanishi va issiq suv bilan yuvilishi kerak.

51. Silosga unni yetkazib beradigan har bir qator unni elakdan oʻtkazish va metallarni tutish uchun magnit tutqichi bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

Unni elakdan oʻtkazish tizimi germetik boʻlishi, quvurlar, qutilar, siloslarda teshiklar boʻlmasligi kerak. Unni elakdan oʻtkazish tizimi 10 kunda kamida bir marta yechilishi, tozalanishi, ishga yaroqliligi tekshirilishi va zararkunandalarga qarshi ishlov berilishi kerak.

52. Elaklarda har bir smenada kamida bir marta begona narsalarining mavjud emasligi tekshiriladi va alohida xonaga olib tashlanadi. Unni elakdan oʻtkazish tizimini tekshirish va tozalash natijalari maxsus jurnalda qayd etiladi.

53. Sut uchun uskunalar va apparatlar (idishlar, quvurlar, nasoslar va boshqalar), sirop uchun pishirish qozonlari, siropni saqlash uchun idishlar, oʻlchov bakchalari, quvurlarni har kuni ish yakunida yuvish va dezinfeksiya qilish kerak.

Yuvish va dezinfeksiyalash sxemasi quyidagi jarayonlarni oʻz ichiga oladi:

issiq (35°C dan past boʻlmagan) suv bilan yuvish;

koʻrsatmalarga muvofiq dezinfeksiyalovchi eritmalardan foydalangan holda choʻtkalar bilan yuvish;

issiq (65°C dan past boʻlmagan haroratda) suv bilan chayish.

Quvurlarni maxsus vannalarda qismlarga ajratilgan holda yuvish, quritish kameralarida yoki stellajlarda quritish kerak.

54. Kremli non va qandolat mahsulotlari ishlab chiqaradigan asbob-uskunalar, anjomlar va ishlab chiqarish sexlari (boʻlimlari) idishlariga ishlov berish davriyligi quyidagicha:

tuxum massasi uchun idishlar, tuxum uchun javonlar, sut va shakar siropi va boshqalar uchun qozonlar, sirop bilan ishlov berish uchun quvuri, krem tayyorlash mashinasi, tort va pirojniylarni bezatish uchun stollar, metall aravachalar, yarim tayyor mahsulotlar va tayyor mahsulotlar uchun aravalari – har smenada kamida bir marta;

chelaklar, idishlar, tuxum massasini saqlash va tashish uchun togʻoralar, sut va sut-shakar siropi va boshqa siroplarni saqlash uchun idishlar, ish joyida kremni olib oʻtish va saqlash uchun idishlar, yogʻ tozalash stoli, pichoqlar, moyni kesish mashinasi, sex ichida konteynerlar (lotok, listlar, pishirish listlari va boshqalar), tortlarni olib oʻtish uchun metall lotoklar, listlar va qopqoqlar – mahsulot chiqarilgandan soʻng;

biskvitni namlash uchun sirop (togʻora) va biskvit parchalari uchun qoʻllaniladigan idishlar – smena davomida kamida ikki marta.

55. Ishlov berishdan soʻng, asbob-uskunalar va sexlararo taralar quritiladi. Ularni poldan kamida 0,5 — 0,7 metr balandlikdagi stellajlarda, stendlarda maxsus xonada saqlash kerak.

56. Tuxum massasini ishlab chiqarish uchun ishlatiladigan uskunalar, idishlar, anjomlar, ish oxirida, har qanday ruxsat etilgan yuvish eritmasi va dezinfeksiya vositalari bilan yaxshilab yuvilishi va dezinfeksiya qilinishi, undan keyin 65°C dan past boʻlmagan haroratdagi suvda yuvilishi lozim. Yuvishdan keyin kichik jihozlar 30 daqiqa davomida qaynatilishi kerak.

9-bob. Xom ashyo, yarim tayyor va tayyor mahsulotlar ishlab chiqarish va tashishga qoʻyiladigan talablar

57. Non va qandolat mahsulotlari ishlab chiqarishda oziq-ovqat qoʻshimchalaridan foydalanish SanQvaN 0296-11-son “Oziq-ovqat qoʻshimchalariga gigiyenik talablar”ga muvofiq amalga oshiriladi.

58. Ishlab chiqarish uchun xomashyolarni tayyorlash alohida xonada amalga oshirilishi lozim. Xom ashyo, yarim tayyor mahsulotlar va yordamchi materiallarni qayta ishlash tarani tozalagandan keyin amalga oshirilishi kerak.

59. Tarani ochgandan soʻng, xomashyo solinadi yoki sex ichidagi yorliqli idishga oʻtkaziladi. Ishlab chiqarish binolarida turli maqsadlarda foydalaniluvchi idishlarda xomashyoni saqlash qatʼiyan taqiqlanadi.

Quyultirilgan sutni zavod qadoqlarida saqlashga ruxsat beriladi.

60. Ishlab chiqarish hududi boʻyicha xomashyo va yarim tayyor mahsulotlar yorliqlangan yopiq idishlarda tashilishi kerak.

61. Non, unli va kremli qandolat mahsulotlari uchun tayyorlangan bezakning yarim tayyor mahsulotlari va qoʻshimchalari 6°C dan oshmaydigan haroratda, yorliqlangan yopiq idishlarda yoki taralarda saqlanishi zarur.

62. Non uchun lotoklar toza boʻlishi va ularni toʻldirishdan avval tekshirilishi, sanitariya tozalovidan oʻtkazilishi kerak.

63. Transport vositalari, taralar va lotoklar har kuni ish boshlashdan avval va ish vaqti tugagandan soʻng tekshirilishi, sanitariya tozalovidan oʻtkazilishi, 2 foizli uksus eritmasi bilan zararsizlantirilishi va toza saqlanishi kerak.

64. Sexlararo transport (aylanma) taralar toza, quruq, mustahkam, begona hidsiz boʻlishi kerak. Ishlatishdan oldin qayta ishlanadigan taralar korxonaga yetkazib berishdan oldin qayta ishlanganligidan qatʼi nazar, korxonada majburiy tozalanishi lozim.

65. Taralardagi xomashyo, yordamchi materiallar va tayyor mahsulotlar omborlarda va ekspeditsiya xonalarida pol sathidan kamida 15 sm va devorlardan 70 sm masofada, ular orasidan kamida 75 sm oʻtish joylari boʻlgan peshtaxtalarda saqlanishi kerak.

66. Ishlatishdan oldin barcha toʻkilishi mumkin boʻlgan xomashyo magnit tutqichlardan oʻtishi, texnik hujjatlarga muvofiq elakdan oʻtkazilishi, qiyom quyish uchun ishlatiladigan kraxmal vaqti-vaqti bilan quritilishi kerak.

67. Un barcha xomashyolardan alohida saqlanishi kerak. Taradagi un pol sathidan 15 sm va devorlardan 50 sm masofada peshtaxtalarda saqlanadi. Peshtaxtalar orasidagi masofa kamida 75 sm boʻlishi kerak.

68. Unni tarasiz (qopsiz) qabul qilish va saqlashda quyidagi shartlarga rioya qilish kerak:

un yuk mashinalari boʻlmaganda qabul qilish moslamalari doimiy ravishda yopiq, qabul qiluvchi egiluvchan moslamalar xonaga kiritilgan va osilgan boʻlishi kerak;

un yuk mashinasini qabul qiluvchi qurilmalarga ulashdan oldin masʼul shaxs un yuk mashinasi trubasining ichki tarkibini, shuningdek un yuk mashinalarning yuklash lyuklaridagi muhrlarning xavfsizligini sinchkovlik bilan tekshirishi lozim.

69. Xavfni kamaytirish maqsadida yangi uzilgan mevalar, rezavorlar, mayiz va quritilgan mevalar ishlatishdan oldin yaxshilab yuviladi va quritiladi.

70. Xavf-xatarni oldini olish maqsadida har qanday suzuvchi qushlarning tuxumlari, tuxum qobigʻida turli shakldagi nozik yopiq yoriqlari boʻlgan tovuq tuxumlari, singan va oqayotgan tuxumlardan foydalanish qatʼiyan man etiladi.

71. Kremli (tort, pishiriqlar, rulet va boshqalar) qandolat mahsulotlar ishlab chiqarishda har bir smena toza sterilizatsiya qilingan (qaynatilgandan keyin) krem qopchalari, ular uchun uchliklar va boshqa jihozlar bilan ish boshlashi kerak.

72. Kremlar ishlab chiqarish amaldagi retseptlar va texnologik koʻrsatmalarga qatʼiy rioya qilgan holda amalga oshirilishi kerak.

73. Tort, pishiriqlar va ruletlarni nooziq-ovqat materiallari, shuningdek aniq hidga ega boʻlgan mahsulotlar bilan birga saqlashga yoʻl qoʻyilmaydi.

74. Sovutgichlar termometr bilan ta ʼminlanishi kerak. Haroratni ma ʼlum darajada ushlab turish uchun termostatni ishlatish tavsiya etiladi.

75. Tort va ruletlarni ochiq listlarda yoki laganda sex tashqarisiga olib chiqish taqiqlanadi.

76. Qopqoqning tashqi tomonida (tort yoki rulet uchun qutilari, qadoqlarda) mahsulotning ishlab chiqarilgan sanasi, saqlash rejimi va yaroqlilik muddati koʻrsatilishi lozim.

77. Pechdan chiqarilgan non darhol maxsus lotoklarga joylashtirilishi va ekspeditsiya xonasiga yuborilishi kerak. Non va qandolat mahsulotlarini birga saqlash taqiqlanadi.

78. Nonda “yopishqoq” (kartoshka) kasalligi aniqlanganda undan oziq-ovqat maqsadlari uchun foydalanishga ruxsat berilmaydi, ularni qayta ishlash mumkin emas va darhol non korxonasidan olib tashlanishi (utilizatsiya qilinishi) lozim.

79. Kremli mahsulotlar ishlab chiqarilgandan keyin va sotishdan oldin +4°C haroratgacha sovutilishi kerak.

80. Non va qandolat mahsulotlarini sotish oziq-ovqat doʻkonlari va yirik doʻkonlarning non mahsulotlarini sotish boʻlimlarida amalga oshiriladi. Kremli qandolat mahsulotlari maxsus sovutgichlar bilan jihozlangan doʻkonlarda sotiladi. Non va qandolat mahsulotlarini dehqon bozorlarida sotish SanQvaN 0035-22-son “Dehqon bozorlariga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablari”, doʻkonlarda sotish SanQvaN 0066-96-son “Oziq-ovqat savdo korxonalariga sanitariya normalari” talablariga koʻra amalga oshiriladi.

81. Non va qandolat mahsulotlarini olib-sotish bilan shugʻullanuvchi shaxslar yoki korxonalar (distribyutorlar) mahsulotni faqat mahsulotning yoʻriqnomasida koʻrsatilgan saqlash sharoitlarini ta ʼminlash imkoni boʻlganda 24 soatdan koʻp boʻlmagan vaqt davomida saqlashlari mumkin. Distribyutorlar transport turidan qat ʼi nazar non va non mahsulotlari, qandolat mahsulotlarini tashish jarayonida ularning sifati hamda xususiyatlarini yoʻqotmasligini, qadoqning butunligini va texnik yoʻriqnomalarda keltirilgan talablarga rioya qilinishini ta ʼminlashlari zarur.

82. Yuklash va tushirish vaqtida non va qandolat mahsulotlari atmosfera yogʻinlarining taʼsiridan himoyalangan boʻlishi kerak.

83. Non va qandolat mahsulotlari pechdan chiqqandan keyin quyidagi muddatgacha savdo korxonalariga yetkazilishi kerak:

36 soatgacha — javdar, javdar-bugʻdoy va kepakli undan tayyorlangan non, shuningdek bugʻdoy va javdar unining aralashmasi;

24 soatgacha — bugʻdoy-javdar va bugʻdoy kepakli undan non, navli bugʻdoydan 200 g dan ortiq ogʻirlikdagi non va qandolat mahsulotlari;

16 soatgacha — ogʻirligi 200 g va undan kam boʻlgan donali mahsulotlar (shu jumladan bulochkalar).

Ushbu muddatlardan keyin non va qandolat mahsulotlarini sotish taqiqlanadi va ular savdo rastasidan olib tashlanishi kerak.

84. Hidi va taʼmi oʻzgargan, ifloslangan, tarkibida begona qoʻshimchalar boʻlgan, zararkunandalar bilan kasallangan, qolipdan zararlangan non va qandolat mahsulotlarni qayta ishlash uchun qaytarish taqiqlanadi.

85. Yaroqlilik muddati oʻtgan non va qandolat mahsulotlari maxsus idishlarda yigʻilib, veterinariya nazorati ruxsati bilan chorva mollari yoki qushlar uchun yemga yuborilishi yoki yoʻq qilinishi kerak.

86. Non va qandolat mahsulotlarini tashish uchun transport vositalarining kuzovida gigiyenik tozalash oson boʻlgan qoplama bilan qoplanishi, mahsulotni saqlash sharoiti taʼminlanishi kerak. Kremli qandolat mahsulotlarini tashilishi maxsus jihozlangan sovutgichli transportda amalga oshirilishi kerak. Non va qandolat mahsulotlarini tashish uchun transport vositalaridan mahsulot sifatiga va xavfsizligiga ta ʼsir qiluvchi mahsulotlarni tashish taqiqlanadi.

87. Transport egasi non va qandolat mahsulotlarini tashish uchun moʻljallangan transportning sanitariya holati, shuningdek transport haydovchisining tibbiy koʻrikdan va sanitariya savodxonligidan oʻtganligi, shaxsiy gigiyena qoidalariga rioya qilishi, maxsus kiyim bilan taʼminlanganligi uchun javobgardir.

88. Non va qandolat mahsulotlarini transportga yuklash, transportda tashish hamda transportdan tushirish vaqtida sanitariya qoidalariga rioya qilinishi lozim.

10-bob. Laboratoriya nazoratini tashkil etish

89. Laboratoriya nazorati xomashyo hamda tayyor mahsulotning sifati va xavfsizligini tekshirish maqsadida korxonaning ishlab chiqarish laboratoriyasida tashkil etiladi.

Korxonada laboratoriya boʻlmagan holatlarda xomashyo hamda tayyor mahsulotning laboratoriya nazorati akkreditatsiya qilingan laboratoriyalar bilan tuzilgan shartnoma asosida amalga oshiriladi.

90. Korxonalarda ishlab chiqarishning sanitariya holati va qandolat mahsulotlari sifatini mikrobiologik nazorat qilish jadvali ishlab chiqilishi va unga qatʼiy roiya qilinishi lozim.

91. Asbob-uskunalarga sanitar ishlov berish sifati ish boshlanishidan oldin kuniga kamida 1-marta laboratoriyada tekshiriladi.

11-bob. Kemiruvchilar va hasharotlarga qarshi kurashish chora-tadbirlari toʻgʻrisida

92. Korxona xonalarida kemiruvchilar va hasharotlar (chivinlar, suvaraklar, ombor zararkunandalari) boʻlmasligi kerak.

93. Issiq mavsumda ochiladigan deraza va darchalar hasharotlarning kirib kelishidan toʻrlar bilan himoyalangan boʻlishi kerak.

94. Kemiruvchilar paydo boʻlishining oldini olish uchun pol, shiftlar, devorlar, texnik tuynuklar atrofidagi boʻshliqlar sement, gʻisht yoki temir bilan mahkamlangan boʻlishi lozim. Ventilatsiya teshiklari va kanallari metall toʻrlar bilan yopilishi kerak. Kemiruvchilar paydo boʻlganda, ularni yoʻq qilishning mexanik usullari (qopqon, tuzoqlar) qoʻllaniladi.

95. Kemiruvchilarni (deratizatsiya) va hasharotlarni (dezinseksiya) yoʻq qilish uchun kimyoviy vositalardan foydalanish faqat profilaktik dezinfeksiya korxonalari tomonidan amalga oshiriladi.

96. Xavf-xatarni oldini olish maqsadida deratizatsiya va dezinseksiyani ishlab chiqarish vaqtida amalga oshirish taʼqiqlanadi.

12-bob. Mehnat sharoiti va shaxsiy gigiyenaga qoʻyiladigan talablar

97. Korxonalarining mikroiqlimlari SanQvaN 0324-16-son “Sanoat binolari mikroiqlimining sanitariya meʼyorlari” talablariga hamda jihozlar, mashinalar va uskunalarning tebranish darajasi SanQvaN 0326-16-son “Ishchi joylarda umumiy va lokal tebranishlarni sanitariya normalari” talablariga muvofiq boʻlishi lozim.

98. Qizdirilmaydigan yoki sunʼiy sovutilgan xona tepasida joylashgan sanoat binolarining pollari izolatsiya qilinishi kerak.

99. Ishchi xodimlarni ishga kirishdan oldin dastlabki va keyinchalik davriy tibbiy koʻrikdan oʻtkazish Xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga (roʻyxat raqami 2387, 2012-yil 29-avgust) muvofiq amalga oshiriladi.

100. Yangi kelgan xodimlar shaxsiy gigiyena qoidalari bilan tanishib chiqqanidan va tayyor mahsulotga begona narsalarning kirishini oldini olish boʻyicha tushuntirish ishlaridan soʻng ish boshlashlari kerak.

101. Xavfning oldini olish maqsadida ishchi xodimlar shaxsiy gigiyenaga rioya qilishlari lozim, xususan:

ochiq yaralar, tirnalgan, kesilgan yoki boshqa teri jarohati boʻlganda, jarohatni plastir bilan berkitish;

ish joyida zargarlik buyumlari, soatlar va choʻntaklarda buyumlar bilan yurmaslik;

ish joyida maxsus himoya kiyimlari, bosh kiyim, poyabzal va baxilalar kiyish.

102. Ishlab chiqarish jarayonlarida ishtirok yetuvchi ishchi xodimlar ish boshlanishidan avval tana harorati oʻlchanishi lozim. Tana harorati yuqori boʻlgan, shamollash, oʻtkir respirator kasalliklar alomatlari boʻlgan, burun, ogʻiz boʻshligʻi, tomoqda, yiringli kasalliklari boʻlgan, qoʻllarida va tananing ochiq yuzalarida yaralari boʻlgan xodimlarni ishlab chiqarish jarayonlariga jalb qilish taqiqlanadi.

103. Ishlab chiqarish jarayonlari bilan bogʻliq xonalarda quyidagilar taqiqlanadi:

chekish;

tupurish;

ovqatlanish;

ochiq mahsulotlar ustida aksirish yoki yoʻtalish.

104. Mazkur sanitariya qoidalarini ishlab chiquvchilar roʻyxati ilovada keltirilgan.

Non va qandolat mahsulotlari ishlab chiqarish, tashish, sotish va ularni saqlashda sanitariya-gigiyena talablariga ILOVA

Ishlab chiquvchilar roʻyxati:

Tuzuvchilar:

A.S. Xudayberganov — Sanitariya, gigiyena va kasb kasalliklari ilmiy-tadqiqot instituti, ovqatlanish gigiyenasi laboratoriya mudiri, t.f.d., professor; A.R. Nosirova — Sanitariya, gigiyena va kasb kasalliklari ilmiy-tadqiqot instituti, ovqatlanish gigiyenasi laboratoriya katta ilmiy xodimi; G.M. Israilova — Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazi, gigiyena kafedrasi dotsenti, t.f.n.; M.X. Maxmudova — Toshkent Davlat stomatologiya instituti, mustaqil izlanuvchisi; P.N. Fiyzibayev — Samarqand Davlat tibbiyot universiteti mustaqil izlanuvchisi, t.f.n., dotsanti; E.B. Navruzov — Sanitariya, gigiyena va kasb kasalliklari ilmiy-tadqiqot instituti, ovqatlanish gigiyenasi laboratoriya katta ilmiy xodimi, PHD. A.D. Ismailov — Oʻzbekiston Respublikasi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi xizmati, Sanitariya-gigiyena boshqarmasi bosh mutaxassisi, t.f.n. B.O. Sagdullayeva — Sanitariya, gigiyena va kasb kasalliklari ilmiy-tadqiqot instituti, katta ilmiy xodimi; F.F. Mirzayeva — Sanitariya, gigiyena va kasb kasalliklari ilmiy-tadqiqot instituti doktoranti; Taqrizchilar: D.A. Zaredinov — Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazi, gigiyena kafedrasi mudiri, t.f.d., professor; M.A. Xamrakulova — Sanitariya, gigiyena va kas� kasalliklari ilmiy-tadqiqot instituti, davolash ishi direktor oʻrinbosari, t.f.d., professor; F.I. Salomova — Toshkent tibbiyot akademiyasi, atrof-muhit gigiyenasi kafedrasi mudiri, t.f.d., dotsenti;