Ish joylarida sanoat chastotasi (50 Gts) magnit maydoni va doimiy magnit maydonining ruxsat etilgan kuchlanishi (induksiyasi) qiymatining gigiyenik normalari (0046-23-son SanQvaN)ni tasdiqlash toʻgʻrisida (6-son)

15.03.2023

Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasining

qarori

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2023-yil 14-aprelda hisobga olindi, hisob raqami 160]

Oʻzbekiston Respublikasi “Aholining sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi toʻgʻrisida”gi Qonuni va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 25-iyuldagi PF-6035-sonli “Koronavirus pandemiyasini yumshatish, aholining sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi va salomatligini saqlash tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Farmoniga muvofiq, Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi qaror qiladi:

1. Ish joylarida sanoat chastotasi (50 Gts) magnit maydoni va doimiy magnit maydonining ruxsat etilgan kuchlanishi (induksiyasi) qiymatining gigiyenik normalari (0046-23-son SanQvaN) ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. “Ish joylarida sanoat chastotasi (50 Gts) magnit maydonining ruxsat etilgan kuchlanishi (induksiyasi) qiymatining sanitariya meʼyorlari” (0165-04-son SanQvaN) oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin.

3. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi bilan kelishilgan.

4. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi raisi B. YuSUPALIYEV

Toshkent sh.,

2023-yil 15-mart,

6-son

Kelishildi:

Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vaziri B. MUSAYEV

2023-yil 9-fevral

Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasining 2023-yil 15-martdagi 6-son qaroriga ILOVA

Ish joylarida sanoat chastotasi (50 Gts) magnit maydoni va doimiy magnit maydonining ruxsat etilgan kuchlanishi (induksiyasi) qiymatining gigiyenik normalari (0046-23-son SanQvaN)

Mazkur sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari (bundan buyon matnda sanitariya qoidalari deb yuritiladi) ish joylari va xizmat koʻrsatish zonalaridagi elektr qurilmalarida sanoat chastotali uzluksiz magnit maydoni va doimiy magnit maydonining ruxsat etilgan kuchlanish (induksiyasi) qiymati hamda magnit maydonining inson salomatligiga salbiy taʼsirini oldini olish choralarini belgilaydi.

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Mazkur sanitariya qoidalarida quyidagi atamalar va ularning taʼriflari qoʻllanilgan:

magnit maydoni — harakat holatidan qatʼi nazar, harakatlanuvchi elektr zaryadlariga taʼsir qiluvchi maydon;

davriy magnit maydoni — davriy (oʻzgaruvchan) tok atrofida paydo boʻladigan magnit maydoni;

doimiy magnit maydoni — zaryadlangan zarralar tokidan yoki doimiy tok atrofida paydo boʻluvchi magnit maydoni;

magnit maydonining ruxsat etilgan darajalari — insonning hayoti va sogʻligʻi uchun salbiy taʼsirlar keltirib chiqarmaydigan magnit maydoni kuchlanishi (induksiyasi)ning tasdiqlangan chegaralari;

sanoat chastotasi (50 Gts) — elektr toki kuchlanishi natijasida hosil boʻluvchi oʻzgaruvchan magnit maydonining koʻrsatkichi.

2. Magnit maydonining xodimlarga taʼsiri kuchlanish (N) yoki magnit induksiyasi (V) qiymati bilan belgilanadi. Magnit maydoni kuchlanishi A/m (Amper/metr), magnit induksiyasi Tl (Tesla) yoki mkTl (mikrotesla)da ifodalanadi.

2-bob. Ish joylarida magnit maydonlarining ruxsat etilgan kuchlanishi (induksiyasi)

3. Sanoat chastotasi (50 Gts)ning davriy magnit maydoni insonning butun tanasiga yoki maʼlum qismiga (qoʻl barmoqlari, bilak) taʼsir etishi magnit maydonining ruxsat etilgan darajalari va insonning magnit maydoni taʼsiri ostida boʻlish vaqtlariga qarab farqlanadi. Bunda 50 Gts chastotali magnit maydoni taʼsirining ruxsat etilgan darajalari va vaqtlari mazkur sanitariya qoidalarining 1 — 3-ilovalarga muvofiq boʻlishi lozim.

4. 50 Gts impulsli magnit maydonlari kuchlanishining amplituda qiymatining ruxsat etilgan darajalari magnit maydonining taʼsir qilish vaqtiga va impuls hosil qiluvchi generatsiya rejimlarining xususiyatlariga qarab farqlanadi.

Generatsiya rejimiga koʻra 50 Gts chastotali magnit maydonining impulsli taʼsirining ruxsat etilgan darajalari mazkur sanitariya qoidalarining 4-ilovasiga koʻra belgilanadi.

5. Doimiy magnit maydonining ruxsat etilgan kuchlanishi insonning butun tanasiga yoki maʼlum qismiga taʼsir etishiga qarab hamda ularning doimiy magnit maydonda oʻtkazgan vaqtiga bogʻliq holda baholanadi va meyorlanadi.

Ish joylardagi doimiy magnit maydoni kuchlanishi (induksiya)ning ruxsat etilgan darajalari mazkur sanitariya qoidalarining 5-ilovasiga muvofiq boʻlishi lozim.

3-bob. Nazorat olib borishga qoʻyiladigan umumiy talablar

6. Sanoat chastotasi (50 Gts)ning magnit maydoni kuchlanishi (induksiya) va doimiy magnit maydonlarining gigiyena nazorati quyidagi hollarda amalga oshiriladi:

magnit maydoni manbalari hisoblangan yangi qurilmalarni foydalanishga qabul qilishda;

yangi texnologik jarayonlarni joriy qilishda;

elektr qurilmalari konstruksiyasi yoki texnologik jarayonlarning har bir oʻzgarishida va taʼmirlash ishlaridan keyin;

yangi ish joyini tashkil qilishda;

amaldagi elektr qurilmalari va texnologik jarayonlar ishini rejali tekshiruvdan oʻtkazishda;

ish joylarida sanitariya holatini koʻzdan kechirishda.

7. Xodimlarning doimiy boʻlmagan ish joylarida doimiy magnit maydonining N yoki V qiymatlari magnit maydoni manbasining barcha rejimlarini oʻlchash yoʻli bilan nazorat qilinadi. Bunda barcha roʻyxatga olingan qiymatlarning eng kattasi hisobga olinadi.

8. Doimiy magnit maydoni darajalarining oʻlchovlari tayanch yuzadan 0,5 m, 1,0 m va 1,7 m (tik turgan holda) va 0,5 m, 1,0 m va 1,4 m (oʻtirgan holda) balandliklarda olib boriladi.

9. Inson tanasining maʼlum qismiga taʼsir qiluvchi koʻrsatkichlar tana qismlari (qoʻl-oyoqlarning barmoqlari, bilaklarning oʻrtasi, yelkalar) doirasida oʻlchanishi kerak.

10. 50 Gts chastotali magnit maydoni darajasini nazorat qilishda quyidagi talablarga rioya qilinishi zarur:

50 Gts chastotali magnit maydoni darajalarini nazorat qilish oʻzgaruvchan tokning elektr qurilmasi (generator uskunalari, havo va kabel elektr uzatish liniyalari, transformator podstansiyalari, taqsimlovchi qurilmalar va boshqa obyektlar), elektr payvandlash jihozlariga xizmat qiluvchi xodimning ish joyida amalga oshirilishi;

ikki yoki undan ortiq fazali manbalariga ega elektr qurilmalarida magnit maydoni kuchlanishining harakatdagi (samarali) qiymatlari oʻlchov asboblarida koʻrsatilgan eng yuqori oʻzgaruvchi qiymatlari (Nmax) asosida nazorat qilinishi;

ish joylarida 50 Gts chastotali magnit maydon nazoratini oʻtkazayotganda, oʻlchovlarni oʻtkazuvchi operatordan va oʻlchash moslamasidan kuchlanish ostida boʻlgan oqim qismlarigacha boʻlgan elektr qurilmalarining xavfsizlik talablarida keltirilgan ruxsat etilgan masofalarga rioya qilinishi;

50 Gts chastotali magnit maydon darajalarini nazorat qilish, elektr qurilmalarini taʼmirlash va foydalanish bilan bogʻliq ishlarni bajarishda xodimlar boʻlishi mumkin boʻlgan barcha zonalarda amalga oshirilishi;

50 Gts kuchlanishi oʻlchash ishlari xonada yoki xizmat koʻrsatish maydonida joylashgan jihozlar, asbob uskunalardan va (yoki) bino, inshootlarning devorilaridan 0,5 m masofada turgan holda 0,5 m, 1 m, 1,7 m balandlikda olib borilishi;

magnit maydon manbalari ustida yangi ish joyi tashkil qilinganda 50 Gts chastotali magnit maydon kuchlanishi (induksiya) yer sathi, xona poli, kabel kanali atrofi oʻlchanishi.

11. Bir fazali manbalarga ega elektr qurilmalarida harakatdagi (samarali) magnit maydonining kuchlanishi quyidagi formula orqali aniqlanadi:

N = Nm / √2

Nm — magnit maydoni kuchlanishi vaqtida oʻzgaruvchi amplituda qiymati;

12. 50 Gts chastotali magnit maydon kuchlanishini (induksiyasi) oʻlchash va hisoblash elektr qurilmasining eng yuqori ishlash rejimida amalga oshiriladi, buning imkoni boʻlmasa elektr qurilmasining eng yuqori koʻrsatkichi quyidagi formulaga muvofiq hisoblanadi:

Imax=Ip/I

Ip — qurilmaning texnik pasportida keltirilgan ish tokining eng yuqori koʻrsatkichi.

I — oʻlchovlar paytida elektr qurilmaning toki.

magnit maydonining kuchlanishi (induksiyasi) ish joyi yaqinida joylashgan temir tarkibli predmetlar tomonidan buzilmasligi taʼminlanishi lozim.

4-bob. Magnit maydonlarning salbiy taʼsirini oldini olish choralari

13. Magnit maydonlarning xodimlar sogʻligʻiga salbiy taʼsirlarini oldini olish uchun:

uskunalarning doimiy soz holatda ishlashini taʼminlash;

magnit maydon taʼsir zonalarini ajratish (ruxsat etilgan magnit maydon darajalaridan oshib ketadigan, foydalanish shartlari boʻyicha xodimlarning qisqa vaqt qolishini mumkin boʻlmagan zonalar toʻsiq bilan oʻralgan va tegishli ogohlantirish belgilari bilan belgilanishi);

magnit maydoni manbalaridan masofada turuvchi odamlarning joylashishi va harakatlanishida ruxsat etilgan darajalarga rioya etilishi taʼminlanishi;

magnit maydoni manbai hisoblangan uskunani taʼmirlash boshqa manbalardan va magnit maydon taʼsir zonasidan tashqarida olib borilishi;

magnit maydon manbalarining xavfsiz foydalanilishi qoidalariga rioya qilinishi lozim.

14. Magnit maydoni darajasi yuqori boʻlgan hududlardagi muhandislik-texnik ishlarni amalga oshirishda jamoaviy va shaxsiy himoya vositalarini qoʻllash orqali ish joylaridagi magnit maydon darajasini pasaytirilishini taʼminlash kerak.

15. Doimiy magnit maydon taʼsirida ishlovchi xodimlarning jamoaviy va shaxsiy himoya qiluvchi vositalari yuqori magnit oʻtkazuvchanlikka ega boʻlmagan materiallardan tayyorlanishi lozim.

16. Mazkur sanitariya qoidalarini ishlab chiquvchilar roʻyxati 6-ilovada keltirilgan.

Ish joylarida sanoat chastotasi (50 Gts) magnit maydoni va doimiy magnit maydonining ruxsat etilgan kuchlanishi (induksiyasi) qiymatining gigiyenik normalari (0046-23-son SanQvaN)ga 1-ILOVA

50 Gts chastotali davriy magnit maydonining ruxsat etilgan darajalari

Boʻlish vaqti, soat Magnit maydon ruxsat etilgan darajasi, N (A/m) / V (mkTl) taʼsirida Inson tanasining butun qismiga Inson tanasining maʼlum qismiga 1 soat yoki 1 soatdan kam 1 600 / 2 000 6 400 / 8 000 2 soat 800 / 1 000 3 200 / 4 000 4 soat 400 / 500 1 600 / 2 000 8 soat 80 / 100 800 / 1000

Ish joylarida sanoat chastotasi (50 Gts) magnit maydoni va doimiy magnit maydonining ruxsat etilgan kuchlanishi (induksiyasi) qiymatining gigiyenik normalari (0046-23-son SanQvaN)ga 2-ILOVA

Ish joylarida sanoat chastotasi (50 Gts) magnit maydoni va doimiy magnit maydonining ruxsat etilgan kuchlanishi (induksiyasi) qiymatining gigiyenik normalari (0046-23-son SanQvaN)ga 3-ILOVA

Ish joylarida sanoat chastotasi (50 Gts) magnit maydoni va doimiy magnit maydonining ruxsat etilgan kuchlanishi (induksiyasi) qiymatining gigiyenik normalari (0046-23-son SanQvaN)ga 4-ILOVA

Generatsiya rejimiga koʻra 50 Gts chastotali magnit maydoni impulsli taʼsirining ruxsat etilgan darajalari

Boʻlish vaqti, soat N koʻrsatkichining ruxsat etilgan darajasi [A/m] I rejim ti ≥ 0,02 s; tp ≤ 2 s II rejim 60 s ≥ ti ≥ 0,02 s; tp ≥ 2 s III rejim 0,02 s ≤ ti ≤ 1 s; tp ≥ 2 s ≤ 1,0 6 000 8 000 10 000 ≤1,5 5 000 7 500 9 500 ≤ 2,0 4 900 6 900 8 900 ≤ 2,5 4 500 6 500 8 500 ≤ 3,0 4 000 6 000 8 000 ≤ 3,5 3 600 5 600 7 600 ≤ 4,0 3 200 5 200 7 200 ≤ 4,5 2 900 4 900 6 900 ≤ 5,0 2 500 4 500 6 500 ≤ 5,5 2 300 4 300 6 300 ≤ 6,0 2 000 4 000 6 000 ≤ 6,5 1 800 3 800 5 800 ≤ 7,0 1 600 3 600 5 600 ≤ 7,5 1 500 3 500 5 500 ≤ 8,0 1 400 3 400 5 400

tu — impuls davomiyligi, s; tn — impulslar orasidagi pauzalar davomiyligi, s.

Ish joylarida sanoat chastotasi (50 Gts) magnit maydoni va doimiy magnit maydonining ruxsat etilgan kuchlanishi (induksiyasi) qiymatining gigiyenik normalari (0046-23-son SanQvaN)ga 5-ILOVA

Ish joylarida doimiy magnit maydonining ruxsat etilgan darajalari

Ish kuniga taʼsir etish vaqti, min Taʼsir etish shartlari Inson tanasining butun qismiga Inson tanasining maʼlum qismiga Ruxsat etilgan darajalarining kuchlanishi (N, kA/m) Ruxsat etilgan darajalarining magnitli induksiyasi, (V, mTl) Ruxsat etilgan darajalarining kuchlanishi (N, kA/m) Ruxsat etilgan darajalarining magnitli induksiyasi (V, mTl) ≤ 10 24 30 40 50 11 — 60 16 20 24 30 61 — 480 8 10 12 15

Ish joylarida sanoat chastotasi (50 Gts) magnit maydoni va doimiy magnit maydonining ruxsat etilgan kuchlanishi (induksiyasi) qiymatining gigiyenik normalari (0046-23-son SanQvaN)ga 6-ILOVA

Ishlab chiquvchilar roʻyxati: M. Magay Oʻzbekiston Respublikasi Prezident Administratsiyasi huzuridagi Tibbiyot bosh boshqarmasining sanitariya-epidemiologiya nazorati boshqarmasi sanitariya vrachi, t.f.n, k.i.x. G.A. Tashpulatova Sanitariya, gigiyena va kasb kasalliklari ilmiy-tadqiqot instituti fizik omillar laboratoriyasi mudiri, t.f.d., k.i.x. A.N. Krasavin Sanitariya, gigiyena va kasb kasalliklari ilmiy-tadqiqot instituti tayanch doktoranti B.O. Sagdullayeva Sanitariya, gigiyena va kasb kasalliklari ilmiy-tadqiqot instituti katta ilmiy xodimi A.A. Muchkayev texnika fanlari nomzodi V.N. Feofanov tibbiyot fanlari nomzodi Taqrizchilarning roʻyxati: D.A. Zaredinov Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazining Gigiyena kafedrasi mudiri, t.f.d., professor O.P. Mirshina Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi bosh mutaxassisi, t.f.n. J.T. Tuychiyev Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi bosh mutaxassisi