Tuzni ishlab chiqarish, saqlash, tashish va sotishga qoʻyiladigan gigiyena talablarini (0042-22-son SanQvaN) tasdiqlash toʻgʻrisida (42-son)

21.12.2022

Oʻzbekiston Respublikasi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi xizmatining

QARORI

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2023-yil 19-yanvarda hisobga olindi, hisob raqami 142]

Oʻzbekiston Respublikasining “Aholining sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi toʻgʻrisida”gi Qonuni va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 25-iyuldagi PF-6035-son “Koronavirus pandemiyasini yumshatish, aholining sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi va salomatligini saqlash tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Farmoniga muvofiq, Oʻzbekiston Respublikasi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi xizmati qaror qiladi:

1. Tuzni ishlab chiqarish, saqlash, tashish va sotishga qoʻyiladigan gigiyena talablari (0042-22-son SanQvaN) ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. “Tuzni ishlab chiqarish, saqlash, tashish va realizatsiyasi uchun gigiyenik talablar” (0290-11-sonli SanQvaN, 2011-yil 6-aprel) oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin.

3. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil, Monopoliyaga qarshi kurashish qoʻmitasi, Investitsiyalar va tashqi savdo vazirligi huzuridagi Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi va Savdo sanoat palatasi bilan kelishilgan.

4. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Oʻzbekiston Respublikasi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi xizmati boshligʻi B. YuSUPALIYEV

Toshkent sh.,

2022-yil 21-dekabr,

42-son

Kelishildi:

Oʻzbekiston Savdo-sanoat palatasi raisi D. VAXABOV

2022-yil 2-dekabr

Investitsiyalar va tashqi savdo vazirligi huzuridagi Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi Bosh direktori D. SATTAROV

2022-yil 9-dekabr

Monopoliyaga qarshi kurashish qoʻmitasi raisi Sh. ShARAXMETOV

2022-yil 8-noyabr

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil D. KASIMOV

2022-yil 25-noyabr

Oʻzbekiston Respublikasi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi xizmatining 2022-yil 21-dekabrdagi 42-son qaroriga ILOVA

Tuzni ishlab chiqarish, saqlash, tashish va sotishga qoʻyiladigan gigiyena talablari (0042-22-son SanQvaN)

Mazkur sanitariya qoidalari, normalari va gigiyenik normativlari (bundan buyon matnda sanitariya qoidalari deb yuritiladi) tuzning yuqori sifati va xavfsizligini taʼminlash maqsadida tuzni ishlab chiqarish, saqlash, tashish va sotishga qoʻyiladigan gigiyena talablarini belgilaydi.

Mazkur sanitariya qoidalari Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti va Birlashgan Millatlar Tashkilotining Oziq-ovqat va qishloq xoʻjaligi tashkiloti (FAO) Xalqaro komissiyasi tomonidan qabul qilingan Kodeks Alimentarius xalqaro oziq-ovqat standartlari toʻplamiga kiruvchi “Jarayon boʻyicha qoʻllanma” (JSST va BMTning Oziq-ovqat va qishloq xoʻjaligi tashkiloti (FAO), Rim, 2017-yil) va “Osh tuzi uchun standart” (JSST va BMTning Oziq-ovqat va qishloq xoʻjaligi tashkiloti (FAO), 2012-yil) asosida ishlab chiqilgan.

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Mazkur sanitariya qoidalarida quyidagi tushunchalardan foydalaniladi:

yodlangan osh tuzi — ishlab chiqarish jarayonida yod bilan boyitilgan osh tuzi;

xavf — oziq-ovqat mahsulotida mavjud boʻlgan potensial xavf-xatarlarning (biologik, kimyoviy, fizikaviy va boshqa omillar) isteʼmolchilar hayoti va sogʻligʻiga salbiy taʼsir koʻrsatish ehtimoli;

xavfni tahlil qilish — mavjud maʼlumotlardan foydalangan holda xavfni baholash, xavfni boshqarish va xavf toʻgʻrisida maʼlumot berish bilan bogʻliq uchta tarkibiy qismdan iborat boʻlgan xavf-xatarlarni aniqlash va xavfni tahlil qilish jarayoni;

2. Tuzning organoleptik, fizik va kimyoviy koʻrsatkichlari va yaroqlilik muddati Oʻz DSt 1091:2017 “Yodlangan osh tuzi. Texnikaviy shartlar” talablariga muvofiq boʻlishi lozim.

3. Tuz xomashyosining tabiiy manbasi sifatida oʻzining sanitariya-gigiyenik, epidemiologik va radiatsion xususiyatlari boʻyicha ozuqaviy maqsadlarda qayta ishlash uchun Oʻzbekiston Respublikasi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi xizmati tomonidan yaroqli deb topilgan tuz konlari, tuzli koʻllar qatlamlari hamda tabiiy namakoblar shaklidagi manbalardan foydalanish mumkin.

2-bob. Korxona hududi va ishlab chiqarish xonalariga qoʻyiladigan gigiyenik talablar

4. Tuz mahsuloti tuz asosidagi ziravorlar va shu kabi boshqa oziq-ovqat mahsulotlari bilan birgalikda ishlab chiqarilishi mumkin, bunda ishlab chiqarish xonalari va mehnat sharoitlarining sanitariya-gigiyenik holati va ishlab chiqarish jarayonining oqimi taʼminlanishi eʼtiborga olinishi kerak.

5. Tuzni ishlab chiqaruvchi korxonalarning hududi chegaralangan boʻlishi, maydoni yogʻingarchilik natijasida hosil boʻladigan va eriydigan suvlarni oqava suvlar kanalizatsiyasiga yoʻnaltirish uchun qiya boʻlishi, transport va piyodalar yoʻlaklari esa suv oʻtkazmaydigan qattiq qoplamali boʻlishi lozim.

6. Xomashyoni yuvish uchun qoʻllaniladigan texnik suv oqimi yopiq, koʻp pogʻonali va suv butunlay qayta aylanishiga imkon beradigan boʻlishi kerak.

7. Yogʻingarchilik natijasida hosil boʻlgan suvlar, maydonlar va oʻtish joylarini yuvish natijasida hosil boʻladigan suvlar oqib tushuvchi ariqlar muntazam ravishda tozalab turilishi lozim.

8. Korxona hududi ish boshlanishidan oldin yoki tugaganidan keyin bir sutkada kamida bir marta tozalanishi kerak.

9. Ishlab chiqarish xonalarining bino ichidagi joylashuvi texnologik jarayonlarning uzluksizligini taʼminlashi hamda tayyor mahsulotni takroran ifloslanishiga imkon bermasligi lozim.

10. Ventilatsiya tizimi mavjud boʻlgan holatlarda yertoʻla qavatlarida uskunalar va mashinalar, ombor va maishiy xonalarni tashkil etishga ruxsat etiladi.

11. Korxonaning ishlab chiqarish va saqlash xonalarida hasharotlar va kemiruvchilar kirishini oldini olish choralari (eshiklar zich yopilgan boʻlishi, kommunikatsiya tizimlari atrofi berkitilishi, ventilatsiya teshiklariga temir toʻrlar qoʻyilgan boʻlishi) koʻzda tutilgan boʻlishi lozim.

12. Ishlab chiqarish xonalaridagi pollar qattiq, suv oʻtkazmaydigan va sirpanmaydigan yuzaga ega boʻlgan materiallardan ishlangan boʻlishi kerak.

13. Xavfni oldini olish maqsadida mogʻor paydo boʻlganda ishlab chiqarish xonalarining shifti va burchaklari zudlik bilan tozalanishi va ruxsat etilgan fungitsid preparatlari qoʻshilgan boʻyoqlar bilan boʻyalishi lozim.

14. Ishlab chiqarish xonalarida qopqoqlari pedal yordamida ochiladigan chiqindi qutilari hamda nuqsonli mahsulotlarni yigʻish uchun polimer materiallardan yasalgan idishlar oʻrnatilgan boʻlishi kerak. Chiqindi qutilari va nuqsonli mahsulotlar uchun moʻljallangan bochka va idishlarni har kuni tozalash, yuvish vositalari bilan yuvish va dezinfeksiya qilish lozim.

15. Ishlab chiqarish xonalarida texnologik jarayonda foydalanilmaydigan chiqindilar hamda asbob-anjom va uskunalarni saqlash mumkin emas.

16. Yigʻishtirish asbob-anjomlari, yuvish, dezinfeksiya, dezinseksiya va deratizatsiya vositalari ishlab chiqarish bilan bogʻliq boʻlmagan binolar yoki xonalarda alohida saqlanishi kerak.

17. Ishlab chiqarish xonalarida qoʻllarni yuvish uchun issiq va sovuq suv taʼminoti, sovun, choʻtka bilan taʼminlangan, kerakli darajada smesitellar, dezinfeksiya eritmasi, bir martalik sochiqlar yoki boshqa qoʻllarni quritish vositalari koʻzda tutilgan boʻlishi lozim.

18. Xavf-xatar manbai boʻlgan kaliy yodat saqlanadigan xonalarda boshqa modda va mahsulotlar saqlanishi mumkin emas. Mazkur xonalar devorlari butun balandligi boʻyicha sirlangan plitkalar bilan qoplangan boʻlishi kerak.

3-bob. Maishiy xonalarga qoʻyiladigan gigiyenik talablar

19. Maishiy xonalar ishchilar soni va texnologik jarayon xususiyatlaridan kelib chiqqan holda joylashtirilishi lozim.

Maishiy xonalar alohida binoda joylashgan boʻlsa, bunda ishlab chiqarish sexlariga yopiq oʻtish yoʻlaklari boʻlishi kerak.

20. Dush xonalari kiyinish xonalari yonida joylashtirilishi lozim. Dush xonalarining soni eng koʻp xodimlar ishlaydigan smenadagi xodimlar sonidan kelib chiqib aniqlanadi.

21. Maishiy xonalarni pardozlashda quyidagilar koʻzda tutilishi lozim:

dush xonalarida devorlar — 1,8 m balandlikkacha sirlangan plitkalar bilan, maxsus kiyim va choyshablar saqlash xonasi, hojatxonalar — 1,5 metr balandlikkacha sirlangan plitkalar bilan, plitkalardan yuqoridagi panellar esa shiftgacha suv-emulsiya yoki boshqa ruxsat etilgan boʻyoqlar va materiallar bilan qoplanishi;

dush xonalarining shiftlari moy boʻyoqlar bilan, boshqa xonalar shiftlari esa suv-emulsiya, ohak yoki boshqa vositalar bilan boʻyalishi;

barcha maishiy xonalardagi pollar keramik plitkalar bilan yoki boshqa suv oʻtkazmaydigan vositalar bilan qoplanishi.

22. Hojatxonalar har smenada kamida ikki marta yuvilishi va dezinfeksiya qilish vositalari bilan ishlov berilishi lozim.

23. Ishlab chiqarish, maishiy va yordamchi xonalarni yigʻishtirish ishlari, ishlab chiqarishga jalb etilmagan, maxsus koʻrsatmalarni olgan xodimlar tomonidan amalga oshirilishi lozim.

24. Ishlab chiqarish va maishiy xonalarda ishlar yakunlanganidan soʻng uskunalar, anjomlar va idishlar sovunli va ishqorli eritmalar hamda issiq suv bilan yuvilishi lozim.

25. Ishlab chiqarish xonalaridagi pollar, zaruratga qarab, ish jarayonida yoki smena tugaganidan keyin namlantirib tozalanishi kerak.

4-bob. Texnologik uskunalar, anjomlar, idishlar hamda texnologik jarayonga qoʻyiladigan gigiyenik talablar

26. Xavf-xatarni oldini olish maqsadida xomashyo tayyorlash, quritish, yodlash va tuzni qadoqlash uchun moʻljallangan texnologik uskunalar, anjomlar, idishlar va oʻram materiallari oziq-ovqat mahsulotlari uchun ishlatishga ruxsat etilgan materiallardan ishlangan boʻlishi lozim.

27. Xavfni tahlil qilish va oldini olish maqsadida osh tuzining yodatorlari avtomatik yodlash rejimiga qoʻyilgan boʻlishi kerak va bunda tuzning kaliy yodat bilan aralashishidan avval yodatordan oʻtish tezligi va hajmi hisobga olinishi kerak.

28. Xavfni oldini olish maqsadida yasama boʻlgan va texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga javob bermaydigan yodlash qurilmalaridan foydalanish yoki kaliy yodatini qoʻl yordamida purkash taqiqlanadi.

29. Xavf-xatarni oldini olish maqsadida texnologik uskunalarni joylashtirish jarayoni texnologik sxemaga muvofiq amalga oshirilishi, texnologik jarayonning ketma-ketligi va uzluksizligini taʼminlashi, xomashyo va tayyor mahsulotning qarama-qarshi oqimiga yoʻl qoʻyilmasligi lozim.

30. Uskunalarni joylashtirish vaqtida ishlayotgan xodimlar unga bemalol yaqinlashishi, ishlab chiqarish jarayonlari, xomashyo va tayyor mahsulot sifatining sanitariya nazorati oʻtkazilishini taʼminlovchi sharoitlar boʻlishi hamda xonalar va uskunalarni yuvish, yigʻishtirish va dezinfeksiya qilish imkoniyati mavjud boʻlishi kerak.

31. Uskunalar konstruksiyalari ularning xomashyo va tayyor mahsulotlar bilan aloqa qiladigan qismlariga oson yetib borish va boʻlaklarga oson ajratishni taʼminlashi lozim.

32. Texnologik uskunaning tuzga bevosita tegib turadigan qismlari faqat ozuqa moylari bilan moylanishi mumkin.

33. Stollar qoplamalari silliq boʻlishi hamda oziq-ovqat mahsulotlari uchun ishlatishga ruxsat etilgan qattiq turdagi daraxtlar, zanglamaydigan metallar yoki sintetik materiallardan yasalgan boʻlishi kerak.

34. Simobli nazorat-oʻlchov asboblaridan foydalanish mumkin emas. Shishali oʻlchov asboblari uchun metalldan yasalgan gʻiloflar qoʻllanilishi kerak.

35. Xavfni boshqarish va tahlil qilish maqsadida tuzni ishlab chiqarishda qoʻllaniladigan yodator kaliy yodatining sarflanish miqdorini avtomatik tarzda yozib boruvchi qurilma bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Bunday qurilmalar bilan taʼminlash imkoniyati mavjud boʻlmagan vaziyatda tuzni ishlab chiqarish jarayonining har bir operatsiyasi maxsus tayinlangan xodim tomonidan jurnallarda qayd qilinishi lozim.

36. Xavfni oldini olish maqsadida tozalash inventarlari tamgʻalangan boʻlishi zarur.

37. Tayyor mahsulotlar texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga javob berishi hamda toza va quruq xonalarda saqlanishi kerak.

38. Texnologik jarayonlar ishlab chiqaruvchi tomonidan tasdiqlangan texnologik yoʻriqnomalarga qatʼiy rioya qilgan holda amalga oshirilishi lozim.

39. Texnologik jarayonning barcha operatsiyalari kerakli uskunalar va asboblardan foydalangan holda, buning uchun maxsus moʻljallangan xonalarda bajarilishi va nazorat qilinishi kerak.

40. Tarkibida yod miqdori yetishmasligi uchun yaroqsiz deb topilgan osh tuzi qaytadan yodlash jarayonidan oʻtkaziladi. Namlik yoki quruqlik darajasi yuqori boʻlganligi hamda takroran yodlanganligi, tarkibida katta miqdorda zaharli elementlar, pestitsidlar va radionuklidlar mavjudligi sababli yaroqsiz boʻlgan osh tuzi tegishli ravishda qayd qilinishi va tamgʻalanishi talab etiladi. Bunday mahsulot utilizatsiya qilingunga qadar ishlab chiqarish jarayonida qoʻllanilishiga yoʻl qoʻymaydigan sharoitlarda saqlanishi kerak.

41. Xavfni oldini olish maqsadida texnik hujjatlarda yaroqsiz mahsulot tayyor mahsulotning sifatiga ziyon yetkazmasdan qayta ishlanadigan sharoitlar aniq belgilangan boʻlishi lozim. Boshqa sharoitlarda yaroqsiz deb topilgan mahsulot yoʻq qilinishi talab etiladi.

42. Uskunalar va anjomlarni tozalash uchun faqat oziq-ovqat sanoatida foydalanishga ruxsat etilgan yuvish va dezinfeksiya qilish vositalaridan foydalanish kerak.

43. Uskunalarni yuvish uchun (texnologik davrning xususiyatlarini hisobga olgan holda) yuvish va dezinfeksiya qilish eritmalarini markazlashgan tartibda tayyorlash koʻzda tutilgan boʻlishi lozim.

Yuvish va dezinfeksiya qilish vositalari maxsus jihozlangan joylarda saqlanishi talab etiladi.

44. Uskunalar va jihozlarga sanitariya tartibida ishlov berish boʻyicha belgilangan davriylikni qatʼiy bajarish uchun har bir sexda yuvish va dezinfeksiya boʻyicha har oylik jadval boʻlishi kerak.

45. Tuzni ishlab chiqarish va saqlash uchun moʻljallangan rezervuar va sigʻimlarga sanitariya tartibida ishlov berishni idishlar har boʻshaganidan keyin yoki texnologik davrning oxirida amalga oshirish lozim.

46. Anjom va oʻram sigʻimlarini yuvish va dezinfeksiya qilish uchun pollari suv oʻtkazmaydigan, issiq va sovuq suv bilan taʼminlangan, oqova suvlarni tashlash uchun kanalizatsiya va ventilatsiyasi mavjud boʻlgan maxsus yuvish xonalari tashkil etiladi.

47. Shisha, zanglashga chidamli metall va birikmalar, polimer materiallar (juda mustahkam polietilen, xlor vinil polimerlaridan plastikatlar — ftoroplastdan va lavsandan yasalgan filtrlar), rezina, lateksdan ishlab chiqarilgan buyumlarga ularni yuvish va dezinfeksiya qilish yoʻriqnomasiga muvofiq ishlov berilishi kerak.

5-bob. Xomashyo va tuzni qabul qilish, saqlash, tashish va sotishga qoʻyiladigan gigiyenik talablar

48. Kelib tushadigan barcha xomashyo, yordamchi oʻrash materiallari, idishlar amaldagi texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga javob berishi kerak.

49. Xavfni oldini olish maqsadida mahsulotning har bir donasi uning oʻrami va yorligʻida aks ettirilgan maʼlumotlar texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga muvofiqligi va xomashyo sifatiga salbiy taʼsir koʻrsatadigan shikastlanishlar mavjud emasligi tekshiriladi.

50. Xomashyo ishlab chiqaruvchi tomonidan tasdiqlangan texnologik yoʻriqnoma shartlariga muvofiq saqlanishi lozim.

51. Xomashyo oʻtkir hidlari boʻlmagan, zararkunandalar mavjud boʻlmagan, toʻgʻridan toʻgʻri quyosh nurlaridan himoya qilingan, alohida joylashgan, quruq, toza va yaxshi ventilatsiya qilinadigan xonalarda saqlanishi talab etiladi.

52. Yaroqsiz deb topilgan mahsulot tamgʻalangan holda utilizatsiya qilinishi yoki qayta ishlanishi kerak.

53. Xomashyo texnologik yoʻriqnomalarga muvofiq maxsus xonalarda tayyorlanishi, keyin esa sex ichidagi idishlarga solib qoʻyilishi kerak. Sex ichidagi idishlar toza, quruq, muayyan ishlab chiqarish xonalarida ishlatish uchun yorliqlangan boʻlishi lozim.

54. Xavfni oldini olish maqsadida kimyoviy moddalar, mineral oʻgʻitlar (shu jumladan turli kompostlar), pestitsidlarni tashish uchun ishlatilgan, shuningdek yogʻingarchiliklar, chang, quyosh nurlarining taʼsiridan himoyaga ega boʻlmagan transport vositalarida xomashyo va tuzni tashish taqiqlanadi.

55. Xomashyo va tuzni tashishda foydalaniladigan transport vositalariga zaruratga koʻra yuvish va dezinfeksiya qilish vositalarini qoʻllagan holda ishlov berilishi lozim.

56. Korxonalar hududida tuz saqlanayotgan omborlar yoki maydonlarga yaqin joylarda kuchli hid taratadigan materiallar hamda qurilish materiallari qoldiqlari yoki yonuvchan materiallarni saqlash qatʼiyan man etiladi.

57. Oʻramlarga solinmagan tuz (xomashyo) toʻkma uyum koʻrinishida saqlanishi lozim.

Tuz uyum usulida saqlanganda omborlarning asfaltli pollari qalinligi 3-4 millimetrga teng boʻlgan yogʻoch qatlami bilan qoplanadi. Ustunlar yogʻochli qalqonlar bilan toʻsib qoʻyiladi, omborning perimetri boʻylab esa devorlardan 1 metr masofada balandligi 0,7 — 1,0 metrga teng yogʻochli qalqonlar oʻrnatiladi. Tuz tabiiy nishablik burchagini hisobga olgan holda uyumlar toʻplanadi.

58. Tuzni ifloslanish, zax tortish va zichlanib qolishdan saqlash uchun omborlarda hosil qilingan uyumlar yuzasini tuzga taʼsir qilmaydigan va hid taratmaydigan yopish materiallari (oʻram qogʻozi, brezent, polimer plyonkasi) bilan yopib qoʻyish lozim.

59. Yuk ortish va tushirish ishlari bajarilayotgan joylardagi yuk koʻtarish mexanizmlari turgan zonada barcha turdagi ishlar maxsus kiyim va himoyalovchi koʻzoynaklardan foydalanib amalga oshirilishi lozim.

60. Shtabellar orasida kengligi kamida 0,8 metrga teng boʻlgan oʻtish joylari qoldiriladi, shtabellar va toʻsinlar qurilish konstruksiyalarining orasida esa kamida 0,5 metrga teng masofa qoldiriladi. Qadoqlangan tuzning but saqlanishini kuzatib turish, havo yaxshiroq aylanishini taʼminlash va mexanizmlardan foydalanish qulay boʻlishi uchun tuzni omborlarda taxlayotganda ombor devorlari oldida eni va boʻyi boʻylab oʻtish joylari qoldiriladi.

61. Tuzni saqlashda ombordagi havoning nisbiy namligi mahsulotning pastki qismi sathida 75 foizdan yuqori boʻlmasligi va havo harorati keskin oʻzgarmasligi kerak.

62. Omborxonalarga mahsulot tushirishdan oldin ular tozalanishi va tuzni qabul qilish va saqlash uchun tayyor boʻlishi lozim.

63. Tozalikni saqlash uchun omborlarga kiraverishda kiyim va poyafzalni tozalashga moʻljallangan tagliklar, choʻtka va supurgilar boʻlishi lozim.

64. Xavfni boshqarish maqsadida tuzning sotuvi SanQvaN 0066-96-son “Oziq-ovqat savdosi korxonalariga qoʻyiladigan sanitariya qoidalari” talablariga muvofiq amalga oshiriladi.

65. Har bir tayyor mahsulot Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 12-iyuldagi 490-son qarori bilan tasdiqlangan Oziq-ovqat mahsulotini tamgʻalash yuzasidan uning xavfsizligi toʻgʻrisidagi umumiy texnik reglament talablariga muvofiq tamgʻalanishi lozim.

66. Tuz belgilangan yaroqlilik muddati tugaganidan soʻng yoʻq qilinishi, sanoat tartibida qayta ishlanishi yoki takroran yodlanishi kerak.

67. Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarda belgilangan talablarga javob bermaydigan va sotuvdan olingan mahsulot uni ishlatish, utilizatsiyaga yuborish yoki yoʻq qilishga qadar alohida xonada (javonda), alohida hisobda uning miqdori aniq koʻrsatilgan holda saqlanishi lozim.

6-bob. Suv taʼminoti va kanalizatsiyaga qoʻyiladigan gigiyenik talablar

68. Tuzni ishlab chiqaruvchi korxonalar markazlashgan ichimlik suv taʼminotiga ulangan boʻlishi, u mavjud boʻlmagan vaziyatda esa sanitariya-epidemiologik xulosaga ega boʻlgan suv manbai boʻlishi lozim.

69. Xavfni oldini olish maqsadida xoʻjalik ichimlik suvi quvurlarini va texnik suv quvuri tarmoqlarini bir-biriga ulash qatʼiyan man etiladi.

70. Sovuq va issiq suv taʼminoti ichki tizimlarini tashkil qilishda qoʻllaniladigan quvurlar, armaturalar va uskunalar tegishli texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga muvofiq boʻlishi lozim. Koʻrinishi yaqqol ajralib turishi uchun sex ichidagi barcha vodoprovod, kanalizatsiya, bugʻ va gaz quvurlari shartli ranglarga boʻyalgan boʻlishi lozim. Yuza harorati xona haroratidan past boʻlgan quvurlar ustida namlik hosil boʻlmasligi uchun ularda issiqlik izolatsiyasi koʻzda tutilgan boʻlishi kerak.

71. Shift toʻsinlari orasidan oʻtadigan suvni chetga chiqarish trap va quvurlari suv oʻtkazmaydigan boʻlishi va ishlab chiqarish uskunalarining ustidan oʻtmaydigan qilib loyihalashtirilishi kerak. Shuningdek, maishiy kanalizatsiya quvurlari ishlab chiqarish sexlari, mahsulot saqlashga moʻljallangan omborxonalar, oziq-ovqat bloklaridan oʻtmasligi lozim.

72. Ishlab chiqarish va maishiy oqova suvlarini chiqarib yuborish uchun korxonada alohida kanalizatsiya tizimi va tozalash inshootlari boʻlishi kerak. Ishlab chiqarish va maishiy oqova suvlarining ichki kanalizatsiya tizimi alohida boʻlishi va mustaqil tarmoqqa chiqish yoʻllariga ega boʻlishi lozim.

Tegishli ravishda tozalamay turib, ishlab chiqarish va maishiy oqova suvlarni ochiq suv havzalariga tashlash mumkin emas.

7-bob. Tabiiy va sunʼiy yoritish tizimiga qoʻyiladigan gigiyenik talablar

73. Ombor va ishlab chiqarish xonalarining yoritilganlik darajasi KMK 2.01.05-19 “Tabiiy va sunʼiy yoritish” talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

74. Ishlab chiqarish xonalarida nur koeffitsiyenti 1:6 — 1:8 ga teng boʻlgan tabiiy yoritish koʻzda tutilgan boʻlishi kerak. Maishiy xonalarda nur koeffitsiyenti 1:10 dan kam boʻlmasligi talab etiladi. Tabiiy yoritish koeffitsiyenti miqdori bajariladigan ishning xususiyati va koʻz kuchlanishiga mos boʻlishi kerak. Tabiiy yorugʻlik yetarli boʻlmaganda sunʼiy yoritishdan foydalanish lozim va buning uchun asosan lyuminessent lampalari qoʻllanilishi lozim.

75. Lyuminessent lampalari qoʻllanilgan yoritkichlar himoyalovchi panjara (toʻr), nur tarqatkichi yoki lampalar yoritkichlardan chiqib ketishiga yoʻl qoʻymaydigan maxsus lampa bilan jihozlangan boʻlishi, choʻgʻlanma lampa qoʻllanilgan yoritkichlar esa yaxlit himoyalovchi oyna bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.

76. Xavf-xatarni oldini olish maqsadida shisha parchalari tuz ichiga tushib qolishining oldini olish uchun ochiq texnologik jarayonga ega xonalardagi yoritgichlar texnologik uskunalar ustiga oʻrnatilishi mumkin emas.

77. Yoritkichlarga sanitariya ishlov berish ishlari sexning sanitariya ishlov berilishi jadvaliga muvofiq amalga oshirilishi lozim, yoritish qurilmalarining holati va ulardan foydalanish jarayonlarini kuzatish ishlari maxsus malakaga ega boʻlgan shaxsga yuklatilishi kerak.

8-bob. Havoni ventilatsiya qilish, isitish va konditsionerlashga qoʻyiladigan gigiyenik talablar

78. Ishlab chiqarish va yordamchi bino va xonalarda KMK 2.04.05-97 “Isitish, ventilatsiya va konditsionerlash”ga muvofiq havoga tabiiy, mexanik, aralash ventilatsiya yoki konditsioner bilan ishlov berilishi lozim.

Havo oqimining koʻrsatkichlari ishlab chiqarish xonalaridagi mikroiqlim boʻyicha sanitariya qoidalari talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

79. Maishiy xonalar, hojatxonalar va laboratoriyalar umumiy almashinuv va (yoki) mahalliy ventilatsiya tizimlariga ega boʻlishi lozim.

80. Ishlab chiqarish xonalariga uzatilayotgan koʻcha havosi changdan tozalanishi talab etiladi.

81. Koʻp miqdorda issiqlik, namlik va zararli moddalarni chiqarish manbai boʻlgan uskunalar mahalliy havoni tortib chiqarish ventilatsiyasi bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.

82. Chang manbai boʻlgan uskunalar changni ushlab qoluvchi va undan havoni soʻrib oluvchi uskuna bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

83. Havo oʻz oqimi bilan keladigan ventilatsiya tizimining havo oʻtkazish shaxtalarini yer sathidan kamida 2 metr balandlikda joylashtirish kerak. Havo tortish ventilatsiyasi tizimi yordamida chiqarib tashlanayotgan havo boʻyi tom sathidan kamida 1 metr baland boʻlgan havo tortish shaxtalari orqali tashqariga chiqarilishi lozim.

84. Ventilatsiya tizimidan havoni atmosferaga chiqarish tuynuklarini havoni qabul qilish qurilmalaridan gorizontal yoʻnalish boʻyicha kamida 10 metr masofada yoki vertikal yoʻnalish boʻyicha kamida 6 metr masofada joylashtirish talab etiladi.

85. KMK 2.04.05-97 “Isitish, ventilatsiya va konditsionerlash” talablariga muvofiq, ventilatsiya uskunalarini shovqin va tebranishni soʻndirish uskunalari bilan jihozlangan ventilatsiya kameralarida joylashtirish kerak.

86. Havo oʻz oqimi bilan keladigan ventilatsiya qurilmalari va tabiiy ventilatsiyaning havo tortish teshiklari hasharotlar kirishiga toʻsqinlik qiluvchi toʻrlar bilan jihozlangan boʻlishi lozim.

87. Texnologik apparatlarning ventilatsiya kanallari va havo oʻtkazgichlarini, ular ifloslanib borishlariga qarab (yiliga kamida 1-marta), qismlarga ajratish va ichki qismlarini tozalash kerak. Ishlab chiqarish xonalardagi uskunalar shoʻrlanib va zanglab ketishining oldini olish maqsadida texnologik teshiklar va tamburlarda havo toʻsadigan pardani koʻzda tutish lozim.

88. Ishlab chiqarish jarayoni tuzli chang, shuningdek, ammiakli sovitkich qurilmalaridan bugʻ va gazlar chiqishi bilan davom etadigan boʻlsa, ushbu ishlab chiqarish xonalarining ventilatsiya va havo orqali isitish tizimlari havosining qayta aylanishi mumkin emas.

89. Ishlab chiqarish xonalarida, mahsulotlarni saqlash kameralari va omborlarida havo harorati va nisbiy namlik SanQvaN № 0324-16 “Ishlab chiqarish xonalarining mikroiqlimining sanitariya-gigiyenik normalari” talablari va texnologik yoʻriqnomalar (havo harorati belgilangan sexlar uchun) talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

9-bob. Mehnat sharoitlarini tashkil qilish va shaxsiy gigiyena qoidalariga qoʻyilgan talablar

90. Ish joylarida shamol oʻtib turishi va havo birdaniga sovuqlashib ketishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

91. Korxonaning har bir xodimi shaxsiy gigiyena qoidalariga amal qilishi, oʻz ish joyida sanitariya talablariga qatʼiy rioya etishi lozim.

92. Xodimlar quyidagi qoʻllarni yuvish va dezinfeksiya qilish talablariga rioya qilishlari lozim:

ish boshlashdan oldin;

ishdagi har bir tanaffusdan keyin;

bir jarayondan ikkinchisiga oʻtishda;

ifloslangan narsalar bilan aloqadan keyin;

hojatxonadan keyin ikki marta;

maxsus kiyim kiyishdan oldin va ish joyida (ish boshlashdan oldin).

93. Ish joyidagi gigiyena talablari quyidagilardan iborat:

ishlab chiqarish chiqindilarini muntazam ravishda maxsus konteynerlarga tashlash;

ish jihozlarini toza saqlash;

ayni paytda foydalanilmayotgan buyumlar va asbob-anjomlarni yigʻishtirib qoʻyish;

qadoqlash uchastkasida oʻram materiallari qatʼiy belgilangan joyda, plastikdan yasalgan tagliklar ustida polga tegmaydigan holatda (1 smena uchun yetarli miqdorda) joylashishi;

quruq mahsulotlar polga toʻkilib (tushib) ketgan vaziyatda quruq vositalar yordamida yigʻishtirishni amalga oshirish, zarur boʻlganda yuvish vositasidan foydalangan holda namlantirib tozalashni bajarish va polni quritish.

Tozalash inventarlarini (choʻtkalar, shvabralar va boshqalar) polda, texnologik uskunalar ustida qoldirish ruxsat etilmaydi.

94. Dori qutilari texnologik sexlarning tamburlarida (kiraverish joylarida) va maishiy xonalarda joylashtirilishi lozim. Dori qutilarida oʻtkir hidli dori vositalarini saqlash tavsiya etilmaydi.

95. Mazkur sanitariya qoidalarini ishlab chiquvchilar roʻyxati ilovada keltirilgan.

Tuzni ishlab chiqarish, saqlash, tashish va sotishga qoʻyiladigan gigiyena talablariga ILOVA

Ishlab chiquvchilar roʻyxati:

R.T. Kamilova Sanitariya, gigiyena va kasb kasalliklari ilmiy-tadqiqot instituti direktori v.v.b., t.f.d., professor; A.S. Xudayberganov Sanitariya, gigiyena va kasb kasalliklari ilmiy-tadqiqot instituti, Ovqatlanish gigiyenasi laboratoriyasi mudiri, Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazi, “Gigiyena” kafedrasi professori; A.R. Nosirova Sanitariya, gigiyena va kasb kasalliklari ilmiy-tadqiqot instituti, Ovqatlanish gigiyenasi laboratoriyasining katta ilmiy xodimi; G.M. Israilova Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazi, “Gigiyena” kafedrasi dotsenti, t.f.n; E. B. Navruzov Sanitariya, gigiyena va kasb kasalliklari ilmiy-tadqiqot instituti, Ovqatl�nish gigiyenasi laboratoriyasining katta ilmiy xodimi, t.f.n; M.X. Maxmudova Toshkent davlat stomatologiya instituti ilmiy izlanuvchisi; B.O. Sagdullayeva Sanitariya, gigiyena va kasb kasalliklari ilmiy-tadqiqot instituti katta ilmiy xodimi; B. Bobojonov Sanitariya, gigiyena va kasb kasalliklari ilmiy-tadqiqot instituti doktoranti.

Taqrizchilar roʻyxati:

D.A. Zaredinov Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazi, “Gigiyena” kafedrasining mudiri, t.f.d, professor; F.I. Salomova Toshkent tibbiyot akademiyasi, “Atrof-muhit gigiyenasi” kafedrasi mudiri, t.f.d., professor; M.A. Xamrakulova Sanitariya, gigiyena va kasb kasalliklari ilmiy-tadqiqot instituti, laboratoriya mudiri.