Sut va sut mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi korxonalariga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablarini (0039-22-son SanQvaN) tasdiqlash toʻgʻrisida (34-son)

23.11.2022

Oʻzbekiston Respublikasi sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi xizmatining

qarori

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2023-yil 11-yanvarda hisobga olindi, hisob raqami 133]

Oʻzbekiston Respublikasining “Aholining sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi toʻgʻrisida”gi Qonuni va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 25-iyuldagi PF-6035-son “Koronavirus pandemiyasini yumshatish, aholining sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi va salomatligini saqlash tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Farmoniga muvofiq, Oʻzbekiston Respublikasi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi xizmati qaror qiladi:

1. Sut va sut mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi korxonalarga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablari (0039-22-son SanQvaN) ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. “Sut va sut mahsulotlarini ishlab chiqarish sanitariya qoidalari va normalari” (0281-09-son SanQvaN) oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin.

3. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti xuzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil, Oʻzbekiston Respublikasi Savdo-sanoat palatasi, Monopoliyaga qarshi kurashish qoʻmitasi hamda Veterinariya va chorvachilikni rivojlantirish davlat qoʻmitasi bilan kelishilgan.

4. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Boshliq B. YuSUPALIYEV

Toshkent sh.,

2022-yil 23-noyabr,

34-son

Kelishildi:

Veterinariya va chorvachilikni rivojlantirish davlat qoʻmitasining raisi B. NORQOBILOV

2022-yil 16-noyabr

Oʻzbekiston Savdo-sanoat palatasi raisi D. VAXABOV

2022-yil 1-noyabr

Monopoliyaga qarshi kurashish qoʻmitasi raisi Sh. ShARAXMETOV

2022-yil 19-oktabr

Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil D. KASIMOV

2022-yil 17-oktabr

Oʻzbekiston Respublikasi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi xizmatining 2022-yil 23-noyabrdagi 34-son qaroriga ILOVA

Sut va sut mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi korxonalarga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablari (0039-22-son SanQvaN)

Mazkur sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari (bundan buyon matnda sanitariya qoidalari deb yuritiladi) sut va sut mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi korxonalarning faoliyatiga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena va epidemiyaga qarshi talablarni belgilaydi.

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Mazkur sanitariya qoidalari tashkiliy-huquqiy shakli va mulkchilik shaklidan qatʼi nazar, faoliyati sut va sut mahsulotlarini ishlab chiqarish bilan bogʻliq boʻlgan barcha korxonalarga tatbiq etiladi.

2. Sut va sut mahsulotlarining xavfsizlik mezonlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 7-iyuldagi 474-son qarori bilan tasdiqlangan Sut va sut mahsulotlarining xavfsizligi toʻgʻrisidagi umumiy texnik reglament va SanQvaN 0366-19-son “Oziq-ovqat xavfsizligi boʻyicha gigiyena normativlari”da belgilab berilgan.

3. Ushbu sanitariya qoidalarida quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:

sut — mexanik va/yoki issiq harorat bilan ishlovdan oʻtgan, qishloq xoʻjaligi hayvonlarining sut bezlari normal fiziologik sekretsiyasining foydalanishga tayyor mahsulot;

sut mahsuloti — xom (yoki qayta ishlangan) sutdan va/yoki uning tarkibiy qismlaridan va/yoki sut mahsulotlaridan sutni qayta ishlash uchun qoʻshimcha mahsulotlarni qoʻshgan holda yoki qoʻshmasdan tayyorlanadigan (sut saqlovchi mahsulotlarni ishlab chiqarish jarayonida olingan sutni qayta ishlash mahsulotlari bundan mustasno), sutni qayta ishlash uchun funksional zarur boʻlgan tarkibiy qismlarni oʻz ichiga olgan sutga xos boʻlmagan yogʻ va oqsillar qoʻshilmagan oziq-ovqat mahsuloti;

xavf — oziq-ovqat mahsulotida mavjud boʻlgan potensial xavf-xatarlarning (biologik, kimyoviy, fizikaviy va boshqa omillar) isteʼmolchilar hayoti va sogʻligʻiga salbiy taʼsir koʻrsatish ehtimoli;

xavfni baholash — ilmiy maʼlumotlar va usullarga asoslangan holda xavfli omillarning xususiyatlarini aniqlash, taʼsirini baholash va xavfni tavsiflash bosqichlardan iborat boʻlgan jarayon;

xavfni boshqarish — xavf-xatarlarni va boshqa omillarni baholash natijasida ularni bartaraf qilish maqsadida ogohlantiruvchi choralarni ishlab chiqish va qoʻllash jarayoni;

xavfni tahlil qilish — mavjud maʼlumotlardan foydalangan holda xavfni baholash, xavfni boshqarish va xavf toʻgʻrisida maʼlumot berish oʻzaro bogʻliq uchta tarkibiy qismdan iborat xavf-xatarlarni aniqlash va xavfni tahlil qilish jarayoni;

xavf-xatar manbai — oziq-ovqat mahsuloti yoki uning tarkibida mavjud boʻlgan inson hayoti va salomatligiga salbiy taʼsir koʻrsatadigan biologik, kimyoviy, fizikaviy va boshqa omillar.

2-bob. Ishlab chiqarishni tashkil etish boʻyicha sanitariya-gigiyena va epidemiyaga qarshi talablar

4. Sut va sut mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi korxonalarning sanitariya himoya mintaqasi SanQvaN 0350-17-son “Oʻzbekiston Respublikasi aholi turar-joy atmosfera havosini muhofaza qilish sanitariya qoidalari va normalari”ga muvofiq belgilanadi.

5. Ishlab chiqarish sexlarini yertoʻla xonalari va bino devorining eng pastki qismi (tsokol) qavatlarida joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

3-bob. Korxona hududini loyihalashtirishga boʻlgan sanitariya-gigiyena talablar

6. Sut va sut mahsulotlari ishlab chiqaruvchi korxonalar shamol yoʻnalishini eʼtiborga olgan holda, turar joy binolari, davolash-profilaktika va madaniy-maishiy muassasalardan keyin, zararli moddalar ajratib chiqaruvchi ishlab chiqarish korxonalardan oldin joylashtirilishi lozim.

7. Korxona hududidagi binolar, qurilmalar va moslamalarni joylashtirish yuk tashish yoʻllarini toʻsmagan holda quyidagilarni tashish imkoniyatini taʼminlashi lozim:

xomashyo va tayyor mahsulotlar;

oziq-ovqat mahsulotlari;

mol, goʻng, ishlab chiqarish chiqindilari.

8. Korxona hududini loyihalashtirishda yogʻingarchilik va oqava suvlarning oqib ketishi koʻzda tutilishi kerak. Bunda, mahsulotlarni saqlash bazasidan, sanitariya bloki va yoqilgʻi xoʻjaligidan chiqadigan chiqindi suv korxonaning qolgan qismiga tushmasligi lozim.

9. Korxona hududi toza holda saqlanishi kerak. Unda tozalash ishlari har kuni oʻtkaziladi.

10. Qattiq chiqindilarni yigʻish uchun qopqoqli metall baklar yoki metall konteynerlardan foydalaniladi, ular qoʻyiladigan maydon bak va konteynyer egallagan joydan uch karra katta boʻlgan asfaltlangan yer boʻlishi kerak. Bunday maydonlar ishlab chiqarish va yordamchi xonalardan 25 metr uzoqda joylashtirilishi kerak.

11. Chiqindi qutilari va konteynerlar uchdan ikki qismi toʻlmasdan kuniga kamida bir marta boʻshatiladi va yigʻib olinadi. Chiqindi qutisi boʻshatilgandan soʻng, qutilar yuviladi va dezinfeksiya qilinadi.

4-bob. Ishlab chiqarish sexlari va yordamchi xonalarga boʻlgan sanitariya-gigiyena talablari

12. Ishlab chiqarish sexlari bilan maishiy xonalar alohida joylashtirilishi kerak. Xonalar koʻp yoki bir qavatli ishlab chiqarish binolarida joylashtirilishi mumkin.

13. Ishlab chiqarish sexlarining joylashuvi texnologik jarayondagi texnologik kommunikatsiyalar (sut oquvchi tarmoq) hamda xomashyo va tayyor mahsulot tarmoqlarining ketma-ketligini taʼminlashi lozim.

14. Korxona binosiga kirish eshigi oldida poyafzalni loydan tozalash uchun kurakcha, panjara yoki metall toʻr, bino ichidagi ishlab chiqarish sexlari va maishiy xonalarda esa dezinfeksiyalovchi gilamchalar boʻlishi kerak.

15. Sutni qabul qilib olish yopiq xonalarda yoki ayvonchali yuk tushirish platformasida amalga oshirilishi lozim.

Xona yoki platforma sutni qabul qilib olish uchun sutni haydovchi moslama (kronshteyn) va shlang bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Sisterna yoki flyagadan sutni haydovchi shlang uzunligi 80 — 100 sm zanglamaydigan poʻlatdan tayyorlangan poynak bilan tugashi lozim. Sisternadan sutni haydash uchun tsisternaning chiquvchi trubasiga ulangan ilmoqli-poynakli shlangadan foydalanish zarur.

16. Sut va sut mahsulotlarini ishlab chiqarish korxonasidagi bolalar sut mahsulotlarini ishlab chiqarish boʻyicha sexlar asosiy ishlab chiqarish xonalaridan alohida joylashtirilgan boʻlishi lozim.

Bolalar sut mahsulotlarini ishlab chiqarish maxsus korxonalardagi tayyor mahsulotni qadoqlash, bakteriotsid lampalar bilan taʼminlangan alohida xonalarda amalga oshirilishi kerak.

17. Em-xashak mahsulotlari saqlanadigan boʻlim sut mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi sexlardan ajratilgan boʻlishi kerak.

Ozuqaviy komponentlar, materiallar, zahiralarni tayyorlash va saqlash alohida xonalarda amalga oshirilishi kerak.

Oziq-ovqat mahsulotlarini maʼlum tartibda saqlash uchun tagliklar, soʻrilar, konteynerlar boʻlishi kerak.

18. Achitqini tayyorlaydigan boʻlimlar ishlab chiqarish xonalaridan alohida va achitqi ishlatadigan sexlarga yaqin boʻlishi kerak. Achitqi tayyorlanadigan xonalar bir-biriga oʻtuvchi shaklda joylashtirilmasligi kerak. Achitqi tayyorlanadigan boʻlimga kirish eshigi oldida sanitar kiyimni almashtirish uchun tambur va dezinfeksiyalovchi gilamcha boʻlishi kerak. Achitqi boʻlimi alohida xonalar jamlanmasiga ega boʻlishi kerak.

19. Un, shakar, oqsil qoʻshimchalari va boshqalardan iborat boʻlgan ozuqaviy komponentlarning eritmalarini tayyorlash alohida xonalarda amalga oshirilishi kerak.

20. Asosiy ishlab chiqarish sexi, achitqi tayyorlanadigan boʻlim va laboratoriyalar devorlari balandligi 2,4 metrdan past boʻlmagan holda sirlangan plitkalar bilan qoplanishi kerak. Ushlab turuvchi konstruksiyalarning yuqori va pastki qismi suv-emulsiyaviy yoki boshqa boʻyoqlar bilan boʻyaladi.

Tayyor mahsulotlar saqlanadigan issiq va salqin kameralar emulsiyaviy yoki boshqa ruxsat etilgan boʻyoqlar bilan boʻyalishi kerak.

21. Asosiy va yordamchi sexlarning shifti suyuq emulsiyaviy boʻyoqlar bilan boʻyalishi yoki oqlanishi kerak.

22. Barcha ishlab chiqarish va yordamchi xonalarning devori, shifti zaruratga qarab boʻyalishi yoki oqlanishi kerak, bunda ochiq ranglardan foydalanish lozim. Oqlash bilan bir vaqtda oʻrab turuvchi konstruksiyalar yuzasi dezinfeksiyalanadi.

23. Ishlab chiqarish xonalarining poli tekis yuzali, kislota va ishqorlarga chidamli, suv oʻtkazmaydigan materiallar bilan qoplangan, usti yopiq idish va traplar (koʻchma zinapoya) tomoniga qiya holatda boʻlishi lozim.

24. Sex ichidagi suv taʼminoti, kanalizatsiya, bugʻ, gaz quvurlari maxsus ranglarda boʻyalgan boʻlishi lozim.

25. Ishlab chiqarish xonalarida chiqindilar uchun qopqoqli pedalli baklar hamda chiqindilarni yigʻish uchun polimer materiallardan tayyorlangan idishlar joylashtirilishi kerak. Chiqindilar uchun foydalanilgan bak va idishlar har kuni tozalanishi, yuvish vositalari bilan yuvilishi va dezinfeksiyalovchi vositalar bilan zararsizlantirilishi kerak.

Ishlab chiqarish xonalarida texnologik jarayonda foydalanilmaydigan inventar, jihozlar va chiqindilarni saqlash mumkin emas.

26. Tozalash inventarlarni yuvuvchi va dezinfeksiyalovchi vositalarni saqlash uchun alohida xona (joy) koʻzda tutilishi, ular ifloslangan suvni toʻkish uchun issiq va sovuq suvli rakovina, quritgich va shkaflar bilan jihozlanishi, kichik quvvatli korxonalar uchun esa jihozlangan, devorga qurilgan shkaf yoki tokchalar boʻlishi kerak. Tozalash inventarlari markirovkalangan boʻlishi kerak.

27. Korxonaning ish rejasida umumiy tozalash va barcha xonalar, jihozlar, inventarlarni dezinfeksiya qilish, shuningdek joriy taʼmirlashni oʻtkazish uchun oyda bir martadan kam boʻlmagan sanitar kunlarni koʻzda tutish lozim.

28. Bolalar sut mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi sexlar, achitqi tayyorlash boʻlimlari doimo tozalanib, dezinfeksiyalanadi.

29. Ishlab chiqarish xonalari pollarini tozalash ish jarayonida va ish smenasi tugagandan soʻng zarurat boʻyicha namli usul bilan oʻtkazilishi lozim.

30. Togʻora, idishlar, rakovinalar, qoʻl yuvish vositalari va urnalarni ifloslanish darajasiga qarab va ish smena yakunlangandan keyin yaxshilab tozalanishi, yuvilishi va dezinfeksiya qilinishi kerak.

31. Zinapoya panjaralari va pillapoyalari ifloslanish darajasiga qarab sutkada bir martadan kam boʻlmagan holda yuviladi. Toʻsiqlar har smenada dezinfeksiyalovchi eritma bilan namlangan mato bilan artilishi kerak.

32. Har bir sex va ishlab chiqarish korpusiga kirish eshiklari oldidagi dezinfeksiyalovchi gilamchalar har smenada dezinfeksiyalovchi eritma bilan namlanib turilishi kerak.

33. Mahsulotni saqlash uchun ishlab chiqarish xonalari, saqlash kameralari va omborxonalardagi havo harorati va nisbiy namlik SanQvaN 0324-16 “Ishlab chiqarish xonalari mikroiqlimining sanitariya-gigiyena normativlari”da oʻrnatilgan talablarga muvofiq boʻlishi lozim.

5-bob. Maishiy xonalarga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablari

34. Maishiy xonalar alohida turgan binolarda, yonma-yon turgan binolarda yoki asosiy ishlab chiqarish binosining ichida joylashtiriladi.

35. Ishlab chiqarish sexlarida ishlovchilar uchun moʻljallangan maishiy xonalar tarkibiga quyidagilar kiritiladi:

ustki kiyim, uy kiyimi, ish kiyimi, sanitar (maxsus) kiyim va poyafzal saqlanadigan garderob;

toza va kir sanitar kiyimlar saqlanadigan boʻlim;

dush, hojatxona, ayollarning shaxsiy gigiyena xonasi;

salomatlik punkti yoki tibbiy koʻrik xonasi, ovqatlanish punkti;

tozalash inventarini saqlash va sanitar tozalash uchun xonalar.

36. Ish va sanitar kiyimlar uchun moʻljallangan shkaf ustki kiyim va uy kiyimlari uchun moʻljallangan shkaflardan alohida xonalarda joylashtirilishi kerak.

37. Dush kiyim ilinadigan shkaf bilan yonma-yon joylashtirilishi kerak. Bunda dushga kirish eshigi oldida alohida kiyim ilgichlar va oʻrindiqlar bilan jihozlangan xona boʻlishi lozim.

38. Ishlab chiqarish sexlari, boshqaruv va oʻquv xonalari, umumiy ovqatlanish xonalari, salomatlik punkti boʻlimlarining yuqorisiga hojatxona, dush, ayollar gigiyena xonasi va yuvinish xonalarini joylashtirish taqiqlanadi.

39. Hojatxonalar oʻzi yopiladigan eshiklar, kirish eshigi oldida dezinfeksion gilamchalar bilan taʼminlangan boʻlishi, unitazlar suvni tushirish uchun moslamaga, vodoprovod kranlari maxsus boshqaruvga ega boʻlishi kerak.

40. Qoʻl yuvish uchun rakovinalar sovun, choʻtka, qoʻllarni dezinfeksiya qilish uchun qurilmalar, qoʻl quritish moslamasi yoki bir marta qoʻllaniladigan sochiqlar bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.

41. Smenada 5 tonnagacha sutni qayta ishlovchi va kanalizatsiya oʻtkazilmagan joyda joylashgan korxonalar uchun hojatxonalar ishlab chiqarish va ombor xonalaridan kamida 30 metr uzoqlikda tashkil etilishi kerak.

42. Maishiy xonalardagi toʻsiq yuzalarini pardozi quyidagicha boʻlishi kerak:

dushdagi devorlarning 1,8 metr balandlikkacha boʻlgan qismi — sirlangan plitkalar bilan qoplangan;

sanitar kiyimi va matolar saqlanuvchi xona, ayollarning shaxsiy gigiyena xonalari — 1,5 metr balandlikkacha sirlangan plitka bilan qoplangan, undan yuqori turgan panellar va undan pastda turuvchi konstruksiyalar suv emulsiyaviy yoki boshqa ruxsat etilgan boʻyoqlar bilan boʻyalgan;

dush boʻlimidagi shift moyli boʻyoq bilan boʻyalgan, qolgan barcha xonalarda esa shift ohak bilan oqlangan;

barcha maishiy xonalarning poli sopol plitkalar bilan qoplangan boʻlishi kerak.

43. Har kuni maishiy xonalar ish yakunlangandan soʻng yaxshilab tozalanishi zarur.

44. Barcha panellarni (plitka bilan qoplangan yoki moyli boʻyoq bilan boʻyalgan) har kuni namli mato bilan artish va har hafta dezinfeksiya qilish kerak.

45. Ayollarning shaxsiy gigiyena xonasi va sanitariya tarmoqlari smenada ikki martadan kam boʻlmagan holda yuvuvchi va dezinfeksiyalovchi vositalar bilan tozalanishi kerak.

Hojatxonaga kirganda qoʻl bilan tegish mumkin boʻlgan barcha joylar dezinfeksiyalovchi eritma bilan artiladi.

Ifloslanish darajasi boʻyicha unitazlar yuzasi dezinfeksiyalovchi vositalar yordamida tozalanadi va yaxshilab yuvib tashlanadi.

Hojatxonaga kirish oldidagi gilamcha smena davomida ikki martadan kam boʻlmagan holda yangi dezinfeksiyalovchi eritma bilan namlanishi lozim.

46. Ovqatlanish punktlari alohida turgan binolarda yoki maishiy xonalar tarkibida joylashtiriladi. Ulardagi oʻrinlar soni smenadagi ishchilar sonini hisobiga belgilanadi.

Oshxonaga kirish eshigi oldida sanitar kiyimlar uchun ilgichlar, qoʻl yuvish uchun issiq va sovuq suv, sovun va qoʻl quritish moslamasi koʻzda tutilishi kerak. Ishchilar soniga mos boʻladigan kiyim ilgichli shkaflar tashkil etiladi.

Oshxona (bufet) mavjud boʻlmaganda ovqatlanish uchun alohida xona boʻlishi kerak, xona sanitar kiyimlar uchun ilgichlar, suv qaynatish moslamasi, qoʻl yuvish moslamasi, stol va stullar bilan jihozlanishi kerak. Bevosita sexlarni oʻzida ovqat isteʼmol qilish mumkin emas.

6-bob. Suv taʼminoti va kanalizatsiyaga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablari

47. Korxonalar ichishga yaroqli suvning yetarli miqdori bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.

48. Ichimlik suv tizimining kirish joyi alohida yopiladigan xonada boʻlishi va zaruriy texnik hamda sanitar holatda saqlanishi, monometrlarga, suvdan namuna olish uchun joʻmraklarga, suv oqimini qaytishga yoʻl qoʻymaydigan teskari klapanlarga, trap (koʻchma zinapoya) larga ega boʻlishi kerak. Korxonada ichimlik va kanalizatsiya tarmoqlarining sxemasi mavjud boʻlishi kerak.

49. Sut va sut mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi korxonalarning suv taʼminoti tizimida suv isteʼmolining eng yuqori vaqtida va favqulodda vaziyatlarda korxonalarni uzluksiz suv bilan, xlorlash yoki ultrabinafsha dezinfeksiyalash uchun doimiy oqim tezligini taʼminlash uchun kamida ikkita toza suv rezervuari boʻlishi kerak. Rezervuarlardagi suv almashinuvi 48 soatdan ortiq boʻlmagan muddatda amalga oshirilishi kerak. Har bir rezervuarda texnologik va maishiy ehtiyojlar uchun kunlik suv talabining yarmi saqlanishi kerak.

50. Ichimlik suv tarmogʻi va suv saqlovchi rezervuarlarning dezinfeksiyasi sanitariya-epidemiologiya xizmatining xududiy tuman (shahar) boʻlimlari koʻrsatmalari va nazorati ostida olib borilishi va maxsus jurnalga qayd etilishi kerak.

51. Sut va sut mahsulotlarini ishlab chiqarish, jumladan yuvish va dezinfeksiyalovchi eritmalarni tayyorlash, jihozlar, sutli tsisternalar, trubalar tizimi, flyagalar, shisha idishlarni yuvish va chayish, bolalar sut mahsulotlarini sovitish, texnologik bugʻni tayyorlash bilan bogʻliq boʻlgan texnologik ehtiyojlar va maishiy maqsadlar uchun qoʻllaniladigan suv Oʼz DST 950:2011 “Ichimlik suvi. Gigiyenik talablar va sifatni nazorat qilish” talablariga mos boʻlishi lozim.

Sut mahsulotlarini sovutish uchun texnologik apparatlarda yopiq tizimlarda harakatlanadigan, harorati 1-2°C boʻlgan muzdek ichimlik suvidan foydalaniladi.

Sovutish va pasterizatsiya qurilmalarining suvli boʻlimlaridagi suvdan boyler qurilmalarida avvaldan 80°C dan past boʻlmagan haroratgacha qizdirish sharoitidan soʻng issiq suv tizimi uchun (oshxona idishlarini yuvishda, jihozlar, rezervuarlar (maxsus katta idish), flyagalarni toʻldirib, ishlab chiqarish kiyimlarini yuvish, pollarni artish) foydalaniladi.

52. Texnik maqsadlarda ishlatiladigan suv xoʻjalik-ichimlik suvidan alohida boʻlishi kerak. Suv taʼminotining har ikki tizimi hech qayerda oʻzaro kesishmasligi kerak, trubalari bir-biridan farq qiluvchi ranglar bilan boʻyalishi lozim.

Suv taʼminotining har ikki tizimidan suv olish nuqtalari mos holdagi “xoʻjalik-ichimlik”, “texnik” yozuvlari bilan qayd etilishi lozim.

Sut mahsulotlari ishlab chiqarish korxonasida texnik maqsadlarda ishlatiladigan suv tarmogʻining sxemasiga ega boʻlishi lozim.

Suv taʼminotining tarmoqlari foydalanishga topshirishdan oldin, shuningdek foydalanish jarayonida davriy ravishda sanitariya-epidemiologiya xizmatining tuman (shahar) boʻlimlari bilan kelishilgan reja asosida dezinfeksiyalanishi lozim.

Ichimlik va oqava suv quvurlarini taʼmirlash ishlarida avariya holati kuzatilsa maʼlumotlarni mazkur sanitariya qoidalarining 1-ilovasiga muvofiq avariyani aniqlash va bartaraf etish hisobot jurnaliga qayd etiladi.

53. Profilaktika maqsadlarida texnik sozlikni har yilda tekshirishni koʻzda tutish lozim va zarurat boʻlganda suv taʼminoti manbalari, ichimlik suv tarmogʻi, suv saqlash rezervuarlari va boshqalarni taʼmirdan oʻtkazish kerak.

54. Ichimlik suv tarmogʻidagi har bir taʼmirlash ishlaridan soʻng keyinchalik korxonaga berishdan oldin laboratoriya tekshirishlarni oʻtkazish bilan albatta yuvish va dezinfeksiyadan oʻtkazish zarur. Suvni nazorat sinamalari bevosita yakuniy dezinfeksiyadan soʻng olinadi va bunda namunalar epidemiologik jihatdan eng xavfli deb hisoblangan 5 nuqta (kirish joyi, toza suv saqlash rezervuari, achitqi tayyorlash boʻlimi, shisha idishlarni yuvish mashinasi oldi va apparat sexi)dan olinadi. Ichimlik suv tarmogʻi va kanalizatsiyadagi taʼmirlash ishlari va avariyalarning sabablarini hisobga olish va qayd etish, shuningdek bugʻni mavjud emaslik sabablarini maxsus jurnalga kiritish lozim, unda avariyaning yuzaga kelgan joyi, sanasi, vaqti va taʼmirlash ishlarini oʻtkazish vaqti va hokazolar qayd etilishi lozim.

55. Ishlab chiqarish xonalarida quyidagilar koʻzda tutilishi kerak:

pol mahsulot yoki chiqindi suv bilan ifloslanishi mumkin boʻlgan sexlarda issiq va sovuq suv berilishi bilan yuvish joʻmraklari (sexning har 500 m2 maydoniga 1 kran hisobidan) tashkil etiladi, bunday kranlar bitta xonada kamida 1 ta boʻlishi kerak, shlanglarni saqlash uchun kronshteynlar ham boʻlishi kerak;

qoʻl yuvish rakovinalari, sovun, choʻtka, dezinfeksiyalovchi eritmalar, bir marta qoʻllaniladigan sochiqlar, qoʻl quritish moslamalar bilan taʼminlanishi kerak. Bunda, qoʻl yuvish rakovinalari har bir ishlab chiqarish xonasiga kirish oldida, shuningdek har bir ish oʻrnidan 15 metrdan kam boʻlmagan masofada qoʻllash uchun qulay boʻlgan joylarda joylashtiriladi;

ish oʻrinlari uzluksiz ichimlik suvi bilan taʼminlanishi kerak.

56. Mahalliy tozalash inshootlari mavjud boʻlganda, oqava suvlarini chiqarib tashlash jarayoni ochik suv xavzalarini oqava suvlardan ifloslanishning oldini olishga qaratilgan boʻlishi kerak.

57. Korxona hududi hovlisidagi kanalizatsiya tarmoqlarini ichimlik suv tarmoqlaridan pastda joylashtirish maqsadga muvofiq. Ichimlik suv va kanalizatsiya tarmoqlarini bir xil darajadagi chuqurlikda joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

58. Sut mahsulotlarini ishlab chiqarish korxonalaridan hosil boʻlayotgan oqava suvlar suv havzalariga tashlanishidan oldin aholi yashash punktlarida mavjud boʻlgan tozalash inshootlari yoki xususiy tozalash qurilmalarida mexanik, kimyoviy va (zarurat boʻlganda) toʻliq biologik tozalanishi kerak.

Ishlab chiqarish va maishiy oqava suvlarni tegishli tozalashsiz ochiq suv havzalariga va quduq qurilmalariga tashlash mumkin emas.

59. Doimiy ish oʻrinlari ochiq texnologik jihozlarning yuqorisida texnologik oqava suvli traplar, ariqchalar va osilib turuvchi kanalizatsiya trubalari, maishiy oqava suvli kanalizatsiya trubalarini joylashtirish taqiqlanadi.

60. Maishiy oqava suvi trubasi oziq-ovqat mahsulotini saqlash va qayta ishlash uchun moʻljallangan ishlab chiqarish xonalari orqali oʻtmasligi kerak.

7-bob. Yoritilganlik, isitish tizimi, ventilatsiya va havoni konditsionerlashga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablari

61. Alohida sanitar rejimni talab etuvchi xonalarda (achitish sexi, pishloqni plyonkaga qadoqlash boʻlimi, bolalar sut mahsulotlarini qadoqlash, laboratoriya bokslar va boshqalar) havoni zararsizlantirish uchun bakteriotsid lampalarni oʻrnatish koʻzda tutilishi kerak. Bakteriotsid lampalarning ish rejimi ulardan foydalanish boʻyicha yoʻriqnoma talablariga mos boʻlishi lozim.

62. Sut va sut mahsulotlarini ishlab chiqarish korxonalarining ishlab chiqarish va maishiy xonalari havoni olib keluvchi, olib ketuvchi umumalmashinuvchi mexanik ventilatsiya yoki konditsionerlash, zarurat boʻlganda mahalliy ventilatsiya bilan taʼminlanishi kerak.

63. Maishiy xonalar, hojatxonalar, achitqi tayyorlash xonalari, laboratoriyalar umumalmashinuv va mahalliy ventilatsiyaning oʻzaro bogʻliq boʻlmagan tizimlariga ega boʻlishi kerak.

64. Ishlab chiqarish xonalariga beriladigan havo oqimi changdan tozalanishi lozim. Achitqi va ochiq texnologik jarayonli ishlab chiqarish xonalari, bolalar sut mahsulotlari sexi, aseptik sharoitda sterillangan sut quyish boʻlimlariga keluvchi havo oqimi tozalash filtrlarida changdan tozalanishi lozim.

65. Havo olib keluvchi ventilatsiyaning pastki qismi yer sathidan 2 metrdan past boʻlmagan balandlikda joylashishi kerak.

Soʻrib oluvchi ventilatsiya orqali chiquvchi havo sut mahsulotlarini ishlab chiqarish korxonasining tomidan 1 metr dan past boʻlmagan balandlikdagi soʻrib oluvchi shaxtalar orqali chiqarib yuborilishi kerak.

66. Ventilatsiya tizimidan atmosferaga chiquvchi havo va olib keluvchi ventilatsiyaning havo qabul qiluvchi moslamalari orasidagi masofa gorizontal boʻyicha 10 metrdan yoki vertikal boʻyicha 6 metrdan kam boʻlmagan holda joylashtirilishi kerak.

8-bob. Atrof-muhitning sanitariya muhofazasi

67. Sut va sut mahsulotlarini ishlab chiqarish korxonalaridan atmosferaga tarqalayotgan gaz va aerozol chiqindilari, separator chiqindilari oqava suvlar tarkibiga tushishi, shuningdek, yogʻlar va oqsil chiqindilari, qayta ishlangan kimyoviy reagentlar, dezinfeksiyalovchi va yuvish vositalari hamda boshqalar hisobiga atrof-muhit ifloslanishining oldini olish choralari koʻrilishi kerak.

68. Korxonada ishlab chiqarish va maishiy oqava suvlarni yigʻish va oqizish uchun kanalizatsiya boʻlishi kerak. Kanalizatsiya tizimi aholi turar joy punktlari kanalizatsiya tizimiga ulangan boʻlishi yoki xususiy tozalash inshootlari tizimiga ega boʻlishi kerak.

69. Korxona oqava suvlarini aholi turar joy punktining kanalizatsiya tizimiga oqizishdan oldin mahalliy tozalash qurilmalaridan oʻtkazilishi lozim.

70. Korxonaning oqava suvlari epidemiologik jihatdan xavfli boʻlgan holatlarda, ular suv obyektlariga tashlanishi taqiqlanadi.

71. Sut va sut mahsulotlarini ishlab chiqarish korxonalarida sutni quritish va quruq sut mahsulotlarini qadoqlash, erigan pishloqni dudlashda, pishloqni parafinlashtirish va boshqalarda gaz hamda bugʻlarning ajralishi kabi texnologik jarayonlar bilan bogʻliq boʻlgan atmosfera havosini zararli chiqindilardan tozalash boʻyicha chora-tadbirlar ishlab chiqilishi kerak.

72. Aerozollarni oʻzida saqlagan qayta tozalangan havo atmosfera havosiga chiqarilishdan oldin filtrlarda tozalanishi kerak.

73. Qattiq chiqindilarni qopqoqli metal idishlarda yoki konteynerlarda yigʻilishi hamda alohida ajratilgan chiqindixonalarga olib borib tashlanishi kerak.

9-bob. Texnologik uskunalar, jihozlar, inventarlar, idishlar va taralarga qoʻyilgan sanitariya-gigiyena talablari

74. Sut va sut mahsulotlarini qadoqlash uchun koʻzda tutilgan polimer va boshqa sintetik materiallardan tayyorlangan buyumlar, plyonka, inventar, tara (maxsus idish), idishlar, apparatlar va texnologik jihozlar, oziq-ovqat mahsulotlari bilan aloqada boʻluvchi materiallar xavfsiz boʻlishi kerak.

75. Vannalar, metall idishlar va togʻoralar silliq, ichki tomoni oson tozalanadigan, yoriqlarsiz, tirqishlarsiz, chiqib turgan murvatsiz boʻlishi kerak.

76. Texnologik jihoz va apparatlar tashqi tomondan zararli qoʻshimchalar saqlamagan, ochiq rangdagi boʻyoqlar bilan boʻyalishi kerak (zanglamaydigan material bilan qoplangan yoki tayyorlangan jihozlardan tashqari). Idishlar va inventarlar tarkibida qoʻrgʻoshin, xrom, kadmiy saqlagan boʻyoqlar bilan boʻyash taqiqlanadi.

77. Ishchilar uchun jihozlarni ishlata olish, ishlab chiqarish jarayoni, xomashyo sifatini nazorat qilish, xona va jihozlarni yuvish, tozalash hamda dezinfeksiya qilish imkoniyati taʼminlash maqsadida jihozlar qulay joylashtirilishi lozim.

78. Sut, qaymoq, smetana va boshqa sut mahsulotlarini tayyorlash va saqlash uchun rezervuarlar (tvorog va pishloqni qayta ishlash rezervuarlari bundan mustasno) zich yopiladigan qopqoqlar bilan taʼminlangan boʻlishi lozim.

79. Sut mahsulotlari tayyorlanadigan apparatlar, vannalar va boshqa jihozlar suv oqimini sifonli voronka yordamida ajratish orqali oqava suv tizimiga ulanadi.

Uskunalar oqava suv tizimiga toʻgʻridan toʻgʻri ulash va ulardan suvni erga tushishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

80. Korxona ichi transporti va sex ichi taralari tayyor mahsulot va xomashyoning alohida turlari uchun moʻljallangan boʻlishi va mos holda belgi qoʻyilgan boʻlishi kerak.

10-bob. Uskunalar, jihozlar, idishlar, inventar va taralarga sanitar ishlov berishga boʻlgan talablar

81. Jihoz va apparatlarni sanitar tozalashni oʻrnatilgan davriylikda qatʼiy bajarish uchun har bir sexda yuvish va dezinfeksiya qilishning har oylik jadvali boʻlishi lozim.

82. Dezinfeksiyadan soʻng 6 soatdan ortiq foydalanmagan jihozlar ish boshlashdan oldin ikkinchi marta dezinfeksiyalanadi. Yuvish va dezinfeksiya sifatining mikrobiologik nazorati bevosita ish boshlashdan oldin korxona laboratoriyalarida amalga oshiriladi.

83. Ikki soat va undan ortiq vaqt davomida texnik nosozlik yoki sut berishdagi uzilishlar sababli qurilmalarni majburiy toʻxtash holatlari yuzaga kelganda pasterizatsiyalangan sut yoki meʼyorlashtirilgan aralashmalar idishlardan boʻshatilishi va takroriy pasterizatsiyaga yuborilishi, quvurlar tizimi va jihozlar esa yuvilishi va dezinfeksiyalanishi kerak.

84. Yuvish va dezinfeksiyalovchi eritmalar konsentratsiyasi, harorati va sirkulatsiya vaqti, yuvish davriyligi ularning yoʻriqnomasiga asosan foydalaniladi.

85. Yuvish eritmalari konsentratsiyasini avtomatik nazorat qilish uchun qurilmalar mavjud boʻlmaganda, u smenada tegishli laboratoriya tomonidan 2-3-martadan kam boʻlmagan holda nazorat qilinishi va oʻrnatilgan meʼyorga keltirilishi kerak.

86. Inventarlar, taralar va transport vositalarini yuvish va dezinfeksiya qilish uchun maxsus yuvish joylarini tashkillashtirish kerak. Ushbu joylar ventilatsiya, issiq va sovuq suv, oqava suvlarni chiqarib yuborish, oʻtkir bugʻ yuborish tizimiga hamda suv oʻtkazmaydigan polga ega boʻlishi kerak.

87. Sutni qabul qilishda filtrlovchi materiallar har bir topshiruvchidan sut qabul qilingandan soʻng yuvilishi va dezinfeksiya qilinishi kerak.

Avtomatik hisoblagichlar orqali sut uzluksiz ravishda qabul qilinganda filtrni yuvish va dezinfeksiya qilish smenada bir martadan kam boʻlmagan holda amalga oshirilishi kerak. Sutni davriy ravishda qabul qilishda filtrni yuvish va dezinfeksiya qilish, sutni qabul qilishdagi har bir tanaffusdan soʻng amalga oshirilishi lozim.

88. Oziq-ovqat mahsulotlari bilan aloqada boʻlgan tashish vositalari ish smenasi tugagandan soʻng tozalanadi, sunʼiy yuvish vositasining issiq eritmasi bilan qayta ishlanadi, soʻngra issiq suv bilan yuviladi.

89. Sut tsisternalari har safar sutdan tozalangandan soʻng yuvilishi va dezinfeksiya qilinishi kerak. Yuvilgandan soʻng tsisternalar plombalanishi, bu toʻgʻrisida yoʻl hujjatiga mos belgilar qoʻyilishi lozim.

90. Yirik sigʻimdagi jihoz va quvurlarni yuvish tizimi quyidagi sikllardan tashkil topishi kerak:

pasterizatsiyalanmagan oziq-ovqat komponentlarining eritmalari va xom sut uchun jihozlar va quvurlar;

sterilizatorlar, pasterizatorlar va ular bilan umumiy sxemada ishlovchi jihozlar;

sterillangan sut mahsulotlari uchun rezervuarlar, sut harakatlanadigan quvurlar, quyish avtomatlari;

bolalar uchun sut-qatiq mahsulotlari ishlab chiqarish hududidagi quyish mashinalari, sut harakatlanadigan quvurlar, rezervuarlar;

kefir ishlab chiqarish hududidagi idishlarga quyish mashinalari, rezervuarlar, sut harakatlanadigan quvurlar;

tvorog uchun jihozlar.

91. Besh tonnagacha quvvatdagi bolalar sut mahsulotlarini ishlab chiqarish sexlari uchun jihozlar va quvurlar yuvish tizimi quyidagi sikllardan tashkil topishi kerak:

oziq-ovqat komponentlarining sterelizatsiyalanmagan eritmalari va xom sut uchun jihozlar hamda quvurlar tizimi;

sterilizatorlar, pasterizatorlar va ular bilan umumiy sxemada ishlovchi jihozlar;

sterilizatsiyalangan sut mahsulotlari uchun rezervuarlar, sut harakatlanadigan quvurlar, quyish avtomatlari.

Tvorog ishlab chiqarish uchun jihozlar, sut-qatiq mahsulotlarini ishlab chiqarish uchun jihozlar, kefir, bolalarning nordon sut mahsulotlari va kefirni ishlab chiqarish uchastkalarini quyish avtomatlarini yuvish tartibi yuqorida keltirib oʻtilgan ketma ketlikda oʻtkazilishi lozim.

11-bob. Texnologik jarayonga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablari

92. Sut va sut mahsulotlarini qabul qilish, qayta ishlash va saqlashning barcha jarayonlari ularni puxta tozalik va buzilishdan, ularga yot modda va predmetlarni tushishidan muhofaza qilish sharoitida oʻtkazilishi kerak. Ishlab chiqarish sanitar-gigiyenik holati mazkur sanitariya qoidalarining 2-ilovasiga muvofiq baholanadi.

93. Sut va sut mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi korxonalari tomonidan tasdiqlangan texnologik yoʻriqnomaga rioya etish ustidan javobgarlik masterlar, texnologlar, ishlab chiqarish mudirlari va sex (uchastka) boshliqlari zimmasiga yuklatiladi.

94. Epizootik noxush xududlardan, shu jumladan brutsellyoz va sil kasalliklari aniqlangan xoʻjaliklardan qayta ishlash uchun sut qabul qilinmasligi lozim.

95. Sutni birlamchi qayta ishlash (filtratsiya, sovutish) amalga oshiriladigan korxonada, xom sut saqlanganda, quyidagi qoidalarga rioya etish zarur:

qabul qilingan sovutilgan sut, saqlanayotgan (sovutilgan) sut bilan aralashmasligi;

kislotaligi 18°T dan yuqori boʻlmagan, 4°Cgacha sovutilgan sut joʻnatilguncha 6 soatdan koʻp boʻlmagan vaqt, 6°Cgacha sovutilgani — 4 soatdan koʻp boʻlmagan holda saqlanishi lozim.

Sutni tashish davomiyligi 10 soatgacha boʻlganda, sut 6°Cdan yuqori boʻlmagan haroratda ortilishi kerak, tashish davomiyligi 10 soatgacha boʻlganda sut 4°C dan yuqori boʻlmagan haroratgacha sovutilishi lozim.

Korxonalarda sutni pasterizatsiya qilish quyidagi holatlarda oʻtkaziladi:

kislotaliligi 19-20°Tli sutlar qabul qilinganda;

sutni 6 soatdan koʻp muddatga saqlash zaruriyati yuzaga kelganda;

sutni tashish muddati yuqorida koʻrsatilgan muddatlardan oʻtib ketganda.

96. Bevosita sut qabul qilishdan oldin tsisternaning shlanglari va shtutserlari dezinfeksiyalanishi va ichimlik suv bilan chayib tashlanishi lozim. Sutni qabul qilish tugagandan soʻng shlanglar yuvilishi, dezinfeksiyalanishi, qopqoq yoki suv oʻtkazmaydigan gʻilof bilan yopilishi va kronshteynga osib qoʻyilishi kerak. Sisternaning shlanglari va trubachalarini qayta ishlash uchun yuvish va dezinfeksiyalovchi eritmalar maxsus belgi qoʻyilgan idishlarda saqlanishi kerak.

97. Qabul qilingan sut va qaymoqlar filtrlanishi va zudlik bilan sovutilishi (+4-+2)°C yoki tezlikda pasterizatsiyaga joʻnatilishi kerak. Sovutilgan sutni saqlash muddati +4°Cda 12 soatgacha, +6°Cda 6 soatgacha hisoblanadi.

98. Xom va pasterizatsiyalangan sutni saqlash uchun rezervuarlarga belgi qoʻyilgan boʻlishi lozim.

99. Korxonalarda tozalashning ikki xil usuli qoʻllaniladi:

sutni filtrlovchi matodan oʻtkazish usuli;

tsentrafugalash usuli.

100. Meʼyorlashtirishning maqsadi boʻlib, sutning yogʻliligini qatʼiy maʼlum miqdorgacha keltirish (6, 3,2, 2,5 foiz va boshqalar) hisoblanadi va u faqat sut ishlab chiqarishda bevosita sutni isteʼmol qilish uchun ishlab chiqariladigan korxonalarda oʻtkaziladi.

Yogʻsizlantirilgan sut (yogʻlilikni pasaytirish uchun) yoki qaymoq (yogʻlilikni oshirish uchun) qoʻshish yoʻli bilan sutning yogʻlilik darajasi meʼyorlashtiriladi.

101. Xavfni kamaytirish maqsadida sutni separatsiyalash, meʼyorlashtirish, sut va qaymoqni gomogenizatsiyalash pasterizatsiyadan oldin oʻtkazilishi kerak. Harorat 60 gradusdan past boʻlmagan hollarda gomogenizatsiyani pasterizatsiyadan keyin oʻtkazishga ruxsat beriladi. Pasterizatsiyalangan sutni separatsiyalash holatlarida olingan qaymoqlar, yogʻsizlantirilgan yoki meʼyorlashtirilgan aralashmalarni qoʻshimcha pasterizatsiyalash zarur.

102. Pasterizatsiyali sovutish qurilmalarini ishga tushirishdan oldin apparat bilan ishlovchi xodimlar (har soatda haroratni oʻlchash va jurnalda zaruriy qaydni amalga oshirishga masʼul xodimlar) quyidagilarni tekshirishi lozim:

qurilmalarda haroratni koʻrsatuvchi jihozlarning sozligi;

pasterizatsiyalanmagan sutni qaytish klapanlari ishining sozligi;

sutni pasterizatsiya harorati avtomatik boshqaruv tizimining toʻgʻri ishlashi.

103. Xavfni tahlil qilish uchun apparatning pasterizatsiya haroratini nazorat qilish natijasi har bir ish sikli davomida xodim oʻzining familiyasi, pasterizatorning raqami va tipi, mahsulot nomi, sut aholining qaysi yosh guruhi uchun pasterizatsiyalanayotgani, ishni boshlanishi va yakunlanish vaqti, texnologik jarayonning kechishi (oʻrnatilgan tartibdagi siljishlar sababini tushuntirish bilan sutni pasterizatsiya qilish, yuvish, dezinfeksiya qilish bosqichlari) qayd qilinishi kerak. Nazoratning avtomatlashtirilgan tizimi mavjud boʻlganida kompyuter dasturlari yordamida har bir smenadan oldin muhandis texnolog nazorat jurnalida zaruriy qaydni amalga oshiradi. Haroratning qayd etilgan natijalari laboratoriyada tahlil qilinishi va unda yil davomida saqlanishi kerak.

104. Xavf nuqtalaridagi nazorat qayd qiluvchi qurilmalar mavjud boʻlmaganida pasterizatsiya haroratining nazorati apparat bilan ishlovchi xodimlar va laboratoriya (smenada har 3-4 soatda) tomonidan amalga oshirilishi kerak.

105. Har bir pasterizatordagi sutni pasterizatsiya qilish samaradorligining nazorati mikrobiologik usul bilan tayyor mahsulotning sifatidan qatʼi nazar oʻn kunda bir martadan kam boʻlmagan holda tekshiriladi. Ichak tayoqchalari bakteriyalari guruhini 10 sm3 sutda mavjud boʻlmasligi va 1 sm3 sutda bakteriyalarning umumiy soni 10 000 gacha boʻlganda pasterizatsiya samarali oʻtgan deb hisoblanadi.

Kimyoviy usul (ferment sinamasi) bilan pasterizatsiya samaradorligini aniqlash, har bir rezervuarda uni pasterizatsiyalangan sut bilan toʻldirilganidan soʻng oʻtkazilishi kerak. Sutni qayta ishlash yoki quyishga faqat fosfatazaga manfiy reaksiya olingandan soʻng yuborilishi mumkin.

106. Sutni sterilizatsiyalash liniyasida issiqlik usuli bilan qayta ishlash samaradorligi, sanoat sterilligini aniqlash yoʻli bilan haftada ikki martadan kam boʻlmagan holda nazorat qilinishi kerak.

107. Sut yoki qaymoqni +4±2°C haroratgacha pasterizatsiya qilingandan soʻng quyishga yoʻnaltiriladi. Pasterizatsiyalangan sutni quyish uchun saqlashga yoʻl qoʻyiladigan eng yuqori muddat olti soatdan koʻp boʻlmagan vaqtni tashkil etishi lozim.

Pasterizatsiyalangan sutni quyishgacha olti soatdan ortiq rezervuarlarda saqlash uchun ishlab chiqarish zaruriyati yuzaga kelgan holatlarda (+6±2°C) uni quyishdan oldin takroriy pasterizatsiyaga yuboriladi. Buning imkoni boʻlmaganda korxonada tayyor mahsulotni saqlash muddati qisqartiriladi.

108. Xavf-xatarning oldini olish uchun qoldiq termofil mikrofloraning rivojlanishining oldini olish uchun sutni pasterizatsiyalashdan soʻng zudlik bilan +4-+6°C gacha sovutilishi kerak. Sutni sovutish harorati ustidan doimiy nazorat uchun sovutish moslamalari termometrlar bilan taʼminlanishi kerak.

Sovutilgan, pasterizatsiyalangan sutni saqlash uni haroratni oshiradigan va kislotaliligini koʻpaytiradigan sharoitda oʻtkazilishi lozim, buni ishlab chiqarish laboratoriyasi har uch soatda amalga oshiradi. Pasterizatsiyalangan sutni sut omborida saqlash muddati jurnalda qayd etilishi kerak.

109. Sutni quyish uchun ishlatiladigan tara, flyagalarni yuvish sifati ustidan kuchli nazorat tashkil etilishi lozim. Sut gigiyenik jihatdan xavfsiz boʻlgan idishlarga quyiladi. Sut-qatiq mahsulotlari tayyorlash uchun faqat pasterizatsiyalangan sutdan foydalaniladi, bunda sutga qaraganda pasterizatsiyalashning yuqori harorati (80 — 85 — 90°C) va uzoqroq ushlab turish muddati (mos holda 30, 10 — 15, 3 — 5 min.) qoʻllaniladi. Ichimliklarni baʼzi turlari (prostokvasha, qatiq) uchun sut 3 — 5 soat 95°C da ushlab turiladi va 12 — 20 daqiqa davomida sterillanadi.

110. Fermentlangan sut mahsulotlarini ishlab chiqarishda sut pasterizatsiyadan keyin achitish haroratigacha sovutiladi va darhol achitish uchun yuboriladi. Sutni achitmasdan turib achitish haroratida saqlash qatʼiyan man etiladi. Ishlab chiqarish zaruriyati boʻlganda, pasterizatsiya qilingan sut +4±2°C haroratgacha sovutilishi mumkin va ishlatishdan oldin olti soatdan koʻp vaqt boʻlmagan vaqt davomida saqlanishi kerak. Sut uzoq saqlangan hollarda achitishdan oldin uni qayta pasterizatsiya qilish zarur.

111. Smetana ishlab chiqarish uchun faqat yangi qaymoq ishlatiladi, yuqori kislotali achigan qaymoqdan foydalanish mumkin emas. Smetanani rezervuar usulida yopiq idishlarda ishlab chiqarish kerak. Texnologik koʻrsatmalarda belgilangan qaymoqni pasterizatsiya qilishda haroratga, joriy etilgan kislotalilik meʼyorlariga, achitish harorati va davomiyligiga qatʼiy rioya qilish lozim.

112. Xavfni boshqarish uchun bolalarning sut mahsulotlarini ishlab chiqarishda quyidagi talablar bajarilishi kerak:

achitilgan sut mahsulotlarini ishlab chiqarishda pasterizatsiya qilingan sut yoki aralashmalar +2 — +6°C haroratgacha sovutilishi kerak, shundan soʻng ular quyish uchun yoki keyingi yuqori haroratli ishlov berish uchun yuboriladi.

113. Xavfni boshqarish uchun ishlab chiqarish zarur boʻlganda pasterizatsiyalangan sut yoki aralashmani quyishdan oldin +2 — +5°C haroratda olti soat davomida, +6 — +8°C haroratda koʻpi bilan uch soat davomida saqlanishi kerak.

114. Bolalar sut mahsulotlariga qoʻshiladigan qoʻshimchalar, probiotiklar Vazirlar Mahkamasining 2016-yil 30-apreldagi “Oʻzbekiston Respublikasi sanitariya-epidemiologiya xizmati tizimida ruxsat berish tartib-taomillaridan oʻtish tartibi toʻgʻrisidagi nizomlarni tasdiqlash haqida”gi 131-son qaroriga muvofiq roʻyxatga olinishi kerak.

115. Bolalarning barcha sut mahsulotlari faqat bir martalik isteʼmolga mos keladigan hajmlarda oldindan qadoqlangan shaklda ishlab chiqarilishi kerak.

116. Mahsulotlarga zararli moddalar tushishining oldini olish maqsadida korxonaga yetkazib berilayotgan sut filtrlanishi, sut tozalovchilarda tozalanishi, un, shakar elakdan oʻtkazilishi, mayizlar tozalanishi va yuvilishi, kakao, kofe, vanilin va boshqalarda mexanik aralashmalar borligi tekshirilishi kerak.

117. Pishloqlar (qattiq, yumshoq) faqat pasterizatsiya qilingan sutdan tayyorlanishi kerak. Texnologik koʻrsatmalar va davlat standartlarida belgilangan pishloqlarning yetilish shartlariga qatʼiy rioya qilish zarur.

118. Pishloq saqlash korxonalari tekis yuzali polka va javonlar bilan jihozlangan hamda tozalash va dezinfeksiya qilish imkoniyatiga ega boʻlishi kerak.

Yogʻ va pishloq uchun saqlash xonalari oqlanishi va yiliga kamida ikki marta dezinfeksiya qilinishi va xonalar bu vaqtda mahsulotlardan boʻshatilishi kerak. Plyonkada tuzlash, quritish va pishloqni qadoqlash xonalarida havoni sterillash uchun bakteriotsid lampalar oʻrnatiladi.

119. Taʼmirlash ishlarini amalga oshirish va mahsulotni ishlab chiqish vaqtida binolarni dezinfeksiya qilish qatʼiyan man etiladi, taʼmirlash vositalarini ishlab chiqarish zallarida qoldirishga yoʻl qoʻyilmaydi. Ishlab chiqarish sikli davomida jihozlarni faqat koʻchma ekranlar bilan himoya qilish shart boʻlgandagina taʼmirlashga ruxsat etiladi.

120. Idishlar va qadoqlash materiallarini bevosita ishlab chiqarish zallarida saqlashga yoʻl qoʻyilmaydi. Ular maxsus belgilangan xonada saqlanishi kerak.

121. Tayyor mahsulotni saqlash uchun xona yoki ombordagi harorat va namlik, laboratoriya tomonidan smenada 2-3-marta kuzatilib, natijalari maxsus jurnalda qayd etib borilishi lozim.

12-bob. Achitqi boʻlimiga qoʻyilgan sanitariya-gigiyena talablari

122. Mikrobiologik laboratoriyada laboratoriya achitqisini tayyorlash va sof kulturalar bilan ishlash uchun alohida boʻlim yoki kamera boʻlishi kerak.

Achitqi mahsulotlarini tayyorlash va saqlash uchun ishlatiladigan termostatlar va muzlatgichlar boshqa maqsadlar uchun ishlatilmasligi kerak.

123. Bakterial achitqi kulturalarini tayyorlash boʻlimi ishlab chiqarish binolaridan ajratilgan va achitqi kulturalaridan foydalanuvchi sexlarga yaqin boʻlgan ishlab chiqarish binosida joylashgan boʻlishi kerak. Achitqi mahsulotlari ishlab chiqaruvchi boʻlim bir tomonlama yopiq tipda boʻlishi kerak. Fermentatsiya boʻlimiga kirishda sanitariya kiyimlarini oʻzgartirish uchun vestibyul boʻlishi kerak. Achitqi kulturasi boʻlmasiga kirishda dezinfeksiyalovchi hovuzcha yoki gilamcha boʻlishi kerak.

124. Achitqi boʻlimida quyidagi xonalar alohida ajratilishi kerak:

sof kulturalar uchun achitqilar tayyorlash;

kefir va atsidofil achitqilarini tayyorlash;

idish va jihozlarni yuvish, dezinfeksiya qilish va saqlash.

Kichik korxonalarda (smenada 25 tonnagacha sutni qayta ishlash) va oz miqdorda achitqi, sof kulturalar, kefir va atsidofil boʻyicha achitqilarni bir xonada tayyorlashga ruxsat beriladi. Ularni tayyorlash uchun rezervuarlar va bilan sof kulturalarda va kefirda atsidofil kulturalarni oziqlantirish uchun quvurlar alohida boʻlishi kerak.

125. Achitish boʻlimi orqali magistral kanalizatsiya va kommunikatsiya (bugʻ, sovuq, ventilatsiya) tarmoqlarini oʻtkazishga yoʻl qoʻyilmaydi.

126. Faqat atsidofil kulturani (ozuqa muhiti) tayyorlaydigan va binolarni tozalaydigan xodimlarga atsidofil kultura boʻlimiga kirishga ruxsat beriladi.

127. Pasterizatsiya qilingan sutda achitqini tayyorlashda uni tayyorlashning butun jarayoni (pasterizatsiya, sutni achitish haroratiga sovutish, achitish, fermentatsiya va achitqi sovutish) bir idishda amalga oshirilishi kerak.

128. Yaroqlilik muddati oʻtgan har qanday achitqi (quruq, laboratoriya yoki sanoat), shuningdek, yuqori kislotalilik bilan sanoat achitqisidan foydalanishga ruxsat berilmaydi.

129. Laboratoriya achitqisini tayyorlash, shuningdek, laboratoriyada ishlab chiqarish achitqisini faollashtirilgan bakkonsentrat sifat nazorati korxona mikrobiologi tomonidan amalga oshiriladi. Kichik korxonalarda mikrobiolog boʻlmagan taqdirda laboratoriyada achitqini tayyorlashni maxsus ajratilgan shaxs amalga oshirishi mumkin.

13-bob. Xavfni boshqarish maqsadida ishlab chiqarishda laboratoriya nazoratini tashkil etish

130. Sut va sut mahsulotlari ishlab chiqarish sanoatida laboratoriya nazoratining vazifasi isteʼmolchining hayoti va sogʻligʻi uchun xavfsiz boʻlgan yuqori ozuqaviy qiymatdagi mahsulotlar ishlab chiqarishni taʼminlashdan iborat.

131. Xavfni boshqarish maqsadida laboratoriya nazorati sut va qaymoq, yordamchi materiallar, kulturalari, tayyor mahsulotlar xavfsizligi va sifatini tekshirish hamda texnologik sanitariya va epidemiyaga qarshi ishlab chiqarish rejimlariga rioya qilishdan iborat.

132. Tayyor mahsulotlar (sut, qaymoq, sut-qatiq ichimliklari) korxonaning mikrobiologik laboratoriyasi tomonidan har besh kunda kamida bir marta, qaymoq va tvorog-kamida uch kunda bir marta tekshirilishi kerak.

133. Korxona mikrobiologik laboratoriyasi tomonidan har bir xodim qoʻlining tozaligi har oyda kamida uch marta nazorat qilinishi kerak.

134. Korxona laboratoriyasida mazkur sanitariya qoidalarining 3-ilovasiga muvofiq mikrobiologik tadqiqotlar oʻtkazish uchun ikkita xona — boks xonasi va boks oldi xonasidan iborat boʻlgan bokslar jihozlanishi kerak. Boksga kiraverishda maxsus kiyim (xalat, qalpoq yoki roʻmol) kiyish lozim. Boks xona bakteriotsid lampalar bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Bakteriotsidli lampalar 30 — 60 daqiqa davomida xodimlar boʻlmagan xonada, tozalash oxirida yoqiladi.

Boks xona boʻlmagan taqdirda laboratoriyada sinovlarni oʻtkazish mumkin. Bunday holda, laboratoriya xonasi izolatsiya qilinishi va bakteriotsid lampalar bilan jihozlanishi kerak.

135. Ish tugagandan soʻng har kuni boksni issiq sovun-ishqorli eritma bilan yuvib, quruq qilib artish kerak. Haftada bir marta har bir preparatga mos keladigan koʻrsatmalarga muvofiq barcha yuzalarni dezinfeksiya qilish shart.

136. Idishlarni va ozuqa vositalari maxsus ajratilgan xonada joylashgan avtoklavlarda sterilizatsiya qilinishi kerak.

Steril idishlarni germetik yopiq shkaflarda yoki qopqoqli shkaflarda saqlash kerak. Steril idishlarning saqlanish muddati 30 kundan ortiq boʻlishi mumkin emas. Steril muhit sovutgichda 4 — 6°C haroratda koʻpi bilan 14 kun saqlanadi.

14-bob. Sut va sut mahsulotlarini tashishga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablari

137. Sut va sut mahsulotlari tashilishi maxsus jihozlangan sovutgichli transportda amalga oshirilishi kerak.

138. Sut va sut mahsulotlarini tashish uchun ishlatiladigan transport toza boʻlishi kerak, yaxshi holatda, avtomobilning kuzovida tozalash oson boʻlgan gigiyenik qoplamaga ega boʻlishi kerak.

139. Xavf-xatarni oldini olish maqsadida issiq faslda sovutgichli yuk mashinalarida sut mahsulotlarni yuklash va yetkazib berish muddati 6 soatdan, ixtisoslashgan transport vositalari va bortli transport vositalarida esa 2 soatdan oshmasligi kerak.

140. Xavfga yoʻl qoʻymaslik maqsadida Haydovchi-ekspeditor (yuk tashuvchi) tibbiy koʻrikdan oʻtish va gigiyena mashgʻulotlari, ish kiyimlari, shaxsiy gigiyena qoidalariga va sut mahsulotlarini tashish qoidalariga qatʼiy rioya qilishi, shaxsiy tibbiy kitobga ega boʻlishi kerak.

15-bob. Ishlab chiqarish xodimlarini shaxsiy gigiyenaga qoʻyiladigan talablar

141. Sut mahsulotlarini ishlab chiqarish korxonasining har bir xodimi shaxsiy gigiyena qoidalariga rioya qilish, ish joyining holati, oʻz joyida texnologik va sanitariya talablariga qatʼiy rioya qilish uchun masʼuldir.

142. Ishga kirayotgan va korxonada ishlayotgan shaxslar Xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizom (roʻyxat raqami 2387, 2012-yil 29-avgust) asosida dastlabki va davriy tibbiy koʻrikdan oʻtishlari shart.

143. Quyidagi kasalliklarga chalingan shaxslarga (yoki bakterial tashuvchilar) sut mahsulotlarini ishlab chiqarish korxonasida ishlashga ruxsat berilmaydi:

ich terlama, paratif, salmonellyoz, dizenteriya;

gimenolipidoz, enterobioz;

yuqumli davrdagi zaxm;

moxov;

yuqumli teri kasalliklari: qoraqoʻtir, trixofitoz, mikrosporiya, qoraqoʻtir, aktinomikoz bilan tananing taʼsirlangan qismlarida ulkeratsiya yoki yiringli yarachalar;

oʻpka sili yuqumli va destruktiv shakllari;

oʻpkadan tashqi fistulalar, bakteriuriya bilan ekstrapulmoner sil;

tuberkulezning teri shakli bilan kasallangan;

oʻtkazilgan tibbiy koʻrik natijalariga koʻra ruxsat berilmagan shaxslar.

144. Ish boshlashdan oldin, xodimlar quyidagi gigiyena talablariga amal qilishi kerak:

shaxsiy kiyimni toza sanitariya kiyimiga almashtirish, sochni roʻmol yoki shapka ostiga bekitish, maxsus poyafzal kiyib, iliq suv va sovun bilan qoʻllarini yuvish hamda qoʻlni dezinfeksiyalovchi eritma bilan zararsizlantirish;

hojatxonaga kirilganda, hojatxonaga kirishdan oldin shlyuzda himoya kiyimlarini yechish.

Qoʻllarni yuvish va dezinfeksiya qilish quyidagi holatlarda bajariladi:

ish boshlashdan oldin;

har bir tanaffusdan keyin;

bir texnologik operatsiyadan ikkinchisiga oʻtishda;

ifloslangan obyektlar bilan aloqadan soʻng;

hojatxonadan foydalangandan keyin.

Ishlab chiqarish chiqindilarini maxsus belgilangan idishlarga tashish talab etiladi.

Ishchi vositasini toza saqlash uchun:

agar mahsulot erga toʻkilsa, mahsulotni shlangdan suv bilan yuvib tashlash;

quruq mahsulotlar polga tushganda — quruq tozalashni amalga oshirish, zarurat boʻlsa yuvish vositasi bilan nam tozalashni amalga oshirish shart.

Derazalar faqat chivinga qarshi toʻrlar mavjud boʻlganda ochilishi lozim.

Ochiq yaralar, tirnalgan, kesilgan yoki boshqa teri jarohati boʻlganda, jarohatni plastir bilan berkitish lozim.

Ish joyida zargarlik buyumlari, soatlar va choʻntaklarda buyumlar bilan yurmaslik lozim.

145. Binodan hududga chiqishda va ishlab chiqarishga aloqador boʻlmagan xonalarga kirib borishda (dush, oshxona, tibbiyot markazi va boshqalar.) sanitariya kiyimi yechib tashlanishi kerak.

Sanitariya (maxsus) kiyimi ustidan har qanday ustki kiyim kiyish taqiqlanadi.

146. Chekish faqat belgilangan joylarda ruxsat etiladi.

147. Qoʻllardagi tirnoqlar kalta kesilgan va boʻyoq bilan qoplanmagan boʻlishi kerak.

148. Sut va sut mahsulotlari ishlab chiqarish korxonasiga tashrif buyuruvchilarga qoʻyiladigan sanitariya talablari:

korxona hududiga begona shaxslar faqat korxona xodimlari bilan tashrif buyurishlari mumkin;

korxona hududiga tashrif buyurish uchun ruxsatnoma olishda ruxsatnoma berish byurosidagi maxsus jurnalga shaxsning va oila aʼzolarining oshqozon-ichak infeksiyalari, virusli infeksiyalar, qoʻldagi ochiq yaralar, sil, gepatit A kasalliklari yoʻqligi haqida qayd qilinishi kerak;

echinish xonasida tashqi kiyimlarni yechish;

sanitar zonada mavjud boʻlgan bir martalik kiyimlar turadigan shkaflardan sanitar kiyimni kiyish (bir martalik kiyim uchun kabinetda joylashgan sanitariya kiyimlari-bir martalik kiyim xalat, shapka, poyafzal, qalpoqlar);

ishlab chiqarish binosiga faqat sanitariya hududi orqali kirib, qoʻllar oldindan yuvilishi va dezinfeksiya qilgan holda kiriladi.

149. Korxonalari hududida ishlaydigan xodimlarga qoʻyiladigan gigiyena talablari quyidagilardan iborat:

korxonalari hududida ishlaydigan barcha xodimlar oʻzlarining shaxsiy tibbiy koʻrikdan oʻz vaqtida oʻtib va bu haqida tibbiy daftarchaga toʻgʻri qayd etilishi kerak;

asosiy ishlab chiqarish zallarida ishlaydigan barcha xodimlar maxsus kiyim va xavfsizlik poyafzali kiyishlari kerak;

chekish faqat belgilangan joylarda ruxsat etiladi;

ovqatlanish xonasida, bufetda yoki qabul qilish xonalarida ovqatlanish mumkin;

hojatxonaga kirishdan oldin shlyuzda himoya kiyimlarini olib tashlash va hojatxonadan chiqqandan soʻng qoʻlni yuvish va dezinfeksiya qilish;

agar oshqozon-ichak kasalliklari, yuqori isitma birlamchi alomatlarini boʻlganda, tibbiyot xonasiga murojaat qilish.

150. Har bir xodimning qoʻl tozaligini laboratoriya nazorati, mahsulot yoki toza uskunalar bilan bevosita aloqada boʻlgan ishchilar uchun, hojatxonaga kirgandan soʻng, ish boshlashdan oldin (oldindan ogohlantirishsiz) korxonaning mikrobiologiya laboratoriyasi tomonidan bir oyda kamida 2-marta tekshiriladi. Yod-kraxmal sinamasi yordamida qoʻllarning tozaligi haftasiga 1-marta kuzatib boriladi. Yod-kraxmal namunasi maxsus tayinlangan va oʻqitilgan xodim (sanitariya posti) tomonidan amalga oshiriladi.

16-bob. Dezinfeksiya, dezinseksiya va deratizatsiya tadbirlariga talablar

151. Xavf-xatarni oldini olish uchun uskuna va apparatlarni tozalash, yuvish va dezinfeksiya qilish har bir alohida qurilmaning ishlashi tugagandan soʻng amalga oshirilishi kerak.

Uskunalar va inventarlarni yuvish va dezinfeksiya qilishning umumiy sxemasi quyidagicha:

sut qoldiqlarini yuvib tashlash uchun sovuq yoki iliq suv (35oS dan yuqori boʻlmagan) bilan yuvib tashlanadi. Ishqorli eritma yoki yuvish aralashmasining 50 — 70oS temperaturadagi eritmasi bilan choʻtka yordamida yuvish (amalga oshirish mumkin boʻlgan joylarda) zarur;

yuvish vositasi qoldiqlarini toʻliq olib tashlangunga qadar 60 — 70oS haroratda issiq suv bilan yuvib tashlash zarur.

Sut mahsulotlarini ishlab chiqarish korxonasida dezinfeksiya issiq bugʻ, issiq suv (harorat 85 — 90oS, muddati 10 — 20 daqiqa) bilan yoki kimyoviy usul orqali amalga oshiriladi. Sut quvurlarini yuvish va dezinfeksiya qilish demontajsiz amalga oshiriladi. Chayqatilgandan soʻng sut liniyasiga rezina shimgich kiritiladi va ishqor eritmasi yoki iliq suv bosimi ostida quvur orqali suriladi va uning ichki yuzasi ishqalanadi. Oxirgi bosqichda 10 — 15 daqiqa davomida dezinfeksiyalanadi Dezinfeksiyalashdan keyin sut quvuri 5 daqiqa davomida suv bilan yuviladi. Yogʻoch idishlar va uskunalar uchun 10 daqiqa davomida bugʻlash yoki choʻktirish samarali yordam beradi.

152. Sut mahsulotlarini ishlab chiqarish korxonasida muntazam ravishda dezinfeksiya, dezinseksiya va deratizatsiya tadbirlari oʻtkaziladi.

153. Korxonalarda samarali deratizatsiya va dezinseksiya operatsiyalari uchun zarur sharoit yaratilib, ishlatiladigan kimyoviy preparatlarni, ishlab chiqarilgan mahsulotlar, qadoqlash va yordamchi materiallar, hamda idishlar bilan tushishini oldi olinishi shart.

154. Sut mahsulotlarini ishlab chiqarish korxonasida hasharotlarni nazorat qilish maqsadida quyidagi profilaktik tadbirlarni amalga oshirish kerak:

binolarni oʻz vaqtida va sifatli tozalash;

oziq-ovqat chiqindilari va axlatlarni zich yopilgan qopqoqli idishlarda oʻz vaqtida yigʻish;

oziq-ovqat chiqindilari va axlatlarni oʻz vaqtida olib tashlash, soʻngra konteynerlarni 20 foizli dezinfeksiyalovchi eritma bilan yuvish va dezinseksiya qilish;

bahor va yoz davri uchun deraza romlari va eshiklarni toʻrlar bilan toʻsish.

155. Suvaraklarning paydo boʻlishini oldini olish uchun, devorlardagi barcha yoriqlarni yopish, oziq-ovqat qoldiqlari toʻplanishini oldini olish zarur hisoblanadi. Agar suvaraklar aniqlansa, binolarni yaxshilab tozalash kerak.

156. Xom ashyo va tayyor mahsulotlarni kemiruvchilardan himoya qilish uchun quyidagi choralar koʻrilishi kerak:

yertoʻla pollaridagi yoriqlarni metall panjaralar, qopqoqlar bilan zich yopish;

0,25×0,25 sm dan koʻp boʻlmagan yacheykali metall panjaralar bilan shamollatish teshiklari va kanallarni yopish;

teshiklarni, qavatlar yoriqlarini gʻisht, sement, metall qirindi yoki qatlamli temir bilan yopish;

ombor eshiklarini temir qoplama bilan taʼminlash.

157. Korxonalarning sexlarini rekonstruksiya qilish va taʼmirlash jarayonida bino va inshootlarni kemiruvchi kirib kelishidan himoya qilish boʻyicha qurilish-texnik tadbirlarni toʻliq amalga oshirish lozim.

158. Kemiruvchilar paydo boʻlganda ularni yoʻq qilishning mexanik usullari (xoʻraklar, tuzoqlar) qoʻllaniladi. Hasharot va kemiruvchilarni kimyoviy yoʻl bilan yoʻq qilish ishlari faqat mutaxassislar va deratizatorlar tomonidan amalga oshirilishi mumkin.

159. Sut mahsulotlarini ishlab chiqarish korxonasida kemiruvchilarga qarshi kurashishda bakteriologik usullaridan foydalanish mumkin emas.

Sut va sut mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi korxonalarga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablariga 1-ILOVA

Ichimlik va oqava suv quvurlarini taʼmirlash ishlaridagi avariyani aniqlash va bartaraf etish hisobot jurnali

Sut va sut mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi korxonalarga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablariga 2-ILOVA

Ishlab chiqarish sanitar-gigiyenik holati nazorati natijalarini baholash uchun taxminiy koʻrsatkichlar

Tekshiriluvchi obyektlar Tekshiriluvchi sath (sm2 yoki soni) Achitqi sinama natijasi yoki sm3 dagi umumiy bakteriyalar soni ijobiy salbiy Avtomobilli sut uchun tsisternalar (qopqoq, devor, burchak, tubi) 100 sm2 ichak tayoqchalari guruhidagi bakteriyalar yoʻqligi ichak tayoqchalari guruhidagi bakteriyalar borligi Shahar ichida xizmat qiluvchi sut uchun tsisternalar (qopqoq, devor, burchak, tubi, aralashtirgich, joʻmrak) Flyagalar, ushatlar Quvurlar (joʻmraklar) Omborlar (qopqoq, devor, burchak, tubi) Omborlar (rezina, aralashtirgich, щup, yuqori joʻmrak, pastki joʻmrak, uch tomonlama joʻmrak, oynali trubkani teshigi) barcha sathlar ichak tayoqchalari guruhidagi bakteriyalar yoʻqligi ichak tayoqchalari guruhidagi bakteriyalar borligi Silindrlar, joʻmrak barcha sathlar ichak tayoqchalari guruhidagi bakteriyalar yoʻqligi ichak tayoqchalari guruhidagi bakteriyalar borligi Trubka, rezina barcha sathlar ichak tayoqchalari guruhidagi bakteriyalar yoʻqligi ichak tayoqchalari guruhidagi bakteriyalar borligi Shisha idishlar (butilkalar, bankalar) 10 ta shisha idishni barcha sathi 100 va undan kam* 100 dan koʻp* Shisha idishlarni yopish uchun kapsulalar (tiqinlar) 10 ta kapsulaning sathi Shisha idish uchun qopqoq barcha sathlar 100 va undan kam* 100 dan koʻp* Bijgʻitish uchun vannalar (qopqoq, devor, burchak, tubi, aralashtirgich, joʻmrak va quvurlar) 100 sm2 ichak tayoqchalari guruhidagi bakteriyalar yoʻqligi ichak tayoqchalari guruhidagi bakteriyalar borligi Sutli mahsulotlar uchun qutilar (qopqoq, devor, tubi) Tvorog ishlab chiqarish uchun vanna (devor, burchak, tubi, shtutser) Tvorog uchun qopchalar Sutli mahsulotlarni qadoqlash uchun avtomatlar (bunker, aralashtirgich, dozator, puanson, qadoqlangan mahsulotga ikkita uya, qogʻoz, transporter) Tvorogni qadoqlash uchun avtomat (bunker, aralashtirgich, dozator, puanson, qadoqlangan mahsulotga ikkita uya, qogʻoz, transporter, idish tubi, idish devori) Mitrofanov press-sovutgichi (baraban devori, valslar) Tvorogni bosish uchun vanna (devor, burchak, tubi, panjara) Yogʻ va pishloq ishlab chiqaruvchi korxona uskunalari (pishloq uchun vannalar, pishloq ishlab chiqaruvchi, yogʻ ishlab chiqaruvchi) Vakuum-qurilma (sut kirish quvur tarmogʻi, devor, qopqoqlar, katalizator quvurlari, quyultirilgan sut chiqish quvur tarmogʻi) 500 va undan kam* 500* dan koʻp Vakuum-kristallizator (devor, aralashtirgich, tayyor mahsulotdagi sut chiqish quvur tarmogʻi) Toʻldiruvchi-tikuvchi mashina (bachok, quyultirilgan sutni dozalash uchun oʻlchov stakanlari) 250 va undan kam* 250 dan koʻp* Boshqa sutli inventarlar va taralar ichak tayoqchalari guruhidagi bakteriyalar yoʻqligi ichak tayoqchalari guruhidagi bakteriyalar borligi Yogʻochli uskunalar mogʻor oʻsishini yoʻqligi mogʻor oʻsishini borligi Ishchilar qoʻli ikkala qoʻl (barmoqlar) yuzalari ichak tayoqchalari guruhidagi bakteriyalar yoʻqligi ichak tayoqchalari guruhidagi bakteriyalar borligi

Sut va sut mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi korxonalarga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablariga 3-ILOVA

Mikrobiologik nazoratni tashkil etish sxemasi

Tekshirilayotgan xomashyo va texnologik jarayonlar Tekshiriluvchi obyekt Tahlil nomi Sinama qayerdan olingani Nazorat davriyligi Eritish Korxonaga qabul qilingan xomashyo xom sut ingibirlovchi moddalarni reduktazli sinamasi har bir yetkazib beruvi tomonidan keltirilgan sut va qaymoq oʻrtacha sinamasi Har 10 kunda 1 marotaba xom qaymoq reduktazli sinamasi sterilizatsiyaga yoʻnaltirilgan sut yoki qaymoqlar mezofill aerob bakteriyalar sporasi tayyor mahsulotning buzilishi paydo boʻlgan holatlarda 0; 1 Pasterizatsiyalangan sut va q�ymoqni ishlab chiqarish pasterizatsiyagacha boʻlgan sut yoki qaymoqlar bakteriyalar umumiy soni muvozanatlashgan bochkadan oyda 1 marotaba IV; V; VI ichak tayoqcha bakteriyalar guruhi II — V pasterizatsiyadan keyingi sut yoki qaymoqlar bakteriyalar umumiy soni sovutilgan seksiyadan chiqish joʻmragidan har 10 kunda 1 marotaba I, II, III ichak tayoqcha bakteriyalar guruhi 10 sm3 termogramm tekshiruvi barcha ishlaydigan pasterizatsiya oʻrnatmalar har kuni pasterizatsiyalangan sut bakteriyalar umumiy soni quyish vaqtidagi tanklardan oyda 1 marotaba I, II, III ichak tayoqcha bakteriyalar guruhi 0, I, II, III shisha idishdagi sut va qaymoq (yoki flyagadan) quyish sexidagi shisha idishdan 0, I, II, III flyaga yoki shisha idishdagi sut va qaymoq (tayyor mahsulot) bakteriyalar umumiy soni ekspeditsiyadagi shisha idishdan 5 kunda 1 marotabadan kam emas II, III ichak tayoqcha bakteriyalar guruhi 0, I Sterilizatsiyalangan sutni ishlab chiqarish sterilizatsiyalangan sut (VTIS i Sordi yoʻnalishida) sanoat sterilligini aniqlash nazorat kolbasidan haftada 2-3 marotaba shisha idishga quyilgandan keyingi sterilizatsiyalangan sut ( 2 bosqichli uslubda) bakteriyalar umumiy sonitermofil bakteriyalarning sporalar soni quyilgandan keyin shisha idishdan bir shisha uchun smenada 3 marotaba I, II sterilizatsiyalangan sut (tayyor mahsulot) sanoat sterilligini aniqlash qadoqlash avtomatidan keyin 1 soatdan soʻng 1 qadoqdan (VTIS i Sordi) va 2 idishdan (2 bosqichli usulda) smena davomida haftada 2-3 marotaba 0, I Achitilgan sut mahsulotlarini ishlab chiqarish uchun achitish nazorati pasterizatsiyadan keyin achitish uchun sut ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalarni aniqlash Uzoq pasterizatsiyalash vannasidan (UPV), achituvchilar ushatlar 10 kunda 1 marotaba 10 sm3 pasterizatsiya samarasi uchun sinama UPV dan, achituvchilar ushatlar achitqida haroratga chidamli sut kislotasi tayoqchalari aniqlangan holatlarda pasterizatsiyalangan sutdagi toza kulturadagi achitqi, kefirli achitqi ivish vaqti, nordonligi, organoleptik baholash ishlab chiqarilgan achitqi va zamburugʻli barcha idishlardan har kuni mikroskopik preparat ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar kefirli achitqi uchun 3 sm3, toza kulturadagi achitqi uchun 10 sm3 sterilatsiyalangan sutdagi toza kulturalardagi achitqi ivish vaqti mikroskopik preparat partiyadan 1 ta bedonni tanlab bijgʻish davomiyligi oshgan holatlarda har kuni Kefir, prostokvasha, atsidofil mahsulotlar va boshqalarni ishlab chiqarish pasterizatsiyagacha boʻlgan sut bakteriyalar umumiy soni muvozanatlashgan idishdan oyda 1 marotabadan kam emas IV, V, VI ichak tayoqcha bakteriyalar guruhi V bakteriyalar umumiy soni sovutish seksiyasi chiqishidagi krandan 1 oyda 1 marotabadan kam emas (xom sut tekshiruvi bilan bir vaqtda) I — III ichak tayoqcha bakteriyalar guruhi 10 kunda 1 marotaba 10 sm3 sut termogramm tekshiruvi barcha ishlaydigan pasterizatsiya qiluvchi qurilmalardan har doim achitishga kirishidan oldingi sut ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar vannadan xar oyda 1 marotabadan kam emas 0, I achitishga kirishidan keyingi sut vanna yoki tankdan 0, I quyishdan oldingi ivitilgan sut (rezervuar uslu�da) tankdan 0, I quyishdan keyingi ivitilgan sut (rezervuar uslubda) shisha idishdan 0, I shisha idishga quyilgandan keyingi achitilgan sut (termostat usulda) quyish sexidagi shisha idishdan 0, I tayyor mahsulot ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar ekspeditsiyadagi shisha idishdan 5 kunda 1 marotabadan kam emas. 0, I mikroskopik preparat Tvorog ishlab chiqarish vannadan pasterizatsiyalangan sut ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar vannadan har oyda 2 marotabadan kam emas I, II, III haroratga chidamli sut kislota tayoqchalar borligi vannalardan tanlab olinib mahsulotda “ortiqcha kislotalik” kuzatilgan holatda achitilgan sut va quyqasi ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar vannadan har oyda 2 marotabadan kam emas I — V presslangandan keyingi tvorog ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar nazoratdagi partiyadan II — VI sovutilgandan keyingi tvorog (tayyor mahsulot) ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar 3 kunda 1 marotabadan kam emas I, II, IV, V, VI mikroskopik preparat sovutgich-omborlarga va yirik korxonalarga yuborilgan tvorog bochka yoki toʻplamdan har bir partiyadan I — VI sovutgich-omborlarga va yirik korxonalarga qabul qilingan tvorog 5 kunda 1 marotabadan kam emas I — VI pishloqli massa (tayyor mahsulot) ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar 5 kunda 1 marotabadan kam emas I — VI tvorog (tayyor mahsulot) I — VI Smetana ishlab chiqarish pasterizatsiyagacha boʻlgan qaymoq bakteriyalar umumiy soni vannadan har oyda 2 marotabadan kam emas I, II, VI ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar II — VI pasterizatsiyadan keyingi qaymoq bakteriyalar umumiy soni pasterizatordan I — III ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar 10 kunda 1 marotaba 10 sm3 achitilishdan oldingi qaymoq vannadan har oyda 2 marotaba 0 — II haroratga chidamli sut kislota tayoqchalar borligi mahsulotda “ortiqcha kislotalik” kuzatilgan holatda achitilgandan keyingi qaymoq ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar Vannadan har oyda 2 marotaba 0-I sovutilgan va qadoqdan keyingi smetana kadoqdan, flyagadan, bankadan, toʻplamdan 3 kunda 1 marotabadan kam emas I — V mikroskopik preparat mahsulotda “shishib qolishi” paydo boʻlgan holatlarda 3 kunda 1 marotaba sovutgich-omborlarga va yirik korxonalarga yuborilgan smetana ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar flyagadan har bir partiyadan I — V sovutgich-omborlarga va yirik korxonalarga qabul qilingan smetana 5 kunda 1 marotabadan kam emas I — V Yogʻ va pishloqlar uchun achitqilar ishlab chiqarish xom sut reduktazli sinama xar bir sut partiyasidan haftada 3 marotaba pasterizatsiyadan keyingi sut ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar achitqidan 10 kunda 1 marotaba 10 sm3 achitqi (birlamchi, almashtirilgan, ishlab chiqarilgan) mikroskop ostida koʻruv har bir idishdan har kuni surtma ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar 10 sm3 ishlab chiqarilgan achitqi atsetoin + diatsetil va karbonat angidrid borligi yoʻriqnomaga muvofiq har oyda 1 marotabadan kam emas tabiiy va ishlab chiqarilgan achitqilar 3.23.3 bandlar boʻyicha nazorat Pishloq ishlab chiqarish xom sut sichujli-brodil sinamasi har bir taʼminotchi keltirgan sutning oʻrtacha sinamasi 10 kunda bir marotaba fermentatsiya sinamasi mezofil anaerobli laktobakteriya saqlovchi bakteriyalar sporasining umumiy soni 0 — II ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar II — VI pasterizatordan sut pasterizatordan 10 kunda 1 marotaba 10 ml pasterizatordan sut (achitqi solishdan oldin) pishloq ishlab chiqaruvchidan yoki vannadan 0, I mezofil anaerobli laktobakteriya saqlovchi bakteriyalar sporasining umumiy soni 0 — II presslangandan keyingi pishloq ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar tanlab olingan bir boʻlakdan 10 kunda 1 marotaba II — V rN aniqlash II — IV etilgan pishloq ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar har bir partiyadan II — IV mezofil anaerobli laktobakteriya saqlovchi bakteriyalar sporasining umumiy soni shishib qolishni borligi Eritilgan pishloqni ishlab chiqarish nazorati eritish uchun qoʻshimchalar shoʻr pishloqlar ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar har bir partiyadan 1-2 boʻlak tanlab olinadi har oyda 1 marotabadan kam emas I — III boshqa qoʻshimchalar mikrobioloik koʻrsatkichlar talabiga muvofiqligi har bir partiyadan tanlab olinib har bir partiyadan Meʼyorlarga bogʻliq holatda suyultirilgan pishloq (tayyor mahsulot) bakteriyalar umumiy soni partiyadan oʻrtacha sinama har oyda 1 marotabadan kam emas II — IV ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar I-II mezofil anaerobli laktobakteriya saqlovchi bakteriyalar sporasining umumiy soni har bir partiyadan I — III Yogʻ ishlab chiqarish pasterizatsiyadan keyingi qaymoq bakteriyalar umumiy soni pasterizatordan har oyda 1 marotabadan kam emas I — III ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar 10 kunda 1 marotaba 10 sm3 sovutilgandan keyingi qaymoq (achitish usuli) bakteriyalar umumiy soni sovutilgandan keyin har oyda 1 marotabadan kam emas I — IV ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar 0 — II ezishdan oldingi qaymoq ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar har bir vannadan 0 — II redutsirlangan bakteriyalar 10 kunda 1 marotaba I — III separatordan oʻtgan qaymoq ( yuqori yogʻli qaymoqni oʻzgartirish usuli) bakteriyalar umumiy soni separatordan keyin har oyda 1 marotabadan kam emas II — IV ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar 0, I meʼyorlashtirilgandan keyingi yuqori yogʻ miqdorli qaymoq ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar har bir vannadan har oyda 1 marotabadan kam emas 0, I redutsirlangan bakteriyalar 10 kunda 1 marotaba I, II yogʻ (tayyor mahsulot) bakteriyalar umumiy soni (shirin qaymoq uchun) har bir partiyadan bitta qutini tanlab olib har oyda 2 marotaba II — V ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar I — III proteolitik bakter�yalar soni I — III mogʻor va zamburugʻlar soni I — III lipolitik bakteriyalar soni boʻsagʻa paydo boʻlgan holatda I — III yogʻ (bosish metodi) redutsirlangan bakteriyalar 10 kunda 1 marotaba II — IV yogʻ (yuqori yogʻli qaymoqni oʻzgartirish metodi) I — III Quyultirilgan sut konservalarni ishlab chiqarish pasterizatsiyagacha boʻlgan meʼyorlashtirilgan sut bakteriyalar umumiy soni tankdan har oyda 1 marotaba IV — VI ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar 0 — VI pasterizatsiyagacha boʻlgan meʼyorlashtirilgan sut bakteriyalar umumiy soni barcha ishlaydigan pasterizatsiyalovchi qurilmalardan 10 kunda 1 marotaba I, II ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar 10 sm3 oraliq ta�kdan bakteriyalar umumiy soni tankdan har oyda 1 marotaba I, II ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar 0 — II vaakum-apparatga kirishidan oldingi shakarli sirop bakteriyalar umumiy soni sirop qaynatish qozoni tankdan har oyda 1 marotaba 0, I ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar 0, I quyultirilgan sutga qoʻshishdan oldingi laktoza idishdan 0, I vaakum-qurilmaga kirishidan oldingi kakao va kofe eritmasi bakteriyalar umumiy soni vannadan ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar vannadan II, III vaakum-qurilma dan keyin quyultirilgan sut aralashmasi bakteriyalar umumiy soni vaakum-qurilmadan 0, I ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar vaakum-qurilmadan I, II toʻldirilgan sovutuvchi vannadan yoki vaakum-kristalizatordan quyultirilgan sut konservalari bakteriyalar umumiy soni sovutuvchi vanna yoki vaakum kristalizatordan I, II ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar 0, I, II quyultirilgan sut konservalarni meʼyorlash uchun pasterizatsiyalangan sut bakteriyalar umumiy soni 0, I ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar 0, I chiqarishdan oldin sovutilgan vannadan yoki vaakum-kristalizatordan quyultirilgan sutli konservalar bakteriyalar umumiy soni I — III ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar har oyda 1 marotaba 0, I quyuvchi mashinalardan quyultirilgan sutli konservalar bakteriyalar umumiy soni bochkadan har oyda 1 marotaba I — III ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar 0, I quyuvchi mashinalardan keyingi quyultirilgan sutli konservalar bakteriyalar umumiy soni flyagadan har oyda 1 marotaba I — III ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar har bir partiyadan 0, I Quruq sut konservalarni ishlab chiqarish pasterizatsiyagacha meʼyorlashtirilgan sut bakteriyalar umumiy soni tankdan har oyda 1 marotaba I, III ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar 0 pasterizatsiyadan keyingi meʼyorlashtirilgan sut bakteriyalar umumiy soni barcha ishlaydigan pasterizatorlardan I ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar 10 kunda 1 marotaba I vaakum qurilmadagi ishga tushirishdan oldingi oraliq vannadan bakteriyalar umumiy soni vanna va tankdan har oyda 1 marotaba I ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar IV — VI quyultirilgandan keyingi vaakum-qurilmadan bakteriyalar umumiy soni vaakum qurilmadan 0 — IV ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar I — III quritishdan oldingi quyultirilgan sut uchun vannadan bakteriyalar umumiy soni vanna va tankdan 10 ml ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar I — III shnek ostida quritish kameradan keyingi quruq sut bakteriyalar umumiy soni quritish kameradan II, III ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar quritish kameradan 0, I qadoqlashdan keyingi quruq bakteriyalar umumiy soni qadoqdan har bir partiyadan II, III ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar 0, I Yordamchi materiallar pergament, klepka, polistirolli plenka, pvx va boshqa qadoqlovchi materiallar bakteriyalar umumiy soniichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar har bir partiyadan yilda 2 — 4 marotaba Maydoni 100 sm2 II, III ozuqa qoʻshimchalari, kukun, pepsin preparati va boshqa preparatlar bakteriyalar umumiy soni har bir partiyadan 0 ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar I tuz bakteriyalar umumiy soni I shakar mogʻor va zamburugʻlar soni kirgandagi har bir partiyadan II, III un, pektinlar, mevali kukunlar, ekstraktlar bakteriyalar umumiy soni qopdan I ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar II, III mogʻor va zamburugʻlar soni I meva-rezavorli toʻldiruvchi mogʻor va zamburugʻlar soni bochka yoki boshqa taralardan kirgandagi har bir partiyadan I, III sut kislotasi bakteriyalari 0 Ishlab chiqarishning sanitar-gigiyenik holati quvurlar, rezervuar achitqilar, butilkalar, quyultirilgan sutni ishlab chiqarish uchun yoʻnalishlar bakteriyalar umumiy soni dekadada 1 marotaba ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar sterillangan sut ishlab chiqarish uchun yoʻnalishlar bakteriyalar umumiy soni tayyor mahsulot koʻrinishining buzilgan holatlarda inventarlar, idishlar, qolgan uskunalar ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar dekadada 1 marotabadan kam emas smetana tvoroglari, diyet mahsulotlar uchun uskunalar haroratga chidamli sut kislota tayoqchalar borligi alohida idishdan tanlab olib mahsulotda “ortiqcha kislotalik” kuzatilgan holatda zamburugʻlar borligi mahsulotda “shishib qolishi” paydo boʻlgan holatlarda havo koloniyalar umumiy soni ishlab chiqarish xonalaridan, yogʻ pishloq saqlovchi xonalaridan, pishloq yertoʻlalaridan, omborlardan, achitqi xonalardan har oyda 1 marotaba koloniyalar, mogʻor va zamburugʻlar soni suv bakteriyalar umumiy soni suv manbasidan, sexdagi joʻmrakdan chorakda 1 marotaba (vodoprovod) yoki oyda 1 marotaba (xususiy manba) ichak tayoqchasi guruhiga kiruvchi bakteriyalar ishchilar qoʻli ishchilar qoʻlidan dekadada 1 marotabadan kam emas yod-kraxmal sinamasi haftada 1 marotaba

Izoh: Kessler muhitida gaz kuzatilgan holatda, mikroflora sonidan qatʼiy nazar “yomon” deb baholash.

Sut va sut mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi korxonalarga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablariga 4-ILOVA

Ishlab chiquvchi muassasalar: Sanitariya, gigiyena va kasb kasalliklari ilmiy tadqiqot instituti (SGKK ITI); Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazi. Tuzuvchilar roʻyxati: A.S. Xudayberganov — SGKK ITI ovqatlanish gigiyenasi laboratoriya mudiri, tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazi, Gigiyena kafedrasi professori, t.f.d., professor; G.M. Israilova — Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazi, Gigiyena kafedrasi dotsenti, t.f.n., dotsent; E.B. Navruzov — SGKK ITI katta ilmiy xodimi, t.f.n. A.R. Nosirova — SGKK ITI Ovqatlanish gigiyenasi laboratoriyasi katta ilmiy xodimi; L.M. Basharova — SGKK ITI doktoranti, t.f.n. L.A. Ibragimova — SGKK ITI doktoranti Taqrizchilar roʻyxati: D.A. Zaredinov — Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazi, Gigiyena kafedrasi mudiri, t.f.d., professor; F.I. Salomova — Toshkent tibbiyot akademiyasi, Atrof muhitni muhofaza qilish gigiyenasi kafedrasi mudiri, t.f.d., dotsent; M.A. Xamrakulova — SGKK ITI kasb kasalliklari klinikasi, diagnostikasi va davolash laboratoriyasi mudiri, t.f.d., professor.