2022-2026-yillarda Oʻzbekiston Respublikasining kosmik tarmogʻini rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida (688-son)

30.11.2022

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining

qarori

Mamlakatimiz iqtisodiyotning turli sohalari va tarmoqlarida kosmik texnologiyalardan samarali foydalanish, kosmik monitoring tizimini joriy etish va uni tizimli amalga oshirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Quyidagi asosiy ustuvor yoʻnalishlarni nazarda tutuvchi 2022 — 2026-yillarda Oʻzbekiston Respublikasining kosmik tarmogʻini rivojlantirish konsepsiyasi 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin:

kosmik tadqiqotlar va texnologiyalar sohasida qonunchilik bazasini shakllantirish va takomillashtirish;

er usti kosmik infratuzilmasini yaratish va rivojlantirish;

kosmik tadqiqotlar va texnologiyalar sohasida xalqaro hamkorlikni kengaytirish va tijoriy kosmik faoliyatni rivojlantirish;

kosmik faoliyatning kadrlar salohiyatini mustahkamlash;

milliy sunʼiy yoʻldoshlar guruhini yaratish;

innovatsion startap loyihalar va akseleratorlarni, shuningdek, ilmiy tadqiqotlarni qoʻllab-quvvatlash.

2. Quyidagilarni nazarda tutuvchi 2022 — 2026-yillarda Oʻzbekiston Respublikasining kosmik tarmogʻini rivojlantirish konsepsiyasining maqsadli koʻrsatkichlari 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin:

qishloq xoʻjaligi yerlaridan foydalanish holatini monitoring qilish, shu jumladan yerlardan noqonuniy foydalanish va ularni oʻzboshimchalik bilan egallash holatlarini aniqlash darajasini 98 foizgacha yetkazish;

yer uchastkalarining oʻzboshimchalik bilan egallab olinishi hamda oʻzboshimchalik bilan egallab olingan yer uchastkalarida bino va inshootlar qurilishini aniqlash darajasini 95 foizgacha yetkazish;

noqonuniy oʻrmon kesilishi holatlari va maydonlarini aniqlash darajasini 95 foizgacha yetkazish;

yer qaʼridan oʻzboshimchalik bilan foydalanish, foydali qazilmalar joylashgan maydonlardan asossiz ravishda va boshqa maqsadlarda foydalanish holatlarini aniqlash darajasini 98 foizgacha yetkazish;

mavjud chiqindilarni saqlash joylarida belgilangan hududdan tashqariga chiqish, yangi paydo boʻlgan noqonuniy chiqindi zonalarini aniqlash darajasini 95 foizgacha yetkazish;

ëngʻin oʻchoqlari kelib chiqish nuqtalarini boshlangʻich bosqichlarda aniqlash darajasini 65 foizgacha yetkazish;

suv obyektlarining muhofaza zonalarida qonun buzilishi holatlarini aniqlash boʻyicha davlat kosmik monitoringi amalga oshiriladigan suv omborlari qamrovini 60 tagacha kengaytirish;

davlat boshqaruvi organlarini kosmik suratlar bilan taʼminlash darajasini 9 baravarga oshirish.

3. Belgilansinki, tegishli sohalarda masʼul boʻlgan vazirliklar, idoralar va tashkilotlarning rahbarlari tasdiqlangan yoʻnalishlar doirasida maqsadli koʻrsatkichlarga erishish boʻyicha shaxsan masʼul hisoblanadi.

5. Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi va Oʻzbekiston Milliy axborot agentligiga Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Kosmik tadqiqotlar va texnologiyalar agentligi bilan birgalikda ushbu qarorning mazmun va mohiyatini ommaviy axborot vositalarida, shu jumladan ijtimoiy tarmoqlarda seminar va telekoʻrsatuvlar orqali aholi orasida keng targʻib qilish hamda yoritish tavsiya etilsin.

6. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Kosmik tadqiqotlar va texnologiyalar agentligi bosh direktori v.b. Sh.M. Kadirov zimmasiga hamda Vazirlar Mahkamasining IT-texnologiyalar, telekommunikatsiyalar va ilmiy faoliyatni rivojlantirish masalalari departamentiga yuklansin.

Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A. ARIPOV

Toshkent sh.,

2022-yil 30-noyabr,

688-son

Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 30-noyabrdagi 688-son qaroriga 1-ILOVA

2022 — 2026-yillarda Oʻzbekiston Respublikasining kosmik tarmogʻini rivojlantirish

KONSEPSIYASI

1-bob. Umumiy qoidalar

2022 — 2026-yillarda Oʻzbekiston Respublikasining kosmik tarmogʻini rivojlantirish konsepsiyasi (keyingi oʻrinlarda — Konsepsiya) kosmik faoliyatni takomillashtirishning konseptual yondashuvini belgilash maqsadlarida ishlab chiqildi.

Konsepsiya Oʻzbekiston Respublikasining milliy manfaatlarini hisobga olgan holda kosmik faoliyatni rivojlantirishda yagona davlat siyosatini amalga oshirishning asosiy yoʻnalishlarini belgilaydi.

2-bob. Dunyoda kosmik faoliyatni rivojlantirishning umumiy tendensiyasi va asosiy xulosalar

Bugungi kunda kosmik faoliyat jahon hamjamiyatining globallashuvi va axborotlashtirish jarayonida muhim oʻrin tutadi.

Hozirgi kunda dunyoning barcha yetakchi va koʻplab rivojlanayotgan davlatlari tomonidan u yoki bu darajada kosmik fazoni tadqiq etish va undan foydalanish boʻyicha ilmiy tadqiqotlar olib borilmoqda, shuningdek, kosmik strategiyalar, konsepsiyalar, dasturlar va rejalar koʻlamini kengaytirib, ularni qoʻllab-quvvatlash va rivojlantirish uchun katta miqdorda mablagʻlar ajratilmoqda.

Yetakchi davlatlar kosmik salohiyatdan iqtisodiy, mudofaa, texnik, ilmiy, ijtimoiy, madaniy va xalqaro manfaatlarni amalga oshirish uchun foydalanadilar.

AQSh, Xitoy, Rossiya, Yaponiya va Hindiston mustaqil ravishda kosmik parvozlarni hamda keng koʻlamli kosmik dasturlarni amalga oshiradigan va eng katta orbital yoʻldoshlar turkumiga ega boʻlgan kosmik sohadagi yetakchi davlatlar hisoblanadi.

Kosmik tarmoq rivojlangan davlatlar qatorida Belgiya, Buyuk Britaniya, Germaniya, Lyuksemburg, Italiya, Ispaniya va Fransiya oʻz texnologik salohiyatini oshirib, tijorat kosmik dasturlarini ishlab chiqmoqda.

Braziliya, Isroil, Koreya Respublikasi, KXDR va Eron kabi davlatlar oʻz raketalarini fazoga uchirdi, shuningdek, Argentina, Janubiy Afrika, Indoneziya, Qozogʻiston, Pokiston va Turkiya oʻzining raketalarini yaratishni rejalashtirmoqda.

2020-yilda dunyoning barcha davlatlarining kosmik faoliyat xarajatlari AQSh dollarida 82,5 milliardni, shundan fuqarolik maqsadlari uchun — 50,2 milliardni, harbiy maqsadlari uchun — 32,3 milliardni tashkil etgan.

2020-yilda kosmik faoliyatga ajratilgan umumiy xarajatlar AQSh dollarida quyidagicha miqdorda baholanmoqda: AQSh — 47,7 milliard, Xitoy — 8,9 milliard, Fransiya — 4 milliard, Rossiya — 3,6 milliard, Yaponiya — 3,3 milliard, Yevropa Ittifoqi — 2,4 milliard, Germaniya — 2,2 milliard, Hindiston — 2 milliard, Italiya — 1,1 milliard, Buyuk Britaniya — 1,1 milliard, qolganlari — 8,4 milliard.

Yaqin kelajakda dunyo mamlakatlarining kosmik faoliyat uchun sarflanadigan xarajatlari oshishi kutilmoqda. Mudofaa xarajatlari ushbu oʻsishning asosiy omili boʻlishi, fuqarolik dasturlarini moliyalashtirish esa oʻrtacha tezlikda oʻsishi kutilmoqda.

Kutilayotgan natijalar va dasturlarning taʼsiri, texnologik rivojlanish uchun imkoniyatlar yaratilishi va boshqa mamlakatlarga qaramlikni kamaytirish kabi omillar kosmik dasturlar uchun budjet mablagʻlarini maqsadli yoʻnaltirishga asos boʻlib xizmat qilmoqda.

2020-yilda dunyodagi kosmik xizmatlar bozorining umumiy hajmi 400 milliard AQSh dollariga yaqinlashgan va 2040-yilga kelib u 1 trilliondan oshishi kutilmoqda.

Umumiy bozor hajmining 20 foizi kosmik faoliyatni moliyalashtirish, 80 foizi esa kosmik tijorat daromadlariga toʻgʻri kelmoqda. Sanoat daromadlarining katta qismi sunʼiy yoʻldosh aloqasi (34 foiz) va navigatsiya hisobidan mos ravishda taʼminlanmoqda (58 foiz).

2020-yilda sunʼiy yoʻldosh xizmatlaridan umumiy daromad 117,8 milliard AQSh dollarini tashkil etdi, shu jumladan, televideniye — 88,4 milliard, radio — 6,3 milliard, internet tarmogʻi — 2,8 milliard, statsionar aloqa — 15,7 milliard, mobil aloqa — 2 milliard, erni masofadan zondlash xizmatlari — 2,6 milliardga teng boʻlgan.

Bugungi kunda kosmik bozorning asosiy tayanchlarini erni masofadan zondlash, navigatsiya xizmatlari, aloqa yoʻldoshlari va maʼlumotlar yetkazish tashkil etmoqda.

Yaqin kelajakda fuqarolik hamda harbiy maqsadlar uchun masofadan zondlash va sunʼiy yoʻldosh aloqalaridan foydalanish sohalarida jadal rivojlanish kutilmoqda. Yerni masofadan zondlash bozori 2026-yilga kelib 8,5 milliard, 2029-yilga kelib sunʼiy yoʻldosh aloqasi bozori 18,7 milliard AQSh dollariga yetishi kutilmoqda.

2021-yil boshida Yer orbitasi atrofida 6,5 mingta sunʼiy yoʻldosh mavjud boʻlib, ulardan 3,4 mingtasi faol sunʼiy yoʻldoshlardir. Faol sunʼiy yoʻldoshlarning umumiy sonidan 1,9 mingtasi AQShga, 412 tasi Xitoyga, 176 tasi Rossiyaga, 887 tasi boshqa mamlakatlarga tegishli.

Kelgusi oʻn yil ichida sunʼiy yoʻldoshlarga boʻlgan talab qariyb besh barobar oshishi kutilmoqda. Bu esa, oʻz navbatida har yili oʻrtacha hisobda taxminan 1,25 mingta sunʼiy yoʻldosh ishga tushiriladi degani (oʻtgan 10 yilda — yiliga 260 tadan ishga tushirilgan).

Kosmik faoliyatni rivojlantirishning asosiy omillari quyidagilarni nazarda tutadi:

dunyoning yetakchi va rivojlanayotgan mamlakatlari iqtisodiy, mudofaa, texnik, ilmiy, ijtimoiy, madaniy va xalqaro manfaatlarni amalga oshirish maqsadida kosmik faoliyatni faol rivojlantirmoqda;

dunyoning barcha mamlakatlarida kosmik dasturlar davlat budjeti hisobidan moliyalashtiriladi va kosmik sohani rivojlantirishga qodir boʻlgan davlatlar yuqori natija olish uchun katta moliyaviy mablagʻlar sarflaydi;

kosmik xizmatlar bozori tijorat daromadlari hisobidan kengaymoqda, ulardan asosiylari sunʼiy yoʻldosh orqali erni masofadan zondlash, sunʼiy yoʻldosh aloqasi va navigatsiya hisoblanadi;

davlat sektori kosmik xizmatlarning asosiy mijozi boʻlib qolishda davom etmoqda;

kosmik faoliyatning ayrim yoʻnalishlari tijoratlashtirilmoqda;

sunʼiy yoʻldoshlarga boʻlgan talab ortib bormoqda, shu boisdan kelgusi 10 yil ichida ularning ishga tushirilishi koʻpayishi kutilmoqda.

3-bob. Mamlakatimizda kosmik faoliyatni rivojlantirishning joriy holati

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil dekabr oyida respublika parlamenti — Oliy Majlisga yoʻllagan murojaatnomasida aerokosmik texnologiyalarni iqtisodiyotimizning yetakchi soha va tarmoqlariga joriy etish maqsadida milliy kosmik infratuzilmalarni yaratish, shuningdek, aerokosmik faoliyat boʻyicha alohida davlat organini tashkil etish hamda bu sohani rivojlantirish bilan bogʻliq vazifalarni kompleks ravishda hal etish zarurligi taʼkidlangan.

Shu maqsadda, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekiston Respublikasida kosmik faoliyatni rivojlantirish toʻgʻrisida” 2019-yil 30-avgustdagi PF-5806-son Farmoni bilan Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Kosmik tadqiqotlar va texnologiyalar agentligi (keyingi oʻrinlarda — “Oʻzbekkosmos” agentligi) tashkil etildi. Farmon bilan “Oʻzbekkosmos” agentligi kosmik tadqiqotlar va texnologiyalar sohasida yagona davlat siyosatini va strategik yoʻnalishlarni ishlab chiqish va amalga oshirish uchun masʼul boʻlgan davlat boshqaruvi organi etib belgilandi.

Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Kosmik tadqiqotlar va texnologiyalar agentligi faoliyatini tashkil etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2019-yil 17-sentabrdagi 781-son qarori bilan “Oʻzbekkosmos” agentligining nizomi tasdiqlandi hamda uning asosiy vazifa va funksiyalari belgilab berildi.

Shuningdek, Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 20-maydagi 274-son qarori bilan “Oʻzbekkosmos” agentligi tizimida “Kosmik monitoring va geoaxborot texnologiyalari markazi” davlat unitar korxonasi (keyingi oʻrinda — Markaz) tashkil etildi.

Markazning asosiy vazifalari etib kosmik monitoringni amalga oshirish, erni masofadan zondlash, jismoniy va yuridik shaxslarga konsalting xizmatlari koʻrsatish, hududlarning ijtimoiy-iqtisodiy faoliyati samaradorligini oshirishga koʻmaklashish belgilandi.

“Oʻzbekkosmos” agentligi tomonidan respublikaning turli iqtisodiyot tarmoqlarini jadal rivojlantirish va sohalarda shaffoflikni oshirishda ilgʻor kosmik texnologiyalarni qoʻllash orqali quyidagi amaliy ishlar olib borilmoqda:

a) geologiya va kon-metallurgiya sohasida Samarqand viloyatidagi 16,8 ming km2 maydonda oʻtkazilgan kosmik monitoring tahlili orqali jami 279 ta noruda qazilma konlaridan 119 tasida qonun buzilishi holatlari aniqlandi;

b) qishloq xoʻjaligi sohasida kosmik monitoringning joriy etilishi haqiqatda ekin ekilgan maydonni aniqlash, vegetatsiya davrini kunlik kuzatish, ekinlar boʻyicha tezkor maʼlumotlarni olish imkonini berdi. Jumladan, Buxoro viloyatida tumanlar boʻyicha olingan 2021-yildagi kosmik suratlar orqali 30 ming gektarga yaqin yer maydoni tahlil qilindi, “Raqamli Samarqand” loyihasi (Fransiyaning Airbus kompaniyasi bilan hamkorlikda, qiymati 1 million yevro) doirasida Jomboy, Oqdaryo va Payariq tumanlarida ekilgan ekinlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar raqamlashtirildi va ekin turlari tasniflandi;

v) transport va yoʻl xoʻjaligi sohasida Samarqand shahrida kosmik texnologiyalar yordamida 2,5 ming km yoʻl toʻgʻrisidagi maʼlumotlar (yŭllarning uzunligi, eni, qatnov boʻlaklari va qoplamasi) raqamlashtirildi va sunʼiy intellekt texnologiyasiga asoslangan raqamli platforma ishlab chiqildi;

g) yer munosabatlari sohasida Boʻstonliq tumanidagi 870 km2 yer maydonining kosmik suratlari tahlil qilindi va 13 mingta obyektdan 11 mingtasi turar va 907 tasi noturar joy ekanligi, 408 taga yaqini oʻzboshimchalik bilan egallab olingani, 227 ta yer uchastkasidan 2 yil davomida foydalanilmayotgani hamda 413 ta maʼlumoti toʻliq boʻlmagan obyektlar aniqlandi;

d) oʻrmon xoʻjaligi sohasida Boʻstonliq tumanida joylashgan oʻrmon hamda zaxira fondiga kiruvchi oʻrmonlar raqamlashtirilib, 1960 — 2020-yillarda ekilgan daraxtlar tasniflandi;

e) gidrometeorologiya sohasida Gidrometeorologiya xizmati markazi bilan hamkorlikda besh yillik (2017 — 2022-yillar) yuqori aniqlikdagi kosmik suratlarni qayta ishlash natijasida sel-suv toshqinlari yuvib ketishi xavfi oʻta yuqori boʻlgan hududlarda joylashgan binolarni aniqlash boʻyicha GAT monitoring platformasi faoliyati yoʻlga qoʻyildi;

j) favqulodda vaziyatlar sohasida 2021-yilning avgust oyida Zomin tumanidagi oʻrmonlar boʻyicha kunlik kosmik suratlar tahlili orqali sodir boʻlgan yongʻin oqibatida oʻrmon hududining 38 gektari zarar koʻrgani aniqlangan;

z) mudofaa va xavfsizlik sohasida Afgʻoniston-Oʻzbekiston chegara hududi boʻyicha 3 ming km2 dan ortiq maydonning kosmik suratlari tahlili mavjud vaziyatni toʻgʻri baholash imkonini berdi.

Shuningdek, “Oʻzbekkosmos” agentligining xalqaro tashkilotlar doirasidagi faoliyati, kosmik tarmoq rivojlangan xorijiy davlat kosmik agentliklari hamda yetakchi kompaniyalari bilan hamkorlik doirasida quyidagi ishlar amalga oshirilmoqda:

“Oʻzbekkosmos” agentligi Osiyo va Tinch okeani uchun iqtisodiy va ijtimoiy komissiyasining Hukumatlararo maslahat qoʻmitasi Barqaror rivojlanish uchun kosmik texnologiyalarni qoʻllash mintaqaviy dasturining 35-aʼzo davlati sifatida qabul qilindi;

2019-yil 20-sentabrdan boshlab Oʻzbekiston Respublikasi uchun Mustaqil Davlatlar Hamdoʻstligiga (MDH) aʼzo davlatlarning Kosmik fazoni tinch maqsadlarda tadqiq etish va undan foydalanish sohasidagi qoʻshma faoliyatini amalga oshirish toʻgʻrisidagi bitim kuchga kirdi. Oʻzbekiston Respublikasi tomonidan “Oʻzbekkosmos” agentligi MDH Davlatlararo Kosmik Kengashida ishtirok etish boʻyicha vakolatli organ deb belgilandi;

Hindiston (ISRO) va Qozogʻiston (Aerokosmik qoʻmita) bilan Hukumatlararo Bitim, Fransiya milliy kosmik tadqiqotlar markazi (CNES) bilan Hadli bitim, Koreya aerokosmik tadqiqotlar instituti (KARI) va Ozarbayjon kosmik agentligi (Azerkosmos) bilan Anglashuv memorandumlari imzolangan;

AQSh Milliy aeronavtika va kosmik fazoni tadqiq etish administratsiyasi (NASA), Turkiya kosmik agentligi (TUA), Buyuk Britaniya kosmik agentligi, BAA kosmik agentligi, Portugaliya kosmik agentligi, Malayziya kosmik agentligi (MYSA), Pokiston Kosmik va yuqori atmosferani oʻrganish boʻyicha komissiyasi (SUPARCO) bilan hamkorlik aloqalari oʻrnatilgan;

Yerni masofadan zondlash boʻyicha sunʼiy yoʻldosh operatorlari “Maxar Technologies” (AQSh), “Airbus Defence & Space” (Fransiya), “Planet Labs” (AQSh), “ICEYE” (Finlyandiya), “BlackSky” (AQSh) “NEAD Aerospace” (Xitoy) kompaniyalari, aloqa sunʼiy yoʻldosh operatorlari “SpaceX” (AQSh), “OneWeb” (Buyuk Britaniya), “SES” (Lyuksemburg), “Eutelsat” (Fransiya), “Viasat” (AQSh), “Inmarsat” (Buyuk Britaniya) kompaniyalari, kosmik suratlarni qayta ishlash dasturiy mahsulotlarini ishlab chiquvchilar “ESRI” (AQSh), “Nexagon” (Shvetsiya) kompaniyalari bilan hamkorlikda loyihalar amalga oshirilmoqda;

Fransiya Oliy aeronavtika va kosmonavtika instituti, Osiyo va Tinch okeanida kosmik fan va texnologiya taʼlimi markazi, Moskva Aviatsiya instituti bilan kosmik soha uchun kadrlar tayyorlash hamda xodimlarning malakasini oshirish boʻyicha qisqa muddatli trening, seminarlar hamda bakalavr, magistratura bosqichlarida taʼlim dasturlarini tashkil etish boʻyicha hamkorlik amalga oshirilmoqda;

2021-yil 23-iyunda Toshkent shahrida AQShning “Maxar Technologies”, “Esri” va “SpaceX” kompaniyalari bilan hamkorlikda “Discovery Day Uzbekistan” konferensiyasi tashkil etildi;

2022-yil 10-11-may kunlari Toshkent shahrida “Dialogue Events” kompaniyasi (Buyuk Britaniya) bilan hamkorlikda “Space Technology Conference STC-2022” xalqaro konferensiyasi oʻtkazildi.

4-bob. Kosmik texnologiyalarni joriy etishdagi tizimli muammolar

Kosmik texnologiyalarni joriy etish borasida hozirgi kunda quyidagi tizimli muammolar kuzatilmoqda:

kosmik faoliyat, tadqiqotlar va texnologiyalar sohasida normativ-huquqiy baza yetarli darajada shakllantirilmagan;

kosmik sohada vakolatli organ hisoblanmaydigan boshqa vazirliklar va idoralarning normativ-huquqiy hujjatlarida ziddiyat, noaniqliklar va tafovutlar mavjud;

kosmik faoliyat va texnologiyalar sohasida zamonaviy axborot texnologiyalarini joriy etish va ilm-fan yutuqlari natijalariga erishilmagan, shuningdek oliy taʼlim muassasalarida ushbu sohadagi kadrlarni tayyorlashga qaratilgan ilmiy-bazaviy asoslar yetarli darajada shakllanmagan;

sohadagi mavjud muammolarni hal qilishda kosmik texnologiyalardan foydalanishning afzalliklari va samaradorligi toʻgʻrisida vazirliklar va idoralar yetarli darajada maʼlumotga va bilimga ega emas;

davlat organlarida iqtisodiyotning yetakchi sohalari vazifalarini samarali hal etish, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi mudofaa va xavfsizlik manfaatlari yoʻlida kosmik monitoring va geoaxborot texnologiyalarini joriy etish uchun imkoniyat va zamonaviy vositalar mavjud emas;

er usti kosmik infratuzilmasini qurish va rivojlantirish masalalarini moliyalashtirish manbalari muvofiqlashtirilmagan;

kosmik texnologiyalarni rivojlantirish va ulardan samarali foydalanish sohasida yuqori malakali mutaxassislar yetishmaydi;

Oʻzbekiston Respublikasi hududida sunʼiy yoʻldosh orqali ishlaydigan mobil qurilma va terminallarni roʻyxatga olish, nazorat qilish, sotish, shaxsiy foydalanish uchun olib kirish yoki ishlab chiqarish uchun aniq talab va mexanizmlar mavjud emas hamda ushbu yoʻnalish boʻyicha normativ-huquqiy hujjatlar ishlab chiqilmagan.

Oʻzbekiston Respublikasida kosmik tarmoqni litsenziyalash turlarini noaniq talqin qilish tegishli talabning yetishmasligiga olib keldi, bu esa oʻz navbatida mamlakatdagi kosmik faoliyatni nazorat qilishga sezilarli taʼsir koʻrsatmoqda.

5-bob. Kosmik faoliyatni rivojlantirishning asosiy yoʻnalishlari

Konsepsiya quyidagi ustuvor yoʻnalishlarni nazarda tutadi:

kosmik tadqiqotlar va texnologiyalar sohasida qonunchilik bazasini shakllantirish va takomillashtirish;

er usti kosmik infratuzilmasini yaratish va rivojlantirish;

kosmik tadqiqotlar va texnologiyalar sohasida xalqaro hamkorlikni kengaytirish va tijoriy kosmik faoliyatni rivojlantirish;

kosmik faoliyatning kadrlar salohiyatini mustahkamlash;

milliy sunʼiy yoʻldoshlar guruhini yaratish;

innovatsion startap loyihalar va akseleratorlarni, shuningdek, ilmiy tadqiqotlarni qoʻllab-quvvatlash.

1-§. Kosmik tadqiqotlar va texnologiyalar sohasida qonunchilik bazasini shakllantirish va takomillashtirish

Kosmik tadqiqotlar va texnologiyalar sohasida qonunchilik bazasini shakllantirish va takomillashtirish doirasida quyidagilar belgilanadi:

kosmik monitoring, shu jumladan, davlat kosmik monitoringini yuritish va uning natijalarini taqdim etish haqidagi nizomni qabul qilish;

Oʻzbekiston Respublikasining “Kosmik faoliyat toʻgʻrisida”gi Qonunini qabul qilish;

Oʻzbekiston Respublikasining kosmik faoliyatni tartibga soluvchi erni masofadan zondlash tartibini belgilash;

Oʻzbekiston Respublikasi hududida foydalanilayotgan, sotish yoki shaxsiy foydalanish uchun olib kiriladigan va ishlab chiqariladigan sunʼiy yoʻldosh orqali ishlovchi mobil qurilmalar va terminallarni roʻyxatga olish reglamentini belgilash.

2-§. Yer usti kosmik infratuzilmasini yaratish va rivojlantirish

Yer usti kosmik infratuzilmasini yaratish va rivojlantirish doirasida quyidagilar nazarda tutiladi:

kosmik tarmoqni rivojlantirish hamda ilmiy-tadqiqot va ilmiy-amaliy faoliyatni amalga oshirish uchun “Oʻzbekkosmos” agentligi tizimida “Amaliy kosmik tadqiqotlar va texnologiyalar ilmiy-ishlab chiqarish Milliy markazi”ni tashkil etish;

kosmik apparatlarni loyihalash va ularning ayrim qismlarini ishlab chiqarish kompleksini tashkil etish;

kosmik monitoring ishlarini amalga oshirish va davlat boshqaruvi organlarini kosmik suratlar va kosmik suratlarni qayta ishlash natijalari bilan taʼminlab borish.

3-§. Kosmik tadqiqotlar va texnologiyalar sohasida xalqaro hamkorlikni kengaytirish va tijoriy kosmik faoliyatni rivojlantirish

Kosmik tadqiqotlar sohasida xalqaro hamkorlikni kengaytirish va tijoriy kosmik faoliyatni rivojlantirish doirasida quyidagilar belgilanadi:

global sunʼiy yoʻldoshli navigatsiya (GNSS) tizimlari operatorlari bilan hamkorlik aloqalarini yoʻlga qoʻyish;

xalqaro astronavtika federatsiyasiga hamda “Tabiiy ofatlar va kosmos” Xartiyasiga (“Disaster & Space” Charter) aʼzo boʻlish va hamkorlikda faoliyat yuritish;

favqulodda vaziyatlar yuzaga kelganda sunʼiy yoʻldosh apparatlari orqali erni masofadan zondlash maʼlumotlarini tezkor qabul qilish maqsadida xorijiy erni masofadan zondlash sunʼiy yoʻldosh operatorlari bilan kelishuv, memorandum, bitim va shartnomalar imzolash;

xalqaro moliya institutlari, donor tashkilotlar, kompaniyalar va banklar bilan kosmik sohaga xorijiy sarmoya va ilgʻor texnologiyalarni jalb etish boʻyicha hamkorlikni rivojlantirish;

Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasining 1966-yil 19-dekabrdagi 22 (XXII) rezolyutsiyasi bilan qabul qilingan “Kosmosni, shu jumladan Oyni va boshqa samoviy jismlarni tadqiq qilish va ulardan foydalanish boʻyicha davlatlarning faoliyati tamoyillari toʻgʻrisidagi shartnoma”ni ratifikatsiya qilish;

“Oʻzbekkosmos” agentligi xodimlarining xalqaro miqyosdagi kosmik sohaga oid konferensiya va koʻrgazmalarda doimiy ishtirok etishini tashkil etish;

Oʻzbekiston Respublikasida kosmik sohadagi xorijiy ekspertlar, kompaniyalar, kosmik agentliklar hamda tegishli davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari ishtirokida har yili kosmik texnologiyalarning ijtimoiy-iqtisodiy sohalarga taʼsiriga bagʻishlangan xalqaro konferensiya oʻtkazish.

4-§. Kosmik faoliyatning kadrlar salohiyatini mustahkamlash

Kosmik faoliyatning kadrlar salohiyatini mustahkamlash doirasida quyidagilar nazarda tutiladi:

kosmik tadqiqotlar va texnologiyalar sohasida kadrlar tayyorlash va qayta tayyorlash tizimini rivojlantirish;

“Oʻzbekkosmos” agentligi va uning tizimidagi tashkilotlar xodimlarini ilgʻor xorijiy mamlakatlardagi taʼlim muassasalari, oʻquv markazlari hamda ishlab chiqarish korxonalarida kosmik tarmoqning turli yoʻnalishlari boʻyicha tayyorlash, qayta tayyorlash va malakasini oshirish ishlarini tashkil etish;

kosmik tadqiqotlar va texnologiyalar sohasida ilgʻor xorijiy tajribani oʻrganish boʻyicha stajirovkalar va seminarlar tashkil etish hamda oʻtkazish.

5-§. Milliy sunʼiy yoʻldoshlar guruhini yaratish

Milliy sunʼiy yoʻldoshlar guruhini yaratish doirasida quyidagilar nazarda tutiladi:

Oʻzbekiston Respublikasida erni masofadan zondlash sunʼiy yoʻldoshlari milliy guruhini yaratish;

Oʻzbekiston Respublikasi telekommunikatsiya yoʻldoshlarining milliy guruhlarini yaratish;

Oʻzbekiston Respublikasi ilmiy-texnologik sunʼiy yoʻldoshlarining milliy guruhini yaratish.

6-§. Innovatsion startap loyihalar va akseleratorlarni, shuningdek, ilmiy tadqiqotlarni qoʻllab-quvvatlash

Innovatsion startap loyihalar va akseleratorlarni, shuningdek, ilmiy tadqiqotlarni qoʻllab-quvvatlash doirasida quyidagilar nazarda tutiladi:

qishloq va suv xoʻjaligi, ekologiya, telekommunikatsiya, geologiya-qidiruv, kartografiya, meteorologiya, seysmologiya va shaharsozlik sohalarining samaradorligini oshirishda erni masofadan turib zondlash, yoʻldosh aloqa, navigatsiya tizimlarini qoʻllash masalalarining ilmiy va innovatsion yechimiga qaratilgan tadqiqotlar olib borish;

aerokosmik startap inkubatorlarini yaratish;

“NASA Space Camp” kosmik lageri misolida interaktiv oʻquv majmuasini tashkil etish;

iqtisodiyotning turli sohalarida kosmik texnologiyalarni joriy etish orqali geoaxborot maʼlumotlardan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish;

ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish maqsadlariga erishish, mudofaa qobiliyatini mustahkamlash va mamlakat xavfsizligini taʼminlash uchun kosmik texnologiyalar va davlat kosmik monitoring tizimini joriy etish;

ilgʻor xorijiy kosmik tashkilotlar va kompaniyalar bilan kosmik fazoni tinch maqsadlarda tadqiq etish va ulardan foydalanish, mamlakat iqtisodiyotining muhim sohalarini rivojlantirish yoʻlida kosmik texnologiyalarni samarali qoʻllash;

kosmik, aero va yer usti kuzatuvlari natijalari asosida geografik, kartografik, tabiiy resurslar, ijtimoiy-iqtisodiy, er, transport, meteorologik, ekologik va boshqa maʼlumotlarni tizimlashtirish, ulardan amaliy foydalanish maqsadida yagona davlat geoaxborot tizimini yaratish;

taʼlim, ilm-fan va ishlab chiqarishning uzviy integratsiyasiga asoslangan zamonaviy bazaviy kosmik infratuzilmani yaratish.

6-bob. Konsepsiyani amalga oshirishdan kutilayotgan natijalar

Konsepsiyani amalga oshirish doirasida kosmik tadqiqotlar va texnologiyalarni qoʻllash orqali respublika iqtisodiyot tarmoqlari va sohalarida quyidagi natijalarga erishish rejalashtirilgan:

a) qishloq xoʻjaligi sohasida:

qishloq xoʻjaligi yerlari inventarizatsiya qilinadi va ularning konturlari boʻyicha raqamlashtiriladi;

qishloq xoʻjaligi yerlaridan noqonuniy foydalanish va oʻzboshimchalik bilan egallash holatlarini monitoring qilish tizimi yoʻlga qoʻyiladi;

qishloq xoʻjaligi ekinlarining rivojlanishini doimiy kuzatish, baholash va hosildorlikni prognozlash amaliyoti yoʻlga qoʻyiladi;

qurgʻoqchilik xavfi darajasini baholash, yerlarning joriy holati hamda shudgorlash va ekish tadbirlari monitoringi yoʻlga qoʻyiladi;

b) yer munosabatlari sohasida:

6,6 milliondan ortiq koʻchmas mulk obyektlari boʻyicha foydalanilmayotgan, samarasiz foydalanilayotgan, foydalanishga yaroqsiz boʻlgan va boshqa maqsadlarda foydalanilayotgan yerlar monitoring qilinadi;

er kadastri maʼlumotlari yangilanadi va dolzarb holatga keltiriladi, yer uchastkalari chegaralari monitoring qilinadi;

v) oʻrmon xoʻjaligi sohasida:

oʻrmon xoʻjaligi obyektlarini inventarizatsiya qilish orqali noqonuniy oʻrmon kesilishi holatlari va maydonlari aniqlanadi;

oʻrmon fondi yerlarida noqonuniy qurilish va chiqindi zonalarini tashkil etish holatlari aniqlanadi;

oʻrmon fondi yerlarida yongʻin oʻchoqlarini barvaqt aniqlash orqali yongʻinlar natijasida yetkazilishi mumkin boʻlgan moddiy va ekologik zararlarning oldi olinadi.

g) geologiya va kon-metallurgiya sohasida:

yer qaʼridan oʻzboshimchalik bilan foydalanish, foydali qazilmalar joylashgan maydonlardan asossiz ravishda va boshqa maqsadlarda foydalanish holatlari aniqlanadi;

noruda foydali qazilmalarni oʻz ichiga olgan yer qaʼri uchastkalarida kosmik monitoring ishlari amalga oshiriladi;

yer qaʼridan foydalanish uchun ajratilgan yer uchastkalari doirasida kon ishlarini olib borish holatlari monitoring qilinadi;

d) transport va yoʻl xoʻjaligi sohasida:

transport infratuzilmasi (avtomobil yoʻllar, temir yoʻl tarmoqlari, quvurlar, suv kanallari, havo va daryo portlari, bojxona punktlari, telekommunikatsiya tarmoqlari) xatlovdan oʻtkaziladi va raqamlashtiriladi;

avtomobil yoʻllar, temir yoʻllar, transport quvurlari va transport infratuzilmasi boshqa obyektlarining (koʻpriklar, toʻxtash joylari, yoqilgʻi quyish shoxobchalari, kompleks xizmat koʻrsatish punktlari) joriy holati, qurilish va rekonstruksiya qilish jarayonlari monitoring qilinadi;

e) ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish sohasida:

mavjud chiqindilarni saqlash joylari, suvning ifloslanishi, ekologik xavfli obyektlar va yer degradatsiyasi jarayonlari monitoring qilinadi;

yangi paydo boʻlgan noqonuniy chiqindi zonalarini aniqlash tizimi yoʻlga qoʻyiladi;

muhofaza etiladigan tabiiy hududlarda noqonuniy faoliyat va qonun buzilishi holatlari monitoringi amalga oshiriladi;

j) favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasida:

tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlarni aniqlash, ularning oqibatlarini tahlil qilish hamda prognoz qilish imkoniyati yaratiladi;

favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish boʻyicha qutqaruv, avariya ishlari va boshqa ishlarni tashkil etish vaqt, inson va moddiy resurslar tejalishiga erishiladi;

yongʻinlarning kelib chiqish xavfi sifatida termal hududlarni aniqlash, favqulodda vaziyatlar oqibatlarida yetkazilgan zarar maydonlarini aniqlash va yetkazilgan zarar darajasini baholash imkoniyati yaratiladi.

togʻ oldi hududlarda joylashgan aholi yashash punktlarida sel xavfi va yer koʻchishi yuqori boʻlgan jarayonlar monitoring qilinadi.

z) suv xoʻjaligi sohasida:

suv omborlarining suv va sedimentatsiya balansi, muzlash hodisalari monitoringi amalga oshiriladi;

qor qoplamlari va muzliklarning erishi hisobiga shakllanadigan daryolar oqimini prognoz qilish amaliyoti yoʻlga qoʻyiladi;

suv resurslaridan oqilona foydalanish va suv obyektlarining muhofaza zonalari doimiy monitoring qilinadi;

i) gidrometeorologiya va iqlim oʻzgarishi sohasida:

sunʼiy yoʻldosh maʼlumotlari hamda masofaviy zondlash orqali olingan maʼlumotlar asosida xavfli gidrometeorologik hodisalar toʻgʻrisida barvaqt ogohlantirish tizimi takomillashtiriladi;

mintaqaviy iqlimning ehtimoliy oʻzgarishlari, ularning oqibatlarini prognoz qilish, asosiy eʼtiborni qishloq xoʻjaligi va suv resurslariga qaratgan holda iqtisodiyot tarmoqlarining zaifligini baholash tizimi yoʻlga qoʻyiladi.

Konsepsiyani amalga oshirish doirasida:

kosmik tadqiqotlar va texnologiyalar sohasida fundamental, amaliy va innovatsion loyihalarni amalga oshirish uchun qulay shart-sharoitlar yaratiladi;

startap va texnologiyalar transferini taʼminlash orqali kosmik sohaning istiqbolli ishlanmalari tijoratlashtiriladi;

kosmik tadqiqotlar va texnologiyalar sohasida kadrlar tayyorlash va qayta tayyorlash tizimi rivojlantiriladi;

er usti kosmik infratuzilmasi yaratiladi va rivojlantiriladi;

favqulodda vaziyatlar yuzaga kelganda sunʼiy yoʻldosh apparatlari orqali erni masofadan zondlash maʼlumotlarini tezkor qabul qilish va vakolatli davlat organlariga yetkazib berishga erishiladi.

Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 30-noyabrdagi 688-son qaroriga 2-ILOVA

2022 — 2026-yillarda Oʻzbekiston Respublikasining kosmik tarmogʻini rivojlantirish konsepsiyasining maqsadli koʻrsatkichlari

T/r Koʻrsatkichlar nomi Oʻlchov birligi Joriy holati Yillar boʻyicha Masʼul ijrochi tashkilotlar 2023 2024 2025 2026 1. Qishloq xoʻjaligi sohasida davlat kosmik monitoringi amalga oshiriladigan hududlar qamrovi son – 4 8 10 13 “Oʻzbekkosmos” agentligi, Qishloq xoʻjaligi vazirligi 2. Qishloq xoʻjaligi yerlaridan foydalanish holatini monitoring qilish, shu jumladan yerlardan noqonuniy foydalanish va ularni oʻzboshimchalik bilan egallash holatlarini aniqlash darajasi foiz – 80 90 95 98 “Oʻzbekkosmos” agentligi, Qishloq xoʻjaligi vazirligi 3. Ekinlarning turlari va haqiqatda ekin ekilgan maydonlarni aniqlash darajasi foiz – 80 85 95 95 “Oʻzbekkosmos” agentligi, Qishloq xoʻjaligi vazirligi 4. Yer munosabatlari sohasida davlat kosmik monitoringi amalga oshiriladigan hududlar qamrovi son – 6 14 14 14 “Oʻzbekkosmos” agentligi, Kadastr agentligi 5. Yer uchastkalarining oʻzboshimchalik bilan egallab olinishi hamda oʻzboshimchalik bilan egallab olingan yer uchastkalarida bino va inshootlar qurilishini aniqlash darajasi foiz – 80 85 95 95 “Oʻzbekkosmos” agentligi, Kadastr agentligi 6. Oʻrmon xoʻjaligi sohasida davlat kosmik monitoringi amalga oshiriladigan hududlar qamrovi son – 4 8 10 13 “Oʻzbekkosmos” agentligi, Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi 7. Noqonuniy oʻrmon kesilishi holatlari va maydonlarini aniqlash darajasi foiz – 80 85 90 95 “Oʻzbekkosmos” agentligi, Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi 8. Oʻrmon fondi yerlarida yer uchastkalarining oʻzboshimchalik bilan egallab olinishi, noqonuniy qurilish holatlarini aniqlash darajasi foiz – 80 85 95 95 “Oʻzbekkosmos” agentligi, Oʻrmon xoʻjaligi davlat qoʻmitasi 9. Geologiya va kon-metallurgiya sohasida davlat kosmik monitoringi amalga oshiriladigan hududlar qamrovi son 4 13 13 13 13 “Oʻzbekkosmos” agentligi, Davlat geologiya va mineral resurslar qoʻmitasi 10. Yer qaʼridan oʻzboshimchalik bilan foydalanish, foydali qazilmalar joylashgan maydonlardan asossiz ravishda va boshqa maqsadlarda foydalanish holatlarini aniqlash darajasi foiz – 85 90 95 98 “Oʻzbekkosmos” agentligi, Davlat geologiya va mineral resurslar qoʻmitasi 11. Ekologiya va atrof muhitni muhofaza qilish sohasida davlat kosmik monitoringi amalga oshiriladigan hududlar qamrovi son 1 6 12 14 14 “Oʻzbekkosmos” agentligi, Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi 12. Mavjud chiqindilarni saqlash joylarida belgilangan hududdan tashqariga chiqish, yangi paydo boʻlgan noqonuniy chiqindi zonalarini aniqlash darajasi foiz – 80 85 90 95 “Oʻzbekkosmos” agentligi, Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi 13. Favqulodda vaziyatlar sohasida davlat kosmik monitoringi amalga oshiriladigan hududlar qamrovi son – 14 14 14 14 “Oʻzbekkosmos” agentligi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi 14. Tabiiy muhofaza etiladigan hududlarda yer uchastkalarining oʻzboshimchalik bilan egallab olinishi, noqonuniy bino va inshootlar qurilish holatlarini aniqlash darajasi foiz – 80 85 90 95 “Oʻzbekkosmos” agentligi, Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi 15. Ëngʻin oʻchoqlari kelib chiqish nuqtalarini boshlangʻich b�sqichlarda aniqlash darajasi foiz – 35 40 50 65 “Oʻzbekkosmos” agentligi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi 16. Favqulodda vaziyatlar oqibatlarida yetkazilgan zarar maydonlarini aniqlash darajasi foiz – 80 85 90 90 “Oʻzbekkosmos” agentligi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi 17. Suv obyektlarining muhofaza zonalarida qonun buzilishi holatlarini aniqlash boʻyicha davlat kosmik monitoringi amalga oshiriladigan suv omborlari qamrovi son 2 25 35 45 60 “Oʻzbekkosmos” agentligi, Suv xoʻjaligi vazirligi 18. Suv obyektlarining muhofaza zonalarida qonunbuzilish holatlarini aniqlash darajasi foiz – 80 85 90 90 “Oʻzbekkosmos” agentligi, Suv xoʻjaligi vazirligi 19. Suv omborlarining loyqa oqiziqlar bilan toʻlib borish dinamikasini hamda suv sathi rejimi monitoring qilinadigan suv omborlari qamrovi son 2 25 35 45 60 “Oʻzbekkosmos” agentligi, Suv xoʻjaligi vazirligi 20. Davlat boshqaruvi organlarini kosmik suratlar bilan taʼminlash darajasi ming km2 110 135 270 405 990 “Oʻzbekkosmos” agentligi, manfaatdor vazirliklar va idoralar 21. Davlat boshqaruvi organlarida kosmik texnologiyalarni qoʻllash va kosmik suratlarni qayta ishlash yoʻnalishida kadrlar malakasini oshirish boʻyicha qisqa muddatli trening va seminarlar son 3 8 10 12 15 “Oʻzbekkosmos” agentligi, manfaatdor vazirliklar va idoralar