Prezident taʼlim muassasalari agentligi tizimidagi maktablarda tarbiyalanayotgan bolalarning xavfsiz va sifatli ovqatlanishini tashkil etilishiga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablari (0024-22-son SanQvaN)ni tasdiqlash toʻgʻrisida (11-son)

18.06.2022

Oʻzbekiston Respublikasi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi xizmatining

qarori

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2022-yil 1-avgustda hisobga olindi, hisob raqami 100]

Oʻzbekiston Respublikasi “Aholining sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi toʻgʻrisida”gi Qonuni va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 25-iyuldagi PF-6035-son “Koronavirus pandemiyasini yumshatish, aholining sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi va salomatligini saqlash tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Farmoniga muvofiq, Oʻzbekiston Respublikasi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi xizmati qaror qiladi:

1. Prezident taʼlim muassasalari agentligi tizimidagi maktablarda tarbiyalanayotgan bolalarning xavfsiz va sifatli ovqatlanishini tashkil etilishiga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablari (0024-22-son SanQvaN) ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Prezident taʼlim muassasalari agentligi bilan kelishilgan.

3. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Boshliq B. YuSUPALIYEV

Toshkent sh.,

2022-yil 18-iyun,

11-son

Kelishildi:

Oʻzbekiston Respublikasi Prezident taʼlim muassasalari agentligi direktori X. UMAROVA

2022-yil 16-iyun

Oʻzbekiston Respublikasi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi xizmatining 2022-yil 18-iyundagi 11-son qaroriga ILOVA

Prezident taʼlim muassasalari agentligi tizimidagi maktablarda tarbiyalanayotgan bolalarning xavfsiz va sifatli ovqatlanishini tashkil etilishiga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablari (0024-22-son SanQvaN)

Mazkur sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari (bundan buyon matnda sanitariya qoidalari deb yuritiladi) Prezident taʼlim muassasalari agentligi tizimidagi Prezident, ijod va ixtisoslashtirilgan maktablarda (bundan buyon matnda Prezident maktablari deb yuritiladi) tarbiyalanayotgan bolalarning xavfsiz va sogʻlom ovqatlanishini tashkil etish, yuqumli va yuqumli boʻlmagan kasalliklar profilaktikasi hamda ovqatdan zaharlanishlarning oldini olishga qaratilgan sanitariya-gigiyena talablarini belgilaydi.

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Prezident maktablarida ratsional taomnoma shakllantirilishida kunlik ratsionda oʻquvchilarning asosiy oziq-ovqat moddalariga ehtiyoji va yoshiga mos energiya quvvati bilan toʻliq taʼminlanishi, sogʻligʻi, shuningdek ovqatlanishning iqlim va milliy xususiyatlari hisobga olinadi.

2. Baʼzi mahsulotlar boʻlmaganda ularni boshqa mahsulot bilan almashtirish mumkin. Faqat almashtiriluvchi mahsulot tarkibidagi asosiy oziq-ovqat moddalari hamda oqsil va yogʻning miqdori ularning oʻrnini bosuvchi mahsulot tarkibidagi oqsil va yogʻning miqdoriga teng boʻlishi lozim. Bunda mahsulotlarni almashtirish mazkur sanitariya qoidalarining 3-ilovasiga muvofiq amalga oshiriladi.

3. Taomni toʻgʻri tayyorlash va tayyor taomning hajmi normaga muvofiq chiqishi uchun mazkur sanitariya qoidalarining 4-ilovasida keltirilgan oziq-ovqat mahsulotlariga dastlabki va termik ishlov berilgandan keyin yoʻqotiladigan vaznning miqdori inobatga olinadi. Bolalarga berilayotgan taomlardagi mahsulotlarning hajmi va kimyoviy tarkibi mazkur sanitariya qoidalarining 5 va 6-ilovalarida keltirilgan.

4. Oʻquvchilarning ovqatlanish ratsionini shakllantirishda mahsulotlar kun davomida toʻgʻri taqsimlanishi zarur. Oqsilga boy mahsulotlar yogʻ bilan berilsa, bola oshqozonida uzoq vaqt saqlanib turadi va koʻproq miqdorda hazm qildiruvchi meʼda shirasini talab qiladi, shuning uchun tarkibida goʻsht, baliq, sutli boʻtqalar va boshqa sutli taomlar, tuxum kabi mahsulotlari bor taomlarni nonushta va tushlikka berish tavsiya qilinadi. Kechki ovqat uchun bolalarga goʻsht, baliq va oʻsimliklardan tayyorlangan yengil hazm boʻladigan taomlar berilishi lozim.

5. Quyidagi mahsulotlar qayta muzlatilmaydi:

issiqlik ishlovidan oʻtgan sabzavotlar;

foydalanish muddati bundan buyon saqlashga imkon bermaydigan mahsulotlar.

6. Taom tayyorlash vaqtida foydalanilmay qolgan tuxum, tomat pastasi, qandolat mahsulotlari, sariyogʻ, oʻsimlik yogʻi, shakar, yorma, makaron, meva va tozalanmagan sabzavotlar omborxonaga qaytariladi.

7. Oʻquvchilar ovqatlanishini toʻgʻri tashkil etishda ovqatlanish xonasida gigiyenik toza va qulay shart-sharoitlarni yaratish, shu jumladan taomlarni berish ketma-ketligiga rioya qilinishi kerak.

8. Bolalar ovqat ratsioniga ishlatiladigan koʻkatlar toza oqar suvda, bogʻichi yechilib yaxshilab yuvilishi va 3 foizli sirka kislotasi yoki 10 foizli osh tuzi eritmasiga 10 daqiqa davomida solib qoʻyilishi, soʻngra oqar suvda qayta yuvib quritilishi lozim.

9. Yoz kunlari bolalarning suyuqlikka boʻlgan ehtiyoji ortishini hisobga olgan holda, ichish uchun yangi qaynatilgan suv, naʼmatak damlamasi yoki hoʻl mevalardan tayyorlangan uncha shirin boʻlmagan sharbatlar berilishi mumkin. Qish-bahor mavsumida quritilgan mevalar (olma, naʼmatak, turshak)dan tayyorlangan kompotlar tavsiya etiladi.

10. Yoz mavsumida baliqdan tayyorlangan taomlarni taomnomaga kiritish mumkin emas.

11. Prezident maktablarida taʼlim olayotgan oʻquvchilarning kunlik ovqatlanishida tavsiya etilgan oziq-ovqat mahsulotlarining tarkibi mazkur sanitariya qoidalarining 2-ilovasida belgilangan.

2-bob. Oziq-ovqat mahsulotlarini oshxonaga yetkazib berish, saqlash va tayyorlashga qoʻyiladigan gigiyena talablar

12. Texnologik jihozlar, anjomlar, idishlar sanitariya-epidemiologiya talablariga mos boʻlgan poʻlat va dyuralyuminiydan tayyorlangan boʻlishi, shuningdek xom va pishirilgan mahsulotlar uchun alohida belgilanishi lozim.

13. Oshxonadagi idishlar chinnidan (likobcha, kosa, piyola), qoshiq, sanchqi va pichoqlar esa zanglamaydigan poʻlatdan tayyorlanishi kerak.

Yorilgan, cheti uchgan, emali koʻchgan, oʻz shaklini oʻzgartirgan, alyumin, plastmassadan tayyorlangan idishlardan foydalanish mumkin emas.

14. Oziq-ovqat mahsulotlariga ishlov berish stollarining qoplamasi yaxlit, zanglamaydigan poʻlat yoki gigiyenik material bilan qoplanadi.

15. Xom va pishgan mahsulotlar uchun stol, pichoq va taxtakachlar alohida boʻladi. Taxtakachlarning yuzasi tekis, yorilmagan boʻlib, qattiq daraxt navlaridan ishlanadi. Plastmassa, yogʻoch qirindili plitalar va presslangan fanerlardan ishlangan taxtakachlardan foydalanilmaydi.

Goʻshtni maydalash uchun qattiq daraxt navidan tayyorlangan yogʻochli moslama ishlatiladi. U metall taglikka oʻrnatilib, tashqarisi ikki marotaba moy boʻyoq bilan boʻyaladi. Ishlatilgandan soʻng yogʻochli moslama pichoq bilan tozalanib, ustiga tuz sepiladi, yon atroflari issiq suv bilan yuviladi hamda ustki qismi notekis boʻlib qolganda esa bir qatlami olib tashlanadi.

16. Ishlatish turiga qarab stol, taxtakach va pichoqlarga (xom va pishgan mahsulotlar uchun alohida-alohida) oʻchib ketmaydigan, ishlov berishga chidamli boʻyoq bilan belgi (XG — xom goʻsht, PG — pishgan goʻsht, XB — xom baliq, PB — pishgan baliq, XS-xom sabzavot, PS — pishgan sabzavot, G-gastronom mahsulotlar — pishloq, sariyogʻ, termik ishlovsiz berilayotgan mahsulotlar, N-non va X — xamir uchun) qoʻyiladi.

17. Taomlarni pishirish va saqlash uchun zanglamaydigan poʻlatdan ishlab chiqilgan idishlardan foydalaniladi. Alyumin va dyuralyuminiydan tayyorlangan idishlardan ham taomlarni pishirish va qisqa muddatda saqlash uchun foydalaniladi. Kompot mahsulotlari zanglamaydigan poʻlatdan qilingan idishda tayyorlanadi. Sutni qaynatish uchun zanglamaydigan poʻlatdan yoki alyumindan tayyorlangan idishlar ajratilishi lozim.

18. Oʻquvchilar soniga idishlar toʻplami toʻgʻri kelishi hamda ovqatlanish vaqtida har bir bola uchun alohida idish toʻplami ishlatilishi lozim.

Ovqatlanish vaqtida foydalanilgan idishlarni darhol yuvgan holda boshqa bolalarga taom berishga yoʻl qoʻyilmaydi. Bunda, zaxiradagi idishlar toʻplamidan foydalanilishi kerak.

19. Barcha xodimlar yuvish va zararsizlantirish vositalarini ishlatish qoidalari bilan tanishishlari, bunda ishlatilayotgan vositaning xususiyatlari inobatga olinishi lozim.

20. Yuvish va zararsizlantirish vositalari shamollatiladigan va quruq xonalarda maxsus yorliq yopishtirilgan idishlarda saqlanishi lozim. Tayyorlangan eritmalar qoraytirilgan shisha idishlarda, ogʻzi mahkamlangan holatda nam va yorugʻlikdan himoyalangan tartibda besh kundan oshmagan muddatda saqlanadi. Zararsizlantirish vositalarini oziq-ovqat boʻlinmasida saqlash mumkin emas.

21. Sabzavotlar, mevalar, goʻsht va boshqa mahsulotlarni yuvish uchun kamida ikkita zanglamaydigan poʻlat, alyumin yoki dyuralyuminiy metalldan ishlab chiqilgan vannalardan, oshxona idishlarini yuvish uchun ham xuddi shunday ikkita vannadan foydalaniladi. Vannalarga issiq va sovuq suv ulangan boʻlishi kerak. Issiq suvning harorati 65ºC dan past boʻlmasligi va sifati davlat standarti talablariga mos kelishi lozim.

22. Vannaning oqava suv tizimiga ulanish joyida 20 sm li stakanli sifonlar oʻrnatiladi, u kichik oziq-ovqat zarralarini yigʻish va oʻz-oʻzini tozalash imkoniyatini taʼminlaydi.

23. Taom pishiriladigan qozonlar ovqat tarqatib boʻlingandan soʻng ovqat qoldiqlaridan tozalanadi va harorati 40ºC dan past boʻlmagan issiq suvda idish yuvish vositalari solib yuviladi. Soʻngra quritilib, yuqori qismi pastga qilib agʻdarilgan holatda panjaralar ustiga qoʻyiladi va yuvilgan toza oshxona idishlari poldan 0,5 metr balandlikda panjaralar (stellaj)da saqlanadi.

24. Ishlov berishda ishlatiladigan taxta va mayda taxtadan tayyorlangan oshxona anjomlari (kurakcha, aralashtirgich va boshqalar) birinchi vannada yuvish vositasi qoʻshilgan issiq suvda (50 ºC) yuviladi. Keyin harorati 65 ºCdan past boʻlmagan issiq suvli ikkinchi vannada chayib olinadi va quritiladi.

25. Metalldan ishlangan anjomlar yuvilgandan soʻng, gaz pechida qizdirilib quritiladi. Goʻsht qiymalagich ishlatilgandan keyin qismlarga ajratilib yuviladi, qaynab turgan suvda chayiladi va yaxshilab quritiladi.

26. Isteʼmol idishlari ovqat qoldiqlaridan mexanik usulda tozalanganidan soʻng, yuvish vositasi solingan harorati 45ºC dan past boʻlmagan suvda (birinchi vannada) yuviladi, soʻngra harorati 65ºC darajadan past boʻlmagan issiq suvda (ikkinchi vannada) chayiladi va maxsus panjaralar (stellajlar)da quritiladi. Idishlarni zararsizlantirilishi (vositada ivitib qoʻyish) epidemiologik koʻrsatmalar asosida amalga oshiriladi.

Idishlar maxsus quritgichda vertikal holatda saqlanadi.

27. Choy idishlari qaynoq suvda zararsizlantirish vositalari yordamida birinchi vannada, soʻngra oqib turgan qaynoq suvda ikkinchi vannada chayib quritiladi.

28. Idish-tovoqlarni yuvishda kir yuvish kukuni, kir yuvishda ishlatiladigan gʻovakli sintetik materialdan foydalanilmaydi. Yuvish uchun koʻpiruvchi vositalar, metall va plastmassa choʻtkalardan foydalanish mumkin. Idish-tovoqlarni yuvish uchun metalldan tayyorlangan choʻtkalar, stollarni artish uchun esa mato oʻn besh daqiqa qaynatiladi yoki 0,5 foizli xlorli eritmada oʻttiz daqiqa boʻktiriladi, keyin toza suvda chayilib quritiladi va maxsus idishlarda saqlanadi. Yuvish va zararsizlantirish vositalari maxsus joylarda saqlanadi. Yuvish boʻlimlarida idish-tovoq va jihozlarni yuvish yoʻriqnomasi ilib qoʻyiladi.

29. Oshxona jihozlari mexanik tozalashdan soʻng yuvish vositalari yordamida (birinchi vannada) yuviladi, oqib turgan issiq suv bilan (ikkinchi vannada) chayiladi. Toza oshxona jihozlari vertikal holda metall kassetalarda saqlanadi.

30. Oshxonadagi ovqat qoldiqlari yigʻishtirilib, qopqoqli yoki pedal yordamida ochiladigan metall chelaklarga solinadi. Har kuni kunning oxirida chelak va bochkalarning uchdan ikki qismi toʻlishi bilan ular tozalanib, idish yuvish xonasining alohida joyida shlang yordamida 2 foizli kalsiyli soda eritmasida yuviladi. Soʻngra issiq suvda chayiladi va quritiladi.

31. Oziq-ovqat boʻlinmasi xonalarining devori, pol, radiator, deraza tokchalari har kuni chang va dogʻlardan yuvuvchi vositalar yordamida tozalanadi. Hafta oxirida barcha xona, jihoz, asbob-uskuna va anjomlar dezinfeksiya qilinadi va zararsizlantiriladi.

32. Har chorakda yoki zaruriyat tugʻilganda oziq-ovqatlar boʻlinmalaridagi pashsha, suvarak va kemiruvchilarga qarshi profilaktik dezinseksiya hamda deratizatsiya tadbirlari oʻtkaziladi.

33. Oziq-ovqat mahsulotlarini maxsus transportlarda tashib keltirish ularning butligi saqlangan holda hamda zararlanmaydigan sharoitda amalga oshiriladi.

34. Tez buziluvchi oziq-ovqat mahsulotlarini transportlarda tashib keltirish markirovkalangan, usti berkitiladigan (qopqoqli) idishlarda amalga oshiriladi. Yilning issiq faslida sifati tez buziladigan oziq-ovqat mahsulotlarini sovutgich oʻrnatilgan, +2 — 6 ºC haroratni tutib turishga moʻljallangan transport vositalarida tashib keltiriladi.

Prezident maktabiga sifati tez buziladigan mahsulotlarni yetkazib berishda, yuk xatida uning yuborilganiga ikki soatdan oʻtib ketganligi aniqlansa, bunday mahsulotlar qabul qilinishi mumkin emas.

35. Oziq-ovqat mahsulotlari va xomashyolarini yetkazib beruvchi shaxsning mahsulotlarni yuklash va tushirish uchun maxsus kiyimda boʻlishi (xalat, qoʻlqop), shuningdek tibbiy koʻrikdan oʻtgan boʻlishi hamda shaxsiy gigiyena talablariga amal qilishi kerak.

36. Oziq-ovqat tashiladigan transport toza holatda boʻlishi lozim, undan odamlar yoki boshqa yuklarni tashishda foydalanilmaydi.

37. Oziq-ovqat mahsulotlari tashiladigan transport vositalari har kuni haydovchi tomonidan tozalanishi, shuningdek dezinfeksiya tadbirlari oʻn kunda bir marotaba amalga oshirilishi lozim.

38. Oziq-ovqat mahsuloti tashiladigan idishlarga maxsus belgilar qoʻyilishi lozim va ulardan boshqa maqsadlarda foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Polimer va boshqa qoplar, metall va yogʻoch yashik, bidon va kolbalar ishlatilgandan keyin, ikki foizli kalsiy soda eritmasi bilan yuviladi (1 litr suvda 20 gramm zararsizlantiruvchi vositalar eritiladi), qaynatilgan suvda bugʻlanadi, quritiladi va ifloslanmaydigan joylarda saqlanadi. Xom ashyolarni tashish uchun oshxona jihozlaridan foydalanish mumkin emas.

39. Prezident maktablarining oshxonalariga tavsiya etiladigan oziq-ovqat mahsulotlarining roʻyxati mazkur sanitariya qoidalarining 11-ilovasida keltirib oʻtilgan.

Prezident maktablarida veterinariya xizmati tomonidan veterinariya-sanitariya ekspertizasidan oʻtkazilganligi toʻgʻrisidagi tegishli tamgʻa (yorliq) bosilgan goʻsht mahsulotlaridan foydalaniladi.

Prezident maktablarida sut, tuxum va oʻsimlik oziq-ovqat mahsulotlari veterinariya xizmati tomonidan berilgan veterinariya-sanitariya ekspertizasi xulosasi asosida qabul qilinadi.

40. Keltirilgan oziq-ovqat mahsulotlari sifatining mazkur sanitariya qoidalarining 12 va 13-ilovalariga muvofiqligi tekshirilishi va tekshirish xulosasi maxsus jurnaliga (brakeraj daftari) mazkur sanitariya qoidalarining 7-ilovasiga muvofiq qayd etiladi.

Sifati buzilgan, muddati oʻtgan oziq-ovqat mahsulotlarini qabul qilish mumkin emas.

41. Tez buziladigan oziq-ovqat mahsulotlari sanitariya qoidalariga amal qilingan holda, mazkur sanitariya qoidalarining 9-ilovasiga muvofiq sovutgich kameralari va sovutgichlarda +2 ºC dan + 6 ºC gacha haroratlarda saqlanadi. Sovutgich kameralari va sovutgichlarda haroratni nazorat qilish uchun termometrlar oʻrnatiladi.

Sovutgich kamerasi bitta boʻlgan taqdirda, goʻsht, baliq va sut mahsulotlari saqlash joylari maxsus yasalgan polkalar bilan ajratiladi va ular yuvilishi uchun qulay boʻlishi kerak.

Muzlatilgan tovuq va muzlatilgan baliq maxsus idishlarida belgilangan stellajlarda saqlanadi.

42. Sut qaynatilgunga qadar keltirilgan idishida saqlanadi.

43. Sariyogʻ ishlab chiqaruvchi korxonaning oʻramida yoki boʻlingan holda pergament qogʻoziga oʻrab, konteyner va plastmassa idishlarda saqlanadi. Yirik pishloqlar toza stellajlarda (pishloqlar taxlanayotganda karton yoki faner bilan ajratiladi), kichik hajmdagi pishloqlar tokchalarda yoki isteʼmol idishlarida saqlanadi.

44. Smetana va tvorog (qoshiq yoki kurakchalarsiz) qopqoqli idishlarda saqlanadi.

45. Tuxumlar sovutgichlar yoki alohida tokchalarda plastik idishlarga joylashtirilgan holda oʻn toʻrt kundan ortiq boʻlmagan muddatda saqlanadi, qish mavsumida esa ular quruq salqin omborxonalarda maxsus tagliklardagi qutilarda yoki kassetalarda, alohida tokchalarda yoki rastalarda +10ºC dan ortiq boʻlmagan haroratda saqlanadi. Tuxumlar ishlatilishidan oldin tozalab yuviladi. Tuxumlarga ishlov berish maxsus vannalar va (yoki) idishlarda amalga oshiriladi.

46. Tuxumlar teshik konteynerlardan foydalanilgan holda quyidagi tartibda toʻliq eritmaga botiriladi:

1-2 foizli iliq soda eritmasiga solinadi;

zararsizlantiruvchi vositalar eritmasida zararsizlantiriladi;

kamida besh daqiqa davomida oqar suvda chayiladi va belgilangan toza idishlarga teriladi.

47. Yormalar, un va makaron mahsulotlari quruq xonalarda, qoplarda yoki oziq-ovqat mahsulotlari uchun maxsus taglik yoki panjaralar ustida poldan 15 sm balandlikda, devor va oziq-ovqat mahsulotlari orasi 20 sm dan kam boʻlmagan masofada boʻlishi lozim.

48. Non stellaj va shkaflarda pastki qavati poldan 35 sm dan kam boʻlmagan holda saqlanadi. Shkaflarning eshiklarida havo oʻtishi uchun teshiklar boʻlishi kerak. Non saqlash joylari tozalanganda non uvoqlari maxsus choʻtkalar bilan supurilib, tokchalar 1 foizli sirka bilan namlangan matoda artiladi.

49. Kartoshka va ildizli sabzavotlar quruq, qorongʻu xonalarda saqlanadi. Karam omborxona rastalarida, koʻkat va mevalar esa saqlash idishlarida salqin joylarda harorati +12 ºC dan yuqori boʻlmagan holatda saqlanadi.

50. Noxush hidi boʻlgan oziq-ovqat mahsulotlari oʻziga hid tortuvchi oziq-ovqat mahsulotlaridan (sariyogʻ, shakar, tuz, tuxum, choy va pishloq) alohida saqlanadi.

51. Kolbada keltirilgan sut ishlatishdan oldin 2-3 daqiqa qaynatiladi. Qaynatilgandan keyin sut sovutiladi va qopqoqli idishlarda saqlanadi.

52. Oziq-ovqat mahsulotlarining ozuqaviy qiymatini saqlash va ulardan zaharlanishning oldini olish uchun taom tayyorlash texnologiyasiga amal qilinishi kerak.

Donalab beriladigan taomlar (kotlet, pishloq, bulochka va boshqalar) tayyorlanayotganda issiqlik ishlovi berilmasdan oldin ogʻirligi tarozida oʻlchanadi. Pishiriqlar, omlet, rulet taomnoma taqsimotida koʻrsatilgan ogʻirligi boʻyicha kesiladi. Suyuq taomlar miqdoriga qarab, garnir esa ogʻirligiga qarab tarqatiladi.

53. Taom pishirilishida qaynatish, pishirish, toblab pishirish, jazlash, dimlab pishirish, bugʻda pishirish, yengil qovurish (ammo haftada bir yoki ikki marotaba) kabi texnologik jarayonlarga amal qilinadi.

54. Oziq-ovqat mahsulotlariga pazandachilik ishlovini berishda taomning texnologik xaritasida yoritilgan tayyorlanish texnologiyasiga toʻliq amal qilinishi lozim.

55. Taomlarni tayyorlash jarayonida oshpazlar mahsulotlarga bevosita qoʻllarini tekkizmasliklari uchun turli xil oshxona anjomlaridan foydalanishi (qisqich, katta sanchqi), shuningdek bir martalik qoʻlqoplar bilan ishlov berishlari lozim.

56. Yormalarda begona aralashmalar boʻlmasligi kerak. Yormalar ishlatilishidan oldin koʻzdan kechiriladi va oqib turgan suvda yuviladi.

57. Issiq taomlarning (suyuq taomlar, souslar, qaynoq ichimliklar, ikkinchi taomlar va garnirlar) harorati tarqatilish paytida 60 — 65ºC, salatlar va ichimliklarning harorati esa kamida +15 ºC boʻlishi lozim.

58. Tayyor taomlarning plitada saqlanish vaqti (tarqatilguniga qadar) ikki soatni tashkil etadi. Taomlar qayta isitilgan holda tarqatilmaydi.

59. Sabzavotlarga ishlov berishda quyidagi talablarga amal qilinadi:

sabzavotlar saralanadi, yuviladi (oldindan suvga solib qoʻymagan holda), tozalanadi, tozalangan sabzavotlar kam miqdorda suzgich va setkalarda oqib turgan suvda besh daqiqa qayta yuviladi;

oq boshli karamlarning tashqi yaproqlari tozalanadi;

kartoshka, ildizli sabzavotlar va boshqa sabzavotlar qorayib qolmasligi uchun sovuq suvda koʻpi bilan ikki soat davomida saqlashga ruxsat beriladi.

60. Vitaminlar manbai boʻlgan yaproqli sabzavotlar va koʻkatlarga ishlatilishidan oldin quyidagi ishlovlar beriladi:

suvda tozalab yuviladi;

3 foizli sirka yoki 10 foizli osh tuzi eritmasida oʻn daqiqa ushlab turiladi;

oqib turgan suvda chayiladi;

quritiladi;

birinchi taom pishishidan besh daqiqa avval qozonga solinadi.

61. Salatlarni tayyorlash va aralashtirish ularni tarqatishdan avval bajariladi. Salatlar 2ºC — 6ºC darajada 2 soatdan oshmagan muddatda saqlanishi mumkin. Salat yogʻi uni tarqatishdan oldin qoʻshiladi.

62. Salatlarni tayyorlanishida oʻsimlik yogʻlaridan foydalanilishi lozim.

63. Salatlar smetana va mayonezlar solinmagan holda tayyorlanadi.

64. Tayyorlangan salatlar +2 ºC dan +6 ºC gacha haroratda 30 daqiqadan oshmagan muddatda saqlanishi lozim.

65. Mevalar sabzavotlarga ishlov berish sexlarida tozalab yuviladi.

66. Kefir 1 litrli idish va shishalardan toʻgʻridan toʻgʻri piyolalarga solingan holda guruhlarni oʻzida taqsimlanadi.

67. Bolalar organizmida mikronutriyentlar (vitamin va mineral moddalar) yetishmovchiligini oldini olish maqsadida, bolalarning ovqatlanishida vitamin va minerallarga boy boʻlgan non, vitaminli ichimliklar, tabiiy quritilgan meva va sabzavotlardan tayyorlangan ichimliklar ishlatiladi.

68. Nonushta issiq taomdan (boʻtqa, pishiriqlar, tvorog va tuxumli taomlar), buterburod, kakao va sutli choydan iborat boʻladi.

Ikkinchi nonushta sifatida meva, kefir yoki vitaminlar bilan boyitilgan ichimliklar beriladi.

Tushlik salat (salat yoki sabzavotlar va boshqalar), birinchi taom (suyuq ovqat), ikkinchi taom (garnir, goʻsht, baliq yoki tovuq goʻshtidan tayyorlangan taom) va ichimliklardan (sharbat, kisel, qaynatilgan, filtrlangan yoki qadoqlangan suv) iborat boʻladi.

Ikkinchi tushlikda sut, kefir, choy, kremsiz bulochka, qandolat mahsulotlari, tvorogli, yormali pishiriq va boshqa taomlar beriladi.

Kechki ovqat taomnomaga kiritilganda, u baliqli, goʻshtli, sabzavotli va tvorogli taomlar, salatlar va issiq ichimliklardan iborat boʻladi:

Ikkinchi kechki ovqatga kefir va mevalar berilishi lozim.

Xom va pishgan mahsulotlarga ishlov berish alohida, maxsus belgilangan stol va taxtakachlarda amalga oshiriladi.

69. Oziq-ovqat mahsulotlariga pazandalik ishlovini berishda quyidagi taom tayyorlash texnologiyasiga amal qilinadi:

shoʻrva va bulonlar mol, qoʻy, parranda va baliq goʻshtidan tayyorlanadi;

goʻsht, parranda, quyon, baliq qiymasidan tayyorlangan taomning ikki tomoni qizdirilgan yogʻda 5 daqiqa davomida 150 — 160ºC da qovurilib, shundan soʻng 250 — 280ºC haroratda 5 — 7 daqiqa davomida pech yoki qovurish shkafida tayyor holatga keltiriladi;

qaynatilgan goʻsht (parranda, kurka, quyon, suyaksiz baliq goʻshti)dan tayyorlangan ikkinchi taomlar, shuningdek birinchi taomlarga qoʻshib beriladigan maydalangan goʻshtni 5 — 7 daqiqa bulonda qaynatib ikkinchi termik ishlov beriladi hamda 75 ºC haroratda bulon tarqatilgunga qadar koʻpi bilan 1 soat saqlanadi;

quymoq 2,5 — 3 sm qatlamda tayyorlanib, 180 — 200 ºC haroratda 8 — 10 daqiqa davomida qovurish shkafida tayyor holatga keltiriladi. Tuxum suv qaynaganidan soʻng 10 daqiqa qaynatiladi;

garnir uchun makaron va guruch mahsulotlari miqdori 6 barobar koʻp boʻlgan miqdordagi suvda yuvilib qaynatiladi (qaynatilgan garnir qayta yuvilmaydi);

tvorogli toblamalar qovurish shkafida 220 — 280 ºC haroratda 20 — 30 daqiqa davomida tayyorlanadi, tayyor taomning qalinligi 3-4 sm dan ortiq boʻlmasligi lozim.

70. Sabzavotlarga pazandalik ishlovi berishda ularning tarkibidagi vitaminlarni saqlab qolish uchun quyidagi qoidalarga amal qilinadi:

sabzavotlarning poʻstlogʻi bevosita taom tayyorlashdan oldin archiladi va sabzavotlar qaynab turgan suvga solinadi;

iyersinioz hamda psevdotuberkulyoz kasalliklarining oldini olish maqsadida sabzavotlar oldindan ivitib qoʻyilmagan holda qozonga solinadi;

birinchi taom uchun sabzavotlar yuvilib toʻgʻralgach, qaynab turgan qozonga solinadi; koʻkatlar taom pishishiga 5 daqiqa qolganda qozonga solinadi.

Mevalar isteʼmol qilinishidan oldin yaxshilab yuvilib tarqatiladi.

Iyersineoz kasalligini oldini olish uchun salatlar isteʼmolga tayyorlanganda oʻtgan yilgi ekin sabzavotlaridan foydalanishga faqat mart oyigacha ruxsat beriladi. Mart oyidan keyingi davrda oʻtgan yilgi hosildan olingan sabzavotlar (karam, piyoz, ildiz ekinlari va boshqalar) faqat issiqlik bilan ishlov berilgandan soʻng foydalanilishi mumkin.

Salatlarni tayyorlashga moʻljallangan sabzavotlar dastlab yuviladi, soʻngra poʻstlogʻi bilan qaynatilib sovutiladi, shundan soʻng poʻstlogʻi archilib, qaynatilgan mahsulotlarga ishlov berish stolida toʻgʻraladi. Taom tayyorlash uchun sabzavotlar oldindan qaynatilmagan holda ishlatiladi.

71. Taom tayyorlash uchun faqat yodlangan osh tuzidan foydalaniladi.

72. Har kuni tayyorlangan taomlardan kunlik namuna quyidagi miqdorda olinadi:

porsiyali taomlar toʻliq hajmda;

birinchi taom, garnirlar va uchinchi taomlardan 100 gr dan kam boʻlmagan holda.

Kunlik namunalar noxush sanitariya-epidemiologik vaziyatlarda (yuqumli va parazitar kasalliklarning paydo boʻlishi hamda tarqalishi) mikrobiologik tekshiruv oʻtkazish maqsadida steril shisha idishlarga olinadi. Kunlik namunalar qopqoqli idishlarga (garnir va salatlar alohida idishlarga) olinadi va 24 soat davomida maxsus sovutgichlarda yoki sut mahsulotlarini saqlashga moʻljallangan sovutgichlarning namuna saqlash uchun maxsus ajratilgan qismida +2 ºC dan +6 ºC gacha boʻlgan haroratda saqlanadi.

Juma va shanba kunlari olingan sutkalik namunalar dushanba kunigacha saqlanadi. Muqaddam olingan sutkalik namunalar yangi olingan namunalar (nonushta, tushlik, ikkinchi tushlik, kechki ovqat) bilan almashtiriladi.

3-bob. Asosiy nazorat uslublari

73. Prezident maktabida har kuni taomnoma taqsimoti tuzilishi hamda har oʻn kunda bir marta bir nafar bola uchun sarflangan oziq-ovqat mahsuloti tarkibidagi oqsil, yogʻ, uglevodlarning kaloriyasi sanitariya qoidalarida belgilangan kunlik normalarga solishtirish orqali tahlil qilib borilishi lozim.

Taomlarning energetik qiymatini hisoblash uchun oziq-ovqat mahsulotlarining kimyoviy tarkibidan foydalaniladi. Taomlarning energetik qiymati hisoblanayotganida, oziq-ovqat mahsulotlariga dastlabki va termik ishlov berish jarayonida yoʻqotiladigan normasi hisobga olinadi, taomnoma tarkibidagi yetishmayotgan mahsulotlar keyingi haftadagi taomnomaga kiritadi.

74. Har oyda sarflangan mahsulotlarning oylik yigʻma hisobotiga kiritilgan oziq-ovqat mahsulotlari tarkibidagi ozuqa moddalari (oqsil, yogʻ va uglevodlar, ularning energetik qiymati) hisoblab chiqiladi va mazkur sanitariya qoidalarining 1-ilovasida belgilangan ovqatlanish normalariga muvofiqligi tahlil qilinadi.

75. Tayyorlangan taomlarning organoleptik (hidi, taʼmi va mazasi) xususiyatlari oʻrganib chiqilib, ularning mazkur sanitariya qoidalarining 10-ilovasida koʻrsatilgan talab darajasida ekanligi toʻgʻrisida yozuv daftariga qayd qilganidan soʻng tarqatishga ruxsat beriladi. Taomlar taqsimotida koʻrsatilgan bir nafar bolaga toʻgʻri keladigan taomning hajmi va ogʻirligi taomnomada belgilangan miqdorga muvofiq boʻlishi lozim. Taomlar tayyorlanishining texnologik jarayoni buzilganda, shuningdek, taomlar sifatsiz tayyorlanganda, uning sababi yuzasidan brakeraj daftariga mazkur sanitariya qoidalarining 8-ilovasiga muvofiq qayd etilib, aniqlangan kamchiliklar bartaraf etilganidan keyin tarqatishga ruxsat beriladi.

76. Taomnomadagi oqsil, yogʻ va uglevodlar haqidagi maʼlumotlar ovqat miqdoridagi mahsulotlarning kimyoviy tarkibi bilan solishtiriladi. Bunda, bolalar ovqatidagi hayvon oqsillarining ulushi yetarli miqdorida boʻlishiga eʼtibor beriladi. Agarda, oziq-ovqat mahsulotlarining miqdori gigiyenik normalardan kamligi aniqlansa, taomnoma tarkibi va tartibiga oʻzgartirishlar kiritiladi.

77. Tayyorlangan taomning umumiy miqdori bolalar soniga mos kelishi kerak.

78. Oshxonada tayyorlangan taomning sof ogʻirligini nazorat qilish maqsadida, mahsulotlar ogʻirligini yoʻqotish normalari, boʻtqalarning sof ogʻirligi va namlik normasi, issiqlik ishlovi berilgan goʻsht, baliq va sabzavot taomlarning sof ogʻirligi 4-ilovada keltirilgan jadvalga muvofiq, dastlabki va termik ishlov beriladi.

4-bob. Oshxona xodimlarini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish va ularning shaxsiy gigiyenasiga qoʻyiladigan talablar

79. Prezident maktablari oshxonasining barcha xodimlari Xodimlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizom (roʻyxat raqami 2387, 2012-yil 29-avgust) asosida tibbiy koʻrik va tekshiruvlardan oʻtadi.

80. Prezident maktablari oshxona xodimlari quyidagi shaxsiy gigiyena qoidalariga amal qilishlari shart:

ishga toza kiyim va poyabzalda kelishi;

ustki, bosh kiyimi va shaxsiy buyumlarini kiyim javonida qoldirilishi, tirnoqlar qisqa olingan holatda boʻlishi;

ish boshlashdan oldin qoʻllarni tozalab yuvish, ustiga toza xalat yoki boshqa maxsus kiyim-bosh kiyish, sochlari esa tartibli holatda boʻlishi;

hojatxonaga kirishdan oldin xalatni yechishi, chiqqandan soʻng qoʻllarni sovunlab yuvishi.

Xodimlar faqat oʻzlari uchun moʻljallangan hojatxonalardan foydalanadi.

81. Oziq-ovqat boʻlimining xodimlari har kuni tibbiyot xodimi tomonidan nazoratdan oʻtkazilib, ularning tanasida kesilgan, yiringlagan, koʻkarib qolgan holatlar va yuqori nafas yoʻllaridagi yalligʻlanish holatlarining bor yoʻqligi tekshiriladi va jurnalga belgilab qoʻyiladi.

Oshxona xodimlari ish davomida uzuk, sirgʻa taqmagan holda ish jarayonini olib borishadi. Xodimlar uchun ovqatlanish va chekish joylari ish joyidan alohida joylashtiriladi.

82. Mazkur sanitariya qoidalarini ishlab chiquvchilar roʻyxati 14-ilovada keltirilgan.

Prezident taʼlim muassasalari agentligi tizimidagi maktablarda tarbiyalanayotgan bolalarning xavfsiz va sifatli ovqatlanishini tashkil etilishiga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablariga 1-ILOVA

Prezident maktablarida ovqatlanish normalari, energetik quvvati (oqsil, yogʻ, uglevodlar)

T/r Mahsulotlarning turi Ozuqa moddalar va energiya miqdori kunlik normasi, g oqsillar, g yogʻlar, g uglevodlar, g kkal 1. Vitamin va minerallar bilan boyitilgan 1-navli bugʻdoy unidan non 400 30,4 3,6 199 904 2. 1-navli bugʻdoy uni 35 3,71 0,45 25,55 114,63 3. Kraxmal 3 0,003 2,38 8,97 4. Yormalar, makaron mahsulotlari, shu jumladan, mosh — 5 gr 70 7,49 0,21 51, 94 233,1 5. Shakar 40 - - 39,9 159,6 6. Qandolat mahsulotlari 25 1,85 2,5 19,05 101,5 7. Sariyogʻ (sigir sutidan tayyorlangan) 50 0,3 41,25 0,45 374 8. Oʻsimlik moylari 20 - 19,97 - 179,8 9. 2,5 — 3,2 foiz yogʻli tabiiy sigir suti 300 8,4 9,6 14,1 174 10. Qatiq 200 5,6 6,4 8,2 112,8 11. 15 foizli yogʻli smetana 15 0,42 3 0,48 30,9 12. 9 foizli yogʻli tvorog, kislotaligi 150 0T 50 8,35 4,5 0,65 78,0 13. Qattiq turdagi pishloq 15 3,51 4,5 - 55,65 14. I kategoriyali mol, qoʻy, parranda va quyon (sarpanja, kurak, son-chanok, file, boʻyin qismi) goʻshti 160 21,24 13,38 - 211,2 15. Baliq 100 6,8 0,6 - 30,0 16. tuxum (dona) 1 5,0 5,52 0,32 62,8 17. Kartoshka 350 7,0 0,35 68,95 290,5 18. Sabzavotlar, shu jumladan, pomidor pastasi (3 gr) 450 8,1 - 24,3 126 19. Mevalar, yangi uzilgan rezavorlar, vitaminlar bilan boyitilgan ichimliklar 300 1,2 - 33,9 138,0 20. Quruq mevalar (turshak, mayiz, koʻksulton, olma, namatak) 30 0,96 - 20,4 81,9 21. Choy 0,5 0,1 - 0,03 0,545 22. Kakao 5 1,2 0,85 1,35 18,65 23. Yodlangan osh tuzi 5 - - - - 24. Xamirturush 1 0,12 0,004 0,083 0,85 Jami: 121,753 116,684 419,193 3487,395

Prezident taʼlim muassasalari agentligi tizimidagi maktablarda tarbiyalanayotgan bolalarning xavfsiz va sifatli ovqatlanishini tashkil etilishiga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablariga 2-ILOVA

Prezident maktablarida taʼlim olayotgan oʻquvchilarning kunlik ovqatlanishida tavsiya etilgan oziq-ovqat mahsulotlarining

tarkibi

T/r Mahsulotlarning turi 5 mahal ovqatlanish uchun 2 mahal ovqatlanish uchun Kunlik normasi, gr 45 foiz 1. Vitamin va minerallar bilan boyitilgan 1-navli bugʻdoy unidan non 400 180 2. 1-navli bugʻdoy uni 35 15,75 3. Kraxmal 3 1,35 4. Yormalar, makaron mahsulotlari, shu jumladan, mosh — 5 gr 70 31,5 5. Shakar 40 18 6. Qandolat mahsulotlari (povidlo, djem, murabbo) 25 11,25 7. Sariyogʻ (sigir sutidan tayyorlangan) 50 22,5 8. Oʻsimlik moylari 20 9 9. 2,5-3,2 foiz yogʻli tabiiy sigir suti 300 135 10. Qatiq 200 90 11. 15 foiz yogʻli smetana 15 6,75 12. 9 foiz yogʻli tvorog, kislotaligi 150 0T 50 22,5 13. Qattiq turdagi pishloq 15 6,75 14. I kategoriyali mol, qoʻy, parranda, quyon (sarpanja, kurak, son-chanok, file, boʻyin qismi) goʻshti 160 72 15. Baliq 100 45 16. Tuxum (dona) 1 0,45 17. Kartoshka 350 157,5 18. Sabzavotlar, shu jumladan pomidor pastasi (3 gr) 450 202,5 19. Mevalar, yangi uzilgan rez�vorlar, vitaminlar bilan boyitilgan ichimliklar 300 135 20. Quruq mevalar (turshak, mayiz, koʻksulton, olma, namatak) 30 13,5 21. Choy 0,5 0,225 22. Kakao 5 2,25 23. Yodlangan osh tuzi 5 2,25 24. Xamirturush 1 0,45

Prezident taʼlim muassasalari agentligi tizimidagi maktablarda tarbiyalanayotgan bolalarning xavfsiz va sifatli ovqatlanishini tashkil etilishiga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablariga 3-ILOVA

Ayrim oziq-ovqat mahsulotlarining oʻzaro almashtirish

meʼyorlari

Mahsulot nomi Ogʻirligi (g) Almashtiriladigan mahsulot Ogʻirligi (g) 1-navli bugʻdoy undan yopilgan oq non 100 1-navli bugʻdoy uni 75 Goʻsht: mol, qoʻy, parranda yoki quyon (sarpanja, kurak qismi, son-chanok, file, boʻyin qismi) 100 quyon goʻshti suyaksiz 98 1-toifa suyaksiz tovuq va kurka goʻshti 110 tozalangan baliq 125 tvorog 120 Yogʻi olinmagan sut 100 germetik oʻramadagi quruq sut 11 tvorog 17 pishloq 12,5 tovuq goʻshti 22 Tvorog 100 suyaksiz mol goʻshti 66 baliq tozalangan 105 Parranda tuxumi (1 dona) tvorog 31 suyaksiz mol goʻshti 72 tozalangan baliq 30 bedana tuxumi (2 dona) 50 pishloq 20 Baliq 100 suyaksiz mol goʻshti 64 tvorog 105 Kartoshka 100 oq boshli karam 111 gulkaram 80 sabzi 154 lavlagi 118 dukkakli (loviya) 33 koʻk noʻxat 409 koʻk noʻxat (konservasi) 64 Olma 100 olma konservasi 200 olma sharbati 90 uzum sharbati 133 olxoʻri sharbati 133 quritilgan mevalar: olma 12 koʻk sulton 17 turshak 8 mayiz 22 vitaminli ichimlik (kukun, ichimlik) 5

Prezident taʼlim muassasalari agentligi tizimidagi maktablarda tarbiyalanayotgan bolalarning xavfsiz va sifatli ovqatlanishini tashkil etilishiga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablariga 4-ILOVA

Oziq-ovqat mahsulotlariga dastlabki ishlov va termik ishlov berilganda yoʻqotiladigan vaznning normasi (%)

Mahsulotlar Xom ashyoga ishlov berishdagi ogʻirlik yoʻqotilishi, foizda Tayyorlash usuli Termik ishlov berishdagi ogʻirlik yoʻqotilishi, foizda 1 2 3 4 Goʻsht va goʻsht mahsulotlari 1 kategoriyali mol goʻshti (suyaksiz, muzlatilgan boʻlaklar) 2,8 Qaynatish 38 Bugʻlangan kotlet (bitochki) 12 Qovurilgan kotlet (bitochki) 19 Bugʻda pishgan qiyma goʻshtli koptokchalar 15 Qaynatilgan qiyma goʻshtli koptokchalar 24 1 kategoriyali, tozalangan, suyaksiz tovuq goʻshti 1,7 Porsiyalashda 3 Bugʻlangan kotlet (bitochki) 12 Parranda ragusi 25 1 kategoriyali quyon goʻshti (suyaksiz) 5 Quyon goʻshtining qaynatilishi 20 Quyon goʻshti dimlanishi 27 Quyon goʻshtidan kotlet 20 Quyon goʻshtidan ragu 25 Baliq Sazan 41 Qaynatilgan baliq 20 Qovurilgan baliqdan kotlet va bitochka 13 Dimlangan baliqdan teftel 15 Dimlangan baliqdan qiymali koptokchalar 15 Mintay 5 Qaynatilgan baliq 18 Bugʻlangan baliqdan kotlet va bitochka 16 Qovurilgan baliqdan kotlet va bitochka 15 Tolstolobik 45 Qaynatilgan baliq 20 Qovurilgan baliqdan kotlet va bitochka 13 Dimlangan baliqdan teftel 15 Dimlangan baliqdan frikadyelka 15 Sudak 48 Qaynatilgan baliq 20 Qovurilgan baliqdan kotlet va bitochka 13 Dimlangan baliqdan teftel 19 Sut va sut mahsulotlari Yogʻli kefir (idishga quyilganda) 3,5 Ryajenka 6 foiz (idishga quyilganda) 3 Toblama (Zapekanka) 10 Smetana (idishga quyilganda) 1 Tvorog (ishlov berish) 2 Tvorogli pishiriq 9 Kartoshka 1-sentabrgacha 20 Kartoshkali ragu: 1-sentabrdan 31-oktabrgacha 25 dimlangan 17 1-noyabrdan 31-dekabrgacha 30 Gaz pechida pishirilgan kartoshka 20 1-yanvardan 28-fevralgacha 35 Sutli sousda gaz pechida pishirilgan kartoshka 10 1-martdan yangi hosilgacha 40 Kartoshkali pyure: qaynatilgan 3 ezilgan 3-5 Kartoshkali kotlet: qaynatilgan 3 ezilgan 3-5 yangi kartoshka 20 Qaynatilgan yangi kartoshka 6 Karamli taomlar karam 20 Oq boshli karamning yirik boʻlaklarini qaynat�lishi 8 Farsh uchun qovurilgan karam 25 Dimlangan karam 21 qaynatilib, sutli sousda pechda pishirilgan: Qaynatish 8 pechda pishirish 15 gulkaram 48 qovurilgan gulkaram: qaynatilganda 10 pechda pishirilganda 16 Sabzili taomlar sabzi Qaynatilgan sabzi 0,5 01.01 gacha 20 Dimlangan sabzi 8 01.01 dan soʻng 25 pechda pishirilgan sabzi 32 Sabzili pishiriq 16

Prezident taʼlim muassasalari agentligi tizimidagi maktablarda tarbiyalanayotgan bolalarning xavfsiz va sifatli ovqatlanishini tashkil etilishiga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablariga 5-ILOVA

Bolalarga berilayotgan taomlarning hajmi, grammda

Bolalarning yoshi Nonushta Ikkinchi nonushta Tushlik Ikkinchi tushlik Kechki ovqat 11 — 18 yosh 370 — 590 120 — 170 395 — 650 200 — 320 300 — 500

Taom nomi Porsiya miqdori (g, ml) Nonushta Boʻtqa (sutli, yormali, sabzavotli) yoki sabzavotli taom 180-250 Goʻshtli, baliqli taomlar yoki omlet garnir bilan 50/100-150 Qaynoq ichimliklar (kakao sutli, sut, sutli choy) 100-250 Ikkinchi nonushta Yangi mevalar, sharbatlar kefir yoki vitaminli ichimliklar 200-300 Tushlik Sabzavotlardan tayyorlangan salat 100-150 1-taom (shoʻrva, bulon) 150-250 2-taom (goʻshtli, baliqli taom garnir bilan) 140-200 Sof sharbatlar, yangi mevalardan kisel 130-180 Ikkinchi tushlik Sut, kefir, sutli choy, sof sharbatlar 150-250 Bulochka yoki xamirli qandolat mahsulotlari 50-85 Kechki ovqat Sabzavotli taom, boʻtqa 200-300 Sut, kefir 200-250

Prezident taʼlim muassasalari agentligi tizimidagi maktablarda tarbiyalanayotgan bolalarning xavfsiz va sifatli ovqatlanishini tashkil etilishiga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablariga 6-ILOVA

100 gramm oziq-ovqat mahsulotining kimyoviy

tarkibi

Mahsulot nomi Nav Oqsil, g Yogʻ, g Uglevodlar, g Energetik quvvati, kkal bugʻdoy unli non 7,7 3,0 49,8 262,0 bugʻdoy uni 1 nav 10,6 1,3 67,7 331,0 kraxmal 0,1 0 79,6 327,0 Yormalar manniy yormasi 10,3 1,0 67,9 328,0 grechixa yormasi 12,6 3,3 62,1 335,0 guruch 7,0 1,0 71,4 330,0 tariq 11,5 3,33 66,5 348,0 soʻli yormasi 11,0 6,2 50,1 305,0 arpa yormasi 10 1,3 65,5 313,0 mosh yormasi 23,5 2 46 300 makaron yormasi 1 nav 10,7 1,3 68,4 335,0 loviya yormasi 21,0 1,6 52,7 310,0 noʻxot 23,0 1,6 50,8 314,0 Qandolat mahsulotlari Kakao kukuni 24,2 17,5 27,9 380,0 gematogen 21 17 62 497,0 povidlo 0,37 0 68,9 278,0 olma djemi 0,12 0,18 59,8 238,5 oʻrik djemi 0,6 0,1 41,6 164,6 murabbo 0,4 0,3 68,2 254,0 Shakar shakar 0 0 99,8 379,0 Sut va sut mahsulotlari sut 3,2 foiz 2,8 3,2 4,7 58,0 smetana 30 foiz 2,4 30,0 3,1 294,0 yogʻli kefir 3,2 foiz 2,8 3,2 4,1 56,0 tvorog 9 foiz 16,7 9,0 2,0 159,0 tabiiy sigir sariyogʻi 0,5 82,5 0,8 748,0 Pishloq (qattiq) 25,0 25,0 0 331,5 oʻsimlik moyi 0 99,9 0 899,0 Sabzavotlar baqlajon 1,2 0,1 5,1 24,0 kabachka 0,6 0,3 4,6 24,0 oq boshli karam 1,8 0,1 4,7 27,0 boshpiyoz 1,4 0,0 9,1 41,0 qizil sabzi 1,3 0,1 8,4 34,0 bodring 0,8 0,1 3,4 14,0 shirin (bulgʻor) qalampir 1,3 0,0 5,3 26,0 rediska 1,2 0,1 4,6 21,0 turp 2,0 0,2 6,5 32,0 koʻkatlar 2,6 0,4 5,2 36,0 lavlagi 1,5 0,1 8,8 43,0 pomidor 1,1 0,2 3,7 20,0 qovoq 1,3 0,3 7,7 28,0 kartoshka 2,0 0,4 17,3 80,0 tomat pastasi 4,8 0 19,0 99,0 Mevalar olxoʻri 0,8 0,3 9,6 42,0 olma 0,4 0,4 9,8 47,0 quruq naʼmatak 3,4 1,4 48,3 210,8 quruq mevalar 1,8 0 55,0 227,2 vitaminli ichimliklar 3,8 0 95,1 379 Goʻsht mol goʻshti I kat, 18,6 16,0 0 218,0 qoʻy goʻshti I kat, 15,6 16,3 0 209,0 quyon goʻshti I kat, 21,2 15,0 0 220,0 kurka goʻshti I kat, 19,3 4,2 2,1 129,0 goʻshtli konserva 16,7 17,0 0 220,0 Parranda mahsuloti tovuq goʻshti I kat. 18,2 18,4 0,7 241,0 tovuq tuxumi 1 dona 12,7 11,5 0,7 157,0 Baliq mintay 15 0,9 0 97 sazan 18,2 0,9 0 72 tolstolobik 19,5 2,7 0 86 sudak 18,4 1,1 0 84,4

Prezident taʼlim muassasalari agentligi tizimidagi maktablarda tarbiyalanayotgan bolalarning xavfsiz va sifatli ovqatlanishini tashkil etilishiga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablariga 7-ILOVA

Oshxonada yuritilayotgan nazorat hujjatlarining shakllari keltirilgan oziq-ovqat mahsulotlarining brakeraj

jurnali

Mahsulot keltirilgan sana va soat Oziq-ovqat mahsulotlarining nomi Oziq-ovqat mahsulotlarining hajmi (kg, l, dona), organoleptik baholash Yoʻl-transport yuk hujjati nomeri Mahsulotlarni saqlash sharoiti va oxirgi muddati Bir kunlik sarflanadigan mahsulotlarning miqdori Javobgar shaxsning imzosi Izoh 1 2 3 4 5 6 7 8

*Izoh. Keltirilgan sifatsiz oziq-ovqatlar mahsulotlari aniqlanganligi toʻgʻrisida yoziladi.

Prezident taʼlim muassasalari agentligi tizimidagi maktablarda tarbiyalanayotgan bolalarning xavfsiz va sifatli ovqatlanishini tashkil etilishiga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablariga 8-ILOVA

Taomlarning sifatini nazorat qilish

jurnali

Taomning tayyorlangan kuni va soati Namuna olingan vaqti Taom, mahsulotning nomi Taomni pishib yetilganligi va uning organoleptik tekshirilishi xulosasi Oshxona mahsulotlarini tarqatishga ruxsat berish Hamshiraning imzosi Izoh: 1 2 3 4 5 6 7

Prezident taʼlim muassasalari agentligi tizimidagi maktablarda tarbiyalanayotgan bolalarning xavfsiz va sifatli ovqatlanishini tashkil etilishiga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablariga 9-ILOVA

Prezident maktabiga keltirilgan tez buziluvchi mahsulotlarni saqlash muddati

T/r Mahsulotlarning nomi Mahsulotlarni +2 °S dan +6 °S gacha haroratda saqlashning muddati 1. Goʻshtning katta boʻlakli yarim fabrikatlari 48 soat 2. Muzlatilgan mol, parranda, quyon goʻshti (muzlatgich boʻlgan holatda) 5 kungacha 3. Pasterizatsiya qilingan sut 36 soat 4. Ishlov berilmagan sigir suti 24 soat 5. Kefir 36 soat 6. Yogʻli, yogʻsizlantirilgan, parxez tvorog 36 soat 7. Smetana 72 soat 8. Pishloq qattiq navlari 0 dan +4 °S da 30 kungacha 9. Sigir sutidan tayyorlangan sariyogʻ sovutgichlarda 0 +2 °S da 48 soat muzlatgichlar boʻlgan holda 10 kundan ortiq emas 10. Tozalangan, muzlatilgan baliqlar (mintay, tolstolobik, sazan, sudak, som) 0 dan 2 °S gacha 24 soat 11. Tuxum olib kelingandan soʻng 14 kun

Prezident taʼlim muassasalari agentligi tizimidagi maktablarda tarbiyalanayotgan bolalarning xavfsiz va sifatli ovqatlanishini tashkil etilishiga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablariga 10-ILOVA

Taomlarni organoleptik baholash

1. Taomning rangi, hidi, taʼmi, konsistensiyasi va boshqa xususiyatlarini oʻrganish organoleptik baholash hisoblanadi.

2. Taomlarni baholash uni tashqi koʻrinishini oʻrganishdan boshlanadi. Oʻrganishni kunning tabiiy yorugʻligida oʻtkazish lozim.

3. Taomning konsistensiyasi sezgi aʼzolari yordamida aniqlanadi. Odamning barmoq uchlari, tili, tishi juda sezgir boʻladi. Qattiq, sersuv, nozik, yopishqoq, yogʻli, uqalanuvchanligi va boshqa koʻrsatkichlari oʻrganiladi.

Taomning mazasi ham uni isteʼmol qilinadigan harorat darajasida oʻrganiladi.

Tilning uchi shirin va shoʻrga eng sezgir boʻlib, uning ildizi achchiqni, yon tomonlari esa nordon taʼmni sezadi.

4. Birinchi taomni organoleptik baholash uchun likopchaga oz miqdorda namuna (qozonda yaxshilab aralashtirilgandan keyin) olinadi. Tashqi koʻrinishiga koʻra sabzavotlarning tozalanganligi, shakli, pishirish davomida uning saqlanishi, retseptga asosan barcha xomashyolarning mavjudli aniqlanadi. Shoʻrvalar va bulonlarning tiniqligi, ayniqsa goʻshtli va baliqli bulonlarga eʼtibor beriladi. Sifatsiz bulon tiniq boʻlmay, sirtida mayda yogʻ tomchilari boʻlmaydi.

5. Taomning taʼmi va hidini aniqlashda begona hid, achchiq, ortiqcha kislotalilik, tuz mavjudligi qayd etiladi. Bunda pishmagan, kuygan yoki oʻtkir kislotalik, shoʻr va taʼmi aynigan taomlarni tarqatishga ruxsat berilmaydi.

Ikkinchi taomni organoleptik baholash ularning tarkibiy qismlari boʻyicha amalga oshiriladi. Umumiy baholash faqat sousli taomlar (ragu, gulyash)ga beriladi.

6. Taomlarni tekshirishda uning tashqi koʻrinishi, goʻshtni bir xil kattalikda boʻlishi, kesilganda uning rangi, qaynatilgan goʻshtning quruqligi bulondan tashqari holatda uzoq muddat saqlanganligi toʻgʻrisida, kesilgan kotletlarning qizil-pushti rangi esa qiymaning saqlash qoidasi buzilganligi yoki yaxshi qovurilmaganligi toʻgʻrisida maʼlumot beradi.

Taomning konsistensiyasi uning pishganlik darajasini, shuningdek retseptga rioya qilinganligini bildiradi (kotletning yopishqoqligi unga nonni ortiqcha qoʻshilganligini bildiradi). Goʻsht yumshoq, shirali, parranda goʻshtlari suyaklardan oson ajraladigan, baliq filesi esa yumshoq, shirali, maydalanmagan boʻlishi kerak.

7. Sabzavotli garnirlarni baholashda ularning sifatli tozalanganligi, taomning konsistensiyasi, tashqi koʻrinishi, rangiga eʼtibor beriladi. Yormalarni baholashda ularning konsistensiyasini taomnomaga mosligi (sochiluvchan, yopishqoq) solishtiriladi. Bitochka va kotletlar qovurilgandan keyin shaklini saqlab qolishi kerak. Makaron mahsulotlari yumshoq boʻlib, osonlik bilan ajralishi kerak.

8. Sousning konsistensiyasi uni qoshiqdan oqizib oʻrganiladi, rangi, taʼmi, hidiga eʼtibor beriladi. Sifatsiz sousda kuygan piyoz zarralari kulrang boʻlib, achchiq taʼmli boʻladi.

9. Taomlarni organoleptik baholashda quyidagi ehtiyot choralarini koʻrish kerak:

xom holatda beriladigan mahsulotlar tekshiriladi;

aynigan mahsulotning rangi va hidi oʻzgargan taqdirda hamda ovqatdan zaharlanish holati sodir boʻlganda taomning mazasi tatib koʻrilmaydi.

Prezident taʼlim muassasalari agentligi tizimidagi maktablarda tarbiyalanayotgan bolalarning xavfsiz va sifatli ovqatlanishini tashkil etilishiga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablariga 11-ILOVA

Prezident maktablarining oshxonalariga tavsiya etilgan oziq-ovqat mahsulotlarining

roʻyxati

1. Goʻsht va goʻsht mahsulotlari:

I kategoriyali suyaksiz mol goʻshti (sarpanja, kurak qismi, son-chanoq, file, boʻyin qismi);

I kategoriyali suyaksiz buzoq goʻshti (sarpanja, kurak qismi, son-chanoq, file, boʻyin qismi);

I kategoriyali kam yogʻli, suyaksiz qoʻy goʻshti;

I kategoriyali suyaksiz parranda goʻshti (sarpanja, kurak qismi, son-chanoq, file, boʻyin qismi), haftasiga 2-martadan koʻp berilmaydi;

I kategoriyali suyaksiz quyon goʻshti (sarpanja, kurak qismi, son-chanoq, file, boʻyin qismi).

2. Baliq: tolstolobik, sazan, mintay, sudak, som.

3. Tuxum: I kategoriyali tovuq tuxumi, ogʻirligi 55 gramm — quymoq yoki suvda pishirilgan holda.

4. Sut va sut mahsulotlari:

sut (yogʻliligi 2,5 — 3,2 foiz), pasterizatsiyalangan, sterilizatsiya qilingan, quruq sut;

tvorog (yogʻliligi 5 foiz va 2,5 foiz; yogʻliligi 0,5 foiz — yogʻli tovorog boʻlmagan taqdirda) termik ishlov berilgandan soʻng;

oʻtkir taʼmsiz qattiq pishloq, smetana (yogʻliligi 10 foiz, 15 foiz, 20 foiz) — termik ishlov berilgandan soʻng;

kichik idishdagi kefir (200, 250, 500 g., hajmi 1 l. dan oshmagan).

5. Yogʻlar:

sariyogʻ (sigir sutidan 82,5 foiz);

oʻsimlik yogʻi (tozalangan, hidsizlantirilgan kungaboqar va zaytun yogʻlari) salatlar va pishiriqlar uchun ishlatish mumkin.

6. Qandolat mahsulotlari:

djem, murabbo, povidlo, gematogen (korxonada ishlab chiqarilgan).

7. Sabzavotlar:

kartoshka, barcha turdagi karamlar, sabzi, lavlagi, bodring, pomidor, qovoqcha (kabachka), baqlajon, patisson, oshqovoq, piyoz, petrushka, ukrop, selder, tomat pastasi, tomat-pyure.

8. Meva va rezavorlar: olma, nok, banan, olxoʻri.

sitrus mevalar (apelsin, mandarin, limon) — allergik holatni hisobga olgan holda;

quruq mevalar (turshak, quritilgan uzum, koʻk sulton, quritilgan olma, naʼmatak).

9. Dukkaklilar: noʻxat, loviya, mosh.

10. Ichimliklar: kompot, kisel, naʼmatak damlamasi, tabiiy meva sharbati va pyure, vitaminli ichimliklar, kakao, choy.

11. Konservalar: mol goʻshtidan tushenka (istisno tariqasida goʻsht boʻlmagan vaqtda);

12. Non, yormalar, makaron mahsulotlari: barcha turlari.

Prezident taʼlim muassasalari agentligi tizimidagi maktablarda tarbiyalanayotgan bolalarning xavfsiz va sifatli ovqatlanishini tashkil etilishiga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablariga 12-ILOVA

Prezident maktablarida tavsiya etilmaydigan oziq-ovqat mahsulotlarining

roʻyxati

Prezident maktablarida yuqumli kasalliklar hamda ovqatdan zaharlanish holatlarining oldini olish maqsadida quyidagi oziq-ovqat mahsulotlarining ishlatilishi mumkin emas:

kalla-poycha mahsulotlari (buyrak, yurak, jigar, oʻpka, elin);

barcha yovvoyi hayvonlarning goʻshti;

ichi tozalanmagan parranda goʻshti;

II, III va IV kategoriyali goʻsht yoki parranda va baliq goʻshti;

goʻshtning yogʻi va shilliq pardalarining miqdori 20 foizdan koʻp boʻlishi;

xolodets, goʻshtning bezli qismlari, diafragma, kalla goʻshtidan rulet;

dudlangan mahsulotlar, barcha turdagi kolbasalar, sosiska, sardelka;

charvi yogʻi, dumba yogʻi, margarin va boshqa gidrogenizatsiyalangan yogʻlar;

yogʻlilik darajasi 82,5 foizdan kam boʻlgan sariyogʻ (sigir yogʻi);

oʻsimlik yogʻi va sut yogʻi qoʻshilgan sariyogʻlar;

qaymoq;

pishloq mahsulotlari va oʻsimlik yogʻi qoʻshib tayyorlangan muzqaymoq;

qimiz va etanol saqlovchi achitilgan sut mahsulotlari (0,5 foizdan yuqori);

pasterizatsiyalanmagan sutdan tayyorlangan tvorog va smetana, termik ishlov berilmagan, katta idishdagi tvorog va smetana;

qatiq — oshxona sharoitida tayyorlangan;

suv parrandalari goʻshti va tuxumlari (salmonellyoz bilan zararlanish xavfi boʻlgani sababli);

poʻstlogʻi ifloslangan, yorilgan va salmonellyoz uchraydigan xoʻjaliklardan keltirilgan tuxumlar;

barcha turdagi uy sharoitida tayyorlangan konservalar;

bonkasi shishgan (konservalarda mikroorganizmlarning koʻpayishi natijasida gazlar hosil boʻlishi natijasida), idishi ezilgan, qopqogʻi zanglagan, germetikligi buzilgan, yorligʻi boʻlmagan konservalar;

ombor zararkunandalari va mayda chiqindilar bilan zararlangan yormalar, dukkaklilar, un, makaron mahsulotlari, quruq mevalar;

pestitsid va nitrat miqdori laboratoriyada tekshirilmagan, mogʻorlagan, buzilgan meva va sabzavotlar;

uy sharoitida tayyorlangan va ota-onalar tomonidan uydan olib kelingan, sifati va xavfsizligini tasdiqlovchi hujjatlari boʻlmagan taomlar va oziq-ovqat mahsulotlari;

kremli va kremsiz qandolat mahsulotlari (pirojniylar, tortlar), kremlar;

turli qoʻziqorinlar va ulardan tayyorlangan mahsulotlar;

gazli ichimliklar, sunʼiy rang, maza, hid beruvchi vositalar qoʻshilgan taom hamda ichimliklar,

yogʻda qovurilgan mahsulotlar (grenka-qovurilgan quruq non boʻlaklari, chipslar, fri-qovurilgan kartoshka);

mayonez, murch, xantal, xren, sirka, qahva;

barcha turdagi karamellar;

quruq konsentratlar asosida tez tayyorlanadigan 1 va 2-taomlar;

bir kun oldingi yoki oldingi ovqatdan qolgan ovqat qoldiqlari;

boʻlinmagan yoki maydalangan tuxum bilan makaron;

makaron po-flotski-flotcha makaron-”dengiz makaroni”;

makaronli garnir;

qovurilgan tuxum, omletdan tashqari;

goʻshtli va guruchli oʻrama;

tuxumbarak;

chuchvara.

Prezident taʼlim muassasalari agentligi tizimidagi maktablarda tarbiyalanayotgan bolalarning xavfsiz va sifatli ovqatlanishini tashkil etilishiga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablariga 13-ILOVA

Sifatli oziq-ovqat mahsulotlarining xususiyatlari

1. Yangi goʻshtning rangi qizil, yorqin, yogʻi yumshoq, iligi suyakni toʻliq toʻldirib turadi. Goʻsht kesilganda toʻqimalari zich, tarang boʻlib, barmoq bilan bosilganda tezda oʻz holatiga qaytadi. Yangi goʻshtning hidi ushbu hayvonning goʻsht hidiga mos boʻladi.

Muzlatilgan goʻsht usti tekis va shudringga oʻxshash boʻlib, barmoq bilan bosilganda qizil dogʻ paydo boʻladi. Kesilganda kulrang-pushti rangli. Yogʻi oq yoki sargʻish rangda, paylari zich, oq rangli baʼzida kulrang boʻladi.

Eritilgan goʻshtning kesilgan yuzasi nam (yopishqoq emas), goʻshtdan tiniq qizil goʻsht seli oqadi. Konsistensiyasi elastik boʻlmaydi, barmoq bilan bosib koʻrilganda chuqurcha hosil boʻladi. Hidi har bir goʻshtning turiga xosdir. Muzlatilgan va sovutilgan goʻshtning sifati qizdirilgan poʻlat pichoqni goʻshtga tiqilganda, tortib olinganda pichoqda qolgan goʻsht selining hidi orqali aniqlanadi. Goʻshtning yangi ekanligini qopqoqli idishda qaynatilgandan soʻng hidini aniqlash orqali baholanadi. Bunda bulon tiniq, yogʻ zarrachalari yaltiroq boʻlishi kerak. Nordon va yoqimsiz hid aniqlanganda goʻsht ishlatilmaydi.

2. Yangi baliqlarning tangachalari silliq, tiniq, tanaga mahkam oʻrnashgan boʻladi, jabralari och qizil yoki pushti rangli, koʻzlari boʻrtib yaltirab turadi. Goʻshti zich, tarang, suyaklardan qiyin ajraladi, barmoq bilan bosganda chuqurcha hosil boʻlmaydi, agar hosil boʻlsa, u tez va toʻliq yoʻqoladi. Suvga tashlangan baliq goʻshti tezda choʻkib ketadi. Yangi baliq hidlanmagan oʻziga xos boʻladi. Muzlatilgan sifatli baliqning tangachalari silliq, koʻzlari boʻrtiq yaltiroq, koʻz kosasida turadi, eritilgandan keyin goʻshtning tarangligi saqlangan boʻladi, suyakdan qiyin ajraladi, baliqqa xos hidi saqlanib, begona hidlar boʻlmaydi.

Aynigan baliqning koʻzlari ichiga kirgan, tangachalarining yaltiroqligi yoʻqolgan, tanasi xira yopishqoq shilliq bilan qoplangan, qorni shishgan, anal teshigi boʻrtgan, jabralaridan iflos, sariq rangli, jigarrang qoʻlansa hidli suyuqlik ajraladi. Goʻshti titilib, suyaklardan osongina ajraladi. Tana yuzasidagi yogʻlarning oksidlanishi natijasida zangsimon dogʻlar paydo boʻladi. Ikkilamchi muzlatilgan baliqlarning tanasi xiralashadi, koʻzlari botib ketadi, kesilgan goʻshtning rangi oʻzgaradi. Bunday baliqni oziq-ovqat uchun ishlatish mumkin emas.

Baliqning sifatini aniqlash uchun (ayniqsa muzlatilgan baliqni) pichoq qaynoq suvda qizdirilib boshning orqasidagi goʻshti ichiga kiritiladi va hidi aniqlanadi. Bundan tashqari, baliqni yoki uning jabrasini suvda pishirish orqali hidi aniqlanadi.

3. Yangi sogʻilgan sut biroz sargʻish oq rangli (yogʻsiz sut oq-koʻkimtir rangda boʻladi), hidi va taʼmi yoqimli, biroz shirin boʻladi. Sifatli sutda choʻkma, begona moddalar va hidlar boʻlmasligi kerak.

Tvorog oq yoki biroz sargʻish rangga ega, koʻrinishi bir xil, nozik konsistensiyali, nordon sutning taʼmi va hidiga ega, begona taʼm va hidsiz boʻladi. Prezident maktablarida tvorogga faqat termik ishlov berilgandan soʻng ruxsat beriladi.

Smetana quyuq, bir xil konsistensiyali, oqsil va yogʻ zarrachalarisiz, oq yoki oq-sariq rangli, oʻziga xos taʼm va hidga ega, salgina nordon boʻladi.

Prezident maktablarida smetanaga faqat termik ishlov berilgandan keyin ishlatiladi.

Sariyogʻning rangi oq yoki oq-sariq bir tekis, taʼmi va hidi oʻziga xos, begona qoʻshimchalarsiz boʻladi. Yogʻ tarqatilishidan oldin oksidlanish mahsulotlari boʻlgan sariq chetidan tozalanadi, tozalangan yogʻning bu qatlami ishlatilmaydi.

4. Prezident maktablarida faqat I kategoriyali, ogʻirligi 55 grammdan kam boʻlmagan tovuq tuxumidan foydalanishga ruxsat etiladi. Bedana tuxumi ham berilishi mumkin.

Prezident taʼlim muassasalari agentligi tizimidagi maktablarda tarbiyalanayotgan bolalarning xavfsiz va sifatli ovqatlanishini tashkil etilishiga qoʻyiladigan sanitariya-gigiyena talablariga 15-ILOVA

Ishlab chiquvchilar roʻyxati:

Oʻzbekiston Respublikasi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi xizmati (Sanitariya-epidemiologiya xizmati);

Toshkent tibbiyot akademiyasi (TTA);

Sanitariya-gigiyena va kasb kasalliklari ilmiy-tadqiqot instituti (SGvaKK ITI)