Oʻzbekiston Respublikasi Tibbiy-ijtimoiy xizmatlarni rivojlantirish agentligining tibbiy-ijtimoiy muassasalarida oziq-ovqat mahsulotlari isteʼmolining oʻrtacha kunlik meʼyorlari va ovqatlanishni tashkil etishning gigiyenik talablarini (0021-22-son SanQvaN) tasdiqlash toʻgʻrisida (0021-22-son)

21.04.2022

Oʻzbekiston Respublikasi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi xizmatining

qarori

[Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2022-yil 24-mayda hisobga olindi, hisob raqami 87]

Oʻzbekiston Respublikasi “Aholining sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi toʻgʻrisida”gi Qonuni va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 27-iyuldagi PQ-4790-son “Oʻzbekiston Respublikasi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi xizmati faoliyatini tashkil qilish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi xizmati qaror qiladi:

1. Oʻzbekiston Respublikasi Tibbiy-ijtimoiy xizmatlarni rivojlantirish agentligining tibbiy-ijtimoiy muassasalarida oziq-ovqat mahsulotlari isteʼmolining oʻrtacha kunlik meʼyorlari va ovqatlanishni tashkil etishning gigiyenik talablari (0021-22-son SanQvaN) ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. “Aqliy zaif bolalar uchun internat uylari, sanatoriylar, imkoniyati cheklangan bolalar uchun ixtisoslashtirilgan kollejlar, reabilitatsiya markazlaridagi nogironlar uchun mahsulotlarning oʻrtacha kunlik meʼyori va ovqatlanishni tashkil etishning gigiyenik talablari (0232-07-son SanQvaN, 2007-yil 22-avgust) oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin.

3. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Tibbiy-ijtimoiy xizmatlarni rivojlantirish agentligi bilan kelishilgan.

4. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Boshliq B. YuSUPALIYEV

Toshkent sh.,

2022-yil 21-aprel,

0021-22-son

Kelishildi:

Tibbiy-ijtimoiy xizmatlarni rivojlantirish agentligi direktori A. INAKOV

2022-yil 16-aprel

Oʻzbekiston Respublikasi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi xizmatining 2022-yil 21-apreldagi 0021-22-son qaroriga ILOVA

Oʻzbekiston Respublikasi Tibbiy-ijtimoiy xizmatlarni rivojlantirish agentligining tibbiy-ijtimoiy muassasalarida oziq-ovqat mahsulotlari isteʼmolining oʻrtacha kunlik meʼyorlari va ovqatlanishni tashkil etishning gigiyenik talablari (0021-22-son SanQvaN)

Mazkur sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari (bundan buyon matnda sanitariya qoidalari deb yuritiladi) Oʻzbekiston Respublikasi Tibbiy-ijtimoiy xizmatlarni rivojlantirish agentligining tibbiy-ijtimoiy muassasalarida ovqatlanishni tashkil qilish boʻyicha sanitariya-gigiyena talablarini belgilaydi.

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Mazkur sanitariya qoidalari Oʻzbekiston Respublikasi Tibbiy-ijtimoiy xizmatlarni rivojlantirish agentligi tizimidagi “Saxovat” keksalar va nogironligi boʻlgan shaxslar uchun internat uylari, “Muruvvat” nogironligi boʻlgan shaxslar uchun internat uylari, “Muruvvat” nogironligi boʻlgan bolalar uchun internat uylari, Keksalar va nogironligi boʻlgan shaxslar, urush va mehnat faxriylari uchun sanatoriylar, Urush va mehnat faxriylari uchun respublika pansionati, Nogironligi boʻlgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va protezlash milliy markazi va uning hududiy markazlari hamda Odam savdosi jabrdiydalariga yordam berish boʻyicha respublika reabilitatsiya markazi uchun moʻljallangan.

2. “Muruvvat” nogironligi boʻlgan shaxslar uchun internat uylari hamda “Muruvvat” nogironligi boʻlgan bolalar uchun internat uylarida yashovchi shaxslar uchun oziq-ovqat mahsulotlarining oʻrtacha kunlik meʼyori mazkur sanitariya qoidalarining 1-ilovasida;

“Saxovat” keksalar va nogironligi boʻlgan shaxslar uchun internat uylari hamda Urush va mehnat faxriylari uchun respublika pansionatida yashovchi shaxslar uchun oziq-ovqat mahsulotlarining oʻrtacha kunlik meʼyori mazkur sanitariya qoidalarining 2-ilovasida;

Nogironligi boʻlgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va protezlash milliy markazi va uning hududiy markazlari, Odam savdosi jabrdiydalariga yordam berish boʻyicha respublika reabilitatsiya markazidagi shaxslar uchun oziq-ovqat mahsulotlarining oʻrtacha kunlik meʼyori mazkur sanitariya qoidalarining 3-ilovasida;

Keksalar va nogironligi boʻlgan shaxslar, urush va mehnat faxriylari uchun sanatoriylardagi shaxslarga moʻljallangan oziq-ovqat mahsulotlarining oʻrtacha kunlik meʼyori mazkur sanitariya qoidalarining 4-ilovasida belgilangan.

3. Tibbiy-ijtimoiy muassasalardagi shaxslar uchun shifokor koʻrsatmasi boʻyicha parhezli ovqatlanishni tashkil etish boʻyicha sanitariya-gigiyena talablari mazkur sanitariya qoidalarining 5-ilovasida belgilangan.

2-bob. Ovqatlanish boʻlimi, mahsulotlarni yetkazish va saqlashga nisbatan gigiyena talablari

4. Ovqatlanishni tashkil etishda quyida koʻrsatilgan talablarga qatʼiy rioya qilinishi lozim:

ovqatlanish boʻlimining barcha xonalarida doimiy ravishda yuqori sanitariya-epidemiologik rejimga;

oziq-ovqat mahsulotlarini tayyorlash ketma-ketligiga va muddatiga;

oziq-ovqatlar mahsulotlarini yetkazib berish va ularni tarqatish sharoitlariga;

oziq-ovqatlar mahsulotlarining muvofiqlik sertifikatlarining mavjudligiga;

sovutish va texnologik uskunalar, maydalash moslamalari va inventarlarning yetarli miqdorda va xavfsiz boʻlishiga;

texnologik uskunalarning sifatli ishlashiga;

ovqatlanish xonasi, oshxona idishlari hamda inventarlarni yuvish rejimiga;

tez ayniydigan oziq-ovqat mahsulotlarini saqlash muddatlariga.

5. Oziq-ovqat mahsulotlarini tashishda ularning ifloslanishdan himoyalanishi taʼminlanishi lozim. Ovqatlarni maʼlum bir masofaga yetkazib berishda issiqlik saqlovchi idishlardan foydalanish maqsadga muvofiq.

6. Tarkibi va xususiyatlari boʻyicha ayrim oziq-ovqat mahsulotlarini oʻzaro almashtirish meʼyorlari mazkur sanitariya qoidalarining 6-ilovasida belgilangan.

7. Xodimlar yuvish va dezinfeksiyalash vositalarini qoʻllashdan avval ulardan foydalanish toʻgʻrisidagi yoʻriqnoma bilan tanishib chiqishlari shart.

Yuvish va dezinfeksiyalash vositalari quruq hamda havo yaxshi aylanadigan xonalarda saqlanishi maqsadga muvofiq. Eritmalar qopqogʻi mustahkam boʻlishi, qora shisha idishlarda, yorugʻlik va namlik taʼsiridan himoyalangan holda saqlanishi lozim.

8. Oshxona idishlarini yuvish uchun maxsus (zanglamaydigan poʻlat, alyuminiy, duralyuminiy va boshqalardan) metall vannalardan foydalaniladi. Metall vannalar joʻmraklarining quyish nuqtasida issiq suvning harorati kamida 65°S boʻlishi lozim.

9. Qozonlar ovqat qoldiqlaridan tozalanganidan soʻng yuvish vositalari bilan kamida 40°S haroratdagi issiq suvda yuvilishi hamda quritish uchun moʻljallangan maxsus javonlarda teskari holatda qoʻyilishi kerak.

Toza oshxona idishlari poldan kamida 0,5 m balandlikda idishlar uchun moʻljallangan javonlarda saqlanishi lozim.

10. Maydalash doskalari, aralashtirgich va boshqa inventarlar yuvish vositalaridan foydalangan holda issiq suvda (50°S) birinchi vannada yuvilganidan soʻng, ikkinchi vannada kamida 65°S haroratdagi issiq suvda purkash orqali chayilishi va yaxshilab quritilishi talab etiladi.

11. Metall inventarlar yuvilganidan keyin bugʻli shkafda qizdirilishi lozim.

Goʻsht maydalagichlardan foydalanilgandan soʻng ular qismlarga ajratilib, har bir qismi qaynoq suv purkash orqali alohida yuvilishi va yaxshilab quritilishi kerak.

12. Oshxonada cheti uchgan, yorilgan, qirilgan, shakli oʻzgargan, emali shikastlangan, plastmassa va alyuminiydan tayyorlangan idishlardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

13. Oshxona idishlari ovqat qoldiqlaridan mexanik yoʻl bilan tozalangandan soʻng yuvish vositalaridan foydalangan holda birinchi vannada harorati 45°S dan kam boʻlmagan suvda yuvilishi, ikkinchi vannada harorati 65°S dan past boʻlmagan oqib turgan issiq suv bilan chayilishi va quritilishi kerak.

14. Oshxonada ovqat chiqindilari qopqoqli, maxsus tamgʻali metall chelaklarda yoki pedalli idishlarda toʻplanishi va ularning uchdan ikki qismi toʻlganida boʻshatilishi kerak.

Har kuni kunning yakunida chelak va boshqa idishlar toʻlish darajasidan qatʼiy nazar kanalizatsiya trapi ustida 2 foizli kalsiyli soda aralashmasi bilan yuvilishi, issiq suvda chayilishi va quritilishi lozim.

15. Ovqatlanish xonalarini tozalash quyidagicha amalga oshirilishi kerak:

har kuni pollarni yuvish, chang va islardan tozalash, isitish radiatorlari hamda deraza tokchalarini artish;

har hafta yuvish vositalaridan foydalanib devorlar va yoritish moslamalarini chang, qurum va boshqalardan tozalash;

bir oyda kamida bir marta umumiy tozalash ishlari (qurilmalar va inventarlarni dezinfeksiyalash) olib borish.

16. Xom va tayyor mahsulotlarni maydalash uchun moʻljallangan toʻgʻrash taxtakachlari yoriq va tirqishlari boʻlmagan, silliqlangan qattiq jinsli yogʻoch doskalardan tayyorlangan boʻlishi lozim.

Plastmassa, yogʻoch tolali taxta, yogʻoch-qirindili taxtalardan tayyorlangan maydalash taxtakachlaridan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

17. Taxtakach va pichoqlar “XG” — xom goʻsht, “XT” — xom tovuqlar, “XB” — xom baliq, “XS” — xom sabzavotlar, “QG” — qaynatilgan goʻsht, “QB” — qaynatilgan baliq, “QS” — qaynatilgan sabzavotlar, “N” — non, “Koʻkat” va “Sariyogʻ” — sariyogʻ shaklida tamgʻalangan boʻlishi lozim.

18. Tayyor taomlarni saqlash uchun zanglamaydigan poʻlatdan yasalgan idishlardan foydalanish lozim. Alyuminiy va duralyuminiy idishlardan faqat oziq-ovqatlarni tayyorlash va qisqa muddatda saqlash uchun foydalaniladi. Oshxonada tayyorlanadigan ichimliklar zanglamaydigan poʻlatdan tayyorlangan idishlarda saqlanishi, sutni qaynatish uchun esa alohida idish ajratilishi kerak.

19. Tez ayniydigan mahsulotlarni yopiq tamgʻalangan idishda, yilning issiq mavsumida esa harorat rejimini saqlanishini taʼminlovchi, sovutiladigan yoki izotermik transportda tashilishi (muzsiz 1 soat va muz bilan 3 soat) kerak.

20. Oziq-ovqatni yetkazib berish davomida oziq-ovqat mahsulotlari va xomashyolarni kuzatib boruvchi hamda ularning yuklanishi va tushirilishiga masʼul shaxslar sanitar kiyimidan (xalat, qoʻlqoplar) foydalanishi, tibbiy koʻrikdan va kasbiy gigiyena tayyorgarligidan oʻtgan boʻlishlari lozim.

21. Oziq-ovqat mahsulotlarini tashish uchun moʻljallangan transport vositalari toza saqlanishi lozim. Ulardan odamlar yoki boshqa mahsulotlarni tashish uchun foydalanilmasligi kerak.

22. Oziq-ovqat mahsulotlarini tashish uchun moʻljallangan transportga har kuni sanitar ishlov berilishi, dezinfeksiya ishlari esa 10 kunda 1 marotaba amalga oshirilishi lozim.

23. Ombordan olib kelinadigan oziq-ovqat mahsulotlari idishi tamgʻalangan boʻlishi va undan oʻz maqsadiga koʻra foydalanilishi lozim. Metall va yogʻoch qutilar, bidonlar, katta hajmli idishlardan foydalanib boʻlingandan soʻng, ularni 2 foizli kalsiyli soda (1 litr suvga 20 g preparat) eritmasi va suv bilan yuvish, qaynoq suv purkash, quritish va ifloslanmaydigan joylarda saqlash lozim. Ularga maxsus ajratilgan xonalarda ishlov beriladi. Oziq-ovqat mahsulotlarini tashishda oshxona jihozlaridan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

24. Tez ayniydigan oziq-ovqat mahsulotlari sovutish kameralarida yoki muzlatgichlarda +2 — +6 oC haroratda saqlanishi hamda sovutish kameralari yoki muzlatgichlarda haroratni nazorat qilish uchun termometrlar oʻrnatilishi kerak.

Sovutish kamerasi bir dona boʻlganida goʻsht, baliq va sut mahsulotlarini saqlash joylari qatʼiy ajratilishi, shuningdek sovutish kamerasiga yuvish va qayta ishlov berish oson boʻlgan maxsus polkalar qoʻyilishi lozim.

25. Muzlatilgan parranda va baliq mahsulotlari yetkazib beruvchining idishida yoki qutilarda saqlanishi kerak.

26. Flyaga yoki shisha idishdagi sut keltirilgan idishida saqlanishi kerak.

27. Sariyogʻ mahsuloti zavodda chiqarilgan idishda, polkalarda yoki pergamentli qogʻozga oʻralgan boʻlaklar koʻrinishida, yirik pishloqlar toza stellajlarda (pishloqlar bir-birining ustiga qoʻyilganida, ular orasida karton yoki fanerdan tagliklar boʻlishini taʼminlagan holda), mayda pishloqlar esa maxsus idishda saqlanishi lozim.

28. Smetana va tvorog mahsulotlari qopqoqli idishda saqlanishi, qoshiqlar, kurakchalar smetana, tvorog solingan idishda qoldirilmasligi kerak. Fleykalarga solingan tuxumlar boshqa mahsulotlardan alohida holatda, quruq va salqin xonada qutida saqlanishi lozim.

29. Yorma, un, makaron mahsulotlarini quruq xonada qoplarda, karton idishda qutilarda yoki poldan kamida 15 sm masofada boʻlgan tokchalarda saqlash shart. Bunda devor va mahsulotlar orasidagi masofa kamida 20 sm boʻlishi kerak.

30. Non mahsulotlari stellajlar va shkaflarda saqlanishi kerak. Bunda pastki polkadan polgacha boʻlgan masofa kamida 35 sm boʻlishi talab etiladi. Shkaf eshiklarida ventilatsiya uchun teshiklar boʻlishi kerak. Nonni saqlash joylari tozalanganida ushoqlar maxsus choʻtkalar bilan supurilishi, polkalar oshxona sirkasining 1 foizli eritmasi bilan namlangan matodan foydalangan holda artilishi lozim.

31. Kartoshka va ildizmevalilar quruq va qorongʻi xonada, karam esa alohida tokchalarda, usti yopiq qutilarda, koʻkat va mevalar esa +12 oC dan koʻp boʻlmagan haroratda salqin joyda qutilarda saqlanishi kerak.

32. Oʻtkir hidga ega mahsulotlarni hidni oʻziga oluvchi mahsulotlardan (sariyogʻ, shakar, tuz, tuxum, choy, pishloq) alohida saqlash lozim.

33. Flyagada keltirilgan pasterizatsiyalanmagan sutni isteʼmol qilishdan avval albatta qaynatilishi va qaynab chiqqandan soʻng uzogʻi bilan 2-3 daqiqa davomida yana qaynatilishi kerak. Sut qaynatilganidan soʻng sovutiladi va yopiq qopqoqli idishda saqlanadi. Sut qabul qilinganidan soʻng uning ishlatilmagan qismi muzlatgichda +4 — +6 oC haroratda saqlanishi lozim.

34. Oziq-ovqat mahsulotlariga taom tayyorlash uchun ishlov berilganida quyidagi gigiyena talablariga qatʼiy rioya qilinishi zarur:

goʻsht yoki baliq qiymasidan tayyorlangan kotletlar, yumaloq kotletlar, baliq boʻlaklarini qaynash darajasigacha qizdirilgan yogʻda ikkala tomoni kamida 5 daqiqa qovuriladi, shundan soʻng ular bugʻ yoki issiqlik pechida 250 — 280oC haroratda 5 — 7 daqiqa davomida tayyor holatga keltiriladi;

qaynatilgan goʻshtdan (parranda) tayyorlangan ikkinchi taomlar, shuningdek birinchi taomga qoʻshiladigan maydalangan goʻsht ikkilamchi termik qayta ishlanadi (+75 oC haroratda 5 — 7 daqiqa davomida qaynatiladi va taqsimlashdan oldin koʻpi bilan 1 soat saqlanadi);

quymoqlar issiqlik pechida 180 — 200 oC haroratda 8 — 10 daqiqa davomida 2,5 — 3 sm qatlamda tayyorlanadi. Tuxumlar suv qaynaganidan soʻng 10 daqiqa davomida qaynatiladi.

Tuxumdan har qanday taomda foydalanishdan oldin unga oldindan sanitariya qoidalari talablariga muvofiq qayta ishlov beriladi (yaxshilab yuviladi), shuningdek tuxumlarni ovqatlanish boʻlinmasining ishlab chiqarish sexlarida yetkazib beruvchining kassetalaridan (quritgichlar yoki javonlar) foydalanmagan holda saqlanadi;

garnir tayyorlash uchun moʻljallangan makaron mahsulotlari, guruch kamida 1:6 nisbatdagi suvda qaynatiladi va keyinchalik yuvilmaydi;

tvorogli toblamalar issiqlik pechida 220 — 280oC haroratda 20 — 30 daqiqa tayyorlanadi, tayyor taomning qatlami koʻpi bilan 3-4 sm balandlikka ega boʻlishi lozim.

35. Sabzavotlarga taom tayyorlash uchun ishlov berishda unda mavjud vitaminlarni saqlab qolish uchun quyidagi qoidalarga rioya qilinishi lozim:

sabzavotlarning poʻstlogʻi ingichka qatlamda, ularni bevosita tayyorlashdan avval tozalanadi. Bunda “iyersineoz” va “psevdosil” kabi kasalliklarning oldini olish maqsadida sabzavotlarni oldindan namlashga yoʻl qoʻyilmaydi;

birinchi taomlarni tayyorlashda sabzavotlarni faqat qaynab turgan suvga qaynatishdan avval boʻlaklarga boʻlib qoʻyish lozim, yangi koʻkatlar tayyor taomlarga tarqatilishidan avval qoʻshiladi;

mevalarni isteʼmol qilishdan oldin yuvish shart;

salatlarni tayyorlash uchun moʻljallangan sabzavotlar poʻstlogʻi bilan qaynatiladi, soʻngra sovutiladi. Bunda qaynatilgan sabzavotlar sovutish sexida yoki qaynatish sexida qaynagan mahsulotlar uchun moʻljallangan stol ustida tozalanib boʻlaklarga boʻlinadi;

taomlarni tayyorlashda oldindan qaynatilmagan sabzavotlardan foydalaniladi.

36. Birinchi va ikkinchi taomlar tayyorlanishdan tarqatilgungacha issiq plitada koʻpi bilan 2-3 soat saqlanishi mumkin.

Kefir, qatiq va boshqa nordon sut mahsulotlari ular tarqatilishidan avval bevosita shisha idishdan finjonlarga (bokallarga) quyiladi.

Achigan sutdan faqat xamir tayyorlash uchun foydalanish mumkin.

37. Taomlarni tayyorlashda faqat davlat standartlari talablariga mos keluvchi yodlangan osh tuzidan foydalaniladi.

38. Har hafta yoki oʻn kunda bir marta bir kishiga mahsulotlarni tarqatishning sutkalik oʻrtacha meʼyoriga rioya qilinayotganligi nazorat qilinadi va zaruriyat boʻlganida navbatdagi ovqatlantirish rejimiga tuzatish kiritilishi mumkin.

39. Tayyor taom tarqatilishidan avval taomdan namuna olinib, uning taʼmi, sifati va pishganligi tekshiriladi va shundan soʻng taom tarqatiladi. Porsiyali taomlarning vazni menyu-taqsimlagichda koʻrsatilgan taom vazniga mos boʻlishi lozim. Taomni tayyorlash texnologiyasi buzilganida, taom tayyor boʻlmaganida aniqlangan kamchiliklar bartaraf etilganidan soʻng taom tarqatilishi mumkin.

40. Har kuni tayyor mahsulotning sutkalik namunasi qoldirilishi lozim.

Murakkablashgan epidemiologik holat yuzaga kelganida mikrobiologik tadqiqot oʻtkazish imkoni boʻlishi uchun sutkalik namuna toʻliq hajmda, porsiyali namuna toʻliq hajmda (1 taom va garnirlar kamida 100 g hajmda) olinadi.

Namuna steril qopqoqli shisha idishga (garnirlar va salatlar alohida idishga) olinadi va 24 soat davomida maxsus muzlatgichda yoki +2 — +6 oC haroratda sut mahsulotlarini saqlash uchun moʻljallangan muzlatgichda maxsus ajratilgan joyda saqlanadi.

41. Mazkur sanitariya qoidalarini ishlab chiquvchilar roʻyxati 7-ilovada keltirilgan.

Oʻzbekiston Respublikasi Tibbiy-ijtimoiy xizmatlarni rivojlantirish agentligining tibbiy-ijtimoiy muassasalarida oziq-ovqat mahsulotlari isteʼmolining oʻrtacha kunlik meʼyorlari va ovqatlanishni tashkil etishning gigiyenik talablariga 1-ILOVA

“Muruvvat” nogironligi boʻlgan shaxslar uchun internat uylari hamda “Muruvvat” nogironligi boʻlgan bolalar uchun internat uylarida yashovchi shaxslar uchun oziq-ovqat mahsulotlarining oʻrtacha kunlik meʼyori

T/r Oziq-ovqat mahsulotlari nomi 4 — 10 yosh (gr.) 11 — 18 yosh (gr.) 18 yoshdan katta (gr.) 1. bugʻdoy noni (1 navli)** 250 350 500 2. javdar unli non** 50 50 80 3. bugʻdoy uni (1 navli)** 30 40 35 4. guruch* 40 50 40 5. yorma (guruchdan tashqari)* 20 30 20 6. dukkakli mahsulotlar* 15 20 10 7. makaron mahsulotlari* 25 30 40 8 shakar 40 50 30 9. asal* 5 10 20 10. sariyogʻ (sigir sutidan tayyorlangan) 40 50 35 11. oʻsimlik yogʻi* 25 25 25 12. sut (2,5 — 3,2 foiz yogʻli) 250 300 200 13. kefir 200 200 200 14. smetana, qaymoq (15 foiz)* 20 20 20 15. tvorog (9 foiz, kislotaligi 150 gradus)* 40 40 30 16. qattiq pishloq* 10 20 20 17. mol goʻshti, I kategoriyali * 50 50 70 18. qoʻy goʻshti I kategoriyali * 20 30 20 19. qaynatilgan kolbasa, sosiskalar* 20 20 20 20. parranda goʻshti I kategoriyali * 60 60 60 21. quyon goʻshti* 20 20 30 22. baliq* 30 30 30 23. tovuq tuxumi (dona) 1 1 1 24. kartoshka* 300 400 400 25. karam* 50 50 50 26. bodring* 40 45 40 27. lavlagi* 25 30 60 28. pomidor* 30 50 50 29. piyoz* 30 30 60 30. sabzi* 40 45 80 31. boshqa sabzavotlar* 100 100 100 32. poliz ekinlari* 50 50 40** 33. qovoq** 30 30 20 34. hoʻl mevalar* 200 200 200** 35. meva va sabzavot sharbatlari 200 200 100 36. meva qoqilari* 20 20 20 37. sitrus mevalar* 10 15 10 38. margarin* 5 5 5 39. yodlangan tuz 5 5 5 40. choy 2 2 2 41. kakao 2 2 1 42. xamirturush* 1 1 1 43. ziravorlar* 2 2 3 44. tomat pastasi 3 3 3

Izoh:

* oziq-ovqat mahsulotlarining oʻrtacha kunlik meʼyori;

** tseliakiya kasalligida glyutensiz non (joʻxori va makkajoʻxori uni, guruch qoldigʻi (uni) asosida), bugʻdoy, javdar uni va makaron mahsulotlari) qoʻllaniladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Tibbiy-ijtimoiy xizmatlarni rivojlantirish agentligining tibbiy-ijtimoiy muassasalarida oziq-ovqat mahsulotlari isteʼmolining oʻrtacha kunlik meʼyorlari va ovqatlanishni tashkil etishning gigiyenik talablariga 2-ILOVA

“Saxovat” keksalar va nogironligi boʻlgan shaxslar uchun internat uylari hamda Urush va mehnat faxriylari uchun respublika pansionatida yashovchi shaxslar uchun oziq-ovqat mahsulotlarining oʻrtacha kunlik meʼyori

T/r Oziq-ovqat mahsulotlari nomi Oʻrtacha kunlik meʼyori (gr.) 1. bugʻdoy noni (1-navli) 500 2. javdar-bugʻdoy unli non** 80 3. bugʻdoy uni (1-navli)* 35 4. guruch* 40 5. yorma (guruchdan tashqari)* 20 6. dukkakli* mahsulotlar 10 7. makaron mahsulotlari* 40 8 shakar 30 9. asal* 20 10. sariyogʻ (sigir sutidan tayyorlangan)* 35 11. oʻsimlik yogʻi* 25 12. sut (2,5 — 3,2 foiz yogʻli)* 200 13. kefir* 200 14. smetana, qaymoq (15 foiz)* 20 15. tvorog (9 foiz, kislotaligi 150 gradus)** 30 16. qattiq pishloq* 20 17. mol goʻshti 1 kategoriya* 70 18. qoʻy goʻshti 1 kategoriya* 20 19. qaynatilgan kolbasa, sosiskalar 20 20. parranda goʻshti* 60 21. quyon goʻshti* 30 22. baliq* 30 23. tuxum (dona) 1 24. kartoshka* 400 25. karam* 50 26. bodring* 40 27. lavlagi* 60 28. pomidor* 50 29. piyoz* 60 30. sabzi* 80 31. boshqa sabzavotlar* 100 32. poliz ekinlari* 40** 33. qovoq* 20 34. hoʻl mevalar* 200** 35. meva va sabzavot sharbatlari 100 36. meva qoqilari* 20 37. sitrus mevalar* 10 38. margarin* 5 39. yodlangan tuz 5 40. choy 2 41. kofe 2 42. xamirturush* 1 43. ziravorlar* 1 44. tomat pastasi 4

Izoh:

* oziq-ovqat mahsulotlarining oʻrtacha kunlik meʼyori;

** tseliakiya kasalligida glyutensiz non (joʻxori va makkajoʻxori uni, guruch qoldigʻi (uni) asosida), bugʻdoy, javdar uni va makaron mahsulotlari) qoʻllaniladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Tibbiy-ijtimoiy xizmatlarni rivojlantirish agentligining tibbiy-ijtimoiy muassasalarida oziq-ovqat mahsulotlari isteʼmolining oʻrtacha kunlik meʼyorlari va ovqatlanishni tashkil etishning gigiyenik talablariga 3-ILOVA

Nogironligi boʻlgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va protezlash milliy markazi va uning hududiy markazlari, Odam savdosi jabrdiydalariga yordam berish boʻyicha respublika reabilitatsiya markazidagi shaxslar uchun oziq-ovqat mahsulotlarining oʻrtacha kunlik meʼyori

T/r Oziq-ovqat mahsulotlari nomi 1 — 3 yosh (gr.) 4 — 10 yosh (gr.) 11 — 18 yosh (gr.) 18 yoshdan katta (gr.) 1. bugʻdoy noni (1 nav)*** 100 250 350 450 2. javdar unli non*** — 50 50 50 3. bugʻdoy uni (1 nav)*** 10 30 40 40 4. guruch* 15 40 50 50 5. yorma* 15 20 30 20 6. dukkakli mahsulotlar* 10 15 20 20 7. makaron mahsulotlari* 20 25 30 40 8 shakar 20 40 50 40 9. asal* — 5 10 10 10. sariyogʻ (sigir sutidan) 25 40 50 40 11. oʻsimlik yogʻi* 10 25 25 25 12. sut (2,5 — 3,2 foiz yogʻ) 250 250 300 200 13. kefir 100 200 200 200 14. smetana,qaymoq (15 foiz yogʻ)* 20 20 20 20 15. tvorog (9 foiz �gʻ)* 30 40 40 30 16. qattik pishloq* 10 10 20 20 17. mol goʻshti, 1 katego�iya* 30 50 50 60 18. qoʻy goʻshti, 1 kategoriya* 20 20 30 30 19. qaynatilgan kolbasa, sosiskal�r* 10 20 20 20 20. parranda goʻshti* 30 60 60 60 21. quyon goʻshti* 10 20 20 20 22. baliq* 20 30 30 30 23. tuxum (dona) 0,5 1 1 1 24. kartoshka* 200 300 400 400 25. karam* 25 50 50 50 26. bodring* 20 40 45 45 27. lavlagi* 15 25 30 30 28. pomidor* 15 30 50 50 29. piyoz* 15 30 30 40 30. sabzi* 20 40 45 60 31. boshqa sabzavotlar* 50 100 100 100 32. poliz ekinlari** — 50 50 40 33. qovoq** 15 30 30 30 34. hoʻl mevalar* 100 200 200 200 35. meva va sabzavot sharbatlari 100 200 200 100 36. meva qoqilari* 10 20 20 20 37. sitrus mevalar* 5 10 15 15 38. margarin* — 5 5 5 38. yodlangan tuz 3 5 5 5 39. choy 1 2 2 2 40. kakao 1 2 2 2 41. xamirturush* 1 1 1 1 42. ziravorlar* — 2 2 3 43. tomat pastasi — 3 3 3

Izoh:

* oziq-ovqat mahsulotlarining oʻrtacha kunlik meʼyori;

** mavsumiy mahsulotlar, yoz-kuz mavsumi uchun (1-iyundan 30-noyabrgacha);

*** tseliakiya kasalligida glyutensiz non (joʻxori va makkajoʻxori uni, guruch qoldigʻi (uni) asosida), bugʻdoy, javdar uni va makaron mahsulotlari) qoʻllaniladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Tibbiy-ijtimoiy xizmatlarni rivojlantirish agentligining tibbiy-ijtimoiy muassasalarida oziq-ovqat mahsulotlari isteʼmolining oʻrtacha kunlik meʼyorlari va ovqatlanishni tashkil etishning gigiyenik talablariga 4-ILOVA

Keksalar va nogironligi boʻlgan shaxslar, urush va mehnat faxriylari uchun sanatoriylardagi shaxslar uchun oziq-ovqat mahsulotlarining oʻrtacha kunlik meʼyori

T/r Oziq-ovqat mahsulotlari nomi Oʻrtacha kunlik meʼyori (gr.) 1. bugʻdoy noni (1-navli) 500 2. javdar-bugʻdoy unli non** 80 3. bugʻdoy uni (1 nav)* 35 4. guruch* 40 5. yorma (guruchdan tashqari)* 20 6. dukkakli mahsulotlar* 10 7. makaron ma�sulotlari* 40 8 shakar 30 9. asal* 20 10. sariyogʻ (sigir sutidan)* 35 11. oʻsimlik yogʻi* 25 12. sut (2,5 — 3,2 yogʻli)* 200 13. kefir* 200 14. smetana, qaymoq (15 foiz yogʻ)* 20 15. tvorog (9 foiz yogʻ)* 30 16. qattiq pishloq* 20 17. mol goʻshti, 1 kategoriya* 70 18. qoʻy goʻshti,1 kategoriya* 20 19. qaynatilgan kolbasa, sosiskalar 20 20. parranda goʻshti* 60 21. quyon goʻshti* 30 22. baliq* 30 23. tuxum (dona) 1 24. kartoshka* 400 25. karam* 50 26. bodring* 40 27. lavlagi* 60 28. pomidor* 50 29. piyoz* 60 30. sabzi* 80 31. boshqa sabzavotlar* 100 32. poliz ekinlari* 40** 33. qovoq* 20 34. hoʻl mevalar* 200** 35. meva va sabzavot sharbatlari 100 36. meva qoqilari* 20 37. sitrus mevalar* 10 38. margarin* 5 39. yodlangan tuz 5 40. choy 2 41. kofe 2 42. xamirturush* 1 43. ziravorlar* 1 44. tomat pastasi 4 45. konditer mahsulotlari 30

Izoh:

* oziq-ovqat mahsulotlarining oʻrtacha kunlik meʼyori;

** tseliakiya kasalligida glyutensiz non (joʻxori va makkajoʻxori uni, guruch qoldigʻi (uni) asosida), bugʻdoy, javdar uni va makaron mahsulotlari) qoʻllaniladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Tibbiy-ijtimoiy xizmatlarni rivojlantirish agentligining tibbiy-ijtimoiy muassasalarida oziq-ovqat mahsulotlari isteʼmolining oʻrtacha kunlik meʼyorlari va ovqatlanishni tashkil etishning gigiyenik talablariga 5-ILOVA

Tibbiy-ijtimoiy muassasalardagi shaxslar uchun shifokor koʻrsatmasi boʻyicha parhezli ovqatlanishni tashkil etish boʻyicha sanitariya-gigiyena talablari

Pevzner parheziga koʻra Parhez stollari (№ 1, 2, 3, 5, 6, 7, 8, 9, 13, 14, 15) turlari Kimyoviy tarkibi Oqsillar — 85 — 90 g (hayvon oqsillari 40 — 45 g), yogʻlar — 70 — 80 g (oʻsimlik yogʻlari 25 — 30 g), uglevodlar — 300 — 330 g (oddiy 30 — 40 g). Umumiy energetik qiymati: 2170 — 2400 kkal Koʻrsatmalar Surunkali gastrit, oshqozon va oʻn ikki barmoqli ichakning yara kasalligi remissiya davri; qabziyat bilan kechuvchi surunkali ichak kasalliklari; oʻtkir xoletsistit va gepatitning tiklanish bosqichi; surunkali gepatit, funksional jigar yetishmovchiligining yengil belgilar bilan kechishi; surunkali xoletsistit, oʻt-tosh kasalliklari; podagra, siydik kislota diatezi, nefrolitiaz, giperurikemiya, fosfaturiya; ortiqcha vazn va semizliksiz kechadigan qandli diabetning II turi; yurak-qon tomir tizimi, yengil qon aylanishining buzilishi bilan bogʻliq kasalliklar; gipertenziya; yurakning ishemik kasalligi, yurakning koronar arteriyalari, miya va periferik tomirlarning aterosklerozi; oʻtkir yuqumli kasalliklar, isitma holati. Umumiy tavsiflar, kulinar ishlov berish Vitaminlar, minerallar, oʻsimlik tolalari (sabzavotlar, mevalar) bilan boyitilgan oqsillar, yogʻlar va uglevodlar fiziologik tarkibga ega hisoblanadi. Qandli diabet bilan ogʻrigan bemorlarga parhezni tayinlashda tozalangan uglevodlar (shakar) chiqarib tashlanadi. Azot ekstraktlari, osh tuzi (kuniga 6 — 8 g), efir moylariga boy ovqatlar cheklaniladi. Achchiq ziravorlar, ismaloq, otquloq va dudlangan goʻshtlar man etiladi. Taomlar qaynatish va bugʻlash yoʻli bilan tayyorlanadi. Issiq taomlarning harorati 60 — 65 °S dan yuqori boʻlmasligi, sovuq taomlar esa 15 °S dan past boʻlmasligi lozim. Suyuqlik miqdori 1,5 — 2 litrni tashkil qilishi zarur. Mexanik va kimyoviy tejamkorlikga asoslangan parhezlar. Pevzner parheziga koʻra Parhez stollari (16, 4b, 4v, 5p (1-variant)). Kimyoviy tarkibi Oqsillar — 85 — 90 g (hayvon oqsillari 40 — 45 g), yogʻlar — 70 — 80 g (oʻsimlik yogʻlari 25 — 30g), uglevodlar — 300 — 350 g (oddiy 50 — 60 g).Umumiy energetik qiymati: 2170 — 2480 kkal Qoʻllanishga oid koʻrsatmalar Oʻtkir gastrit, yengil bosqichida saqlanib qolgan va yuqori kislotali surunkali gastrit; oshqozon va oʻn ikki barmoqli ichakning oshqozon yarasi kuchayishi va remissiya bosqichi; gastroezofagitreflyuks kasalligi; chaynash apparatining disfunksiyasi; oʻtkir pankreatit remissiya davri; surunkali pankreatit avj olish davri; oʻtkir infeksiyalar va operatsiyalardan keyingi tiklanish davri (ichki organlarda emas) Umumiy tavsiflar, kulinar ishlov Oshqozon shilliq qavatiga kimyoviy va mexanik taʼsir etmaydigan, oshqozon va ichak traktining retseptorlarini qoʻzgʻatmaydigan — oqsil, yogʻ va uglevodlarning fiziologik tarkibiga ega, vitamin va minerallar bilan boyitilgan parhez. Achchiq gazak va ziravorlar man etiladi. Osh tuzi cheklangan (kuniga 6 — 8g) miqdorda boʻladi. Taomlar qaynatish va bugʻlash yoʻli bilan tayyorlanadi, bunda taomlar maydalangan va maydalanmagan boʻlishi mumkin. Issiq taomlarning harorati 60 — 65 °S dan yuqori boʻlmagan, sovuq taomlar esa 15 °S dan past boʻlmasligi lozim. Suyuqlik miqdori 1,5 — 2 litrni tashkil qilishi zarur. Yuqori proteinli (oqsilli) parhezlar Pevzner parhezigakoʻra Parhez stollari (№ 4e. 4ag, 5p (2 variant), 7v, 7g, 9b, 10b, 11, R-l, R-2) Kimyoviy tarkibi Oqsillar — 110 — 120 g (hayvon oqsillari 45 — 50 g), yogʻlar — 80 — 90 g (oʻsimlik yogʻlari 30 g), uglevodlar — 250 — 350 g (oddiy 30 — 40 g). Umumiy energetik qiymati: 2080 — 2690 kkal. Qoʻllanishga oid koʻrsatmalar Ovqat hazm qilish tizimi funksional holatining aniq buzilishi mavjud boʻlgan surunkali enterit; glyutenli enteropatiya (Seliakeya); remissiya davridagi surunkali pankreatit; surunkali nefrotik turdagi glomerulonefrit, buyrak azot ajratish funksiyasining buzilishsiz kechishi; I va II turdagi qandli diabetda semizlik va buyrak faoliyatida azot ajratilishining buzilishsiz kechishi; revmatizm avj olish bosqichida; yiringli jarayonlar; turli xil etiologiyali anemiya. Umumiy tavsiflar, kulinar ishlov Proteinga boy parhez, oddiy miqdordagi murakkab uglevodli yogʻlar va hazm boʻladigan uglevodlarni cheklash. Demping sindromi boʻlgan diabet kasalligi bilan kasallangan bemorlar ratsionidan tozalangan uglevodlar (shakar) chiqarib tashlanadi. Oshqozon va oʻt yoʻlini kimyoviy va mexanik tirnash xususiyatiga ega moddalar va osh tuzi (kuniga 6 — 8 g) cheklanadi. Mahsulotlar qaynatilgan, bugʻda pishirilgan, pyure va maydalangan holda tayyorlanadi. Issiq taomlarning harorati 60 — 65 °S dan yuqori boʻlmasligi, sovuq taomlar esa 15 °S dan past boʻlmasligi lozim. Suyuqlik miqdori 1,5 — 2 litrni tashkil qilishi zarur. Proteini (oqsili) kam miqdordagi parhezlar Pevzner parhezigakoʻra Parhez stollari (№ 76, 7a) Kimyoviy tarkibi Oqsillar — 20 — 60 g (hayvon oqsillari 15 — 30 g), yogʻlar — 80 — 90 g (oʻsimlik yogʻlari 20 — 30 g), uglevodlar — 350 — 400 g (oddiy 50 — 100 g).Umumiy energetik qiymati: 2120 — 2650 kkal. Qoʻllanishga oid koʻrsatmalar Surunkali glomerulonefrit,buyrakning oʻtkir va oʻrtacha ogʻirlikdagi azot ajratish tizimining buzilishlari. Umumiy tavsiflar, kulinar ishlov Ideal tana vaznining0,8, 0,6 yoki 0,3 gr.gacha (kuniga 60, 40 yoki 20 gr.gacha) protein miqdorini cheklash, osh tuzi (kuniga 1,5 — 3 g) va suyuqlikni keskin cheklash bilan parhez (kuniga 0,8 — 1,0 l). Azot ekstraktivli moddalar, alkogol, kakao, shokolad, kofe va tuzli gazaklar man etiladi. Ovqatlar tuzsiz, bugʻda qaynatilgan va pyure holatida tayyorlanadi. Ratsion vitamin va minerallar bilan boyitiladi. Suyuqlik miqdori sutkasiga 0,8 — 1,0 litrni tashkil qiladi. Parhez taomlanish kuniga 4 — 6 marotaba belgilanadi. Past kaloriyali parhez Pevzner parhezigakoʻra Parhez stollari (№ 8, 8a, 80, 9a, 10s) Kimyoviy tarkibi Oqsillar — 70 — 80 g (hayvon oqsillari 40 g), yogʻlar — 60 — 70 g (oʻsimlik yogʻlari 25 g), uglevodlar — 130 — 150 g (oddiy 0 g). Umumiy energetik qiymati: 1340 — 1550 kkal. Qoʻllanishga oid koʻrsatmalar Ovqat hazm qilish tizimi, qon aylanishi va maxsus ovqatlanish rejimini belgilashni talab qiladigan boshqa kasalliklarning aniq asoratlari boʻlmaganda turli darajadagi alimentar semirish; II turdagi qandli diabetning semirish bilankechishi; ortiqcha tana vazni mavjudligida yurak-qon tomir kasalliklari. Umumiy tavsiflar, kulinar ishlov Yogʻlar va uglevodlar asos boʻlgan, ortiqcha energiya cheklovi bilan parhez (1300 — 1600 kkal). Oddiy shakar istisno qilinib, hayvon yogʻlari va osh tuzi (3 — 5 gr kuniga) cheklangan. Bu parhezga oʻsimlik yogʻlari, xom sabzavotlar, mevalar, oziq-ovqatlar kepaklari kiradi. Ovqatlar tuzsiz, bugʻda qaynatilgan holatda pishiriladi. Suyuqlik miqdori 0,8 — 1,5 l.

Oʻzbekiston Respublikasi Tibbiy-ijtimoiy xizmatlarni rivojlantirish agentligining tibbiy-ijtimoiy muassasalarida oziq-ovqat mahsulotlari isteʼmolining oʻrtacha kunlik meʼyorlari va ovqatlanishni tashkil etishning gigiyenik talablariga 6-ILOVA

Tarkibi va xususiyatlari boʻyicha oziq-ovqat mahsulotlarini oʻzaro almashtirish meʼyorlari

T/r Mahsulot nomi Oʻzgartiriladigan mahsulot miqdori (gr.) Oʻrnini bosuvchi mahsulot miqdori (gr) 1. Non va un — don mahsulotlari 1. 1-navli bugʻdoy uni noni oʻrnini bosuvchilar: 100 1.1 1-navdagi bugʻdoy noni suxariklari 65 1.2. 1-nav bugʻdoy unidan tayyorlangan non 75 1.3. 1-nav bugʻdoy unidan oddiy pechenye 30 1.4. yogʻ bilan boyitilgan pechenye 25 1.5. vafli 20 1.6. “obi-non” non 60 1.7. “patir-non” non 50 1.8. joʻxori unidan non 55 1.9. guruch unidan non (“tselakiya” kasalligi bilan ogʻrigan bemorlar uchun) 60 2. Javdar noni oʻrnini bosuvchi: 100 2.1. javdar noni yoki zogʻora noni suxariklari 70 2.2. javdar uni yoki zogʻora uni 65 2.3. javdar uni yoki zogʻora unidan pechene 70 2.4. 2-navli bugʻdoy unidan non 80 2.5. makkajoʻxori unidan non 60 3. Turli xil yormalar oʻrnini bosuvchi 100 3.1. pishirishni talab qilmaydigan donlar 100 3.2. yormalar va sabzavotlar konsentratlari (miqdori) 100 3.3. yangi kartoshka va sabzavotlar 500 3.4. quritilgan kartoshka, quruq kartoshka pyuresi 100 3.5. guruch 100 4. Guruch oʻrnini bosuvchi 100 4.1. har-xil yormalar 100 4.2. manniy yormasi 100 5. Makaron mahsulotlari oʻrnini bosuvchi 100 5.1. turli xil yormalar 100 5.2. kartoshka 500 6. Mol goʻshti va qoʻy goʻshti oʻrnini bosuvchi 100 6.1. suyakli goʻsht boʻlaklari 100 6.2. suyaksiz goʻsht boʻlaklari 80 6.3. tozalangan yoki tozalanmagan parranda goʻshti 120 6.4. baliq 150 6.5. goʻsht konservalari 75 7. Parranda goʻshti oʻrnini bosuvchilar 100 7.1. mol goʻshti, suyaklardagi goʻsht boʻlaklari 60 7.2. suyaksiz goʻsht boʻlaklari 50 7.3. baliq 110 7.4. goʻsht konservalari 55 8. Baliq oʻrnini bosuvchilar 100 8.1 mol goʻshti (1-toifa) 85 8.2. mol goʻshti 80 8.3 tvorog 90 9. Sut oʻrnini bosuvchilar 100 9.1. kefir va yogurt 100 9.2. quyultirilgan sut 30 9.3 smetana,15 foizlik 15 9.4. yogʻli tvorog 30 9.5. qayta ishlangan pishloq 18 10. Tvorog oʻrnini bosuvchilar 100 10.1. smetana,15 foizlik 15 10.2. yogʻli tvorog 50 10.3. qayta ishlangan pishloq 30 11. Yangi sabzavotlar 100 11.1. tuzlangan sabzavotlar 100 11.2. quritilgan sabzavotlar 20 11.3. konservalangan sabzavotlar 50 11.4. salat 75 11.5 sabza�ot pyuresi 30 12. Piyoz oʻrnini bosuvchilar 100 12.1. quritilgan piyoz 10 12.2. koʻk piyoz 200 13. Yangi mevalar 100 13.1. quritilgan mevalar 20 13.2. meva sharbatlari 50 13.3 meva pyuresi 30 14. Qovun oʻrnini bosuvchilar 100 14.1. quritilgan tarvuz 20 14.2. quritilgan qovun 15 14.3. oshqovoq 100 14.4. yangi meva 30 15. Shakar oʻrnini bosuvchilar 100 15.1. karamel 50 15.2. jem, murabbo 140 15.3. marmelad 130 16. Asal oʻrnini bosuvchilar 100 16.1. shakar 150

Oʻzbekiston Respublikasi Tibbiy-ijtimoiy xizmatlarni rivojlantirish agentligining tibbiy-ijtimoiy muassasalarida oziq-ovqat mahsulotlari isteʼmolining oʻrtacha kunlik meʼyorlari va ovqatlanishni tashkil etishning gigiyenik talablariga 7-ILOVA

Ishlab chiquvchi muassasalar:

Sanitariya, gigiyena va kasb kasalliklari ilmiy-tadqiqot instituti (SGvaKK ITI);

Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazi;

Oʻzbekiston Respublikasi Tibbiy-ijtimoiy xizmatlarni rivojlantirish agentligi;

Toshkent davlat stomatologiya instituti.