Bolalar masalalari boʻyicha milliy komissiya hamraisining oʻtgan davr mobaynidagi faoliyati yuzasidan axboroti haqida (SQ-527-IV-son)

28.04.2022

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining

Qarori

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati tomonidan Bolalar masalalari boʻyicha milliy komissiya hamraisining oʻtgan davr mobaynidagi faoliyati yuzasidan axboroti eshitildi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati Bolalar masalalari boʻyicha milliy komissiya (keyingi oʻrinlarda — Milliy komissiya) hamraisining faoliyati yuzasidan axborotini eshitib, muayyan ishlar amalga oshirilganini qayd etadi.

Xususan, bolalar masalalari boʻyicha Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar, Toshkent shahar, tuman (shahar) komissiyalari (keyingi oʻrinlarda — hududiy komissiyalar) tashkil qilingan.

Milliy komissiya va hududiy komissiyalarning tegishincha ishchi organi sifatida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining Bolalarni himoya qilish masalalari shuʼbasi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklarida bolalarni himoya qilish masalalari kotibiyatlari hamda tuman (shahar) hokimliklarida bolalarni himoya qilish shuʼbalari faoliyati yoʻlga qoʻyilgan.

Bosh vazir oʻrinbosari va Bola huquqlari boʻyicha vakil (Bolalar ombudsmani) tomonidan Milliy komissiyaning va hududiy komissiyalarning namunaviy nizomi tasdiqlangan.

Bolalarni himoya qilish masalalari kotibiyatlari hamda tuman (shahar) bolalarni himoya qilish shuʼbalari mudirlari va mutaxassislarining malakasini oshirish maqsadida manzilli oʻquv-seminarlar tashkil qilingan.

Bolalarning jinoiy javobgarligini yanada liberallashtirish maqsadida “Bola huquqlarining kafolatlarini taʼminlash tizimi yanada takomillashtirilishi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni qabul qilinib, voyaga yetmaganlarni jinoiy javobgarlikka tortish yoshi oʻn uch yoshdan oʻn turt yoshga oshirilgan.

“Mehribonlik” uylari, Bolalar shaharchasi va “SOS” bolalar mahallalari uyushmasi qaramogʻidagi 1 392 nafar yetim bola va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bola oʻz oilasi va yaqin qarindoshlari tarbiyasiga oʻtkazilgani natijasida 10 ta “Mehribonlik” uyi, 4 ta bolalar shaharchasi va 2 ta bolalar uyi faoliyati tugatilgan.

Farzandlikka olish jarayonida inson omilini kamaytirish va raqamlashtirish maqsadida Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan mu.maktab.uz platformasi yaratilgan.

2021-yil hamda 2022-yilning birinchi choragida 758 nafar yetim bola va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bola uy-joy bilan taʼminlangan.

Hukumatning tegishli qarori bilan yetim bolalar va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarni har tomonlama qoʻllab-quvvatlashga qaratilgan “Mehr daftari” tizimini joriy etish tartibi toʻgʻrisidagi nizom hamda “Mehr daftari”ga kiritilgan yetim bolalar va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarni qoʻllab-quvvatlash jamgʻarmasi toʻgʻrisidagi nizom tasdiqlangan hamda mazkur jamgʻarmaga 18 mlrd soʻmdan ortiq mablagʻ kelib tushgan.

Amalga oshirilgan ishlar bilan bir qatorda hal etilishi zarur boʻlgan muammolar ham mavjud.

Milliy komissiya tomonidan davlat organlari va tashkilotlarining, shuningdek, hududiy komissiyalarning bolalar-huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish sohasidagi faoliyatini muvofiqlashtirish vazifasi talab darajasida bajarilmagan.

Milliy komissiya hamda hududiy komissiyalarga yuklatilgan vazifalar ijrosi yuzasidan tahliliy-tanqidiy muhokamalar tashkil Qilinmagan.

Milliy komissiya hamda hududiy komissiyalarning namunaviy nizomlari hududlarga yetib bormagan, hududiy komissiyalarning ishchi organi hisoblangan tuman (shahar) bolalarni himoya qilish shuʼbalari nizomlari tasdiqlanmagan.

Hududiy komissiyalar har chorakda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, Xalq deputatlari viloyatlar va Toshkent shahar, tumanlar (shaharlar) Kengashlariga axborot taqdim etib bormagan.

Aksar hokimliklarda bolalarga oid hujjatlarni koʻchirish, arxiv uchun sharoitlar yaratish masalasi hal etilmagan.

Bolalarni himoya qilish shuʼbalari xodimlari uchun transport vositalari ajratish masalasi yakuniga yetkazilmagan, bu olis hududlarda yashovchi oilalar va bolalar bilan ishlarni samarali tashkil qilish imkonini cheklamoqda.

Bola huquqlari boʻyicha vakil faoliyatini huquqiy tartibga solish boʻyicha “Bolalar ombudsmani toʻgʻrisida”gi, ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan, yetim va boshqa ogʻir vaziyatlarga tushib qolgan shaxslarga ijtimoiy xizmat koʻrsatish yuzasidan huquqiy asoslarni yaratish boʻyicha “Ijtimoiy ish toʻgʻrisida”gi, shuningdek, “Ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan va yetim bolalarni ijtimoiy himoya qilish toʻgʻrisida”gi qonunlar loyihalarini belgilangan muddatlarda Oliy Majlis Qonunchilik palatasiga kiritish ishlari yakuniga yetkazilmagan.

Oilaviy bolalar uylari faoliyatini takomillashtirish maqsadida bolalarni qabul qilgan oilalarga hamda tutingan ota-onalarga beriladigan toʻlovlar, imtiyozlar, kompensatsiyalar tizimini kengaytirish, shuningdek, Respublika bolalar ijtimoiy moslashuv markazining faoliyatini qayta koʻrib chiqish va takomillashtirish boʻyicha normativ-huquqiy hujjat qabul qilinmagan.

Nazoratsiz va qarovsiz qolgan bolalarni zudlik bilan aniqlash, ularning aniq hisobini yuritish, yetim va qarovsiz qolgan bolalarga vasiy yoki homiy tayinlash tizimini soddalashtirishga qaratilgan “Bola himoyasi” yagona elektron axborot tizimi joriy qilinmagan.

Farzandlikka olish jarayonida inson omilini qisqartish maqsadida farzandlikka olishni istovchi nomzodlarning elektron navbati yoʻlga qoʻyilmagan.

Yetim bolalar va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarni vasiylikka va homiylikka olgan oilalar uchun minimal standartlar tasdiqlanmagan.

Rivojlangan xorijiy davlatlar tajribalari asosida ixtisoslashtirilgan kasbiy salohiyatli tutingan (foster) oilalarni tashkil qilish va bolalarni ularga joylashtirish ishlari olib borilmagan.

Milliy komissiya tomonidan mutasaddi vazirlik va idoralar bilan birgalikda bolalarning taʼlim olish huquqi taʼminlanishi yuzasidan muntazam monitoring olib borilmagani oqibatida birgina Toshkent viloyatida minglab maktab oʻquvchilari xorijga chiqib ketgan va ularning kelgusi taqdiri nomaʼlum boʻlib qolmoqda.

Samarqand viloyatida voyaga yetmaganlar tomonidan 2021-yilda 74 ta holatda oʻz joniga qasd hamda suiqasd qilish (35 nafari qiz, 39 nafari oʻgʻil bola) holatlari sodir etilgani mazkur muammoni tizimli oʻrganish va oldini olish choralarini koʻrish zarurligini anglatadi.

Hududlarda uzoq vaqt davolanishi zarur boʻlgan bolalarga uyda yakka tartibda taʼlim berish jarayonida dars mashgʻulotlari muntazamligi va davomiyligi taʼminlanmagan.

Aksariyat maktablar direktorlari va oʻqituvchilari yakka tartibda daryo utish boʻyicha meʼyoriy hujjatlardan xabardor emas, baholash (oʻzlashtirish) tabeli yoʻq va oʻquvchilarning yigʻma jildi shakllantirilmagan.

Ushbu toifadagi oʻquvchilarning ijtimoiylashuviga koʻmaklashish choralari koʻrilmagan.

Bolalar nafaqasi va moddiy yordam toʻlovlarini tayinlashda mahallalarda korrupsiogen omillar (mahalla fuqarolar yigʻinlari xodimlari tomonidan hujjatlarni rasmiylashtirish evaziga tamagirlik) va firibgarlik (“Ijtimoiy himoya yagona reyestri” axborot tizimi tomonidan aniqlanib, tayinlangan bolalar nafaqasi va moddiy yordam toʻlovlari uchun bir oylik nafaqa pulini talab qilish) kabi holatlar mavjudligi aholi eʼtirozlariga sabab boʻlmoqda.

Bolalar koʻp tarmoqli tibbiyot markazlarida hamda Perinatal markazlar, tugʻuruq komplekslarida onalar va bolalar oʻlimi koʻpaygani yuzasidan tahliliy oʻrganishlar olib borilmagan.

Yuqorida bayon etilganlarni inobatga olib, “Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Reglamenti toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 321-moddasiga hamda “Parlament nazorati toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 10-moddasiga asosan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senata qaror qiladi:

1. Oʻzbekiston Respublikasi bolalar masalalari boʻyicha milliy komissiya hamraisi A. Yunusovaning Milliy komissiya tomonidan oʻtgan davr mobaynida amalga oshirilgan faoliyat toʻgʻrisidagi axboroti maʼlumot uchun qabul qilinsin.

2. Bolalar masalalari boʻyicha milliy komissiya:

bir oy muddatda davlat organlari va tashkilotlari, hududiy komissiyalarning bolalar huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish sohasidagi faoliyatini muvofiqlashtirish borasida Milliy komissiya hamda hududiy komissiyalarga yuklatilgan vazifalar ijrosini tahliliy-tanqidiy muhokama qilish;

ikki hafta muddatda Milliy komissiya hamda hududiy komissiyalarning namunaviy nizomlarini hududlarga yetkazish, tuman (shahar) bolalarni himoya qilish shuʼbalari nizomlari tasdiqlanishini taʼminlash;

bir oy muddatda Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi, Oliy va urta maxsus taʼlim vazirliklari hamda mutasaddi vazirlik va idoralar bilan birgalikda umumtaʼlim hamda professional taʼlim muassasalari oʻquvchilarining majburiy taʼlimga jalb etilganlik holatini (davomati)ni oʻrganib chiqish;

ikki oy muddatda Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi, Ichki ishlar, Sogʻliqni saqlash, Xalq taʼlimi vazirliklari hamda boshqa mutasaddi vazirlik va idoralar bilan hamkorlikda voyaga yetmaganlar oʻrtasida oʻz joniga qasd hamda suiqasd qilish sabablarini chuqur oʻrgangan xolda ularning oldini olish;

Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi, Yoshlar ishlari agentligi hamda Xalq deputatlari mahalliy Kengashlari deputatlari bilan birgalikda hududlarda uzoq vaqt davolanishga muhtoj boʻlgan bolalarning uyda yakka tartibda taʼlim olish jarayonini muntazam monitoring qilib borish;

bir oy muddatda Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi hamda Mahalla va nuroniylarni kullab-quvvatlash vazirligi bilan birgalikda bolalar nafaqasi va moddiy yordamlar toʻgʻri tayinlanganligini nazorat tartibida oʻrganish xamda natijalari yuzasidan tegishli choralar koʻrish, shuningdek, MFY raislari ishtirokida muhokamalar tashkil qilish;

uch oy muddatda Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi bilan birgalikda bolalikdan nogironlikni kamaytirish, bolalar tugʻilishidagi jarohatlar, patologiyalar profilaktikasi, ona va bola sogʻligʻini muhofaza qilish boʻyicha koʻrilayotgan choralarni taxlil qilish yuzasidan bolalar koʻp tarmoqli tibbiyot markazlari va perinatal markazlari hamda tugʻuruq komplekslari faoliyatini oʻrganish va natijalari yuzasidan Senatga axborot taqdim etish;

hududiy komissiyalarning x,ar chorakda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, xalq deputatlari viloyatlar va Toshkent shahar, tumanlar (shaharlar) Kengashlariga axborot taqdim etib borishini nazorat qilish choralarini koʻrsin.

Ushbu qaror ijrosi yuzasidan amalga oshirilgan ishlar haqida yilning 1-avgustiga qadar Senatga axborot taqdim etsin.

3. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

“Bolalar ombudsmani toʻgʻrisida”gi, “Ijtimoiy ish toʻgʻrisida”gi hamda “Ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan va yetim bolalarni ijtimoiy himoya qilish toʻgʻrisida”gi qonunlar loyihalarini belgilangan tartibda Oliy Majlis Qonunchilik palatasiga kiritishni tezlashtirish;

“Psixiatriya yordami toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonunida “Mehribonlik” uylari, bolalar shaharchalari, oilaviy bolalar uylari va boshqa muassasalardagi bolalarni psixiatriya tekshiruvidan oʻtkazishni faqat Oliy Majlisning Bola huquqlari boʻyicha vakili (Bolalar ombudsmani) bilan amalga oshirishni nazarda tutishga qaratilgan takliflar tayyorlash;

oilaviy bolalar uylari faoliyatini takomillashtirish maqsadida bolalarni qabul qilgan oilalarga hamda tutingan ota-onalarga beriladigan toʻlovlar, imtiyozlar, kompensatsiyalar tizimini kengaytirish, shuningdek, Respublika bolalar ijtimoiy moslashuv markazining faoliyatini qayta koʻrib chiqish va uni takomillashtirish boʻyicha normativ-huquqiy hujjat loyihasini ishlab chiqish;

nazoratsiz va qarovsiz qolgan bolalarni zudlik bilan aniqlash, ularning aniq hisobini yuritish, yetim va qarovsiz qolgan bolalarga vasiy yoki homiy tayinlash tizimini soddalashtirishga qaratilgan “Bola himoyasi” yagona elektron axborot tizimini joriy qilish;

ikki hafta muddatda tuman (shahar) bolalarni himoya qilish shuʼbalari mutaxassislarining “Mehr daftari” platformasidan foydalanish boʻyicha malaka va koʻnikmalarini oshirish;

farzandlikka olish jarayonida inson omilini kamaytirish maqsadida farzandlikka olishni istovchi nomzodlarning elektron navbatini yoʻlga kuyish;

yetim bolalar va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarni vasiylikka va homiylikka olgan oilalar uchun minimal standartlarni ishlab chiqish;

rivojlangan xorijiy davlatlar tajribalari asosida ixtisoslashtirilgan kasbiy salohiyatli tutingan (foster) oilalarni tashkil qilish va bolalarni ularga joylashtirish ishlarini yoʻlga kuyish choralarni koʻrsin.

4. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari:

bir oy muddatda bolalarni himoya qilish shuʼbalari uchun barcha imkoniyatlarga ega xizmat xonalari ajratilishini yakunlash, bolalarga oid hujjatlarni koʻchirish, arxiv uchun sharoitlar yaratish;

olis hududlarda yashovchi oilalar va bolalar bilan ishlashni samarali tashkil qilish maqsadida bolalarni himoya qilish shuʼbalari xodimlari uchun transport vositalari ajratilishi masalasini oʻrganib chiqish;

uyda yakka tartibda taʼlim olayotgan bolalar uchun munosib sharoit yaratish (doska, stol-stul va boshqa oʻquv anjomlari bilan jihozlash) choralarini koʻrsin.

5. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, Xalq deputatlari viloyatlar va Toshkent shahar, tumanlar (shaharlar) Kengashlariga:

“Mehr daftari”ga kiritilgan yetim bolalar va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarni kullab-quvvatlash jamgʻarmasi mablagʻlari maqsadli sarflanishi yuzasidan taʼsirchan deputatlik va jamoatchilik nazoratini olib borish;

xar chorakda bolalar masalalari boʻyicha Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar hamda tuman (shahar) komissiyalarining faoliyatlari yuzasidan axborotlarini eshitish tavsiya etilsin.

6. Mazkur Qaror ijrosini nazorat qilish Senatning Yoshlar, madaniyat va sport masalalari qoʻmitasi (B. Sayfullayev) zimmasiga yuklansin.

7. Ushbu Qaror qabul qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Raisi T. NARBAYEVA

Toshkent sh.,

2022-yil 28-aprel,

SQ-527-IV-son