Yoʻl harakati qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida (172-son)

12.04.2022

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining

qarori

“Yoʻl harakati xavfsizligi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining ijrosini taʼminlash, shuningdek, 1968-yildagi Yoʻl harakati toʻgʻrisidagi Vena Konvensiyasi talablari hamda ilgʻor xorijiy tajribaga muvofiq Yoʻl harakati qoidalarini yanada takomillashtirish, yoʻl-transport hodisalarining oldini olish, yoʻl harakati xavfsizligini nazorat qilish va samaradorligini oshirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Shunday tartib oʻrnatilsinki, unga muvofiq:

a) aholi punktlarida transport vositalarining tezligini soatiga 70 kilometrdan, maktab va maktabgacha taʼlim tashkilotlari atrofidagi yoʻllarda 300 metrgacha boʻlgan masofada 30 kilometrdan, turar joy dahalari va yondosh hududlarda (uy-joy binolari orasidagi yer uchastkasida) esa soatiga 20 kilometrdan oshirmasdan harakatlanishga ruxsat etiladi.

Bunda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Avtomobil yoʻllarida inson xavfsizligini ishonchli taʼminlash va oʻlim holatlarini keskin kamaytirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2022-yil 4-apreldagi PQ-190-son qarori bilan tashkil etilgan Yoʻl harakati xavfsizligini taʼminlash sohasidagi respublika komissiyasining qarori asosida Toshkent va Nukus shaharlari hamda viloyatlar markazlaridagi yoʻl harakati qatnovi yuqori boʻlgan va aholi gavjum hududlarda transport vositalari harakatlanishining yuqori tezligi soatiga 60 kilometr etib belgilanishi mumkin;

b) yengil avtomobillarda yuk tashishga ularning tom qismiga oʻrnatilgan yukxonadagi yukning balandligi 1 metrdan (maxsus moslamalar bilan mustahkamlangan holda velosipedlarni tashish bundan mustasno) va uzunligi avtomobilning gabaritidan 0,5 metrdan oshmagan taqdirda yoʻl qoʻyiladi;

v) yuk avtomobillari, Yoʻl harakati qoidalarida belgilangan ayrim istisnolardan tashqari barcha holatlarda, yoʻlning faqat oʻng qatnov qismidan harakatlanishi shart;

g) transport vositalarining qayrilib olish joylarida va unga 30 metr yetmasdan yoki oʻtib toʻxtash taqiqlanadi;

d) sutkaning qorongʻi vaqtida va yetarlicha koʻrinmaydigan sharoitda velosiped yoʻlkasi boʻlmagan holda yoʻlning qatnov qismida harakatlanayotgan velosipedchilar nur qaytargichli kamzulda yoki nur qaytaruvchi elementlar boʻlgan ustki kiyimda boʻlishi shart.

Bunda ushbu nur qaytaruvchi elementlar boshqa haydovchilarga koʻrinadigan boʻlishi kerak.

2. Yangi tahrirdagi Yoʻl harakati qoidalari 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin va 2022-yil 1-maydan boshlab amalga kiritilsin.

3. Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi:

fuqarolarning, ayniqsa, bolalarning yoʻl-transport hodisalari hamda oqibatlaridan himoyalanganligini taʼminlash maqsadida aholi hamda haydovchilar oʻrtasida 7 yoshgacha boʻlgan bolalarni maxsus bolalar oʻrindigʻida, 7 yoshdan 12 yoshgacha boʻlgan bolalarni maxsus ushlab turuvchi moslamali xavfsizlik kamarini taqqan holda tashish, transport vositasining orqa oʻrindigʻidagi yoʻlovchilar ham xavfsizlik kamarlarini taqib olishlari, shuningdek, sutkaning qorongʻi vaqtida va yetarlicha koʻrinmaydigan sharoitda yoʻlni kesib oʻtishda va yoʻl yoqalaridan yoki qatnov qismining chetidan harakatlanishda, piyodalarning ustki kiyimida nur qaytaruvchi elementlar boʻlishi inson hayotini saqlab qolish uchun muhim ekanligini keng targʻib qilish boʻyicha manzilli chora-tadbirlarni amalga oshirsin;

Yoʻl harakati qoidalari, jumladan, unga kiritilgan oʻzgarishlarning mazmun-mohiyatini ommaviy axborot vositalari, ijtimoiy tarmoqlar va rasmiy veb-saytda keng yoritilishi tashkil etilishini taʼminlasin;

manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni bir oy muddatda ushbu qarorga muvofiqlashtirsin.

4. Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining 2-ilovaga muvofiq ayrim qarorlari 2022-yil 1-maydan boshlab oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin.

5. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi ichki ishlar vaziri P.R. Bobojonov zimmasiga yuklansin.

Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A. ARIPOV

Toshkent sh.,

2022-yil 12-aprel,

172-son

Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 12-apreldagi 172-son qaroriga 1-ILOVA

Yoʻl harakati qoidalari

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Ushbu Yoʻl harakati qoidalari (keyingi oʻrinlarda — Qoidalar) Oʻzbekiston Respublikasi hududida yoʻl harakatining yagona tartibini belgilaydi.

2. Oʻzbekiston Respublikasi yoʻllarida transport vositalarining oʻng tomonlama harakatlanish tartibi belgilangan.

3. Yoʻl harakati ishtirokchilari Oʻzbekiston Respublikasining “Yoʻl harakati toʻgʻrisida”gi Qonunini, ushbu Qoidalarni va ularda keltirilgan svetofor ishoralari, yoʻl belgilari (ushbu Qoidalarga 1-ilova), yoʻl chiziqlarining (ushbu Qoidalarga 2-ilova) talablarini bilishlari, ularga amal qilishlari, shuningdek, ularga berilgan vakolat doirasida yoʻllarda harakatni tartibga soluvchilarning koʻrsatmalarini soʻzsiz bajarishlari shart.

4. Yoʻl harakati ishtirokchilari yoʻldagi boshqa harakat ishtirokchilarining harakatlanishiga toʻsqinlik qilmasligi va xavf tugʻdirmasliklari kerak.

Tegishli vakolatga ega boʻlmagan yuridik va jismoniy shaxslarga yoʻl qoplamasini buzish, oʻzgartirish yoki unga zarar yetkazish, ifloslantirish, yoʻl belgilarini, svetoforlarni, shuningdek, yoʻl harakatini tashkil etishning boshqa texnik vositalarini oʻzboshimchalik bilan olib tashlash, oʻrnatish, toʻsib qoʻyish, shikastlantirish, yoʻllarda harakatlanishga toʻsqinlik qiluvchi qurilma va narsalarni qoldirish, tegishli ruxsatsiz yoʻlning qatnov qismiga toʻsiqlar oʻrnatish yoki ularni toʻsib qoʻyish, “sunʼiy notekislik” qurilmalarini oʻrnatish taqiqlanadi.

Harakatlanishga toʻsqinlikni yuzaga keltiradigan shaxs uni tezda bartaraf qilish uchun imkoniyati darajasida barcha choralarni koʻrishi, agar buning iloji boʻlmasa, mavjud barcha vositalar bilan xavf-xatar haqida yoʻl harakati ishtirokchilarini ogohlantirishi va ichki ishlar organlariga (keyingi oʻrinlarda — IIO) xabar berishi shart.

5. Mazkur Qoidalarni buzgan shaxslar Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlariga muvofiq javob beradilar.

6. Qoidalarda quyidagi asosiy tushuncha va atamalardan foydalaniladi:

avariya holatini yuzaga keltirish — yoʻl harakatining boshqa ishtirokchilarini harakat yoʻnalishi yoki tezligini keskin oʻzgartirishga, shuningdek, oʻz xavfsizligini yoxud boshqa fuqarolar xavfsizligini taʼminlash uchun oʻzga choralarni koʻrishga majbur qilish;

avtomagistral — 5.1. yoʻl belgisi bilan belgilangan, har bir yoʻnalishning qatnov qismlari ajratuvchi mintaqa bilan ajratilgan (u boʻlmaganda, yoʻl toʻsiqlari bilan) hamda boshqa yoʻllar, tramvay va temir yoʻllar, piyoda va velosiped yoʻlkalari bilan bir sathda kesishmaydigan yoʻl;

avtopoyezd — ulagich moslamalari bilan ulangan egarli shatakka oluvchi va yarim tirkama yoki yuk avtomobili hamda tirkama (tirkamalar)dan iborat transport vositasi tarkibi;

ajratuvchi mintaqa — yoʻlning yonma-yon joylashgan qatnov qismlarini ajratuvchi, transport vositalari harakatlanishi yoki toʻxtashi uchun moʻljallanmagan, yoʻl sathidan koʻtarilgan yoki maysazor, ariq, maxsus toʻsiqlar bilan ajratilgan baland qismi;

arava — otga (yoki boshqa hayvonlarga) qoʻshib tortiladigan yoki odam mushak kuchi bilan harakatga keltiriladigan dvigatel bilan jihozlanmagan, yuk tashishga moʻljallangan qurilma;

asosiy yoʻl — tuproqli yoki shagʻalli yoʻlga nisbatan qattiq qoplamali (asfalt, sement-betonli va shunga oʻxshashlar yotqizilgan), kesishayotgan yoki tutashgan yoʻlga nisbatan 2.1, 2.3.1 — 2.3.3 yoki 5.1 yoʻl belgilari bilan belgilangan yoxud yondosh hududdan chiqadigan yoʻlga nisbatan har qanday yoʻl. Ikkinchi darajali yoʻlning bevosita chorrahaga tutash qismining qoplamali boʻlishi uni asosiy yoʻl bilan teng huquqli qilmaydi;

aholi punkti — kirish va chiqish yoʻllari 5.22 — 5.25 yoʻl belgilari bilan belgilangan hudud;

bolalar guruhini tashkiliy tashish — yoʻnalishli transport vositalariga daxli boʻlmagan avtobuslarda sakkiz va undan ortiq bolalarning tashkil etilgan tartibda tashilishi;

velosiped — kamida ikkita gʻildirakka ega boʻlgan va odatda minib olgan shaxs(lar)ning muskul kuchi bilan, xususan, tepkilar yoki dastaklar yordamida harakatlantiriladigan transport vositasi (nogironligi boʻlgan shaxslar kajavasidan tashqari). Velosiped nominal (belgilangan) quvvati 0,25 kilovattdan, tezligi soatiga 25 kilometrdan oshmaydigan dvigatelga ega boʻlishi mumkin;

velosipedchi — velosipedni boshqaradigan shaxs;

velosiped yoʻlkasi — alohida yoʻl yoki konstruktiv jihatdan qatnov qismi va trotuardan ajratilgan yoʻlning tarkibiy qismi boʻlib, tegishli yoʻl belgisi bilan belgilanadi;

velosipedchilar uchun tasma — yoʻlning boshqa qismlaridan yoʻl chizigʻi bilan ajratilgan, tegishli yoʻl belgilari bilan belgilangan yoʻl qismi boʻlib, faqat velosiped va individual harakatlanish vositalari harakatlanishi uchun moʻljallangan;

gibrid avtomobil — ichki yonuv dvigateli va (yoki) tashqi elektr manbai orqali zaryadlanuvchi elektr motor yordamida harakatlanuvchi transport vositasi;

yetarlicha koʻrinmaslik — yomgʻir, qor yogʻishi, tuman tushishi va shunga oʻxshash sharoitlarda, shuningdek, kunning gʻira-shira vaqtida yoʻlning koʻrinish masofasi 300 metrdan kam boʻlishi;

yondosh hudud — bevosita yoʻlga tutashgan va transport vositalari oʻtib ketishi uchun moʻljallanmagan hudud (hovlilar, mahallalar, turar joy dahalari, transport vositasi toʻxtab turish joylari, yonilgʻi quyish shoxobchalari, korxona va shunga oʻxshashlar).

Yondosh hududdan chiqayotgan transport vositalari barcha yoʻl harakati ishtirokchilariga yoʻl berishi shart;

imtiyoz — moʻljallangan yoʻnalishda boshqa yoʻl harakati ishtirokchilariga nisbatan oldin harakatlanish huquqi;

individual harakatlanish vositalari — dvigatel (dvigatellar) (elektrosamokat, elektr skeytbordlar, segveylar, unitsikllar, monogʻildirak va boshqa shunga oʻxshash vositalar) yordamida odamning individual harakatlanishi uchun moʻljallangan bir yoki bir nechta gʻildiraklari (roliklari) boʻlgan transport vositasi;

yoʻl — transport vositalari va piyodalar harakatlanishi uchun jihozlangan, moslashtirilgan hamda transport vositalari va piyodalarning harakat xavfsizligini taʼminlashga moʻljallangan, yoʻl obyektlari majmuasini joylashtirish uchun ajratilgan yer uchastkalari hamda yer uchastkalari ustidagi boʻshliq yoʻl.

Yoʻllar umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllariga (bundan buyon matnda umumiy foydalanishdagi yoʻllar deb yuritiladi), tumanlar (shaharlar), shaharchalar, qishloqlar va ovullarning koʻchalariga, xoʻjalik yoʻllariga, shahar elektr transporti yoʻllariga, velosiped va piyodalar yoʻlkalariga ajratiladi.

Qishloq joylardan oʻtadigan va xoʻjaliklarni oʻzaro bogʻlaydigan yoʻllar xoʻjaliklararo qishloq yoʻllaridir;

yoʻlovchi — transport vositasidagi (haydovchidan tashqari) shaxs, shuningdek, transport vositasiga kirayotgan (unga chiqib oʻtirayotgan) yoki transport vositasidan chiqayotgan (undan tushayotgan) shaxs;

yoʻl berish (toʻsqinlik qilmaslik) — yoʻl harakati ishtirokchilariga nisbatan imtiyozi boʻlgan boshqa yoʻl harakati ishtirokchisining harakat yoʻnalishi yoki tezligini oʻzgartirishga majbur etishi mumkin boʻlgan hollarda, harakatni davom ettirmasligini yoki boshlamasligini, biror-bir manyovr bajarishi mumkin emasligini bildiruvchi talab;

yoʻl yoqasi — yoʻlning qatnov qismiga u bilan bir sathda bevosita tutashgan, qoplama turi bilan farq qiladigan yoki 1.1 yoʻl chizigʻi yordamida ajratilgan, ushbu Qoidalarga muvofiq harakatlanish, toʻxtash va toʻxtab turish uchun moʻljallangan boʻlagi;

yoʻnalishli transport vositasi — belgilangan yoʻnalishi va bekatlari boʻlgan, yoʻlovchi tashish uchun moʻljallangan umumiy foydalanishdagi transport vositalari (trolleybus, tramvay, avtobus, yoʻnalishli taksi);

yoʻl-transport hodisasi — transport vositasining yoʻlda harakatlanish jarayonida va uning ishtirokida sodir boʻlgan, fuqarolar vafot etgan yoki ularning sogʻligʻiga zarar yetkazilgan, transport vositalari, inshootlar, yuklar shikastlangan yoxud boshqa moddiy zarar yetkazilgan hodisa;

yoʻl harakati — yoʻl harakatini tashkil etishda yoʻllar doirasida transport vositalari va yoʻl harakati ishtirokchilari ishtirokida yuzaga keladigan ijtimoiy munosabatlar majmui;

yoʻl harakati ishtirokchisi — yoʻl harakati jarayonida transport vositasining haydovchisi, yoʻlovchisi yoki piyoda sifatida bevosita ishtirok etayotgan shaxs;

yoʻl harakatini tashkil etish — yoʻllarda harakatni boshqarish hamda yoʻl harakati xavfsizligini taʼminlash boʻyicha tashkiliy-huquqiy, tashkiliy-texnika tadbirlar va boshqaruv harakatlari majmui;

yoʻl harakatini tashkil etishning texnik vositalari — yoʻl harakatini tashkil etish uchun moʻljallangan qurilmalar va inshootlar (yoʻl belgilari, harakatlanish polosalari, svetoforlar, miltillovchi mayoqchalar, yoʻl chiziqlari, yoʻl ustunlari, toʻsiqlar, tezlikni cheklovchi qurilmalar, shlagbaumlar, xavfsizlik orolchalari, yoʻl harakatini avtomatik boshqarish tizimlari (vositalari), shuningdek, boshqa qurilmalar va inshootlar);

yoʻl harakati xavfsizligi — yoʻl harakati ishtirokchilarining yoʻl-transport hodisalari va ularning oqibatlaridan himoyalanganlik darajasini aks ettiruvchi yoʻl harakati holati;

yoʻl harakati xavfsizligini taʼminlash — yoʻl-transport hodisalarining kelib chiqish sabablarining oldini olishga, ularning ogʻir oqibatlarini kamaytirishga qaratilgan faoliyat;

kichik hajmdagi mototransport vositalari — eng yuqori konstruktiv tezligi soatiga 25 kilometrdan oshmaydigan, ish hajmi 25 sm3 gacha boʻlgan ichki yonuv dvigateliga ega boʻlgan yoki nominal (belgilangan) quvvati 0,25 kilovattgacha boʻlgan (individual harakatlanish vositalari bundan mustasno) oshmaydigan ikki yoki uch (toʻrt) gʻildirakli transport vositalari;

koʻrinishi cheklangan joylar — joylardagi past-balandliklar, burilishlar, oʻsimliklar, daraxtlar, qurilishlar, inshootlar yoki boshqa obyektlar, shu jumladan, transport vositalari tufayli harakatlanish yoʻnalishida yoʻl koʻrinishining cheklanishi;

majburiy toʻxtash — texnik nuqson, tashilayotgan yuk, haydovchi va yoʻlovchining holati, yoʻldagi biror toʻsiq tufayli xavf yuzaga kelganda yoxud ob-havo sharoitiga bogʻliq holda transport vositasi harakatini toʻxtatish. Haydovchining ushbu xatti-harakati oxirgi zarur chora boʻlib, qoidabuzarlik deb eʼtirof etilmaydi;

mexanik transport vositasi — dvigatel bilan harakatga keltiriladigan transport vositasi. Bu atama barcha traktor va oʻzi yurar moslamalarga ham taalluqlidir;

moped — dvigatelining ish hajmi 25 sm3 va undan ortiq, lekin 50 sm3dan oshmaydigan, konstruktiv tezligi soatiga 25 kilometr va undan ortiq, 50 kilometrdan oshmaydigan ikki yoki uch (toʻrt) gʻildirakli transport vositasi. Xuddi shunday tavsiflarga ega boʻlgan kvadritsikl (kvadrotsikl), tritsikl hamda yoʻlning qatnov qismida harakatlanishga moslashtirilgan boshqa transport vositalari mopedlarga tenglashtiriladi;

mototsikl — dvigatelining ish hajmi 50 sm3 va undan oshadigan, konstruktiv tezligi soatiga 50 kilometr va undan oshadigan, yon tirkamasiz yoki yon tirkamali (kajavali) ikki yoxud uch (toʻrt) gʻildirakli transport vositasi;

ogohlantiruvchi ishoralar — avariya holatlarining oldini olish maqsadida, shuningdek, harakat yoʻnalishini oʻzgartirishda, toʻxtatishda qoʻllaniladigan ishoralar;

piyoda — transport vositasidan tashqarida boʻlgan va yoʻlda biror-bir yumush bilan band boʻlmagan shaxs. Nogironligi boʻlgan shaxslarning dvigatelsiz aravachasida harakatlanayotgan, velosiped, moped, mototsikl, elektromototsikl, skuter, kichik hajmdagi mototransport vositalari, individual harakatlanish vositalari, chana, aravacha va bolalar yoki nogironligi boʻlgan shaxslar aravachasini yetaklagan, shuningdek, harakatlanish uchun rolikli konkilar, dvigatelsiz samokatlar va boshqa shularga oʻxshash vositalardan foydalanayotgan shaxslar ham piyodalarga tenglashtiriladi;

piyoda va velosiped yoʻlkasi — qatnov qismidan ajratilgan, velosipedchilar, individual harakatlanish vositalarini boshqarayotgan shaxslarning va piyodalarning alohida-alohida yoki birgalikda harakatlanishi uchun moʻljallangan va 4.6.1 — 4.6.6 yoʻl belgilari oʻrnatilgan yoʻlning tarkibiy qismi yoxud alohida yoʻl;

piyodalar yoʻlkasi — piyodalar harakatlanishi uchun qurilgan yoki moslashtirilgan, tegishli yoʻl belgisi bilan belgilangan alohida yoʻl yoki sunʼiy inshoot yuzasi. Transport vositalari harakati taqiqlangan qismi;

piyodalarning tashkiliy jamlanmasi — Qoidalarning 16-bandi talablariga muvofiq yoʻlda bir yoʻnalishda birgalikda harakatlanayotgan odamlar guruhi;

piyodalar oʻtish joyi — qatnov qismidagi 5.16.1, 5.16.2, 5.48 yoʻl belgilari va 1.14.1 — 1.14.4 yoki 1.29.1 — 1.29.3 yoʻl chiziqlari bilan belgilangan va piyodalar yoʻlni kesib oʻtishda harakatlanishlari uchun ajratilgan joy.

Yoʻl chiziqlari boʻlmasa, piyodalar oʻtish joyining kengligi 5.16.1 va 5.16.2 yoʻl belgilari orasidagi masofa bilan aniqlanadi;

pulli toʻxtab turish joyi — toʻlov asosida foydalaniladigan toʻxtab turish joyi;

reversiv harakatlanish — qatnov qismining maxsus ajratilgan, 5.35 — 5.37 yoʻl belgilari, 1.9 yoʻl chizigʻi bilan belgilangan va ustida reversiv svetofor oʻrnatilgan boʻlagida harakatlanish yoʻnalishining qarama-qarshi tomonga oʻzgarishi;

ruxsat etilgan toʻliq vazn — jihozlangan transport vositasining ishlab chiqargan korxona tomonidan belgilangan yuk, haydovchi va yoʻlovchilari bilan birgalikdagi eng yuqori vazni (oʻlchovi).

Bir tarkibda harakatlanayotgan (tirkama va boshqalar) transport vositalarining ruxsat etilgan toʻliq vazniga shu tarkibga kiruvchi transport vositalarining ruxsat etilgan toʻliq vaznlari yigʻindisi kiradi;

skuter — elektrodvigatelining quvvati 0,25 kilovatt va undan ortiq, lekin 4 kilovattdan oshmaydigan, konstruktiv tezligi soatiga 25 kilometrdan ortiq, biroq 50 kilometrdan oshmaydigan ikki yoki uch (toʻrt) gʻildirakli transport vositasi. Xuddi shunday tavsiflarga ega boʻlgan kvadritsikl (kvadrotsikl), tritsikl hamda yoʻlning qatnov qismida harakatlanishiga moslashtirilgan boshqa transport vositalari skuterlarga tenglashtiriladi;

sutkaning qorongʻi vaqti — kechki gʻira-shiraning oxiridan tonggi gʻira-shiraning boshlanishigacha boʻlgan oraliqdagi vaqt;

tartibga soluvchi — Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Davlat yoʻl harakati xavfsizligi xizmatining (keyingi oʻrinlarda — DYHXX), harbiy avtomobil nazorati organlari xodimi, oʻz xizmat vazifalarini bajarayotgan, ushbu Qoidalarda koʻzda tutilgan ishoralar yordamida yoʻl harakatini tartibga solish vakolatiga ega boʻlgan va uni bevosita amalga oshirayotgan yoʻldan foydalanish xizmati xodimlari, temir yoʻl kesishmasi va sol kechuvlaridagi navbatchilar hamda jamoatchilik vakillari. Tartibga soluvchi maxsus kiyim va (yoki) taniqlik belgisi (qoʻl bogʻichi, jezl, qizil ishorali yorugʻlik qaytargich, qizil chiroq yoki bayroqcha)ga ega boʻlishi shart;

tashuvchi — mulk huquqi asosida yoki boshqa qonuniy asoslarda transport vositasiga egalik qiladigan, qonunchilikka muvofiq yoʻlovchilarni hamda ularning mol-mulkini tijorat asosida tashish boʻyicha xizmatlar koʻrsatadigan va buning uchun tegishli litsenziyaga ega boʻlgan yoxud ruxsat etish xususiyatiga ega hujjati boʻlgan yuridik shaxs yoki yakka tartibdagi tadbirkor (oʻzini oʻzi band qilgan shaxs);

temir yoʻl kesishmasi — yoʻlning temir yoʻllar bilan bir sathda kesishgan joyi;

tezkor va maxsus xizmatlarning transport vositasi — tezkor vazifalarni bajarishga moʻljallangan, koʻk yoki qizil yoxud koʻk va qizil rangli yaltiroq mayoqcha bilan jihozlangan hamda maxsus rangli boʻyoq sxemalar va yozuvlar bilan belgilangan transport vositasi;

tirkama — mexanik transport vositasi tarkibida harakatlanishga moʻljallangan va dvigatel bilan jihozlanmagan transport vositasi. Ushbu atama yarim tirkama va uzaytiriladigan tirkamalarga ham taalluqlidir;

transport vositasi — yoʻlovchilarning, bagajning, yuk bagajining, yuklarning, pochta va kuryerlik joʻnatmalarining yoki maxsus ishlarni amalga oshirish uchun uskunalarning yoʻllarda harakatlanishi yoki tashilishi uchun moʻljallangan qurilma;

transport vositasining egasi — transport vositasiga mulk huquqi yoki boshqa ashyoviy huquqlar asosida egalik qiluvchi yuridik yoki jismoniy shaxs;

transport vositalarining tashkiliy jamlanmasi — oldida koʻk yoki qizil yoxud koʻk va qizil rangli yaltiroq mayoqchasi yoqilgan transport vositasi kuzatib borayotgan, bevosita bir-birining ketidan, bitta harakatlanish boʻlagida, yaqinni yorituvchi faralar chiroqlarini yoqib kelayotgan, uch va undan ortiq mexanik transport vositalari guruhi;

transport vositalarining toʻxtab turish joylari (bundan buyon matnda toʻxtab turish joyi deb yuritiladi) — transport vositalarini vaqtincha yoki doimiy saqlash uchun moʻljallangan, yoʻlning kengaytirilib qatnov qismidan ajratilgan uchastkasi, bino, inshoot (ularning bir qismi), maxsus ochiq maydoncha;

trotuar — qatnov qismiga tutashgan yoki undan maysazor, ariq, maxsus toʻsiqlar bilan ajratilgan va piyodalarning harakatlanishi uchun moʻljallangan yoʻl qismi;

toʻsiq — yoʻlning qatnov qismida harakatsiz holda boʻlgan jism (buzilib qolgan transport vositasi, tushib qolgan yuk, yiqilgan daraxt va boshqalar).

Tirbandlik tufayli yoki Qoidalar talabiga binoan ushbu tasmada toʻxtagan transport vositasi toʻsiq hisoblanmaydi;

toʻxtab turish — transport vositasiga yoʻlovchilarni chiqarish yoki tushirish, yuk ortish yoki tushirish bilan bogʻliq boʻlmagan hollarda harakatni 10 daqiqadan koʻproq vaqtga atayin toʻxtatish;

toʻxtash — transport vositasi harakatini 10 daqiqagacha boʻlgan muddatga toʻxtatish (harakatsiz holatga keltirish);

foto va video qayd etish — yoʻl harakati qoidalari buzilishini maxsus avtomatlashtirilgan foto va video texnik vositalari, shuningdek, videokuzatuv va tasvirga olish texnika vositalari hamda mobil qurilmalar yordamida qayd etish;

xavf — yoʻl harakati xavfsizligiga xavf soluvchi har qanday omil;

xavfli yuk — oʻziga xos xossalari va xususiyatlari tufayli muayyan omillar mavjud boʻlgan taqdirda tashish, yuk ortish-tushirish ishlari jarayonida tashilayotgan yuklar, texnika vositalari, qurilmalar, bino va inshootlar, boshqa obyektlarning portlashi, yonishi yoki shikastlanishiga, shuningdek odamlar hayoti va sogʻligʻiga, atrof-muhitga zarar yetkazilishiga sabab boʻlishi mumkin boʻlgan moddalar, materiallar, buyumlar, chiqindilar;

xavfsizlik orolchasi — harakatlanish tasmalarini (shu jumladan velosipedchilar tasmalarini) ajratuvchi, konstruksiyasiga koʻra qatnov qismi ustiga bordyur toshlari bilan koʻtarilgan yoki harakatni tashkil etish texnik vositalari bilan belgilangan qatnov qismidan oʻtayotgan piyodalar, talab qilingan holda toʻxtab oʻtishlari uchun moʻljallangan yoʻl qurilmasi. Ajratuvchi mintaqa oraligʻidan oʻtkazilgan piyodalar oʻtish joyi ham xavfsizlik orolchasi hisoblanadi. Ikki tomonlama harakatlanishli yoʻllarda qarama — qarshi yoʻnalishlarni ajratuvchi xavfsizlik orolchalarini oʻng tomondan aylanib oʻtiladi;

xorijiy avtotransport vositalari — xorijiy davlatlarning roʻyxatga olish idoralarida roʻyxatda turgan va Oʻzbekiston Respublikasi hududiga chet el fuqarolari va Oʻzbekiston Respublikasi hududida doimiy yashash joyiga ega boʻlmagan fuqaroligi boʻlmagan shaxslarning shaxsiy ehtiyojlarini qondirish, yuklar va yoʻlovchilarni xalqaro tashish maqsadlarida vaqtincha olib kiriladigan avtotransport vositalari;

chorraha — yoʻllarning oʻzaro bir sathda kesishadigan, tutashadigan va ayriladigan joyi. Chorraha chegarasi uning markazidan qatnov qismlari oxiridagi qarama-qarshi tomonlarning eng uzoq burilish joylarini tutashtiruvchi tasavvur qilinadigan chiziqlar bilan aniqlanadi.

Yondosh hududlardan chiqish joylari chorraha hisoblanmaydi;

elektromobil — tashqi elektr manbaidan quvvatlanib, faqat elektr dvigateli bilan harakatlanadigan transport vositasi;

elektromototsikl — elektrodvigatelining quvvati 4 kilovatt va undan oshadigan, konstruktiv tezligi soatiga 50 kilometr va undan oshadigan yon tirkamasiz yoki yon tirkamali (kajavali) ikki yoxud uch (toʻrt) gʻildirakli transport vositasi;

yashil hududlar — shaharlar va aholi punktlarining rekreatsion maqsaddagi hududlari, shuningdek, yashil ekinlar bilan qoplangan va tabiatni muhofaza qilish funksiyalarini bajaradigan hamda aholining dam olishi uchun foydalaniladigan ularga tutash hududlar.

oʻzib ketish — transport vositasining bir yoʻnalishda transport vositasi tezligidan ortiq tezlikda harakatlanishi;

oʻt oʻchirgich — oʻt oʻchirish vositasini chiqarish hisobiga yongin manbasini oʻchirish uchun moʻljallangan, qoʻlda yongʻin oʻchogʻiga yetkaziladigan va ishga tushiriladigan, olib yuriladigan yoki koʻchma harakatlanuvchi qurilma, shu jumladan, oʻt oʻchirish aerozoli generatori;

qayta tizilish — dastlabki harakat yoʻnalishini saqlagan holda oʻz harakatlanish tasmasidan boshqa harakatlanish qatoriga oʻtish;

qatnov qismi — yoʻlning relssiz transport vositalari harakatlanishi uchun moʻljallangan qismi;

qatnov qismlari kesishmasi — yoʻllarning qatnov qismlari oʻzaro kesishib oʻtadigan va tasavvur qilinadigan chiziqlar bilan aniqlangan hudud;

quvib oʻtish — bir yoki bir nechta transport vositalarini qarama-qarshi yoʻnalishda harakatlanish uchun moʻljallangan tasmaga chiqib, soʻngra ilgari egallagan qatoriga qaytib oʻtish bilan bogʻliq boʻlgan oʻzib ketish;

haydovchi — transport vositasini boshqaruvchi shaxs. Transport vositasini boshqarish oʻrgatilayotganda oʻrgatuvchi shaxs haydovchi hisoblanadi.

Ot aravani boshqarayotgan hamda hayvonlarni minib harakatlanayotgan shaxslar haydovchiga tenglashtiriladi;

harakatlanish tasmasi — avtomobillarning bir qator boʻlib harakatlanishi uchun yetarlicha keng boʻlgan, yoʻl chiziqlari bilan belgilangan yoki belgilanmagan yoʻl qatnov qismining har qanday boʻylama tasmasi;

harakatlanish uchun xavf — yoʻl harakati jarayonidan oʻsha yoʻnalishda va oʻsha tezlikda harakatlanishni davom ettirish yoʻl-transport hodisasi sodir boʻlishiga tahdid qiladigan omil;

haqiqiy vazn — transport vositasining yuki, haydovchi va yoʻlovchilari bilan birgalikdagi vazni.

2-bob. Haydovchilarning umumiy vazifalari

7. Mexanik transport vositasining haydovchisi quyidagi hujjatlarni yonida olib yurishi va IIO xodimlari talab qilganda ularga tekshirish uchun berishi shart:

tegishli toifadagi transport vositasini boshqarish huquqini beruvchi haydovchilik guvohnomasini, uning talonini (eski namunadagi haydovchilik guvohnomasi boʻlsa), haydovchilik guvohnomasi belgilangan tartibda olib qoʻyilgan hollarda vaqtincha ruxsatnomani;

vaqtincha ruxsatnoma bilan transport vositasini boshqarishda haydovchining shaxsini tasdiqlovchi hujjatni;

transport vositasini, mavjud boʻlganda tirkamani roʻyxatdan oʻtkazish haqidagi guvohnomani;

transport vositasining egasi boʻlmagan hollarda esa umumiy egalik huquqini yoki tasarruf etish huquqini beruvchi, egalik qilishga va foydalanishga berilganligini tasdiqlovchi hujjatni, transport vositasi egasining fuqarolik javobgarligini majburiy sugʻurta qilish boʻyicha haydovchilar soni cheklangan holda foydalanish sharti bilan rasmiylashtirilgan sugʻurta polisida koʻrsatilgan transport vositasi egasining yaqin qarindoshlari (ota-ona, er (xotin), bolalar, aka-ukalar, opa-singillar), shuningdek, haydovchilar soni cheklanmagan holda foydalanish sharti bilan rasmiylashtirilgan sugʻurta polisi mavjud boʻlganda transport vositasi egasining yaqin qarindoshlari (ota-ona, er (xotin), bolalar, aka-ukalar, opa-singillar) bundan mustasno;

transport vositasi egasining fuqarolik javobgarligini majburiy sugʻurta qilish boʻyicha sugʻurta polisini (elektron koʻrinishda ham boʻlishi mumkin).

“Nogironligi boʻlgan shaxs” taniqli belgisi oʻrnatilgan transport vositasini birinchi yoki ikkinchi guruh nogironligi boʻlgan shaxs boshqarayotganda nogironligini tasdiqlovchi hujjatni;

qonunchilik hujjatlarida koʻzda tutilgan hollarda litsenziya guvohnomasini, yuridik shaxs tomonidan berilgan transport vositasini boshqarish huquqini beruvchi ishonchnomani yoki yoʻl varaqasini, tashilayotgan yuk hujjatlarini;

yuridik shaxslar transport vositalari haydovchilarining, shu jumladan yoʻlovchi yoki yuk tashish faoliyatini amalga oshiruvchi haydovchilarning malaka oshirishdan oʻtganligi toʻgʻrisidagi sertifikati.

Xorijiy avtotransport vositalari haydovchilari esa qoʻshimcha:

“Avtotransport vositasini qaytarib olib chiqish toʻgʻrisidagi majburiyatnoma”ni;

oynalari tusi oʻzgartirilgan (qoraytirilgan) yengil avtotransport vositasining majburiy yigʻim qabul qilinganligi haqidagi kvitansiyani.

DYHXX xodimlari tomonidan quyidagi hujjatlar planshet orqali tekshiriladi:

avtomototransport vositasidan foydalanish va uni tasarruf etish toʻgʻrisidagi ishonchnoma (notarial tartibda tasdiqlangan boʻlsa);

avtotransport vositasi oynalarining tusini oʻzgartirishga (qoraytirishga) ruxsatnoma;

transport vositasining texnik koʻrikdan oʻtganligi toʻgʻrisidagi maʼlumot.

Mexanik transport vositasi haydovchisining yonida Oʻzbekiston Respublikasi ichki ishlar organlari yoxud konsullik muassasalari tomonidan berilgan biometrik pasporti yoki identifikatsiyalovchi ID-kartasi mavjud boʻlgan taqdirda, uning transport vositasini boshqarish huquqini beruvchi hujjati, transport vositasi roʻyxatdan oʻtkazilganligi toʻgʻrisidagi, shuningdek transport vositasiga egalik qilish, egasi yoʻqligida undan foydalanish yoki uni tasarruf etish huquqini tasdiqlovchi hujjatlar (yuridik shaxs tomonidan berilgan transport vositasini boshqarish huquqini beruvchi ishonchnoma yoki yoʻl varaqasi, tashilayotgan yukning hujjatlar bundan mustasno), transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sugʻurta qilish boʻyicha sugʻurta polisi haydovchidan talab etilmaydi.

Oʻzbekiston Respublikasi ichki ishlar organlari yoxud konsullik muassasalari tomonidan berilgan biometrik pasporti yoki identifikatsiyalovchi ID-kartasi yonida boʻlgan haydovchilarning:

haydovchilik guvohnomasi;

transport vositasini roʻyxatdan oʻtkazganlik toʻgʻrisidagi guvohnomasi;

transport vositasiga egalik qilish, egasi yoʻqligida undan foydalanish yoki uni tasarruf etish huquqini tasdiqlovchi hujjatlari;

avtotransport vositasi oynalarining tusini oʻzgartirishga (qoraytirishga) ruxsatnoma;

transport vositasining texnik koʻrikdan oʻtganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotni;

transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sugʻurta qilish boʻyicha sugʻurta polisi planshet orqali tekshiriladi (planshetda aniqlash imkoni boʻlmagan hamda favqulodda holatlar bundan mustasno).

8. Haydovchi tegishli toifadagi transport vositasini boshqarish huquqini beruvchi haydovchilik guvohnomasiga ega boʻlishi shart:

“A1” — moped va skuterlar, shuningdek, eng yuqori konstruktiv tezligi soatiga 25 kilometrdan oshmaydigan, ish hajmi 25 sm3 gacha boʻlgan ichki yonuv dvigateliga ega boʻlgan yoki nominal (belgilangan) quvvati 0,25 kilovattgacha boʻlgan kichik hajmdagi mototransport vositalari (individual harakatlanish vositalari bundan mustasno);

“A” — mototsikllar, elektromototsikllar;

“B” — ruxsat etilgan toʻliq vazni 3 500 kilogrammdan oshmaydigan yoki haydovchining oʻrindigʻidan tashqari oʻrindiqlar soni sakkiztadan ortiq boʻlmagan, shuningdek, ular bazasida ishlab chiqarilgan qoʻl bilan boshqariladigan avtotransport vositalari, tirkamasining ruxsat etilgan toʻliq vazni 750 kilogrammdan ortiq boʻlmagan “B” toifadagi avtotransport vositalari, tirkamasining ruxsat etilgan toʻliq vazni 750 kilogrammdan ortiq boʻlgan lekin “B” toifadagi avtotransport vositasining aslahalangan vaznidan ortiq boʻlmagan va avtotransport vositalari tarkibining ruxsat etilgan toʻliq vazni 3 500 kilogrammdan ortiq boʻlmagan tirkamali “B” toifadagi avtotransport vositalari;

“C” — ruxsat etilgan toʻliq vazni 3 500 kilogrammdan ortiq boʻlgan avtotransport vositalari, tirkamasining ruxsat etilgan toʻliq vazni 750 kilogrammdan ortiq boʻlmagan “C” toifadagi avtotransport vositalari;

“D” — yoʻlovchi tashishga moʻljallangan, haydovchi oʻrindigʻidan tashqari oʻrindiqlar soni sakkiztadan ortiq boʻlgan avtotransport vositalari, tirkamasining ruxsat etilgan toʻliq vazni 750 kilogrammdan ortiq boʻlmagan “D” toifadagi avtotransport vositalari;

“BE” — tirkamasining ruxsat etilgan toʻliq vazni 750 kilogrammdan ortiq yoki tirkamasining ruxsat etilgan toʻliq vazni jihozlangan avtotransport vositasining vaznidan ortiq boʻlgan “B” toifadagi avtotransport vositalari, tirkamasining ruxsat etilgan toʻliq vazni 750 kilogrammdan ortiq lekin transport vositalari tarkibining ruxsat etilgan toʻliq vazni 3 500 kilogrammdan ortiq boʻlmagan “B” toifadagi avtotransport vositalari;

“CE” — tirkamasining ruxsat etilgan toʻliq vazni 750 kilogrammdan ortiq boʻlgan “C” toifadagi avtotransport vositalari;

“DE” — tirkamasining ruxsat etilgan toʻliq vazni 750 kilogrammdan ortiq boʻlgan “D” toifadagi avtotransport vositalari hamda boʻgʻimli avtobuslar.

Tramvay haydovchisiga faqat tramvay, trolleybus haydovchisiga faqat trolleybus boshqarishga ruxsat etiladi.

Tegishli toifadagi transport vositasini boshqarish huquqini beruvchi haydovchilik guvohnomasi, eski namunadagi haydovchilik guvohnomasi boʻlsa uning taloni mavjud boʻlganda, oʻziga tegishli boʻlmagan transport vositasini, uning egasi yonida boʻlganida yoxud avtomototransport vositasidan foydalanish va ularni tasarruf etish toʻgʻrisidagi ishonchnomasi boʻlgan shaxs ishtirokidagina (ularning roziligi bilan) boshqarish mumkin, agar transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sugʻurta qilish boʻyicha sugʻurta polisi ushbu transport vositasidan cheklanmagan shaxslarning foydalanilishini hisobga olgan holda tuzilgan yoki transport vositasini boshqarayotgan shaxs sugʻurta polisida koʻrsatilgan boʻlsa.

Transport vositasi egasining fuqarolik javobgarligini majburiy sugʻurta qilish boʻyicha haydovchilar soni cheklangan holda foydalanish sharti bilan rasmiylashtirilgan sugʻurta polisida koʻrsatilgan yoki haydovchilar soni cheklanmagan holda foydalanish sharti bilan rasmiylashtirilgan sugʻurta polisi mavjud boʻlganda transport vositasi egasining yaqin qarindoshlari (ota-ona, er (xotin), bolalar, aka-ukalar, opa-singillar) ushbu transport vositasidan mustaqil foydalanishi va uni boshqarishi mumkin. Bunda haydovchining transport vositasi egasining yaqin qarindoshi ekanligi DYHXX xodimlari tomonidan aniqlanadi.

9. Konstruksiyasida xavfsizlik kamarlari nazarda tutilgan transport vositasini boshqarayotgan haydovchi va uning old oʻrindigʻidagi yoʻlovchilar harakatni boshlashdan oldin xavfsizlik kamarlarini taqib olishlari shart.

Quyidagi shaxslarga xavfsizlik kamarini taqmaslikka ruxsat beriladi:

avtomobilning orqa oʻrindigʻidagi 12 yoshgacha boʻlgan bolalar (ushbu Qoidalarning 159-bandiga muvofiq);

oʻquv-mashq transport vositasini oʻquvchi boshqarayotgan vaqtda avtomototransport vositasini yoki shahar elektr transportini boshqarishni oʻrgatuvchi amaliy mashgʻulotlar instruktori;

homilador ayollar, salomatligi xavfsizlik kamari taqish imkonini bermaydigan bemorlar (Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan belgilangan kasalliklar roʻyxatiga muvofiq va ushbu kasalliklar bilan kasallanganligi boʻyicha tibbiy maʼlumotnoma mavjud boʻlganda);

xizmat vazifasini bajarayotgan xodimga biriktirilgan koʻk yoki qizil yoxud koʻk va qizil rangli yaltiroq mayoqchasi bilan jihozlangan hamda maxsus rangli boʻyoq sxemalar va yozuvlar bilan belgilangan transport vositalari haydovchisi va yoʻlovchilari.

Mototsikl, elektromototsikl, moped va skuterda, shuningdek, kichik hajmdagi mototransport vositalarida harakatlanayotgan haydovchi hamda yoʻlovchilar maxsus motoshlem kiyishlari va uni qadab olishlari shart.

10. Respublika hududida harakatlanayotgan xorijiy davlat fuqarosi boshqaruvidagi mexanik transport vositasi haydovchisining yonida yoʻl harakati haqidagi Konvensiya talablariga mos keladigan haydovchilik guvohnomasi va transport vositasining (tirkama boʻlsa unga ham) roʻyxatdan oʻtganligi haqidagi hujjat, transport vositasida (tirkama boʻlsa unda ham) roʻyxatdan oʻtkazish davlat raqam belgisi va u roʻyxatdan oʻtgan davlatning taniqlik belgisi boʻlishi shart.

Xalqaro yoʻllarda yuklarni tashishni amalga oshirayotgan xorijiy davlat fuqarosi hisoblangan haydovchi tegishli yoʻl belgisi bilan maxsus jihozlangan nazorat punktlarida transport sohasini nazorat qilish boʻyicha vakolatli xodimlarning talabiga muvofiq toʻxtashi va transport vositasini, shuningdek, ruxsatnomani va xalqaro kelishuvlarda nazarda tutilgan boshqa hujjatlarni tekshirish uchun ularga berishi shart.

11. Transport vositasining haydovchisi quyidagilarga majburdir:

a) yoʻlga chiqishdan oldin transport vositasining texnik sozligini, tozaligini va toʻliq jihozlanganligini tekshirishi;

b) harakatlanish vaqtida transport vositasining texnik sozligini taʼminlashi;

v) harakatlanishni boshlashdan oldin yoʻlovchilar transport vositasida joylarini egallaganligiga, transport vositasining eshiklari yopilganligiga, yoʻlovchilar tashish uchun maxsus jihozlangan yuk transport vositalarida yoʻlovchilar tashiyotganda Qoidalarning 24-bandi talablari bajarilganligiga ishonch hosil qilishi;

g) harakatlanish jarayonida boshqa yoʻl harakati ishtirokchilariga, ayniqsa, piyodalar, bolalar, nogironlar, qariyalar, individual harakatlanish vositalari va velosipedchilarga nisbatan ehtiyotkorlik choralarini koʻrishi;

d) yoʻlovchilarni quyidagilar haqida ogohlantirishi shart:

harakatlanayotgan vaqtda avtomobil salonidan tana qismlarini (qoʻldan tashqari) chiqarish taqiqlanganligi;

transport vositasi harakatlanishni boshlashidan oldin xavfsizlik kamarlarini taqishlari (ushbu Qoidalarning 9-bandiga muvofiq), mototsikl, moped va skuterda, shuningdek, kichik hajmdagi mototransport vositalarida harakatlanayotganda esa motoshlem kiyishlari va uni qadab olishlari zarurligi;

e) sutkaning qorongʻi vaqtida va yetarlicha koʻrinmaydigan sharoitda majburiy toʻxtagan transport vositasining haydovchisi taʼmirlash maqsadida yoʻlning qatnov qismiga chiqishdan oldin nur qaytargichli maxsus jilet kiyib olishi (yengil va yuk avtomobili, avtobus va gʻildirakli traktorlar haydovchilari);

yo) IIO xodimlarining talabiga koʻra mastlik holatini aniqlovchi maxsus tekshiruv yoki alkogolli ichimliklar, giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop yoxud kuchli taʼsir qiluvchi moddalar taʼsirida yoki oʻzgacha tarzda mast holatda ekanligini aniqlash uchun tibbiy tekshiruvdan oʻtishi;

j) harakatlanish vaqtida avariya holatini yuzaga keltirmasliklari;

z) quyidagi hollarda foydalanish uchun transport vositasini berishi shart:

IIO, Milliy gvardiya, Davlat xavfsizlik xizmati va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti davlat xavfsizlik xizmati organlari xodimlariga qonunchilik hujjatlarida belgilangan xollarda kechiktirib boʻlmaydigan xizmat vazifalarini bajarish uchun, shuningdek, yoʻl-transport hodisasi tufayli shikastlangan yoki nosoz transport vositalarini olib ketish (shatakka olish) uchun (faqat yuk avtomobilidan);

yoʻlakay yoʻnalishda kechiktirib boʻlmaydigan tibbiy yordam koʻrsatishga ketayotgan tibbiyot xodimlariga hamda zudlik bilan tibbiy yordamga muhtoj boʻlgan fuqarolarni davolash-profilaktika muassasasiga olib borish uchun.

Xorijiy davlatlarning diplomatik, konsullik vakolatxonalariga va boshqa vakolatxonalariga hamda xalqaro tashkilotlarga tegishli transport vositalari, shuningdek yongʻin uchirish, konvoy, inkassator xizmatlarining transport vositalaridan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Transport vositasidan foydalangan shaxs haydovchi talab qilganda yoʻl varaqasiga yurilgan vaqtni, bosib oʻtilgan masofani, oʻz ismi-familiyasi, mansabi, ish joyi nomini, yoʻl varaqasi boʻlmagan taqdirda, belgilangan tartibda maʼlumot yoki xabar yozib berishi kerak.

Transport vositalarini tekshirish yoki undan foydalanish huquqiga ega boʻlgan shaxslar haydovchining talabiga muvofiq oʻz xizmat guvohnomasini koʻrsatishi shart.

Xizmat vaqtida haydovchiga yetkazilgan moddiy va maʼnaviy zarar uning talabiga koʻra qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda tiklab beriladi;

i) qonunchilik hujjatlarida talab qilingan hollarda vazn va hajm parametrlarini oʻlchash uchun nazorat joylari (punkt)dan oʻtishi.

12. Haydovchiga quyidagilar taqiqlanadi:

transport vositasini spirtli ichimliklar, giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop yoxud kuchli taʼsir qiluvchi moddalar taʼsirida yoki oʻzgacha tarzda mast holatda, sezgirlik va eʼtiborni susaytiradigan dori-darmonlar taʼsirida, yoʻl harakati xavfsizligiga tahdid soladigan charchoqlik va betoblik holatida boshqarish;

har qanday mastlik holatida, sezgirlik va eʼtiborni susaytiradigan dori-darmonlar taʼsirida, yoʻl harakati xavfsizligiga tahdid soladigan charchoqlik va betoblik holatida boʻlgan, shuningdek, tegishli toifadagi transport vositasini boshqarish huquqini beruvchi haydovchilik guvohnomasi boʻlmagan, yoʻl varaqasida yoki transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sugʻurta qilish boʻyicha sugʻurta polisida ism-familiyasi koʻrsatilmagan (transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sugʻurta qilish boʻyicha shartnoma ushbu transport vositasidan cheklanmagan shaxslarning foydalanilishini hisobga olgan holda tuzilgan hollardan tashqari) shaxslarga transport vositasini boshqarish uchun topshirish;

tormoz tizimi, rul boshqaruvi ishlamayotgan, ulagich moslamasi (avtopoyezd tarkibida) nosoz boʻlgan, sutkaning qorongʻi vaqtida yoki koʻrinish cheklangan vaziyatlarda yonmaydigan fara chiroqlari va orqa gabarit fara chiroqlari, yomgʻir yoki qor yogʻayotgan vaqtda oyna tozalagich ishlamaydigan transport vositasini boshqarish;

tegishli ruxsatsiz transport vositalariga maxsus texnik jihoz (ratsiya, sirena va shu kabilar)lar oʻrnatish;

transport vositalarining tashkiliy jamlanmasi, shu jumladan piyodalar jamlanmalari harakatiga xalaqit berish va ular orasiga kirish;

transport vositasini boshqarish paytida telefondan (telefondan quloqchinlar orqali va qoʻllarni ishlatmasdan turib soʻzlashuvlar olib borish imkoniyatini beradigan boshqa uskunalar orqali foydalanish bundan mustasno), transport vositasi salonining old qismiga oʻrnatilgan tele, videomonitordan tele, videodasturlarni tomosha qilish uchun foydalanish;

aholi punktlarida transport vositalarining magnitofon va ovoz chiqaruvchi boshqa apparaturalarni hamda dvigatel shovqinini belgilangan meʼyordan baland ovozda qilib foydalanish.

konstruksiyasida xavfsizlik kamarlari nazarda tutilgan hollarda oʻzi tomonidan xavfsizlik kamari taqilmagan, mototsikl, elektromototsikl, moped va skuterda, shuningdek, kichik hajmdagi mototransport vositalarida esa motoshlem kiyilmagan va qadab olinmagan holda boshqarish;

avtomobil salonidan oʻzining tana qismlarini (qoʻldan tashqari) chiqargan holda harakatlanish;

Harakatlanish vaqtida ushbu Qoidalarga 3-ilovada koʻrsatilgan transport vositalaridan foydalanishni taqiqlovchi shartlar yuzaga kelganda, haydovchi ularni bartaraf etishi, agar buning iloji boʻlmasa, zarur boʻlgan ehtiyot choralarini koʻrgan holda taʼmirlash yoki toʻxtab turish joyiga evakuator yoki shatakka olish orqali transport vositasini olib borish choralarini koʻrishi mumkin.

121. Individual harakatlanish vositalarini boshqaradigan shaxslarga quyidagilar taqiqlanadi:

velosipedchilar uchun tasma yoki piyoda va velosiped yoʻlkasi mavjud boʻlganda (ularda harakatlanishining imkoni boʻlmagan holatlar bundan mustasno) yoʻlning qatnov qismida, yoʻl yoqalarida yoki qatnov qismining chetida harakatlanish;

uzunligi yoki kengligi 0,5 metrdan ortiq tashqariga chiqadigan yoki boshqaruvga xalaqit beradigan yuklarni tashish;

piyodalar oʻtish joyida harakatlanishi (individual harakatlanish vositalarini yetaklab oʻtish holatlari bundan mustasno);

14 yoshdan kichik shaxslarning boshqarishi (turar joy dahalari, istirohat va hayvonot bogʻlari, bolalar maydonchalari, koʻngilochar joylarda hamda yopiq hududlarda boshqarish bundan mustasno);

spirtli ichimliklar, giyohvandlik vositalari, ularning analoglari, psixotrop yoxud kuchli taʼsir qiluvchi moddalar taʼsirida yoki oʻzgacha tarzda mast holatda, sezgirlik va eʼtiborni susaytiradigan dori-darmonlar taʼsirida, yoʻl harakati xavfsizligiga tahdid soladigan charchoqlik va betoblik holatida boshqarish;

bir yoki bir nechta individual harakatlanish vositalarini shatakka olish;

tormoz tizimi, rul boshqaruvi, tovushli ishorasi, shuningdek, sutkaning qorongʻi vaqtida yoki koʻrinish cheklangan vaziyatlarda nosoz fara chiroqlari yoki fonarlar hamda orqa fara chiroqlari ishlamaydigan yoki nur qaytargichlar bilan jihozlanmagan individual harakatlanish vositalarini boshqarish;

rulni ushlamasdan yoki bir qoʻlda ushlab harakatlanish (rul boshqaruvi mavjud boʻlgan individual harakatlanish vositalari uchun);

odam tashish;

telefondan foydalanish.

122. Individual harakatlanish vositalarini boshqaradigan shaxslar:

harakat davomida yoʻl harakati qoidalariga qatʼiy rioya qilishi;

trotuarlardan, piyodalar yoʻlkalaridan, piyoda va velosiped yoʻlkalaridan soatiga 10 kilometr tezlikdan yuqori boʻlmagan holatda, ular boʻlmaganda esa yoʻlning oʻng chetki qismida soatiga 20 kilometr tezlikdan yuqori boʻlmagan holatda harakatlanishi;

turar joy dahalaridan chiqish vaqtida boshqa harakat qatnashchilariga yoʻl berishi;​​​​​​

qatʼiy ravishda harakat yoʻnalishi boʻyicha boshqarish kerak.

123. Agar velosipedchilar uchun tasma yoki piyoda va velosiped yoʻlkasida individual harakatlanish vositalarini boshqarayotgan shaxsning harakati piyodalarning harakatiga xavf tugʻdirsa yoki xalaqit bersa, u individual harakatlanish vositalaridan tushib, individual harakatlanish vositalarini yetaklagan yoki tezlikni piyodalar tezligidan oshmaydigan tezlikka pasaytirgan holda harakatni davom ettirishi kerak.

Individual harakatlanish vositalarini boshqargan shaxslarning harakatlanishi piyodalarning harakatlanishi bilan birlashganda, barcha holatlarda piyodalar ustunlikka (imtiyozga) ega.

Velosipedchilar uchun tasma yoki piyoda va velosiped yoʻlkasida individual harakatlanish vositalarida harakatlanayotgan shaxslar boshqa mexanik transport vositalariga nisbatan ustunlikka (imtiyozga) ega.

3-bob. Yoʻl-transport hodisasi sodir boʻlganda haydovchining majburiyatlari

13. Yoʻl-transport hodisasi sodir boʻlganda unga daxldor haydovchilar quyidagilarni bajarishlari shart:

transport vositasini darhol toʻxtatishi, avariya ishoralarini yoqishi va avariya sababli toʻxtash belgisini Qoidalarning 51-bandi talablariga muvofiq oʻrnatishi, transport vositasini va hodisaga daxldor buyumlarni joyidan qoʻzgʻatmasligi;

tan jarohati olganlarga birinchi tibbiy yordam koʻrsatish choralarini koʻrishi, tez tibbiy yordam va favqulodda qutqaruv xizmatlarini chaqirishi, shoshilinch hollarda esa tan jarohati olganlarni yaqin oradagi tibbiyot muassasasiga yoʻlakay transport vositasida joʻnatishi, buning imkoni boʻlmagan hollarda oʻz transport vositasida olib borishi, u yerda oʻz ismi-familiyasi, transport vositasining roʻyxatdan oʻtkazish davlat raqam belgisi haqida axborot berishi (oʻz shaxsini tasdiqlovchi hujjatni yoki haydovchilik guvohnomasini va transport vositasining roʻyxatdan oʻtganligi toʻgʻrisidagi hujjatni koʻrsatishi) va hodisa roʻy bergan joyga qaytib kelishi;

agar boshqa transport vositalarining harakatlanishiga toʻsqinlik qilsa, dastlab transport vositalarining bir-biriga va yoʻl tuzilmalari obyektlariga nisbatan joylashgan holatini, hodisaga aloqador buyumlar va izlarni, guvohlar ishtirokida, shuningdek, fotosurat yoki videoyozuv vositalari bilan, turgan oʻrnini chizuvchi moslamalar yordamida belgilagan va transport vositasini zarur hollarda aynan shu holatga qayta joylashtirish imkonini beradigan holda qayd etishni amalga oshirishi, ularning yoʻqolmasligini va hodisa roʻy bergan joyni aylanib oʻtishni tashkil qilishning barcha choralarini koʻrishi, soʻngra qatnov qismini boʻshatishi;

hodisa haqida IIOga xabar berishi, guvohlarning ism-familiyasini va yashash manzilini yozib olib, IIO xodimlarining kelishini kutishi.

14. Haydovchilar transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sugʻurta qilish toʻgʻrisidagi qonunchilikda belgilangan tartibda yoʻl-transport hodisasi toʻgʻrisidagi xabarnomani tuzish bilan bogʻliq hollarda, yoʻl transport hodisa haqida DYHHX yoki IIO xodimlariga xabar bermasliklari mumkin.

4-bob. Piyodalarning majburiyatlari

15. Piyodalar trotuarlardan, piyodalar yoʻlkalaridan, piyoda va velosiped yoʻlkalaridan, ular boʻlmaganda esa yoʻl yoqalaridan harakatlanishi kerak. Hajmi katta yuklarni olib ketayotgan piyodalar, shuningdek, nogironlarning dvigatelsiz aravachasida harakatlanayotgan shaxslarning trotuarlar yoki piyodalar yoʻlkalaridan harakatlanishi boshqa piyodalarning harakatlanishiga xalaqit berayotgan boʻlsa, ular qatnov qismining chetidan harakatlanishi mumkin.

Trotuarlar, piyodalar yoʻlkalari, piyoda va velosiped yoʻlkalari yoki yoʻl yoqalari boʻlmasa yoxud ulardan harakatlanishning imkoniyati boʻlmagan hollarda, piyodalar velosiped yoʻlkasidan yoki qatnov qismining chetidan (ajratuvchi mintaqa bor yoʻllarda qatnov qismining tashqi chetidan) bir qator boʻlib harakatlanishlari mumkin.

Qatnov qismi chetida harakatlanayotgan piyodalar transport vositalarining harakatlanishiga qarama-qarshi yoʻnalishda yurishlari kerak. Nogironlarning dvigatelsiz aravachasida harakatlanayotgan, mototsikl, elektromototsikl, moped, skuter, shuningdek, kichik hajmdagi mototransport vositalari, velosiped va individual harakatlanish vositalarini yetaklab ketayotgan shaxslar esa bunday hollarda transport vositalarining harakatlanish yoʻnalishi boʻylab yurishlari kerak.

Piyodalar yoʻlkasida, trotuarda, yoʻl yoqasida piyodalarning harakatlanishiga xalaqit beradigan qurilma va toʻsiqlar oʻrnatish taqiqlanadi.

16. Piyodalarning tashkiliy jamlanmasiga yoʻlning qatnov qismida bir qatorda toʻrt kishidan ortiq boʻlmasdan, faqat transport vositalarining harakat yoʻnalishi boʻylab oʻng tomondan harakatlanishga ruxsat etiladi.

Jamlanmaning oldi va orqasida chap tomondan qizil bayroqcha, sutkaning qorongʻi vaqtida yoki yetarlicha koʻrinmaslik sharoitida esa oldinda oq, orqada qizil rangli chiroq koʻtargan kuzatuvchilar boʻlishi shart.

Bolalar guruhini trotuarlar va piyodalar yoʻlkalaridangina, ular boʻlmaganda esa yoʻl yoqasidan faqat sutkaning yorugʻ vaqtida va katta yoshdagilar kuzatuvida olib yurishga ruxsat etiladi.

17. Piyodalar yoʻlning qatnov qismini piyodalar oʻtish joylaridan, shuningdek, yer osti va yer usti oʻtish joylaridan, ular boʻlmaganda esa chorrahalarda trotuar chiziqlari yoki yoʻl yoqasi boʻylab kesib oʻtishlari kerak.

Piyodalarga koʻrinadigan oraliqda oʻtish joyi yoki chorraha boʻlmasa, ajratuvchi mintaqasiz va toʻsiqsiz yoʻllardan yoʻlning ikki tomoni yaxshi koʻrinadigan joyidan, qatnov qismining chetiga nisbatan toʻgʻri burchak ostida kesib oʻtish ruxsat etiladi.

18. Yoʻl harakati tartibga solingan joylarda piyodalar tartibga soluvchining yoki piyodalar svetoforining, ular boʻlmaganda esa transport svetoforining ishoralariga amal qilishlari kerak.

19. Tartibga solinmaydigan piyodalar oʻtish joylarida, piyodalar yaqinlashayotgan transport vositalarigacha boʻlgan masofani va ularning tezligini chamalab koʻrib, oʻtish oʻzlari uchun xavfsiz ekanligiga ishonch hosil qilganlaridan soʻng qatnov qismi (tramvay bekati)ga chiqishlari ruxsat etiladi.

Shuningdek, piyodalar yoʻlni piyodalar oʻtish joylaridan tashqarida kesib oʻtishda transport vositalarining harakatlanishiga xalaqit bermasliklari, yaqinlashayotgan transport vositalarining yoʻqligiga ishonch hosil qilmasdan turib, koʻrinishni cheklovchi toʻxtab turgan transport vositasi yoki boshqa biror toʻsiq panasidan chiqmasliklari kerak.

Yoʻlning qatnov qismida, shuningdek, piyodalar oʻtish joylarida harakatlanayotgan piyodalarga telefondan foydalanish, tele, video mahsulotlarni koʻrish, radio-audio mahsulotlarni eshitish, kitob yoki davriy matbuot oʻqish, hamda eʼtiborni chalgʻitadigan boshqa elektron vositalardan foydalanish taqiqlanadi.

Piyodalar toʻxtab turgan avtobus va trolleybusning orqa tomonidan, tramvayning esa oldi tomonidan yoʻlni kesib oʻtishlari shart.

20. Yoʻl harakati xavfsizligini taʼminlash bilan bogʻliq boʻlmasa, yoʻlning qatnov qismi (tramvay yoʻllari)ga chiqqan piyodalar ushlanib qolmasliklari va toʻxtamasliklari kerak. Oʻtishga ulgurmagan piyodalar xavfsizlik orolchasida, agarda u boʻlmasa qarama-qarshi yoʻnalishdagi transport oqimlarini ajratuvchi chiziqda toʻxtashlari lozim. Keyingi harakatlanish xavfsiz ekanligiga ishonch hosil qilgandan soʻng va svetofor yoki tartibga soluvchining ishoralarini hisobga olgan holda oʻtishni davom etishlari mumkin.

21. Tezkor va maxsus xizmatlarning koʻk yoki qizil yoxud koʻk va qizil rangli yalt-yalt etuvchi mayoqchalar va maxsus tovushli ishorasi yoqilgan transport vositalari yaqinlashib kelayotgan boʻlsa, piyodalar qatnov qismidan oʻtmasliklari, unda harakatlanayotganlari esa, ushbu transport vositalariga yoʻl berishlari va zudlik bilan qatnov qismini boʻshatishlari kerak.

22. Yoʻnalishli transport vositalarini faqat qatnov qismidan baland joylashgan kutish maydonchalarida, ular boʻlmaganda esa, trotuar yoki yoʻl yoqasida kutishlari kerak. Qatnov qismidan baland joylashgan maydonchalar bilan jihozlanmagan bekatlarda yoʻnalishli transport vositalari toʻliq toʻxtagandan soʻng unga chiqish uchun qatnov qismiga chiqishga ruxsat etiladi. Undan tushgandan keyin ushlanib qolmasdan qatnov qismini boʻshatishlari shart.

Qatnov qismi boʻylab bekatlarga borayotgan yoki undan qaytayotgan piyodalar ushbu Qoidalarning 18 — 21-bandlari talablariga amal qilishlari kerak.

5-bob. Yoʻlovchilarning majburiyatlari

23. Yoʻlovchilar transport vositasiga faqat u toʻliq toʻxtagandan soʻng trotuar yoki yoʻl yoqasi tomondan chiqishga va tushishga majburdirlar.

Yoʻlovchilarning transport vositalaridan trotuar yoki yoʻl yoqasi tomondan tushishi yoki ularga chiqishining iloji boʻlmagan hollarda, agar bu harakat xavf tugʻdirmasa yoki boshqa yoʻl harakati ishtirokchilariga xalaqit bermasa, yoʻlning qatnov qismi tomonidan amalga oshirilishi mumkin.

Mazkur Qoidalarning 9-bandiga muvofiq xavfsizlik kamarlari bilan jihozlangan transport vositalarida harakatlanishdan oldin ularni taqib olish, mototsikl, elektromototsikl, moped yoki skuterlarda, shuningdek, kichik hajmdagi mototransport vositalarida harakatlanishidan oldin esa motoshlemni qadab olishi shart.

24. Yoʻlovchilarga:

transport vositasi harakatlanayotgan vaqtda haydovchini boshqarishdan chalgʻitish (unga xalaqit berish);

harakatlanayotgan bortli yuk avtomobillarida tik turish, bortlarda yoki undan yuqoridagi yuk ustida oʻtirish;

transport vositasi harakatlanayotgan vaqtda uning eshiklarini ochish;

transport vositasi harakatlanayotgan vaqtda salondan tana qismlarini (qoʻldan tashqari) chiqarish taqiqlanadi.

Bu talablarning bajarilishini haydovchi nazorat qilishi kerak.

6-bob. Maxsus transport vositalarining imtiyozlari

25. Tezkor va maxsus xizmatlarning koʻk yoki qizil yoxud koʻk va qizil rangli yalt-yalt etuvchi mayoqchalar yoqilgan transport vositalarining haydovchilari kechiktirib boʻlmaydigan xizmat vazifalarini bajarayotib, harakatlanish xavfsizligini taʼminlash sharti bilan ushbu Qoidalarning 7-bobi (tartibga soluvchining ishoralaridan tashqari), 9 — 16, 19-20 va 22 boblari, 1 va 2-ilovalari talablaridan chetga chiqishlari mumkin.

Yoʻl harakatining boshqa ishtirokchilariga nisbatan imtiyozga ega boʻlishi uchun tezkor va maxsus xizmatlarning transport vositalarida, tezkor va maxsus xizmatlarning koʻk yoki qizil yoxud koʻk va qizil rangli yalt-yalt etuvchi mayoqchalar va maxsus tovushli ishora yoqilgan boʻlishi shart. Ular oʻzlariga yoʻl berilayotganligiga ishonch hosil qilganlaridan soʻnggina imtiyozdan foydalanishlari mumkin.

Ushbu imtiyozdan tezkor va maxsus xizmatlarning koʻk yoki qizil yoxud koʻk va qizil rangli yalt-yalt etuvchi mayoqchalar va maxsus tovushli ishorasi yoqilgan transport vositalari tomonidan kuzatib kelinayotgan transport vositalarining haydovchilari ham foydalanadilar.

Kuzatib kelinayotgan transport vositalarida yaqinni yorituvchi fara chiroqlari yoqilgan boʻlishi shart.

26. Haydovchilar tezkor va maxsus xizmatlarning koʻk yoki qizil yoxud koʻk va qizil rangli yalt-yalt etuvchi mayoqchalar va maxsus tovushli ishorasi yoqilgan holda yaqinlashayotgan transport vositalariga, shuningdek ularning kuzatuvidagi, yaqinni yorituvchi fara chiroqlari yoqilgan transport vositasi (transport vositalari)ga yoʻl berishlari shart.

Mazkur turdagi transport vositalarini quvib oʻtish taqiqlanadi.

27. Tezkor va maxsus xizmatlarning koʻk yoki qizil yoxud koʻk va qizil rangli yalt-yalt etuvchi mayoqchasini yoqib toʻxtab turgan transport vositasiga yaqinlashayotgan haydovchilar zarur boʻlgan hollarda harakatlanish tezligini darhol toʻxtash imkoniyatini beradigan darajada kamaytirishlari shart.

28. Zargʻaldoq yoki sariq rangli yalt-yalt etuvchi mayoqchalar transport vositalarida quyidagi hollarda yoqilgan boʻlishi kerak:

yoʻlda qurilish, taʼmirlash yoki tozalash ishlari olib borilayotganda, shuningdek, shikastlangan, nosoz transport vositalarini ortishda, tashishda;

yoʻl harakatida qatnashayotgan, gabarit oʻlchamlari ushbu Qoidalarning 164-bandida belgilangandan ortiq boʻlgan, shuningdek, ogʻir vazn va katta hajmli hamda xavfli yuklarni tashiyotgan transport vositalarini kuzatib borishda;

portlovchi, tez alangalanadigan, radioaktiv moddalarni va zaharli darajasi oʻta yuqori boʻlgan moddalarni tashishda;

umumiy foydalanishdagi transport vositasi yoʻllarida velosipedchilarning tashkiliy jamlanmasini kuzatib borishda.

Yoqilgan zargʻaldoq va (yoki) sariq rangli mayoqcha harakatlanishda imtiyoz bermaydi va yoʻl harakatining boshqa ishtirokchilarini faqat xavf haqida ogohlantiradi.

29. Zargʻaldoq yoki sariq rangli yalt-yalt etuvchi mayoqchalari yoqilgan transport vositalarining haydovchilari yoʻl qurilishi, taʼmirlanishi va tozalanishi jarayonida hamda texnik shikastlangan, nosoz boʻlgan, shuningdek, qonunchilikda koʻzda tutilgan hollarda boshqa transport vositalarini ortishda, tashishda yoʻl harakati xavfsizligini taʼminlash sharti bilan ushbu Qoidalarning yoʻl belgilari (2.2, 2.4 — 2.6, 3.11 — 3.14, 3.17.2, 3.20 yoʻl belgilaridan tashqari), yoʻl chiziqlari hamda 67 — 71 va 121-bandlari talablaridan chetga chiqishlari mumkin.

Yoʻl harakatida qatnashayotgan, gabarit oʻlchamlari ushbu Qoidalarning 164-bandida belgilangandan ortiq boʻlgan, ogʻir vazn va katta hajmli yuk tashiyotgan transport vositalarining hamda ularni kuzatib kelayotgan zargʻaldoq yoki sariq rangli yalt-yalt etuvchi mayoqchalari yoqilgan transport vositalarining haydovchilari harakat xavfsizligini taʼminlash sharti bilan yoʻl chiziqlari talablaridan chetga chiqishlari mumkin.

7-bob. Svetofor va tartibga soluvchining ishoralari

30. Svetoforlarda yashil, sariq, qizil va oq rangli yorugʻlik ishoralari qoʻllaniladi.

Svetofor ishoralari vazifasiga qarab doirasimon, koʻrsatkich (koʻrsatkichlar), piyoda yoki velosiped tasviri tushirilgan koʻrinishda va X-simon boʻlishi mumkin.

Doirasimon ishorali svetoforlarda yashil ishoralar bilan bir sathda joylashgan ishoralar yashil koʻrsatkich (koʻrsatkichlar) koʻrinishidagi bitta yoki ikkita qoʻshimcha tarmoq boʻlishi mumkin.

31. Svetoforning doirasimon ishoralari quyidagi maʼnoni bildiradi:

yashil ishora harakatlanishga ruxsat beradi;

miltillovchi yashil ishora ham harakatlanishga ruxsat beradi va uning taʼsir vaqti tugayotganligi hamda koʻp oʻtmay taqiqlovchi ishora yonishi haqida axborot beradi.

yashil ishora oʻchishiga soniyalarda qancha vaqt qolganligi haqida axborot berish uchun raqamli tablo qoʻllanilishi mumkin;

sariq ishora harakatlanishni taqiqlaydi (Qoidalarning 42-bandida koʻzda tutilgan holatlardan tashqari) va ishoralar almashuvi haqida ogohlantiradi;

miltillovchi sariq ishora ehtiyotkorlik choralarini koʻrgan holda harakatlanishga ruxsat beradi va tartibga solinmagan chorraha yoki piyodalar oʻtish joyi borligidan xabardor qiladi, xavf-xatar haqida ogohlantiradi;

qizil ishora, shuningdek, miltillovchi qizil ishora harakatlanishni taqiqlaydi;

qizil va sariq ishoralarning bir vaqtda yonishi harakatlanishni taqiqlaydi va koʻp oʻtmay yashil ishora yonishi haqida axborot beradi.

32. Yoʻnaltirgich koʻrinishidagi qizil, sariq va yashil rangli svetofor ishoralari ham doirasimon shaklidagi svetofor ishoralari bilan bir xil maʼnoga ega boʻladi. Ular faqat koʻrsatilgan yoʻnalishga taʼsir etadi.

Agar tegishli yoʻl belgisi bilan qayrilib olish taqiqlanmagan boʻlsa, chapga burilishga ruxsat beruvchi yoʻnaltirgich qayrilib olishga ham ruxsat beradi. Qoʻshimcha tarmoqdagi yashil yoʻnaltirgich ham xuddi shu maʼnoni bildiradi.

Svetoforning qoʻshimcha tarmoqdagi ishora oʻchirilgan boʻlsa, shu tarmoq tartibga solayotgan yoʻnalishda harakatlanish taqiqlanganligini bildiradi.

33. Svetoforning asosiy yashil ishorasiga yoʻnaltirgich (yoʻnaltirgichlar)ning shakli tushirilgan boʻlsa, u haydovchilarga svetoforning qoʻshimcha tarmogʻi borligi haqida axborot beradi va asosiy yashil ishora yonganda harakatlanishga ruxsat berilgan yoʻnalishlarni koʻrsatadi.

34. Agar svetofor ishorasi piyoda tasviri koʻrinishida boʻlsa, u faqat piyodalarga, velosiped tasviri koʻrinishida boʻlsa, velosipedchilar va individual harakatlanish vositalarini boshqargan shaxslar harakatlanishiga taʼsir qiladi. Bunda yashil ishora piyodalar yoki velosipedchilar va individual harakatlanish vositalarini boshqargan shaxslarning harakatlanishiga ruxsat beradi, qizil ishora ularning harakatlanishini taqiqlaydi.

35. Qatnov qismidagi harakatlanish yoʻnalishi qarama-qarshi tomonga oʻzgarishi mumkin boʻlgan tasmalarida transport vositalarining harakatlanishini tartibga solish uchun X-simon qizil ishorali va pastga yoʻnalgan koʻrsatkich koʻrinishidagi yashil ishorali reversiv svetoforlar qoʻllaniladi. Bu ishoralar qaysi tasma ustiga oʻrnatilgan boʻlsa, unda harakatlanishni taqiqlaydi yoki harakatlanishga ruxsat beradi.

Ikki tomoni 1.9 yoʻl chizigʻi bilan belgilangan tasma ustiga oʻrnatilgan va ishoralari oʻchirilgan reversiv svetofor shu tasmaga kirishni taqiqlaydi.

36. Tramvaylarning hamda maxsus ajratilgan tasma boʻylab harakatlanayotgan boshqa yoʻnalishli transport vositalarining harakatlanishini tartibga solish uchun “T” harfi koʻrinishida joylashgan toʻrtta doirasimon oq rang ishorali svetoforlar qoʻllanilishi mumkin.

Yuqoridagi bir yoki bir nechta va pastki ishora bir vaqtning oʻzida yonganda, harakatlanishga ruxsat etiladi. Ulardan chapdagisi chapga, oʻngdagisi oʻngga, oʻrtadagisi toʻgʻriga yurishga ruxsat beradi. Pastdagi ishora oʻchirilib, yuqoridagi uchta ishora bir vaqtda yonsa, harakatlanish taqiqlanadi.

37. Temir yoʻl kesishmalarida oʻrnatilgan doirasimon oq rangli miltillovchi ishora transport vositalarining kesishma orqali harakatlanishiga ruxsat beradi. Svetoforning miltillovchi oq va qizil ishoralari oʻchirilgan boʻlib, koʻrinish chegarasida temir yoʻl kesishmasiga yaqinlashib kelayotgan poyezd (lokomotiv, drezina) boʻlmasa harakatlanishga ruxsat etadi.

Temir yoʻl kesishmalarida svetoforning qizil miltillovchi ishorasi bilan bir vaqtda yoʻl harakati ishtirokchilarining kesishma orqali harakatlanishi taqiqlanganligi toʻgʻrisida qoʻshimcha axborot sifatida tovushli ishora ham berilishi mumkin.

38. Tartibga soluvchining ishoralari quyidagi maʼnoni bildiradi:

Qoʻllari yon tomonga uzatilganda yoki tushirilganda:

chap va oʻng yon tomonidan tramvayga toʻgʻriga, relssiz transport vositalariga toʻgʻriga va oʻngga harakatlanishga, piyodalarga qatnov qismini kesib oʻtishga ruxsat beriladi;

old va orqa tomonidan barcha transport vositalari va piyodalarning harakatlanishi taqiqlanadi.

Oʻng qoʻli oldinga uzatilganda:

chap yonidan tramvayga chapga, relssiz transport vositalariga barcha yoʻnalishlarda;

oldi tomonidan barcha transport vositalariga faqat oʻngga harakatlanishga ruxsat beriladi;

orqa tomonidan va oʻng yonidan barcha transport vositalarining harakatlanishi taqiqlanadi;

piyodalarga tartibga soluvchining orqa tomonida qatnov qismini kesib oʻtishga ruxsat etiladi.

Qoʻlini yuqoriga koʻtarganda:

ushbu Qoidalarning 42-bandida koʻrsatilganidan boshqa hollarda transport vositalari va piyodalarning barcha yoʻnalishlarda harakatlanishi taqiqlanadi;

tartibga soluvchi haydovchi va piyodalarga tushunarli boʻlgan boshqa ishoralarni ham berishi mumkin. Ishoralar yaxshi koʻrinishi uchun tartibga soluvchi jezl yoki yorugʻlik qaytaradigan qizil rangli moslamalarni qoʻllashi mumkin. Shuningdek, tartibga soluvchi oʻz faoliyatini maxsus moslama (tumba) ustida turib olib borishi mumkin.

39. Harakatni tartibga soluvchi yoki IIO xodimi oʻz xizmat vazifalarini bajarayotganda, qoʻl ishorasi yoki ovoz kuchaytirgich yordamida haydovchidan transport vositasini toʻxtatishni talab qilishi mumkin. Bunda transport vositasining haydovchisi koʻrsatilgan joyda toʻxtashi shart.

40. Yoʻl harakati ishtirokchilarining eʼtiborini jalb etish uchun hushtak bilan qoʻshimcha ishora beriladi.

41. Svetofor (reversivdan tashqari)ning yoki tartibga soluvchining taqiqlovchi ishorasida haydovchilar transport vositalarini toʻxtash chizigʻi (5.33 yoʻl belgisi) oldida (bunda transport vositasining eng oldingi nuqtasi toʻxtash chizigʻi ustiga chiqib ketmasligi kerak), bunday chiziq boʻlmaganda esa:

chorrahada qatnov qismi bilan kesishgan joyida, piyodalarga (ushbu Qoidalarning 102-bandini hisobga olgan holda) xalaqit bermasdan;

temir yoʻl kesishmasi oldida ushbu Qoidalarning 119-bandiga muvofiq;

boshqa joylarda svetofor yoki tartibga soluvchining oldida, harakatlanishiga ruxsat berilgan transport vositalari va piyodalarga xalaqit bermagan holda toʻxtashi kerak.

42. Svetoforning yashil ishorasidan keyin sariq ishora yonganda yoki tartibga soluvchining qoʻli yuqoriga koʻtarilganda, Qoidalarning 41-bandida nazarda tutilgan joylarda keskin tormoz bermasdan toʻxtashga ulgura olmaydigan haydovchilarga harakatlanishni davom ettirishga ruxsat etiladi.

Ushbu ishoralar berilganda, qatnov qismida boʻlgan piyodalar uni boʻshatishlari, agar buning iloji boʻlmasa, qarama-qarshi yoʻnalishlardagi transport oqimlarini ajratuvchi chiziqda toʻxtashlari kerak.

43. Tartibga soluvchining ishoralari va koʻrsatmalari svetofor ishoralari, yoʻl belgilari va chiziqlari talablariga zid boʻlgan hollarda haydovchi, velosipedchi, individual harakatlanish vositasini boshqargan shaxs va piyodalar tartibga soluvchining ishoralari va koʻrsatmalariga amal qilishlari kerak.

Svetofor ishoralari imtiyoz belgilari talablariga zid boʻlgan hollarda haydovchilar svetofor ishoralariga amal qilishlari kerak.

Agar svetoforning ishoralari ishlamayotgan boʻlsa, haydovchi boshqa (koʻndalang) yoʻnalishdagi svetofor ishoralari ishlamayotganligiga ishonch hosil qilganidan soʻnggina harakat xavfsizligini taʼminlagan holda harakatni davom ettirishi lozim.

8-bob. Ogohlantiruvchi va avariya (xavf-xatar) ishoralari

44. Quyidagilar ogohlantiruvchi ishoralar hisoblanadi:

burilishni koʻrsatadigan miltillovchi chiroq yoki qoʻl bilan beriladigan ishoralar;

toʻxtash fara chirogʻi;

tovushli ishoralar;

fara chiroqlarining yoqib oʻchirilishi;

sutkaning yorugʻ vaqtida yaqinni yorituvchi fara chiroqlarini yoqilishi.

45. Haydovchi harakatlanishni boshlashdan, qayta tizilishdan, burilish (qayrilib olish)dan va toʻxtashdan oldin tegishli yoʻnalishni koʻrsatuvchi yorugʻlik ishoralarini yoqishi, ular boʻlmaganda yoki ishlamaganda qoʻl bilan ishoralar berishi shart.

Chapga burilish (qayrilib olish)ni bildiruvchi ishoraga chap qoʻlni yonga uzatish yoki oʻng qoʻlni tirsakdan toʻgʻri burchak ostida bukib, yuqoriga koʻtarish mos keladi.

Oʻngga burilish (qayrilib olish)ni bildiruvchi ishoraga oʻng qoʻlni yonga uzatish yoki chap qoʻlni tirsakdan toʻgʻri burchak ostida bukib, yuqoriga koʻtarish mos keladi.

Toʻxtash ishorasi chap yoki oʻng qoʻlni yuqoriga koʻtarib beriladi.

46. Burilish koʻrsatkichi yoki qoʻl bilan berilayotgan ishora manyovrni bajarishdan oldinroq berilishi va uni tugallagach, darhol toʻxtatilishi kerak (qoʻl bilan berilayotgan ishorani manyovrni bevosita bajarishdan oldin tugallash mumkin).

Beriladigan ishoralar yoʻl harakatining boshqa ishtirokchilarini chalgʻitmasligi kerak.

Ogohlantiruvchi ishora berish haydovchiga oldin oʻtish huquqini bermaydi va uni zaruriy ehtiyot choralarini koʻrish masʼuliyatidan ozod etmaydi.

47. Haydovchi harakat yoʻnalishini oʻzgartirish haqidagi ogohlantiruvchi ishorani berishdan oldin orqadan kelayotgan, uni quvib oʻtishni yoki oʻzib ketishni boshlagan va boshqa harakat ishtirokchilariga xalaqit bermayotganligiga ishonch hosil qilishi kerak.

48. Tovushli ishoralar faqat quyidagi hollarda qoʻllanilishi mumkin:

aholi punktlaridan tashqarida boshqa haydovchilarni quvib oʻtish haqida ogohlantirish uchun;

zarur boʻlgan hollarda yoʻl-transport hodisasining oldini olish uchun.

Yuqorida koʻrsatilgan hollardan tashqari tovushli ishoralardan foydalanish taqiqlanadi.

49. Quvib oʻtish haqida tovushli ishora oʻrniga yoki u bilan birga fara chiroqlarini yoqib-oʻchirib, ogohlantirish ishorasini ham berish mumkin.

50. Burilishni koʻrsatuvchi barcha yorugʻlik ishoralarining bir vaqtda miltillashi avariya (xavf-xatar) ishorasi hisoblanadi.

Avariya ishorasi quyidagi hollarda yoqilishi kerak:

yoʻl-transport hodisasi sodir boʻlganda;

toʻxtash taqiqlangan joylarda majburiy toʻxtaganda;

fara chiroqlari yorugʻligi haydovchining koʻzini qamashtirganda;

shatakka olishda (shatakka olingan mexanik transport vositasida);

“Bolalarni tashish” taniqlik belgilariga ega boʻlgan transport vositasiga bolalar chiqayotganda va undan tushayotganda.

Transport vositasi xavf tugʻdirishi mumkin boʻlgan boshqa hollarda ham haydovchi yoʻl harakati ishtirokchilarini ogohlantirish maqsadida avariya ishorasini yoqishi kerak.

51. Transport vositasi toʻsatdan toʻxtab qolganda, zudlik bilan avariya yorugʻlik ishorasini yoqish, agar u ishlamasa, avariya sababli toʻxtash belgisini darhol oʻrnatish kerak. Avariya sababli toʻxtash belgisi quyidagi hollarda qoʻllaniladi:

yoʻl-transport hodisasi sodir boʻlganda;

toʻxtash taqiqlangan joylarda va koʻrinishi cheklangan joylarda majburiy toʻxtaganda;

Ushbu belgi boshqa haydovchilarni xavfli vaziyat haqida oʻz vaqtida ogohlantirish imkonini beradigan masofada oʻrnatilishi kerak. Bu masofa aholi punktlarida transport vositasidan 15 metr, aholi punktlaridan tashqaridagi joylarda esa 30 metrdan kam boʻlmasligi kerak.

52. Shatakka olingan mexanik transport vositasida avariya yorugʻlik ishoralari boʻlmasa yoki ular ishlamasa, uning orqa qismiga avariya sababli toʻxtash belgisi oʻrnatilishi kerak.

9-bob. Harakatlanishni boshlash, manyovr qilish

53. Haydovchi harakatlanishni boshlash, manyovr qilish (qayta tizilish, burilish, qayrilib olish, quvib oʻtish va aylanib oʻtish) va toʻxtashdan oldin bajarilayotgan manyovr boshqa yoʻl harakati ishtirokchilarini harakatlanishiga xavf tugʻdirmasligi kerak.

54. Haydovchi yondosh hududdan yoʻlga chiqayotganda unda harakatlanayotgan piyodalar va transport vositalariga, shuningdek, yoʻldan chiqishda harakatlanish yoʻnalishini kesib oʻtayotgan piyodalar va velosipedchilarga yoʻl berishi kerak.

55. Haydovchi qayta tizilishda harakatlanish yoʻnalishini oʻzgartirmasdan harakatlanayotgan yoʻlakay transport vositalariga yoʻl berishi kerak.

Bir yoʻnalishda harakatlanayotgan transport vositalari bir vaqtda qayta tizilayotganda, haydovchi oʻng tomondagi transport vositasiga yoʻl berishi kerak.

56. Aylanma harakatlanish tashkil qilingan chorrahalarga kirish uchun burilishdan boshqa barcha hollarda, haydovchi oʻngga, chapga burilishi yoki qayrilib olishdan oldinroq shu yoʻnalishda harakatlanishi uchun moʻljallangan qatnov qismining eng chetki holatni egallashi shart.

Agar 5.8.1 yoki 5.8.2 yoʻl belgilari yoxud 1.18 yoʻl chizigʻi bilan boshqa harakatlanish tartibi oʻrnatilmagan boʻlsa, qatnov qismining oʻrtasida u bilan bir sathda joylashgan bir yoʻnalishdagi tramvay izidan chapga burilish va qayrilib olishga ruxsat etiladi. Biroq, bu tramvay harakatiga xalaqit bermasligi kerak.

57. Burilishni shunday amalga oshirish kerakki, bunda qatnov qismlarining kesishmasidan chiqayotgan transport vositasi qarama-qarshi yoʻnalishdagi harakatlanish tomoniga oʻtib ketmasligi kerak.

Oʻngga burilishda transport vositasi iloji boricha qatnov qismining oʻng chetiga yaqinroqda harakatlanishi kerak.

58. Agar transport vositasi oʻzining gabaritlari (eng katta tashqi oʻlchamlari) yoki boshqa sabablarga koʻra (eng chekka tasmalardagi tirbandliklar bundan mustasno) Qoidalarning 56-bandi talablariga muvofiq burilishni bajara olmasa, harakat xavfsizligini taʼminlagan holda, boshqa transport vositalariga xalaqit bermasdan, talablardan chetga chiqishiga yoʻl qoʻyiladi.

59. Relssiz transport vositasining haydovchisi chorrahadan tashqarida chapga burilish yoki qayrilib olishda qarama-qarshi yoʻnalishdan harakatlanayotgan transport vositalariga va bir yoʻnalishdagi tramvayga yoʻl berishi shart.

Chorrahadan tashqarida qayrilib olishda, agar qatnov qismining kengligi manyovrni chetki chap holatdan bajarish uchun yetarli boʻlmasa, uni qatnov qismining oʻng chetidan (oʻng yoʻl yoqasidan) amalga oshirishga yoʻl qoʻyiladi. Bu holda haydovchi shu yoʻnalishdagi va qarama-qarshi yoʻnalishdagi transport vositalariga yoʻl berishi shart.

60. Transport vositalarining harakatlanish yoʻnalishlari kesishganda va oʻtish navbati Qoidalarda nazarda tutilmagan hollarda, haydovchi oʻng tomondan yaqinlashayotgan transport vositasiga yoʻl berishi kerak.

61. Sekinlashish boʻlagi bor boʻlgan yoʻlda burilmoqchi boʻlgan haydovchi oʻz vaqtida ushbu tasmaga qayta tizilishi va tezlikni faqat unda kamaytirishi kerak.

Yoʻlga chiqish joyida tezlashish boʻlagi boʻlsa, haydovchi unda harakatlanishi va qoʻshni tasmada harakatlanayotgan transport vositalariga yoʻl berib, transport oqimiga qoʻshilishi kerak.

62. Quyidagi joylarda qayrilib olish taqiqlanadi:

piyodalarning oʻtish joylarida;

tunnellarda;

koʻpriklar, yoʻl oʻtkazgichlar, estakadalar va ularning ostida (tegishli yoʻl belgilari bilan bunday manyovrni bajarish ruxsat berilgan yoʻl qismlari bundan mustasno);

temir yoʻl kesishmalarida;

yoʻlning koʻrinishi biror-bir yoʻnalishda 100 metrdan kam boʻlgan joylarda.

63. Transport vositasini orqaga harakatlantirishda haydovchi yoʻl harakati xavfsizligini taʼminlashi va yoʻl harakatining boshqa ishtirokchilariga xalaqit bermasligi shart. Zarurat tugʻilganda haydovchi boshqa shaxslarning yordamidan foydalanishi kerak.

Orqaga harakatlanish chorrahalarda va ushbu Qoidalarning 62-bandiga muvofiq qayrilib olish mumkin boʻlmagan joylarda taqiqlanadi.

10-bob. Yoʻlning qatnov qismida transport vositalarining joylashuvi

64. Relssiz transport vositalari harakatlanadigan tasmalar soni chiziqlar va (yoki) 5.8.1, 5.8.2, 5.8.7, 5.8.8 yoʻl belgilari bilan belgilanadi. Bunday chiziqlar yoki yoʻl belgilari boʻlmasa, haydovchilar harakatlanish tasmalari sonini, qatnov qismining kengligini, transport vositalari orasidagi zarur yonlama oraliq masofani va ularning gabarit oʻlchamlarini hisobga olgan holda oʻzlari aniqlaydilar. Bunda harakatlanish ikki tomonlama boʻlgan yoʻl qatnov qismining chap tomondagi yarmi, qatnov qismining joylardagi kengayishlari (sekinlashish va tezlashish tasmalari, balandlikka koʻtarilishdagi qoʻshimcha tasmalar, yoʻnalishli transport vositalarining toʻxtash joylaridagi kengayishlar)ni hisobga olmagan holda, qarama-qarshi yoʻnalishda harakatlanish uchun moʻljallangan deb hisoblanadi.

Tramvay yoʻli, ajratuvchi tasma, uzluksiz 1.1, 1.3 yoʻl chiziqlar yoki uzuq-uzuq tomoni chapda joylashgan 1.11 yoʻl chizigʻi bilan ajratilgan yoʻllarda qarama-qarshi yoʻnalishga chiqish taqiqlanadi.

65. Toʻrt va undan ortiq tasmali, harakat ikki tomonlama boʻlgan yoʻllarda qarama-qarshi yoʻnalishda harakatlanish uchun moʻljallangan tasmalarga chiqish taqiqlanadi.

66. Harakat ikki tomonlama boʻlgan va chiziqlar bilan belgilangan (1.9 yoʻl chizigʻi bilan belgilanganidan tashqari) uchta tasmali yoʻllarda, ikki yoʻnalishda harakatlanish uchun moʻljallangan oʻrta qatorga faqat quvib oʻtish, aylanib oʻtish, chapga burilish va qayrilib olish uchungina chiqishga ruxsat etiladi. Qarama-qarshi yoʻnalishda harakatlanish uchun moʻljallangan chetki chap qatorni egallash taqiqlanadi.

67. Aholi punktlaridan tashqaridagi yoʻllarda hamda aholi punktlarida ayrim turdagi transport vositalari uchun ushbu Qoidalarda belgilangandan yuqori tezlikda harakatlanish ruxsat etilgan yoʻl qismlarida haydovchilar transport vositalarini mumkin qadar qatnov qismining oʻng chetiga yaqinroq olib harakatlanishlari kerak. Oʻng tasmalar boʻsh boʻlganda chap tasmalarni egallash taqiqlanadi.

Aholi punktlarida ushbu bandning birinchi xatboshi va ushbu Qoidalarning 69, 123 va 161-bandlaridagi talablarni hisobga olgan holda, haydovchilar oʻzlariga qulay boʻlgan harakatlanish boʻlagidan foydalanishlari mumkin. Harakatlanish serqatnovligi sababli boshqa tasmalar band boʻlganda harakatlanish qatorini faqat oʻngga yoki chapga burilish, qayrilib olish, toʻxtash yoki toʻsiqni aylanib oʻtish uchun oʻzgartirishga ruxsat etiladi.

Biroq, bir yoʻnalishdagi uch va undan ortiq tasmali har qanday yoʻlda chetki chap qatorni harakat serqatnovligi sababli boshqa boʻlaklar band boʻlgan hollarda, shuningdek, quvib oʻtish, chapga burilish yoki qayrilib olishga, yuk avtomobillariga faqat chapga burilish yoki qayrilib olish uchun chetki chap qatorni egallashga ruxsat etiladi.

Boshqa hollarda yuk avtomobillariga yoʻlning chetki chap qatorida harakatlanish taqiqlanadi.

Harakat bir tomonlama boʻlgan yoʻlning chap boʻlagida toʻxtash va toʻxtab turish ushbu Qoidalarning 88-bandiga muvofiq amalga oshiriladi.

68. Tezligini soatiga 40 kilometrdan oshirishi mumkin boʻlmagan yoki texnik sabablarga koʻra tezligini bundan oshira olmaydigan transport vositalari aylanib oʻtish, quvib oʻtish, chapga burilish yoki qayrilib olish uchun qayta tizilishdan yoki ruxsat etilgan hollarda yoʻlning chap tomonida toʻxtashdan boshqa hollarda faqat chetki oʻng qatorida harakatlanishlari kerak.

69. Bir yoʻnalishdagi qatnov qismining chap tomonida u bilan bir sathda joylashgan tramvay yoʻlidan, shu yoʻnalishdagi boshqa tasmalar band boʻlganda harakatlanishga, shuningdek, aylanib oʻtishga, chapga burilish va qayrilib olishga ushbu Qoidalarning 56-bandini hisobga olgan holda ruxsat etiladi. Biroq bu tramvayga xalaqit bermasligi kerak. Qarama-qarshi yoʻnalishdagi tramvay yoʻlidan harakatlanish taqiqlanadi.

Agar chorrahadan oldin 5.8.1 yoki 5.8.2 yoʻl belgilari oʻrnatilgan boʻlsa, chorrahadan oʻtishda tramvay yoʻllaridan harakatlanish taqiqlanadi.

70. Agar qatnov qismi yoʻl chiziqlari bilan tasmalarga ajratilgan boʻlsa, transport vositalarining harakatlanishi qatʼiy ravishda belgilangan tasmalarda amalga oshirilishi kerak. Faqat qayta tizilishda uzuq-uzuq chiziqlarni bosib oʻtishga ruxsat etiladi.

71. Reversiv harakatlanishli yoʻlga burilishda haydovchi transport vositasini shunday boshqarishi kerakki, bunda transport vositasi qatnov qismlari kesishmasidan chiqishda chetki oʻng qatorni egallashi kerak. Shu yoʻnalishdagi boshqa tasmalardan ham harakatlanish ruxsat etilganiga ishonch hosil qilingandan keyingina haydovchiga qayta tizilishga ruxsat etiladi.

72. Qoidalarning 88, 166-bandlarida koʻzda tutilganlardan boshqa hollarda transport vositalarining ajratuvchi mintaqalar, yoʻl yoqalari, trotuarlar, piyodalar yoʻlkalarida, velosiped yoʻlkalari, velosipedchilar uchun tasmalar, piyodalar va velosipedchilarning birga va yashil hudud maydonlarida mexanik transport vositalarining harakatlanishi taqiqlanadi.

Bu joylarda yoʻldan foydalanish va kommunal xizmat mashinalarining harakatlanishiga, shuningdek, bevosita yoʻl yoqalari, trotuarlar yoki piyodalar yoʻlkalari oldida joylashgan savdo shoxobchalari, korxonalar va boshqa inshootlarga yuk olib kirish uchun boshqa imkoniyati boʻlmagan transport vositalariga yaqin yoʻldan kirishga ruxsat etiladi. Bunda harakatlanish xavfsizligi taʼminlangan boʻlishi shart.

73. Haydovchi oʻzidan oldinda harakatlanayotgan transport vositasi keskin tormoz berganda, toʻqnashib ketmaslik kafolatini beradigan darajadagi oraliq masofani, shuningdek, yoʻl harakati xavfsizligini taʼminlaydigan yonlama oraliq masofani saqlashi kerak.

74. Aholi yashash joylaridan tashqaridagi ikki tomonlama harakat tashkil etilgan ikki tasmali yoʻllarda tezligini soatiga 50 kilometrdan oshirishi mumkin boʻlmagan, shuningdek, uzunligi 7 metrdan ortiq boʻlgan transport vositalarining (transport vositalarining tarkibi) haydovchilari oʻzi va oldida harakatlanayotgan transport vositasi orasida, ularni quvib oʻtayotgan transport vositalari oldin egallagan qatoriga bemalol qayta tizilishi uchun imkon beradigan masofani saqlashlari kerak.

Quvib oʻtish taqiqlangan yoʻllarda, shuningdek, transport vositalarining tashkiliy jamlanmasi tarkibida va serqatnov boʻlgan yoʻllarda harakatlanayotganda ushbu talabga amal qilinmaydi.

75. Agar biror toʻsiq sababli qarama-qarshi yoʻnalishlarda harakatlanish qiyin boʻlsa, toʻsiq oʻz tomonida boʻlgan haydovchi yoʻl berishi kerak.

76. Agar yoʻl belgilari va chiziqlari boshqa yoʻnalishni koʻrsatmagan boʻlsa, haydovchilar ajratuvchi boʻlagi boʻlmagan ikki tomonlama harakat tashkil etilgan yoʻllardagi xavfsizlik orolchalari, ustunchalar va yoʻl inshooti qismlari (koʻprik, yoʻl oʻtkazgich ustunlari va shunga oʻxshashlar)ni oʻng tomondan aylanib oʻtishlari kerak.

11-bob. Harakatlanish tezligi

77. Haydovchi harakatlanishning serqatnovligini, transport vositasining va yukning xususiyati hamda holatini, yoʻl va ob-havo sharoitini, shuningdek, harakatlanish yoʻnalishidagi koʻrinishni hisobga olib transport vositasini belgilangan tezlikdan oshirmagan holda xavfsizlikni taʼminlovchi tezlik bilan boshqarishi kerak.

Tezlik haydovchiga ushbu Qoidalar talablarini bajarish uchun transport vositasining harakatlanishini doimiy nazorat qilib borish imkoniyatini berishi kerak.

Haydovchi transport vositasini boshqarish paytida aniqlay olishi mumkin boʻlgan xavf yuzaga kelsa, u transport vositasining tezligini toʻliq toʻxtashni taʼminlaydigan darajada kamaytirishi yoki toʻsiqni boshqa harakat ishtirokchilari uchun xavf tugʻdirmagan holda aylanib oʻtish choralarini koʻrishi kerak.

78. Aholi punktlarida transport vositalarining tezligini soatiga 70 kilometrdan, tegishli yoʻl belgilari oʻrnatilgan maktab va maktabgacha taʼlim tashkilotlariga yetmasdan va oʻtib ketib 300 metrdan kam masofada soatiga 30 kilometrdan, turar joy dahalari va yondosh hududlarda (uy-joy binolari orasidagi yer uchastkasida) esa soatiga 20 kilometrdan oshirmasdan harakatlanishga ruxsat etiladi.

Nukus va Toshkent shaharlarida, viloyatlar va tumanlarning markazlarida, shuningdek shaharlar hududlarida transport vositalarining tezligini soatiga 60 kilometrdan oshirmasdan harakatlanishga ruxsat etiladi.

79. Aholi punktlaridan tashqarida:

yengil avtomobillarga va ruxsat etilgan toʻliq vazni 3,5 tonnadan oshmaydigan yuk avtomobillariga tezlikni soatiga 100 kilometrdan oshirmasdan;

shaharlararo qatnaydigan avtobuslarga va mikroavtobuslarga tezlikni soatiga 90 kilometrdan oshirmasdan;

boshqa avtobuslar, tirkamali yengil avtomobillar, mototsikllar, elektromototsikllar ruxsat etilgan toʻliq vazni 3,5 tonnadan ortiq boʻlgan yuk avtomobillariga tezlikni soatiga 80 kilometrdan oshirmasdan;

tirkamali yuk avtomobillariga tezlikni soatiga 70 kilometrdan oshirmasdan harakatlanish ruxsat etiladi.

80. Har qanday yoʻllarda:

yukxonasida odam tashiyotgan yuk avtomobillariga tezlikni soatiga 60 kilometrdan oshirmasdan;

bolalar guruhini tashkiliy tashiyotgan transport vositalariga tezlikni soatiga 60 kilometrdan oshirmasdan;

mexanik transport vositalarini shatakka olgan transport vositalariga tezlikni soatiga 50 kilometrdan oshirmasdan;

xavfli, ogʻir vaznli va katta oʻlchamli yuklarni tashiyotgan, tashkiliy jamlanmada harakatlanayotgan transport vositalariga DYHXX bilan kelishilgan tezlikdan oshirmasdan harakatlanishga ruxsat etiladi.

Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari DYHXX bilan kelishilgan holda, yoʻl sharoitlari yuqori va kichik tezlikda xavfsiz harakatlanishni taʼminlaydigan hollarda, yoʻllarning ayrim qismlari yoki harakatlanish tasmalarida harakatlanish tezligini oshirishga yoki kamaytirishga (tegishli yoʻl belgilari oʻrnatib) ruxsat berish masalasini tasdiqlash uchun Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, xalq deputatlari viloyatlar va Toshkent shahar Kengashlariga kiritadi.

81. Haydovchiga quyidagilar taqiqlanadi:

tezlikni mazkur transport vositasining texnik tavsifnomasida koʻrsatilgan eng yuqori tezlikdan oshirish;

tezlikni transport vositasiga oʻrnatilgan “Tezligi cheklangan” taniqlik belgisida koʻrsatilganidan oshirish;

zaruriyat boʻlmaganda juda past tezlikda harakatlanib, boshqa transport vositalariga xalaqit berish;

yoʻl-transport hodisasining oldini olish zarurati boʻlmaganda, keskin tormoz berish.

12-bob. Quvib oʻtish

82. Quvib oʻtishni boshlashdan oldin haydovchi chapga burilishni bildiruvchi ishorasini yoqib:

oʻzi oʻtmoqchi boʻlgan harakatlanish boʻlagi quvib oʻtish uchun yetarlicha masofada boʻsh ekanligiga, quvib oʻtish jarayonida harakatlanishga xavf tugʻdirmasligiga va boshqa harakat ishtirokchilariga xalaqit bermasligiga;

shu tasmada orqada harakatlanayotgan transport vositasi quvib oʻtishni boshlamaganligiga;

oldinda harakatlanayotgan transport vositasi quvib oʻtish, chapga burilish (qayta tizilish) ishorasini bermayotganligiga;

quvib oʻtishni tugallayotganda quvib oʻtilayotgan transport vositasiga xalaqit bermasdan ilgari egallagan qatorga qaytib oʻta olishiga ishonch hosil qilishi shart.

83. Bir yoʻnalishda harakatlanayotgan relssiz transport vositalarini har ikki tomonidan oʻzib ketishga ruxsat beriladi. Biroq chapga burilish ishorasini berib, burilishga kirishgan transport vositasini oʻzib ketish oʻng tomondan amalga oshiriladi.

84. Quvib oʻtilayotgan transport vositasining haydovchisiga harakatlanish tezligini oshirish yoki boshqa xatti-harakatlar bilan quvib oʻtishga toʻsqinlik qilish taqiqlanadi.

85. Quvib oʻtishni tugallagandan soʻng haydovchi ilgari egallagan harakatlanish yoʻnalishiga qaytishi shart.

86. Quvib oʻtish quyidagi hollarda taqiqlanadi:

tartibga solingan chorrahalarda;

tartibga solinmaydigan chorrahalarda asosiy hisoblanmaydigan yoʻllarda harakatlanishda;

koʻpriklarda, yoʻl oʻtkazgichlarda, estakadalarda va ularning ostida;

piyodalar oʻtish joylarida;

temir yoʻl kesishmalarida va ulargacha 100 metrdan kam masofa qolganda;

quvib yoki aylanib oʻtayotgan transport vositalarini;

tepalikning oxirida va yoʻlning koʻrinishi cheklangan joylarida;

3.20 va 3.22 yoʻl belgilari taʼsir oraligʻida.

87. Aholi punktlaridan tashqaridagi yoʻllarda sekin harakatlanadigan, katta hajmli yoki katta hajmli yuk tashiyotgan transport vositasini quvib oʻtish qiyin boʻlgan hollarda uning haydovchisi ushbu transport vositasini iloji boricha yoʻlning oʻng tomoniga olishi, zarur boʻlganda esa orqasida toʻplanib qolgan transport vositalarini oʻtkazib yuborish uchun toʻxtashi kerak.

13-bob. Toʻxtash va toʻxtab turish

88. Transport vositalariga yoʻlning oʻng tomonida yoʻl yoqasida, u boʻlmaganda esa qatnov qismining chetida va Qoidalarning 89-bandida koʻrsatilgan hollarda trotuarda toʻxtash va toʻxtab turishga ruxsat etiladi.

Aholi punktlarida oʻrtada tramvay yoʻli boʻlmagan, har yoʻnalishda bittadan tasmasi boʻlgan, shuningdek bir tomonlama harakat tashkil etilgan yoʻllarda yoʻlning chap tomonida toʻxtash va toʻxtab turishga ruxsat etiladi.

Ruxsat etilgan toʻliq vazni 3,5 tonnadan koʻp boʻlgan yuk transport vositalari bir tomonlama harakatli yoʻllarning chap tomonida faqat yuk ortish va tushirish uchun toʻxtashlari mumkin.

89. Transport vositalarini yoʻlning qatnov qismida bir qator qilib, qatnov qismi chetiga yoʻl harakatining boshqa ishtirokchilariga xalaqit bermaslik sharti bilan faqat parallel ravishda, kajavasi boʻlmagan ikki gʻildirakli transport vositalarini ikki qator qilib qoʻyishga ruxsat etiladi.

Qatnov qismining ayrim kengaytirilib qatnov qismidan ajratilgan joylarida yoʻl harakatining boshqa ishtirokchilariga xalaqit bermaslik sharti bilan boshqacha tartibda qoʻyishga ham ruxsat etiladi.

Qatnov qismiga chegaradosh trotuar chetida faqat yengil avtomobillar, mototsikllar, elektromototsikllar, mopedlar, skuterlar, kichik hajmdagi mototransport vositalari, velosipedlar va individual harakatlanish vositalariga toʻxtab turishga 5.15 yoʻl belgisi bilan birga 7.6.2, 7.6.3, 7.6.6 — 7.6.9 qoʻshimcha axborot belgilaridan biri oʻrnatilgan joylarda ruxsat etiladi.

90. Aholi punktlaridan tashqarida tunab qolish, dam olish yoki boshqa maqsadlarda uzoq vaqt toʻxtab turishga faqat buning uchun koʻzda tutilgan maydonchalarda yoki yoʻldan tashqarida ruxsat etiladi.

91. Quyidagilarda toʻxtash taqiqlanadi:

tramvay yoʻllarida, shuningdek, bevosita ularga yaqinroqda tramvaylar harakatlanishiga xalaqit beradigan hollarda;

temir yoʻl kesishmalarida;

tunnellarda;

bir yoʻnalishda harakatlanish uchun uchtadan kam tasmaga ega boʻlgan koʻprik, yoʻl oʻtkazgich va estakadalarning ustida;

koʻprik, yoʻl oʻtkazgich va estkadalarning ostida (tegishli yoʻl belgilari bilan toʻxtab turish ruxsat berilgan yoʻl qismlari bundan mustasno);

boshqa transport vositalarining harakatlanishiga toʻsqinlik qilgan holda yoʻlning qatnov qismlarida;

toʻxtagan transport vositasi bilan boʻylama sidirgʻa chiziq (qatnov qismining chetini belgilovchi chiziqdan tashqari), ajratuvchi mintaqa yoki qatnov qismining qarama-qarshi cheti orasidagi masofa 3 metrdan kam boʻlgan joylarda;

piyodalar oʻtish joylarida va ulardan oldin 10 metrdan kam masofa qolganda;

velosiped yoʻlkasi bilan kesishuvda va ulardan oldin 10 metrdan kam masofa qolganda;

velosipedchilar uchun tasmada (odam tushirish va odam mindirish bundan mustasno);

qatnov qismida koʻrinish masofasi 100 metrdan kam boʻlgan yoʻl doʻngliklari yaqinida va xavfli burilishlarda;

qatnov qismi kesishmalarida va kesishayotgan qatnov qismi chetiga 30 metrdan kam masofada (uch tomonlama kesishadigan chorrahalarda yondan tutashgan yoʻlning sidirgʻa chiziq yoki ajratuvchi mintaqa bilan ajratilgan qarama-qarshi tomoni bundan mustasno);

bekat maydonchalarida, yoʻnalishli transport vositalari toʻxtash joylarida, jumladan, 1.17 chizigʻi bilan belgilangan, ular boʻlmaganda esa yoʻnalishli transport vositalari toʻxtash joyi belgilari va bekatdan harakatlanish yoʻnalishi boʻylab (yetmasdan va oʻtib ketib) 15 metrdan kam masofada (yoʻnalishli transport vositalari harakatiga xalaqit bermasa yoʻlovchilarni chiqarish yoki tushirish uchun toʻxtash bundan mustasno);

transport vositasi svetofor ishoralari, yoʻl belgilarini boshqa haydovchilardan toʻsib qoʻyadigan, boshqa transport vositalarining harakatlanishiga (kirish va chiqishiga) imkon qoldirmaydigan yoki piyodalarning harakatiga xalaqit beradigan joylarda;

transport vositalarining qayrilib olish joylarida va unga 30 metr yetmasdan yoki oʻtib;

3.27 yoʻl belgisi yoki 1.4 yoʻl chizigʻi taʼsiri oraligʻida.

5.15 va 7.17 yoʻl belgilari yoki 1.24 yoʻl chizigʻining birgalikdagi taʼsiri oraligʻida, nogironligi boʻlgan shaxslar tomonidan boshqariladigan transport vositalari bundan mustasno.

92. Quyidagilarda toʻxtab turish taqiqlanadi:

toʻxtash taqiqlangan joylarda;

aholi punktlaridan tashqarida 2.1 yoʻl belgisi bilan belgilangan yoʻllarning qatnov qismida;

temir yoʻl kesishmalarining (har ikkala tomonida) 50 metr yaqinida;

3.27 — 3.30 yoʻl belgilari yoki 1.4, 1.10 yoʻl chiziqlari taʼsiri oraligʻida;

yuk avtomobillarining tungi vaqtlarda yoʻl chetida yoʻl harakatining boshqa ishtirokchilariga xavf tugʻdiradigan holatda toʻxtab turishi, yoxud tashlab ketilishi;

5.15 va 7.17 yoʻl belgilari yoki 1.24 yoʻl chizigʻining birgalikdagi taʼsiri oraligʻida, nogironligi boʻlgan shaxslar tomonidan boshqariladigan transport vositalari bundan mustasno.

93. Toʻxtash taqiqlangan joylarda majburiy toʻxtaganda, haydovchi transport vositasini yoʻlning chetiga olib chiqish va ushbu joydan olib ketishning barcha choralarini koʻrishi shart.

94. Agar yoʻl harakatining boshqa ishtirokchilariga xalaqit beradigan boʻlsa yoki xavf tugʻdirsa, transport vositasining eshiklarini ochish taqiqlanadi.

95. Transport vositasining oʻz-oʻzidan harakatlanib ketishini yoki oʻzi yoʻqligida undan foydalanishni istisno qiladigan zarur ehtiyot choralarini koʻrgandan keyingina haydovchi oʻz joyini tashlab ketishi yoki transport vositasini qoldirishi mumkin.

14-bob. Chorrahalarda harakatlanish

96. Chapga yoki oʻngga burilayotgan haydovchi kesishayotgan yoʻlning qatnov qismidan oʻtayotgan piyoda(lar)ga, shuningdek velosiped yoʻlkasidan yoʻlni kesib oʻtayotgan velosipedchi(lar)ga va individual harakatlanish vositalarini boshqarayotgan shaxs(lar)ga yoʻl berishi kerak.

97. Haydovchi tirbandlik tufayli majburiy toʻxtab, koʻndalang yoʻnalishdagi transport vositalarining harakatlanishiga toʻsqinlik tugʻdiradigan boʻlsa, chorrahaga kirishi, agar toʻxtash chizigʻi yoki 5.33 yoʻl belgisidan oʻtib boʻlgan haydovchiga esa qatnov qismlari kesishmasiga kirishi taqiqlanadi.

98. Harakatlanish navbati svetofor yoki tartibga soluvchining ishoralari bilan boshqariladigan chorraha — tartibga solingan chorraha hisoblanadi.

Miltillovchi sariq ishora yonib-oʻchayotgan, svetoforlar ishlamayotgan yoki tartibga soluvchi boʻlmagan chorraha — tartibga solinmagan chorraha hisoblanadi. Haydovchilar tartibga solinmagan chorrahalardan oʻtish qoidalariga hamda chorrahada oʻrnatilgan imtiyoz belgilariga amal qilishlari shart.

Aylanma harakatlanish chorrahasida harakatlanayotgan transport vositalari aylanaga kirib kelayotgan transport vositalariga nisbatan ustunlikka (imtiyozga) ega.

15-bob. Tartibga solingan chorrahalar

99. Svetoforning ruxsat etuvchi ishorasida chapga burilayotgan yoki qayrilib olayotgan relssiz transport vositasining haydovchisi qarama-qarshi tomondan toʻgʻriga harakatlanayotgan va oʻngga burilayotgan transport vositalariga yoʻl berishi shart. Tramvay haydovchilari ham ushbu Qoidaga amal qilishlari kerak.

100. Svetoforning taqiqlovchi qizil yoki sariq ishorasi bilan bir vaqtda yongan qoʻshimcha tarmoqning koʻrsatkichli yashil ishorasi yoʻnalishida harakatlanayotgan haydovchi boshqa yoʻnalishlardan harakatlanayotgan transport vositalariga yoʻl berishi kerak.

101. Agar svetofor yoki tartibga soluvchining ishoralari tramvay va relssiz transport vositalariga bir vaqtda harakatlanishga ruxsat bersa, harakatlanish yoʻnalishidan qatʼi nazar, tramvay oldin oʻtish huquqiga ega boʻladi.

Svetoforning qizil yoki sariq ishorasi bilan bir vaqtda yongan qoʻshimcha tarmogʻining yoʻnaltirgichli yashil ishorasi yoʻnalishida harakatlanayotgan tramvay boshqa yoʻnalishlarda harakatlanayotgan transport vositalariga yoʻl berishi kerak.

102. Svetoforning ruxsat etuvchi ishorasida chorrahaga kirgan haydovchi undan chiqishda svetofor ishoralaridan qatʼiy nazar, moʻljallangan yoʻnalishda harakatlanishni davom ettirishi kerak. Biroq chorrahada haydovchining harakatlanish yoʻlida joylashgan svetoforlar oldida toʻxtash chiziqlari (yoki 5.33 yoʻl belgisi) boʻlsa, u har bir svetofor ishoralariga amal qilishi shart.

103. Svetoforning ruxsat etuvchi ishorasi yonganda haydovchi chorraha orqali harakatlanishni tugallayotgan transport vositalari va qatnov qismidan tegishli yoʻnalishda oʻtishni tugallayotgan piyoda(lar)ga yoʻl berishi shart.

16-bob. Tartibga solinmagan chorrahalar

104. Teng ahamiyatga ega boʻlmagan yoʻllar kesishgan chorrahada ikkinchi darajali yoʻldan harakatlanayotgan transport vositasining haydovchisi asosiy yoʻldan yaqinlashayotgan transport vositalariga ularning keyingi harakatlanish yoʻnalishidan qatʼiy nazar, yoʻl berishi kerak.

Bunday chorrahalarda tramvay harakatlanish yoʻnalishidan qatʼiy nazar, teng ahamiyatli yoʻlda bir yoʻnalishda yoki qarama-qarshi yoʻnalishda harakatlanayotgan relssiz transport vositalariga nisbatan imtiyozga ega.

105. Teng ahamiyatga ega boʻlgan yoʻllar kesishgan chorrahada relssiz transport vositasining haydovchisi oʻngdan yaqinlashayotgan transport vositalariga yoʻl berishi shart. Bu qoidaga tramvay haydovchilari ham oʻzaro amal qilishlari kerak.

Bunday chorrahalarda keyingi harakat yoʻnalishidan qatʼiy nazar, tramvay relssiz transport vositalariga nisbatan oldin oʻtish huquqiga ega boʻladi.

106. Asosiy yoʻlning yoʻnalishi chorrahada oʻzgarganda, asosiy yoʻlda harakatlanayotgan haydovchilar oʻzaro teng ahamiyatli yoʻllar chorrahasidan oʻtish qoidasiga amal qilishlari kerak.

Ikkinchi darajali yoʻllarda harakatlanayotgan haydovchilar ham oʻzaro shu qoidaga amal qilishlari kerak.

107. Chapga burilishda yoki qayrilib olishda relssiz transport vositasining haydovchisi teng ahamiyatli yoʻldan qarama-qarshi yoʻnalishdan toʻgʻriga yoki oʻngga harakatlanayotgan transport vositalariga yoʻl berishi shart. Bu qoidaga tramvay haydovchilari ham oʻzaro amal qilishlari kerak.

108. Agar haydovchi oʻzi harakatlanayotgan yoʻlning qoplamasi bor-yoʻqligini aniqlay olmasa (qorongʻi vaqt, loy, qor va boshqalar) va imtiyoz belgilari boʻlmasa, unda u oʻzini ikkinchi darajali yoʻlda deb hisoblashi kerak.

17-bob. Piyodalarning oʻtish joylari va yoʻnalishli transport vositalarining bekatlari

109. Tartibga solinmagan piyodalar oʻtish joyiga yaqinlashayotgan transport vositasining haydovchisi qatnov qismining shu yoʻnalishini kesib oʻtayotgan piyoda(lar)ni oʻtkazib yuborish uchun tezligini kamaytirishi yoki toʻxtashi shart.

110. Agar tartibga solinmagan piyodalar oʻtish joyi oldida transport vositasi harakatini sekinlashtirsa yoki toʻxtasa, qoʻshni tasmalarda harakatlanayotgan boshqa haydovchilar bu transport vositasi oldida piyoda(lar) yoʻqligiga ishonch hosil qilganlaridan soʻnggina harakatlanishni davom ettirishlari mumkin.

111. Tartibga solingan piyodalar oʻtish joylarida haydovchilar svetoforning ruxsat etuvchi ishorasi yongan taqdirda ham piyoda(lar)ga qatnov qismini shu yoʻnalishda kesib oʻtishni tugallashiga imkon berishlari kerak.

112. Piyodalar oʻtish joylaridan keyin paydo boʻlgan tirbandlik tufayli haydovchi piyodalar oʻtish joyida toʻxtashga majbur boʻladigan boʻlsa, piyodalar oʻtish joyiga kirish taqiqlanadi.

113. Barcha hollarda, shu jumladan, piyodalar oʻtish joylaridan tashqarida ham haydovchi oq hassa bilan ishora berayotgan koʻzi ojiz piyoda(lar)ni oʻtkazib yuborishi kerak.

114. Agar yoʻlovchilarni tushirish yoki chiqarish qatnov qismida yoki unda joylashgan maydonchada amalga oshirilayotgan boʻlsa, haydovchi bekatda toʻxtagan yoʻnalishli transport vositasi eshiklari tomon borayotgan yoki undan kelayotgan piyoda(lar)ga yoʻl berishi kerak.

115. “Bolalar guruhini tashish” taniqlik belgisi oʻrnatilgan, avariya ishorasi yoqilgan transport vositasi toʻxtaganda, unga yaqinlashayotgan haydovchi harakat tezligini kamaytirishi, zarur boʻlsa, toʻxtashi va bolalarni oʻtkazib yuborishi shart.

171-bob. Yoʻnalishli transport vositalari uchun alohida ajratilgan tasmasi bor yoʻl orqali harakatlanish

1151. Yoʻnalishli transport vositalari uchun alohida ajratilgan tasmasi bor yoʻldan yoʻnalishli jamoat transporti vositalari harakatlanishi mumkin va boshqa transport vositalari ushbu yoʻlakda harakatlanishi taqiqlanadi, bundan tezkor va maxsus xizmatlarning transport vositalari mustasno.

1152. Yoʻnalishli transport vositalari uchun alohida ajratilgan tasmasi bor yoʻlda harakatlanishi taqiqlangan transport vositalari ushbu yoʻldan faqat yondosh hududga kirish yoki chiqish maqsadida yondosh hududning kirish yoki chiqish joyidan 50 metr masofada uzuq-uzuq chiziqli joygacha yoxud yaqin masofadagi uzuq-uzuq chiziqli joygacha harakatlanishi mumkin.​

Bunda transport vositasi mazkur yoʻlakda harakatlanib kelayotgan yoʻnalishli transport vositasi harakatiga toʻsqinlik qilmasligi va unga yoʻl bergandan soʻng yondosh hududga kirish yoki chiqish harakatini amalga oshirishiga ruxsat etiladi.

18-bob. Temir yoʻl kesishmalari orqali harakatlanish

116. Transport vositalarining haydovchilari temir yoʻllarni faqat temir yoʻl kesishmalari orqali poyezd (lokomotiv, drezina)larga yoʻl berib kesib oʻtishlari lozim.

117.Temir yoʻl kesishmasiga yaqinlashib uni kesib oʻtmoqchi boʻlgan haydovchi kesishma navbatchisining koʻrsatmalariga, svetoforlar ishoralariga, yoʻl belgilariga, yoʻl chiziqlariga, shlagbaum holatiga amal qilishi va yaqinlashayotgan poyezd (lokomotiv, drezina) yoʻqligiga ishonch hosil qilish shart.

118. Quyidagi hollarda temir yoʻl kesishmasiga kirish taqiqlanadi:

svetofor ishorasidan qatʼi nazar, shlagbaum yopiq turgan yoki yopila boshlagan holatda, kesishmani toʻsuvchi qurilma koʻtarilib turgan yoki koʻtarila boshlagan holatda;

shlagbaumning holatidan va bor-yoʻqligidan qatʼiy nazar svetoforning taqiqlovchi ishorasida;

kesishma navbatchisining taqiqlovchi ishorasida (navbatchi haydovchiga oldi yoki orqasi bilan turib jezlni, qizil chiroq yoki bayroqchani yuqoriga koʻtarib tursa yoki qoʻllarini yonga uzatsa);

agar kesishmadan keyin, haydovchini kesishmada toʻxtashga majbur qiladigan tirbandlik paydo boʻlsa;

agar koʻrinish chegarasidagi masofada kesishmaga poyezd (lokomotiv, drezina) yaqinlashayotgan boʻlsa.

Bundan tashqari:

kesishma oldida turgan transport vositalarini qarama-qarshi harakatlanish boʻlagiga chiqib aylanib oʻtish;

shlagbaumni oʻzboshimchalik bilan ochish;

transport holatiga keltirilmagan qishloq xoʻjaligi, yoʻl qurilishi, qurilish va boshqa mashina hamda mexanizmlarni kesishma orqali olib oʻtish;

temir yoʻl distansiyasi boshligʻining ruxsatisiz tezligi soatiga 8 kilometrdan kam boʻlgan transport vositalarining harakatlanishi taqiqlanadi.

119. Kesishma orqali harakatlanish taqiqlangan hollarda haydovchi toʻxtash chizigʻi, 2.5 yoʻl belgisi yoki svetofor oldida, ular boʻlmaganda shlagbaumga kamida 5 metr, shlagbaum boʻlmaganda esa birinchi temir yoʻl iziga kamida 10 metr qolganda toʻxtashi kerak.

120. Temir yoʻl kesishmasida majburan toʻxtab qolgan transport vositasining haydovchisi darhol odamlarni tushirish va kesishmani boʻshatish choralarini koʻrishi;

Shu bilan bir vaqtda haydovchi:

imkoniyati boʻlganda, yaqinlashib kelayotgan poyezd mashinistiga toʻxtash ishorasini berish qoidasini tushuntirib, ikki kishini temir yoʻl yoqasi boʻylab ikkala tomonga 1000 metr masofaga (agar bir kishi boʻlsa — uni yoʻl yaxshi koʻrinmaydigan tomonga) yuborishi;

transport vositasi yonida qolishi va umumiy xatar ishorasini berishi;

poyezd koʻringanda toʻxtash ishorasini berib, u kelayotgan tomonga yugurishi kerak.

Toʻxtash ishorasi qoʻlni (kunduzi yorqin mato parchasi yoki aniq koʻrinadigan biror narsa bilan, tunda esa mashʼala yoki chiroq bilan) gir aylantirish orqali beriladi.

Bitta uzun va uchta qisqa tovushli ishoralar umumiy xatar ishorasi hisoblanadi.

19-bob. Avtomagistrallarda harakatlanish

121. Avtomagistrallarda quyidagilar taqiqlanadi:

piyodalar, uy hayvonlari, ot-aravalar, velosipedlar, individual harakatlanish vositalari, skuterlar, mopedlar, kichik hajmdagi mototransport vositalari, traktorlar va oʻziyurar uskunalar, texnik tavsifnomasiga yoki holatiga koʻra tezligi soatiga 40 kilometrdan kam boʻlgan transport vositalarining harakatlanishi;

yuk avtomobillariga yoʻlning chetki chap qatorida harakatlanishi;

5.15 yoki 6.11 yoʻl belgilari bilan belgilangan maxsus toʻxtab turish maydonchalaridan boshqa joylarda toʻxtash;

ajratuvchi boʻlakning texnologik uzilish joylariga kirish va ularda qayrilib olish;

orqaga harakatlanish;

transport vositasini oʻrganish uchun boshqarish.

122. Haydovchi qatnov qismida majburiy toʻxtaganda, transport vositasini ushbu Qoidalarning 8-bobi talablariga muvofiq belgilashi va bunday holatlar uchun moʻljallangan tasmaga (qatnov qismining chetini bildiruvchi chiziqdan oʻngroqda) olib chiqishning barcha choralarini koʻrishi kerak.

20-bob. Turar joy dahalarida harakatlanish

123. Turar joy dahalari (kirish va chiqish 5.38 va 5.39 yoʻl belgilari bilan belgilangan hududlar)da piyodalarga trotuarlar hamda qatnov qismida harakatlanishga ruxsat etiladi. Bunda piyodalar imtiyozga ega boʻladilar, biroq ular transport vositalarining harakatlanishiga asossiz xalaqit bermasliklari kerak.

124. Turar joy dahalarida quyidagilar taqiqlanadi:

mexanik transport vositalarini boshqarishni oʻrgatish;

dvigateli ishlab turgan holda toʻxtab turish;

ruxsat etilgan toʻliq vazni 3,5 tonnadan ortiq boʻlgan yuk avtomobillarining maxsus ajratilgan, yoʻl belgilari va (yoki) yoʻl chiziqlari bilan belgilangan joylardan tashqarida toʻxtab turishi.

125. Turar joy dahalarida haydovchilar piyodalar xavfsizligini, shuningdek, ushbu hududdagi inshoot, qurilma va oʻsimliklarning shikastlanmasligini taʼminlashi zarur.

126. Turar joy dahalaridan chiqishda haydovchilar yoʻl harakatining boshqa ishtirokchilariga yoʻl berishlari kerak.

127. Ushbu bob talablari dahalar va hovli hududlariga (uy-joy binolari orasidagi yer uchastkasiga) ham tegishlidir.

21-bob. Tik balandlik va nishabliklarda harakatlanish

128. Agar yoʻlning 1.13 va 1.14 yoʻl belgilari bilan belgilangan qiyaliklarda, qarama-qarshi yoʻnalishlarda harakatlanishni qiyinlashtiradigan toʻsiq boʻlsa, nishablikka harakatlanayotgan transport vositasining haydovchisi yoʻl berishi kerak.

129. Tik nishablikda, dovonda va 1.13 yoʻl belgisi oʻrnatilgan yoʻl qismida tormoz tizimi ishlamay qolgan transport vositasini toʻxtatish uchun haydovchi uni 5.40 yoʻl belgisi bilan belgilangan avariyali holatlarga moʻljallangan yoʻlga yoʻnaltirish kerak.

130. Yoʻlning 1.13 yoʻl belgisi bilan belgilangan qismida uzatma va ilashish mexanizmi (ssepleniye) ajratilgan holatda harakatlanish taqiqlanadi.

22-bob. Yoʻnalishli transport vositalarining imtiyozlari

131. Tramvay yoʻllari chorrahadan tashqarida qatnov qismini kesib oʻtadigan joylarda tramvay relssiz transport vositalariga nisbatan imtiyozga ega boʻladi (depodan chiqish joylari bundan mustasno).

132. Yoʻnalishli transport vositalarining harakatlanishi uchun 5.9, 5.10.1 — 5.10.3 yoʻl belgilari bilan ajratilgan tasmada boshqa transport vositalarining harakatlanishi va toʻxtashi taqiqlanadi.

Agar 5.9 yoʻl belgisi bilan belgilangan tasma qatnov qismining boshqa tasmalardan uzuq-uzuq chiziq bilan ajratilgan boʻlsa, burilmoqchi boʻlayotgan transport vositalari bu tasmaga qayta tizilishlari kerak.

Shuningdek, bunday joylarda yoʻnalishli transport vositalarining harakatiga xalaqit bermaslik sharti bilan yoʻlga chiqish, qatnov qismining chetki oʻng tomonida yoʻlovchilarni chiqarish va tushirish uchun bu boʻlakka oʻtishga ruxsat etiladi.

133. Haydovchilar aholi punktlarida bekatdan harakatlanishni boshlayotgan avtobus va trolleybuslarga yoʻl berishlari kerak. Oʻz navbatida avtobus va trolleybus haydovchilari oʻzlariga yoʻl berilganligiga ishonch hosil qilganliklaridan keyingina harakatlanishni boshlashlari mumkin.

Yoʻnalishli transport vositalariga bekatlardan tashqari joylarda yoʻlovchi olish va tushirish taqiqlanadi (yoʻnalishli taksilar bundan mustasno).

23-bob. Tashqi yoritish asboblaridan foydalanish

134. Sutkaning qorongʻi vaqtida va yetarlicha koʻrinmaydigan sharoitda, shuningdek yoʻlning yoritilganligidan qatʼi nazar, tunnellarda harakatlanayotgan transport vositasida quyidagi yoritish asboblari yoqilgan boʻlishi kerak:

barcha mexanik transport vositalarida — uzoqni yoki yaqinni yorituvchi fara chiroqlari;

velosipedlarda — fara yoki chiroqlar (agar mavjud boʻlsa);

tirkamalarda va shatakka olingan mexanik transport vositalarida — gabarit fara chiroqlari.

135. Quyidagi hollarda uzoqni yorituvchi fara chiroqlari oʻrniga yaqinni yorituvchi fara chiroqlari yoqilishi kerak:

yoʻl yoritilgan boʻlsa;

qarama-qarshi yoʻnalishdagi transport vositasiga kamida 150 metr masofa qolganda, shuningdek, qarama-qarshi yoʻnalishdagi transport vositasining haydovchisi fara chiroqlarini vaqti-vaqti bilan oʻchirib-yoqib bunga zarurat borligini bildirgan hollarda undan ham koʻproq masofada;

qarama-qarshi va bir yoʻnalishdagi transport vositalari haydovchilarining koʻzini qamashtirishi mumkin boʻlgan boshqa barcha holatlarda.

Koʻzi qamashgan haydovchi avariya ishoralarini yoqishi, harakatlanish boʻlagini oʻzgartirmasdan tezlikni kamaytirishi va toʻxtashi kerak.

136. Sutkaning qorongʻi vaqtida yoʻlning yoritilmagan qismida, shuningdek, yetarlicha koʻrinmaydigan sharoitda toʻxtagan yoki toʻxtab turgan transport vositasida gabarit fara chiroqlari yoqilgan boʻlishi kerak.

Yetarlicha koʻrinmaydigan sharoitda gabarit chiroqlariga qoʻshimcha ravishda yaqinni yorituvchi fara chiroqlari, tumanga qarshi fara chiroqlari va tumanga qarshi orqa fara chiroqlari yoqilishi mumkin.

137. Quyidagi hollarda tumanga qarshi fara chiroqlaridan foydalanish mumkin:

yetarlicha koʻrinmaydigan sharoitda alohida, shuningdek, uzoqni yorituvchi yoki yaqinni yorituvchi fara chiroqlari bilan;

sutkaning qorongʻi vaqtida yoʻlning yoritilmagan qismlarida uzoqni yoki yaqinni yorituvchi fara chiroqlari bilan birga;

ushbu Qoidalarning 138-bandida koʻzda tutilgan holatlarda yaqinni yorituvchi fara chiroqlari oʻrniga.

138. Sutkaning yorugʻ vaqtida quyidagi hollarda yaqinni yorituvchi fara chiroqlari yoqilishi kerak:

transport vositalari tashkiliy jamlanma safida harakatlanayotganda;

yoʻlovchilarni tashiyotgan avtobuslar va yoʻnalishli transport vositalarida;

bolalar guruhini tashkiliy tashishda;

xavfli, katta oʻlchamli va ogʻir vaznli yuklarni tashishda;

mexanik transport vositalarini shatakka olishda (shatakka olib ketayotgan transport vositasida);

kuchli yogʻingarchilik (yomgʻir, qor) sharoitida;

mototsikl, elektromototsikl, skuter va mopedlarda.

139. Konstruksiyasida projektor-fara chiroqlari va izlovchi-fara chiroqlari boʻlgan transport vositalaridan quyidagi hollarda foydalanish mumkin:

aholi punktlaridan tashqarida;

qarama-qarshi yoʻnalishda harakatlanayotgan transport vositalari boʻlmaganda.

Aholi punktlarida esa bunday fara chiroqlaridan foydalanishga faqat ushbu Qoidalarning 25 va 28-bandlarida koʻzda tutilgan transport vositalari haydovchilariga ruxsat etiladi.

140. Tumanga qarshi orqa fara chiroqlarini faqat yetarlicha koʻrinmaydigan sharoitda qoʻllash mumkin. Tumanga qarshi orqa fara chiroqlarini toʻxtash fara chiroqlari (stop-signal)ga ulash taqiqlanadi.

141. “Avtopoyezd” taniqlik belgisi avtopoyezd harakatlanayotganda, shuningdek, sutkaning qorongʻi vaqtida va yetarlicha koʻrinmaydigan sharoitda yoʻlda toʻxtash va toʻxtab turish paytida ham yoqib qoʻyilishi kerak.

24-bob. Mexanik transport vositalarini shatakka olish

142. Qattiq yoki egiluvchan ulagich bilan shatakka olish shatakka olingan transport vositasining rul boshqaruvida haydovchi boʻlgandagina amalga oshirilishi kerak. Toʻgʻri chiziq boʻylab harakatlanganda qattiq ulagichning konstruksiyasi shatakka olingan transport vositasini shatakka olgan transport vositasining izidan harakatlanishini taʼminlaydigan hollar bundan mustasno.

143. Qattiq yoki egiluvchan ulagich bilan shatakka olingan avtobusda, trolleybusda va yuk avtomobili yukxonasida odam tashish qisman ortish yoʻli bilan shatakka olishda esa shatakka olingan transport vositasining kabinasida va yukxonasida, shuningdek shatakka olgan transport vositasining yukxonasida odamlar boʻlishi taqiqlanadi.

144. Egiluvchan ulagich bilan shatakka olishda shatakka olgan va shatakka olingan transport vositalari oʻrtasidagi masofa 4 — 6 metr oraligʻida boʻlishi, qattiq ulagich bilan shatakka olishda esa 4 metrdan koʻp boʻlmasligi kerak.

Egiluvchan ulagich ushbu Qoidalarning 177-bandi talablariga muvofiq belgilanishi kerak.

145. Shatakka olish quyidagi holatlarda taqiqlanadi:

rul boshqaruvi ishlamayotgan transport vositalarini (qisman ortish usuli bilan shatakka olish bundan mustasno);

ikki va undan koʻp transport vositalarini;

shatakka olingan va shatakka olgan transport vositalarining ulagich bilan birga umumiy uzunligi 20 metrdan ortiq boʻlsa;

ishchi tormoz tizimi ishlamayotgan transport vositasining haqiqiy vazni shatakka olgan transport vositasining haqiqiy vaznining yarmidan ortiq boʻlsa (haqiqiy vazni kam boʻlgan bunday transport vositasini faqat qattiq ulagich bilan yoki qisman ortish usuli bilan shatakka olishga yoʻl qoʻyiladi);

ikki gʻildirakli mototsikl, elektromototsikl, moped, skuter, shuningdek, kichik hajmdagi mototransport vositalari va individual harakatlanish vositalari bilan, shuningdek, bunday mototsikl, elektromototsikl, moped, skuter, shuningdek, kichik hajmdagi mototransport vositalari va individual harakatlanish vositalarini;

yoʻl yaxmalak, sirpanchiq boʻlgan hollarda egiluvchan ulagichda.

25-bob. Transport vositalarini boshqarishni oʻrgatish

146. Transport vositalarini boshqarishni dastlabki oʻrgatishga yopiq maydonchalarda yoki avtodromlarda oʻtkazilishi kerak.

147. Yoʻllarda transport vositalarini boshqarishni oʻrgatish faqat amaliy boshqaruvni oʻrgatuvchi ishtirokida dastlabki boshqaruv koʻnikmalariga ega boʻlgan oʻrganuvchiga ruxsat etiladi. Oʻrganuvchi Qoidalar talablarini bilishi va ularga amal qilishi shart.

148. Transport vositasini boshqarishni oʻrgatayotgan vaqtda amaliy boshqaruv oʻrgatuvchisida transport vositasini boshqarishni oʻrgatish huquqini beruvchi hujjat, shuningdek, tegishli toifadagi transport vositasini boshqarish huquqini beruvchi haydovchilik guvohnomasi boʻlishi shart.

149. Transport vositasini boshqarish huquqiga ega boʻlishi uchun oʻrganuvchi oʻquv muddati yakunida:

“A” toifasi uchun — 16 yoshga;

“B” va “C” toifalari uchun — 18 yoshga;

“BE” va “CE” toifalari uchun — 19 yoshga;

“D” va “DE” toifalari hamda tramvay va trolleybuslar uchun 21 yoshga toʻlgan boʻlishi kerak.

150. Boshqarishni oʻrgatish uchun moʻljallangan mexanik transport vositalari “Boshqarishni oʻrgatish transport vositasi” taniqlik belgisi va oʻrgatuvchi uchun ulagich (ssepleniye) va tormozning qoʻshimcha tepkilari, orqani koʻrsatuvchi koʻzgu hamda ushbu transport vositalarining harakat yoʻnalishini nazorat qilish imkonini beradigan GPS qurilmalari bilan jihozlanishi kerak.

151. Boshqarishni oʻrgatish yoʻnalishlari ushbu Qoidalarning 183-bandiga muvofiq DYHXX bilan kelishilishi shart. Boshqa yoʻllarda boshqarishni oʻrgatish taqiqlanadi.

26-bob. Odam tashish

152. Odam tashish uchun moʻljallangan yuk avtomobilining yukxonasida odam tashish “C” toifadagi transport vositalarini boshqarish huquqiga ega boʻlgan (odamlar soni kabinadagi yoʻlovchilarni ham qoʻshib hisoblaganda 8 nafardan ortiq boʻlmasa) va shu toifadagi transport vositasini kamida 3 yil davomida boshqargan haydovchilar tomonidan amalga oshirilishi kerak.

Yuk transport vositalarining yukxonasida tashiladigan odamlar soni kabinadagi yoʻlovchilarni ham qoʻshib hisoblaganda 8 nafardan ortiq boʻlganda, haydovchi mazkur bandning birinchi xatboshida belgilangan talablarga qoʻshimcha “D” toifadagi transport vositalarini boshqarish huquqiga ham ega boʻlishi kerak.

Harbiy haydovchilarning yuk avtomobillarida odam tashishiga ruxsat berish Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi tomonidan belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

153. Odam tashish uchun moʻljallangan yuk avtomobili yukxonasining borti 1,3 metrdan kam boʻlmasligi shart. Bunda yukxonaning pastki qismidan 0,3 — 0,5 metr balandlikda mahkamlangan oʻrindiqlar jihozlangan boʻlishi kerak.

154. Odam tashish uchun moslashtirilmagan yuk avtomobillarining yukxonasida faqat yukni olish uchun borayotgan yoki uni kuzatib borayotgan shaxslarning boʻlishiga yoʻl qoʻyiladi, bunda ular bort sathidan pastda oʻtirish uchun oʻrindiqlar bilan taʼminlangan boʻlishi kerak.

155. Shaharlararo, sayyohlik, ekskursiya yoki togʻli yoʻnalishlarda va bolalar guruhini tashkiliy ravishda tashish Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 22-maydagi 424-son qarori hamda 2003-yil 4-noyabrdagi 482-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasida avtobuslarda yoʻlovchilar tashish xavfsizligini taʼminlashga doir talablarga muvofiq amalga oshiriladi.

156. Bolalar guruhini tashkiliy tashishda avtobus (mikroavtobus)da katta yoshli kuzatib boruvchi(lar) boʻlishi shart.

Bunday avtobus (mikroavtobus)larning oldi va orqa tomoniga “Bolalar guruhini tashish” taniqlik belgisi oʻrnatilishi kerak.

157. Harakatni boshlashdan oldin haydovchi yoʻlovchilarga xavfsizlik choralari, avtomobilga chiqish, undan tushish va unga joylashish tartibi haqida tushuncha berishi kerak.

Haydovchi harakatni boshlashdan oldin yoʻlovchilarni xavfsiz tashish sharoiti taʼminlanganligiga ishonch hosil qilishi kerak.

158. Haydovchi transport vositasi toʻliq toʻxtagandan keyin yoʻlovchilarning chiqishi va tushishida ularning xavfsizligini taʼminlashi kerak. Eshiklar yopilgandan soʻng harakatlanishni boshlashi va toʻliq toʻxtamaguncha ularni ochmasligi shart.

159. Odamlarni tashish quyidagi hollarda taqiqlanadi:

bolalarni yuk avtomobillarining yukxonasida;

transport vositasining kabinasidan tashqarida (odam tashish uchun moʻljallangan bortli yuk yoki furgon-yuk xonali avtomobillar bundan mustasno);

Traktorlar va boshqa oʻziyurar uskunalar, yuk tashiladigan tirkamalar, tirkama-uycha, yuk mototsikllari, elektromototsikllar, mopedlar va skuterlar, shuningdek, kichik hajmdagi mototransport vositalarining yukxonasida;

Mototsikllar, elektromototsikllar, mopedlar va skuterlarning, shuningdek, kichik hajmdagi mototransport vositalarining konstruksiyasida koʻzda tutilgan joylardan tashqarida;

12 yoshga toʻlmagan bolalarni mototsikl, elektromototsikl, moped va skuterning, kichik hajmdagi mototransport vositalarining orqa oʻrindigʻida, shuningdek, bolalarni ushlab turuvchi maxsus qurilma oʻrnatilmagan transport vositasining old oʻrindigʻida;

odam soni transport vositasining texnik tavsifnomasida koʻzda tutilgan miqdordan ortiq boʻlganda.

Bunda transport vositasining haqiqiy vazni uni ishlab chiqargan korxona belgilagan ruxsat etilgan vazndan oshmasligi kerak.

27-bob. Yuk tashish

160. Tashilayotgan yukning vazni va oʻqlarga tushadigan ogʻirlik miqdorining taqsimlanishi qonunchilik hujjatlarida belgilangan va ishlab chiqargan korxona tomonidan ushbu transport vositasi uchun belgilangan miqdordan oshmasligi kerak.

161. Haydovchi harakatni boshlashdan oldin yukning toʻgʻri joylashganligiga va mahkamlanganligiga ishonch hosil qilishi, harakatlanish vaqtida esa, yukning tushib ketmasligini va harakatlanishga xalaqit bermasligini taʼminlash maqsadida uning holatini kuzatib borishi kerak.

162. Quyidagi shartlarga amal qilinganda yuk tashishga yoʻl qoʻyiladi:

agar yuk haydovchiga tevarak-atrof koʻrinishini cheklamasa;

transport vositasini boshqarishni qiyinlashtirmasa va muvozanatini buzmasa;

tashqi yoritish asboblari, gabarit fara chiroqlarini va yorugʻlik qaytargichlarini, roʻyxatdan oʻtkazilganlik davlat raqam belgilari va taniqlik belgilarni, shuningdek, qoʻl bilan beriladigan ishoralarni koʻrishini toʻsmasa;

sochiluvchan (qadoqlanmagan) qurilish materiallari, qishloq xoʻjaligi mahsulotlari, sanoat va oziq-ovqat tovarlarini, qurilish va maishiy chiqindilarni, shuningdek, boshqa toʻkiladigan (issiq asfalt, yirik gabaritli va ogʻir yuklardan tashqari) yuklarni N, O3 va O4 toifadagi bortli va oʻzi agʻdaruvchi avtotransport vositalarida majburiy tartibda amaldagi standartlar asosida brezent (zichligi 660 g/m2 dan kam boʻlmagan) yoki polivinilxlorid qoplamali (zichligi 900 g/m2 dan kam boʻlmagan) materiallardan tayyorlangan tent bilan bort sathidan oshirmasdan va bortga mustahkam qotirilib, yuza qismi toʻliq yopilgan boʻlsa. Bunda tent bortni har tomondan 200±50 mm dan kam boʻlmagan holda yopishi va mahkamlovchi moslamalar bilan qotirilishi lozim;

avtotransport vositalarining ochiq yuk tashish platformalarida, issiq asfalt, yirik gabaritli va ogʻir yuklardan tashqari, qurilish materiallari, qishloq xoʻjaligi mahsulotlari, sanoat va oziq-ovqat tovarlarini, shuningdek, toʻkiladigan boshqa yuklarni tashishda yuk majburiy tartibda brezent yoki boshqa qalin material bilan yopilgan boʻlsa;

shovqin solmasa, chang koʻtarmasa, yoʻlni va atrof muhitni iflos qilmasa;

yengil avtomobilning tom qismiga oʻrnatilgan yukxonasidagi yukning balandligi 1 metrdan (maxsus moslamalar bilan mustahkamlangan holda velosipedlar va individual harakatlanish vositalarini tashish bundan mustasno) va uzunligi avtomobilning gabaritidan 0,5 metrdan oshmasa.

Agar yukning joylashuvi va holati qayd etilgan talablarga javob bermasa, haydovchi yuqorida sanab oʻtilgan qoidalar buzilishini bartaraf etish choralarini koʻrishi, buning iloji boʻlmasa, keyingi harakatlanishni toʻxtatishi shart.

163. Transport vositasining gabaritlaridan oldi yoki orqa tomonga 1 metrdan, yon tomonga gabaritning chetki qismidan 0,4 metrdan ortiq chiqib turgan yuk “Katta oʻlchamli yuk” taniqlik belgisi bilan belgilanishi, sutkaning qorongʻi vaqtida va yetarlicha koʻrinmaydigan sharoitda esa bunga qoʻshimcha ravishda oldi oq rangli chiroq yoki yorugʻlik qaytargich, orqasi esa qizil rangli chiroq yoki yorugʻlik qaytargich bilan belgilanishi kerak.

164. Katta hajmli va ogʻir vaznli hamda xavfli yuklarni tashishda gabarit oʻlchamlari yukli yoki yuksiz holda eni boʻyicha 2,55 (refrijeratorlar va izotermik kuzovlar uchun — 2,6) metrdan va balandligi yoʻl sathidan 4 metrdan, uzunligi yakka avtotransport vositasi uchun — 12 metrdan, yarim tirkamali va tirkamali avtopoyezd uchun — 20 metrdan ortiq boʻlgan yoki yuki transport vositasining oldi va orqa nuqtasidan 2 metrdan ortiq chiqib turgan transport vositalarining harakatlanishi DYHXX bilan kelishilishi shart.

Avtobus va mikroavtobuslar tomiga yuk tashish uchun moslamalar oʻrnatish, hamda belgilanmagan joylarda yuk tashish taqiqlanadi.

Transport vositasida xalqaro yuk tashish transport vositalariga qoʻyiladigan talablarga va Oʻzbekiston Respublikasi xalqaro shartnomalari hamda qonunchilik hujjatlarini hisobga olgan holda belgilangan tashish qoidalariga muvofiq amalga oshiriladi.

28-bob. Velosiped, moped va aravalar harakatlanishiga, shuningdek, hayvonlarni haydab oʻtishga doir qoʻshimcha talablar

165. Yoʻlda velosiped, individual harakatlanish vositalarini va aravani boshqarish, miniladigan yoki yuk ortiladigan hayvonlarni haydab oʻtish 14 yoshdan kichik boʻlmagan, moped va skuterni, shuningdek, kichik hajmdagi mototransport vositalarini boshqarish esa 16 yoshdan kichik boʻlmagan shaxslarga ruxsat etiladi.

166. Velosipedlar, individual harakatlanish vositalari, mopedlar, aravalar, miniladigan yoki yuk ortiladigan hayvonlarning yoʻlning chetki oʻng boʻlagida imkoni boricha oʻng tomonidan bir qator boʻlib harakatlanishiga yoʻl qoʻyiladi. Agar piyodalarga xalaqit bermasa, yoʻl yoqasidan harakatlanishga ham ruxsat etiladi.

Yoʻlning qatnov qismida harakatlanishda velosipedchilar, individual harakatlanish vositalari, aravalar jamlanmasi, miniladigan yoki yuk ortiladigan hayvonlar guruhlari va haydab ketilayotgan hayvonlar toʻdasi yoʻl harakati xavfsizligini taʼminlaydigan hamda ularni quvib oʻtishni osonlashtiradigan guruhlarga boʻlinishi kerak.

167. Velosiped individual harakatlanish vositalari tovushli ishora moslamasi bilan jihozlangan va tormoz tizimi soz boʻlishi zarur. Sutkaning qorongʻi vaqtda va yetarlicha koʻrinmaydigan sharoitda harakatlanish uchun velosipedning old tomoniga oq rangli nur qaytargich yoki chiroq, orqa tomoniga qizil rangli nur qaytargich yoki chiroq, yon tomonlariga esa, zargʻaldoq yoki qizil rangli nur qaytargich oʻrnatilishi kerak.

Individual harakatlanish vositalari old tomonidan fara chiroqlari va orqa tomonida ogohlantirish chiroqlari yoki nur qaytargichlar bilan jihozlangan boʻlishi shart.

Velosiped yoʻlkasi boʻlmagan holda yoʻlning qatnov qismida harakatlanayotgan velosipedchilar sutkaning qorongʻi vaqtida va yetarlicha koʻrinmaydigan sharoitda nur qaytargichli kamzulda yoki nur qaytaruvchi elementli parchalari boʻlgan ustki kiyimda boʻlishi shart.

Ushbu nur qaytaruvchi elementli parchalar boshqa haydovchilar tomonidan koʻrinishi taʼminlanishi kerak.

168. Velosipedchilar va individual harakatlanish vositalarini boshqarayotgan shaxslarga quyidagilar taqiqlanadi:

rulni ushlamasdan yoki bir qoʻlda ushlab harakatlanish (manyovrdan oldin ishoralar berish bundan mustasno);

odam tashish (ishonchli oyoq qoʻygich bilan jihozlangan velosipeddagi qoʻshimcha oʻrindiqda 7 yoshgacha boʻlgan bolani tashish bundan mustasno);

gabaritidan boʻyiga va eniga 0,5 metrdan ortiq chiqib turgan yoki boshqarishga xalaqit beradigan yuklarni tashish;

velosiped yoʻlkasi boʻlgan holda yoʻlning qatnov qismida harakatlanish;

tramvay harakatlanadigan yoʻllarda va shu yoʻnalishda harakatlanish uchun boʻlagi bittadan koʻp boʻlgan yoʻllarda chapga burilish yoki qayrilib olish;

yoʻlning qatnov qismidan, shu jumladan, piyodalar oʻtish joyidan velosipedlarni va individual harakatlanish vositalarini boshqarib kesib oʻtish (velosiped yoʻlaklarida harakatlanish bundan mustasno).

Velosipedlarni va individual harakatlanish vositalarini shatakka olish, shuningdek, ulardan shatakka olishda foydalanish taqiqlanadi (velosipedga moʻljallangan tirkamalarni shatakka olish bundan mustasno).

169. Chorrahadan tashqaridagi tartibga solinmagan velosiped yoʻlkasi bilan yoʻl kesishmasida velosiped va individual harakatlanish vositalari yoʻlda harakatlanayotgan boshqa transport vositalariga yoʻl berishlari kerak.

Velosiped yoʻlkasi va piyodalar yoʻlkasi (trotuar) oʻzaro kesishgan holatlarda velosiped va individual harakatlanish vositasi piyodaga yoʻl berishi kerak.

170. Ot-aravalarda ularni toʻxtatib turadigan moslama va orqaga tisarilib ketishga yoʻl qoʻymaydigan tirgaklar boʻlishi kerak.

Qorongʻi vaqtda va yetarlicha koʻrinmaydigan sharoitda harakatlanganda ot-aravaning old tomoniga oq rangli chiroq yoki ikkita nur qaytargich, orqa tomoniga esa qizil rangli chiroq yoki ikkita nur qaytargich oʻrnatilishi kerak.

Yondosh hududdan yoki ikkinchi darajali yoʻldan koʻrinishi cheklangan joylarda yoʻlga chiqayotgan arava haydovchisi hayvonlarning jilovini qoʻyib yubormasligi kerak.

171. Hayvonlarni yoʻlda, asosan sutkaning yorugʻ vaqtida haydab borilishi kerak. Podachilar hayvonlarni mumkin qadar yoʻlning yoʻl yoqasida olib yurishlari kerak.

172. Hayvonlarni temir yoʻl kesishmalari orqali haydab oʻtishda podachilar sonini hisobga olgan holda hayvonlar podasi xavf-xatarsiz haydab oʻtilishi taʼminlanadigan toʻdalarga boʻlinishi kerak.

173. Aravani boshqarayotgan, miniladigan yoki yuk ortiladigan hayvonlarni, podani haydab ketayotgan shaxslarga quyidagilar taqiqlanadi:

yoʻllarda hayvonlarni nazoratsiz qoldirish;

podani temir yoʻldan va yoʻlda maxsus ajratilmagan joylardan, shuningdek ruxsat etilgan joylarda esa sutkaning qorongʻi vaqtida va yetarlicha koʻrinmaydigan sharoitda haydab oʻtish;

boshqa yoʻllar boʻlganda hayvonlarni mukammal qoplamali yoʻllarda haydab borish;

koʻkalamzorlashtirilgan joylarda (yoʻl, yoʻl yoqasi, ajratuvchi mintaqa va boshqalar) hayvonlarni boqish va bogʻlab qoʻyish.

29-bob. Mansabdor shaxslarning va fuqarolarning yoʻl harakati xavfsizligini taʼminlash, transport vositalarini yoʻlga chiqarish, raqam va taniqli belgilarini oʻrnatish boʻyicha majburiyatlari

174. Yoʻl harakatida ishtirok etadigan transport vositalarining texnik holati va jihozlari Oʻzbekiston Respublikasining “Yoʻl harakati toʻgʻrisida”gi Qonuni, shuningdek, texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

Transport vositalarini DYHXXda roʻyxatdan oʻtkazish hamda egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sugʻurta qilish qonunchilik hujjatlarida belgilangan muddatlarda amalga oshirilishi kerak.

Tashuvchi yoʻlovchilarning hayoti, sogʻligʻi va (yoki) mol-mulkiga yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash uchun oʻz fuqarolik javobgarligini sugʻurtalashi shart.

175. Mexanik transport vositalarining (tramvaylardan, trolleybuslardan tashqari) va tirkamalarning koʻzda tutilgan joylarida tegishli namunadagi roʻyxatdan oʻtkazish davlat raqam belgilari oʻrnatilgan boʻlishi shart.

Yuk avtomobillari, tirkamalar (yengil avtomobillar tirkamalaridan tashqari) va avtobuslar (mikroavtobuslardan tashqari) kuzovining orqa devoriga uning davlat raqam belgisi va harflari yozilishi kerak. Raqamning balandligi 300 millimetr, kengligi 120 millimetr, chizigʻining yoʻgʻonligi 30 millimetrdan kam boʻlmasligi, harflar balandligi esa raqam oʻlchamlarining 2/3 qismiga teng boʻlishi kerak.

Tramvaylarga va trolleybuslarga tegishli tashkilot tomonidan roʻyxatga olingan raqamlar yoziladi.

176. Transport vositalariga taniqlik belgilari oʻrnatilishi kerak:

“Avtopoyezd” — yuk avtomobillari va gʻildirakli traktor (1,4 tonna va undan yuqori)larda tirkama boʻlganda, shuningdek tutashtirilgan avtobus va trolleybus kabinalari tomining old qismi oʻrtasiga bir qator qilib 150 dan 300 millimetrgacha oraliqda koʻndalang joylashgan uchta zargʻaldoq rangli chiroq yoki ichidan yoritiladigan, tomonlarining har biri 250 millimetr boʻlgan sariq rangli uchburchak shaklidagi belgi;

“Turumlangan” (tishli, shipli) — turumlangan shinali mexanik transport vositalarining orqasida — ichiga qora rangda “T” harfi tushirilgan, qizil hoshiyali, oq rangli uchi yuqoriga yoʻnaltirilgan teng tomonli uchburchak koʻrinishida. Uchburchakning tomonlari 200 millimetrdan kam boʻlmasligi, hoshiyasining kengligi uchburchak tomonining 1/10 qismiga teng boʻlishi kerak;

“Bolalar guruhini tashish” — bolalar guruhini tashkiliy tashishda, transport vositasining old va orqa tomonlariga qizil hoshiyali, ichiga 1.21 yoʻl belgisidagi bolalar timsolining tasviri tushirilgan, sariq rangdagi, tomonlari teng boʻlgan toʻrtburchak (kvadrat) koʻrinishidagi belgi. Toʻrtburchakning tomonlari 250 — 300 millimetrgacha, hoshiyaning kengligi toʻrtburchak tomonining 1/10 qismiga teng boʻlishi kerak;

“Kar haydovchi” — kar-soqov yoki kar haydovchi boshqarayotgan transport vositasining old va orqa tomonlarida — ichiga uchi pastga yoʻnalgan hayoliy teng tomonli uchburchakning burchaklari boʻyicha diametri 40 millimetr boʻlgan uchta qora doira tushirilgan, diametri 160 millimetrni tashkil etadigan sariq rangli doira koʻrinishida;

“Boshqarishni oʻrgatish uchun moʻljallangan mexanik transport vositasi” — boshqarishni oʻrgatishda foydalaniladigan transport vositalarining old va orqa tomonlarida — ichiga qora rangda “Oʻ” harfi tushirilgan, tomonlari 200 millimetrdan 300 millimetrgacha boʻlgan qizil hoshiyali, oq rangli, uchi yuqoriga yoʻnalgan teng tomonli uchburchak koʻrinishida. Belgi hoshiyasining kengligi uchburchak tomonining 1/10 qismiga teng boʻlishi kerak;

“Tezlik cheklangan” — bolalar guruhini tashkiliy tashishni amalga oshirayotgan, ogʻir vaznli, xavfli va katta oʻlchamli yuklarni tashiyotgan, shuningdek, transport vositasining texnik tavsifnomasida koʻrsatilgan eng yuqori tezligi Qoidalarning 78, 79 va 80-bandlarida belgilangan tezlikdan kam boʻlgan hollarda, mexanik transport vositalari kuzovi orqa devorining chap tomoniga 3.24 — “Yuqori tezlik cheklangan” yoʻl belgisining kichraytirilgan, rangli tasviri tushirilgan koʻrinishidagi belgi. Belgining diametri 160 millimetrdan kam boʻlmasligi, hoshiyasining kengligi belgi diametrining 1/10 qismiga teng boʻlishi kerak;

“Xavfli yuk” — xavfli yukni tashiyotgan transport vositasining old va orqa tomoniga oʻrnatilgan oʻlchami 690 x 300 millimetr, oʻng qismi 400 x 300 millimetr boʻlgan zargʻaldoq rangli, chap qismi esa yukning xavfli xususiyatini bildirib turgan belgilar tushirilgan qora hoshiyali (kengligi 15 millimetr) oq rangdagi toʻrtburchak shaklidagi belgi (ushbu Qoidalarga 4-ilova);

“Katta oʻlchamli yuk” — ichiga kengligi 50 millimetrli, diagonal boʻyicha navbatma-navbat qizil va oq rangli chiziqlar tushirilgan, yorugʻlik qaytaradigan yuzali, oʻlchami 400 x 400 millimetrli toʻrtburchak shaklidagi belgi;

“Uzun oʻlchamli transport vositasi” — yukli va yuksiz uzunligi 20 metrdan oshadigan transport vositasining, ikki yoki undan koʻproq tirkamali avtopoyezdlarning orqasida — kengligi 40 millimetr boʻlgan qizil hoshiyali, oʻlchami 1200x200 millimetr boʻlgan, sariq rangli, nur qaytaruvchi toʻrtburchak shaklidagi belgi.

Koʻrsatilgan oʻlchamli belgini joylashtirishning imkoniyati boʻlmasa, bir xil ikkita 600x200 millimetr oʻlchamdagi belgini transport vositasining oʻqiga simmetrik ravishda oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi;

“Avariya sababli toʻxtash” — davlat standarti talablari asosidagi uchburchak shaklidagi belgi;

Haydovchining xohishiga koʻra taniqlik belgilari oʻrnatilgan boʻlishi mumkin:

“Shifokor” — shifokor-haydovchilar boshqarayotgan transport vositalarining old va orqa tomonlarida — tomonlari 140 millimetr boʻlgan, koʻk rangli, ichida diametri 125 millimetrli oq doiraga balandligi 90 millimetr, chizigʻining kengligi 25 millimetr boʻlgan qizil xoch tushirilgan kvadrat koʻrinishidagi belgi;

“Nogironligi boʻlgan shaxs” — birinchi yoki ikkinchi guruh nogironligi boʻlgan shaxs boshqarayotgan, shuningdek, nogironligi boʻlgan shaxslarni yoki nogironligi boʻlgan bolalarni tashiyotgan transport vositalarining old va orqa tomonlarida — barcha tomonlari 150 millimetrdan boʻlgan va ichiga 7.17 yoʻl belgisining qora rangli timsoli tushirilgan sariq rangli kvadrat koʻrinishidagi belgi;

“Haydovchilikni endi boshlagan” — “Haydovchilik malakasi yetarli boʻlmagan” haydovchilik staji 2 yildan kam boʻlgan haydovchilar boshqarayotgan mexanik transport vositalarining (traktorlar, oʻziyurar mashinalar mototsikl, elektromototsikllar, mopedlar va skuterlardan, shuningdek, kichik hajmdagi mototransport vositalaridan tashqari) orqasida — ichiga qora rangli 110 millimetr balandlikdagi “!” belgisining tasviri tushirilgan, sariq rangli, tomonlari 150 millimetr boʻlgan kvadrat koʻrinishidagi belgi.

Ushbu bandda nazarda tutilgan taniqlik belgilardan boshqa taniqlik belgilarini oʻrnatish, shuningdek, transport vositasining kuzovi va oynalariga turli xil yozuvlar kiritish taqiqlanadi, transport vositasining kuzoviga reklama maqsadlarida belgilangan tartibda yozuvlar kiritish bundan mustasno.

177. Mexanik transport vositalarini shatakka olishda egiluvchan ulagichni koʻrsatadigan ogohlantiruvchi, oʻlchami 200x200 millimetr boʻlgan, diagonali boʻyicha ketma-ket joylashgan, kengligi 50 millimetrli qizil va oq rangli enli chiziqlar tushirilgan, yorugʻlik qaytaradigan yuzali bayroqchalar yoki kvadrat koʻrinishidagi belgi oʻrnatilishi kerak.

Egiluvchan ulagichga kamida ikkita taniqli belgisi oʻrnatiladi.

178. Qattiq ulagichli qurilmaning konstruksiyasi texnik tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarning talablariga mos boʻlishi kerak.

179. Quyidagi hollarda transport vositalaridan foydalanish taqiqlanadi:

avtomobillar, avtobuslar, avtopoyezdlar, tirkamalar, mototsikllar, elektromototsikllar, mopedlar, skuterlar, kichik hajmdagi mototransport vositalari, velosipedlar, individual harakatlanish vositalari, traktorlar va boshqa oʻziyurar mashinalarning texnik holati va jihozlanishi transport vositalaridan foydalanishni taqiqlaydigan nosozliklar va shartlar roʻyxatining talablariga (3-ilovaga muvofiq) javob bermasa;

trolleybuslarda va tramvaylarda tegishli texnik foydalanish qoidalarida koʻzda tutilgan nosozliklardan birortasi boʻlsa;

transport vositalari belgilangan tartibda davlat texnik koʻrigidan oʻtmagan boʻlsa;

tegishli ruxsatsiz qayta jihozlangan boʻlsa (avtomototransport vositalarini qayta jihozlash uchun ruxsatnoma talab etilgan hollarda);

transport vositalari DYHXX ruxsatisiz yalt-yalt etuvchi chiroq-mayoqcha va (yoki) maxsus tovushli ishora bilan jihozlangan, kuzovining yon yuzalariga DYHXX bilan kelishilmasdan rangli boʻyoq chizmalar, qiya oq chiziqlar tortilgan, koʻzda tutilgan joylarga tegishli davlat raqam belgilari oʻrnatilmagan, agregat va qismlarining raqamlari yoki tegishli namunadagi roʻyxatdan oʻtkazish davlat raqam belgilari koʻrinmaydigan, qalbakilashtirilgan, oʻzgartirilgan boʻlsa;

kuzovining yon yuzalariga yoʻnalishsiz taksining rangli rasmlar chizmasiga va (yoki) tomida taksi chirogʻiga ega boʻlgan transport vositalaridan, agar bunday transport vositasining haydovchisida belgilangan tartibda berilgan yoʻlovchilar tashishni amalga oshirish boʻyicha ruxsatnoma boʻlmasa;

sariq yoki zargʻaldoq rangli chiroq-mayoqcha bilan jihozlangan, DYHXXda qayd etilmagan transport vositalaridan (katta oʻlchamli yuklarni, portlovchi, oson alangalanadigan, radioaktiv va yuqori darajali xavfga ega boʻlgan moddalarni tashiyotgan transport vositalaridan tashqari).

180. Transport vositalarining texnik holatiga va ulardan foydalanishga javobgar boʻlgan mansabdor va boshqa shaxslarga quyidagilar taqiqlanadi:

texnik nosoz, tegishli ruxsatsiz qayta jihozlangan, belgilangan tartibda roʻyxatdan va davlat texnik koʻrigidan oʻtkazilmagan yoki tegishli hujjatlarsiz transport vositalarini yoʻlga chiqarish;

mastlik (giyohvandlik moddalar, alkogol va boshqalar) holatida yoki sezgirlik va eʼtiborni susaytiradigan dori-darmonlar taʼsirida, yoʻl harakati xavfsizligiga tahdid soladigan charchoqlik yoki betoblik holatida, shuningdek tegishli toifadagi transport vositalarini boshqarish huquqi boʻlmagan, belgilangan muddatda tibbiy koʻrikdan oʻtmagan shaxslarni transport vositasini boshqarishga qoʻyish;

zanjirli traktorlarni va boshqa oʻziyurar uskunalarni harakatlanish uchun asfalt yoki sement-beton qoplamali yoʻllarga chiqarish.

181. Yoʻllar, temir yoʻl kesishmalari va boshqa yoʻl inshootlarining holatiga javobgar boʻlgan mansabdor va boshqa shaxslar:

yoʻllar, temir yoʻl kesishmalari va boshqa yoʻl inshootlarini texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga muvofiq harakatlanish uchun xavfsiz holatda saqlashga;

ommaviy axborot vositalari yordamida yoʻl harakatiga kiritilgan cheklovlar va oʻzgartirishlar haqida yoʻl harakati ishtirokchilarini xabardor qilishga;

yoʻl harakatiga xalaqit beradigan har qanday toʻsqinlik vujudga kelsa, ularni oʻz vaqtida bartaraf etish, yoʻlning ayrim qismlarida ulardan foydalanish yoʻl harakati xavfsizligiga tahdid soladigan hollarda harakatni cheklash yoki taqiqlash choralarini koʻrishga majbur.

182. Yoʻllarda taʼmirlash ishlarini bajarishga javobgar boʻlgan mansabdor va boshqa shaxslar ishlar olib borilayotgan joylarda yoʻl harakati xavfsizligini taʼminlashga majbur. Bunday joylar, shuningdek, yoʻldan tashqariga olib chiqish imkoniyati boʻlmagan ish bajarmayotgan yoʻl mashinalari, qurilish materiallari, qurilma va shunga oʻxshashlar tegishli yoʻl belgilari, yoʻnaltiruvchi va toʻsuvchi moslamalar bilan, sutkaning qorongʻi vaqtida va yetarlicha koʻrinmaydigan sharoitda esa qoʻshimcha qizil yoki sariq chiroqli ishoralar bilan belgilanishi kerak.

Taʼmirlash ishlari tugagandan soʻng transport vositalari va piyodalarning xavfsiz harakatlanishi taʼminlangan boʻlishi kerak.

183. Qonunchilik hujjatlarida koʻzda tutilgan hollarda tegishli mansabdor va boshqa shaxslar tomonidan DYHXX bilan belgilangan tartibda quyidagilar kelishilishi shart:

shaharlarda va avtomobil yoʻllarida yoʻl harakatini tashkil etishni loyihalash, yoʻl harakatini tashkil etishning texnik vositalari bilan jihozlash va qayta jihozlash;

ushbu Qoidalarning 164-bandida keltirilgan transport vositalarining harakatlanishi;

roʻyxatdan oʻtkazilgan transport vositalari kontruksiyasiga yoʻl harakati xavfsizligi taʼminlanishiga taʼsir qiladigan oʻzgartirishlar kiritish;

yoʻnalishli transport vositalari yoʻnalishlari va bekatlarining joylashishi;

yoʻllarda ommaviy sport va boshqa tadbirlarni oʻtkazish;

transport vositalarini qayta jihozlash, ularga maxsus yorugʻlik va tovush ishoralarini oʻrnatish, transport vositalari kuzovi yuzalariga rangli rasmlar, yozuvlar va sxemalar, qiya oq chiziqlar tortish;

taʼmirlash ishlari olib boriladigan yoʻl uchastkalarida harakatni tashkil etish chizmasi;

yoʻllarni, temir yoʻllar kesishmalarini, shuningdek, avtomobillarga yoqilgʻi quyish shoxobchalarini va yoʻllar boʻylab hamda yoʻl boʻyi hududlarida joylashgan boshqa inshootlarni qurish, rekonstruksiya qilish hamda kapital taʼmirlash loyihalarini yoʻl harakatini tashkil etishga oid qism boʻyicha;

yoʻl va uning hududlarida har qanday obyektlarning loyihalarini;

boshqarishni oʻrgatish ruxsat etilgan yoʻllar roʻyxati va chizmasi;

harakat xavfsizligi boʻyicha mutaxassislarni, avtomototransport vositalari yoki shahar elektr transporti vositalarini boshqarishni oʻrgatish boʻyicha amaliy mashgʻulotlar instruktori va haydovchilarni tayyorlash dasturlari;

tezlikning belgilangan meʼyordan oshirilishi yoki kamaytirilishi yuzasidan qarorlarni;

yoʻllarda sunʼiy notekislik va shlagbaumni oʻrnatish.

Baland piyodalar oʻtish joylarini tashkil etish.

184. Zargʻaldoq yoki sariq rangli miltillovchi chiroq-mayoqcha quyidagilarga oʻrnatiladi:

yoʻlda qurilish, taʼmirlash yoki tozalash ishlarini, shikastlangan, nosoz transport vositalarini ortish va tashish ishlarini bajarayotgan transport vositalariga;

katta hajmli, ogʻir vaznli va xavfli yuklarni tashishni amalga oshirayotgan transport vositalariga;

katta hajmli, ogʻir vaznli va xavfli yuklarni tashishni amalga oshirayotgan transport vositalarini kuzatib borayotgan transport vositalariga;

umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllarida mashq qilish tadbirlarini oʻtkazishda velosipedchilarning tashkiliy guruhlarini kuzatib borishni amalga oshirayotgan transport vositalariga.

185. Koʻk yoki qizil yoxud koʻk va qizil rangli yalt-yalt etuvchi mayoqchalar tezkor va maxsus xizmatlarning transport vositalari tomiga, ustiga, yoʻl harakati xavfsizligini taʼminlash sharti bilan old yoki orqa tomoniga ham oʻrnatilishi mumkin.

Mahkamlash usullari transport vositasi har xil sharoitlarda harakatlanganda ham oʻrnatilgan chiroq-mayoqchalarning mustahkamligini taʼminlashi kerak.

186. Transport vositalarining barcha rangdagi chiroq-mayoqcha va maxsus tovushli ishoralar bilan jihozlanganligi haqidagi maʼlumotlar avtomototransport vositasini roʻyxatdan oʻtkazish haqidagi guvohnomada koʻrsatilgan boʻlishi kerak.

Yoʻl harakati qoidalariga 1-ILOVA

Yoʻl belgilari

1. Ogohlantiruvchi belgilar

Ogohlantiruvchi belgilar haydovchilarga xavfli yoʻl qismiga yaqinlashayotganligi haqida axborot berib, unda harakatlanishda sharoitga qarab tegishli chora koʻrishni talab qiladi.

1.1. “Shlagbaumli temir yoʻl kesishmasi”.

1.2. “Shlagbaumsiz temir yoʻl kesishmasi”.

1.3.1. “Bir izli temir yoʻl”.

1.3.2. “Koʻp izli temir yoʻl”

1.3.1. — bir izli temir yoʻl, 1.3.2. — ikki va undan ortiq izli temir yoʻl belgilari shlagbaum bilan jihozlanmagan temir yoʻl kesishmasi oldida oʻrnatiladi.

1.4.1 — 1.4.6. “Temir yoʻl kesishmasiga yaqinlashuv”.

Aholi punktlaridan tashqarida temir yoʻl kesishmasiga yaqinlashayotganlik haqida qoʻshimcha ogohlantirish beradi.

1.5. “Tramvay yoʻli bilan kesishuv”.

1.6. “Teng ahamiyatli yoʻllar kesishuvi”.

1.7. “Aylanma harakatlanish bilan kesishuv”.

1.8. “Svetofor bilan tartibga solish”. Harakatlanish svetofor bilan tartibga solinadigan chorraha, piyodalar oʻtish joyi yoki yoʻl qismini bildiradi.

1.9. “Koʻtarma koʻprik”. Koʻtarma koʻprik yoki solda kesib oʻtish.

1.10. “Sohilga chiqish”. Daryo yoki suv havzasi qirgʻogʻiga chiqishni bildiradi.

1.11.1, 1.11.2. “Xavfli burilish”. 1.11.1 — oʻngga, 1.11.2 — chapga yoʻl belgilari yoʻlning kichik radiusli yoki koʻrinishi cheklangan burilish joyini bildiradi.

1.12.1, 1.12.2. “Xavfli burilishlar”. 1.12.1 — birinchi burilish oʻngga, 1.12.2 — birinchi burilish chapga yoʻl belgilari yoʻlning xavfli burilishlari boʻlgan qismini bildiradi.

1.13. “Tik nishablik”.

1.14. “Tik balandlik”.

1.15. “Sirpanchiq yoʻl”. Qatnov qismi oʻta sirpanchiq boʻlgan yoʻl qismi.

1.16. “Notekis yoʻl”. Qatnov qismi notekis boʻlgan yoʻl (oʻnqir-choʻnqir, oʻydim-chuqur joylar, koʻprikning yoʻlga notekis tutashuvi va shu kabilar) qismini bildiradi.

1.17. “Tosh otilishi xavfi”. Transport vositasining gʻildiragi ostidan shagʻal, tosh va shunga oʻxshashlarning otilib chiqish ehtimoli boʻlgan yoʻl qismini bildiradi.

1.18.1 — 1.18.3. “Yoʻlning torayishi”. 1.18.1 — ikki tomonlama torayish; 1.18.2 — oʻngga torayish va 1.18.3 — chapga torayishni bildiradi.

1.19. “Ikki tomonlama harakatlanish”. Yoʻlning (qatnov qismining) qarama-qarshi harakatlanish qismi boshlanishini bildiradi.

1.20. “Piyodalar oʻtish joyi”. 5.16.1, 5.16.2, 5.48 belgilari va (yoki) 1.14.1 — 1.14.4, 1.29.1 — 1.29.3 yoʻl chiziqlari bilan belgilangan piyodalar oʻtish joyini bildiradi.

1.21. “Bolalar”. Bolalar muassasasi (maktablar, bolalarning dam olish maskanlari va shunga oʻxshashlar)ga yaqin yoʻlning qatnov qismidan bolalarning chiqib qolish ehtimolini bildiradi.

1.22. “Velosiped yoʻlkasi bilan kesishuv”.

1.23. “Taʼmirlash ishlari”.

1.24. “Mol haydab oʻtish”.

1.25.1. “Yovvoyi hayvonlar”.

1.25.2. Pastlab uchuvchi qushlar

1.25.3. “Kemiruvchi va sudralib yuruvchi hayvonlar”

1.26. “Toshlar tushishi”. Tosh koʻchishi, surilishi va tushishi mumkin boʻlgan yoʻl qismini bildiradi.

1.27. “Yonlama shamol”.

1.28. “Pastlab uchuvchi samolyotlar”.

1.29. “Tunnel” Sunʼiy ravishda yoritilmagan yoki kirish peshtogʻining koʻrinishi cheklangan tunnelni bildiradi.

1.30. “Boshqa xavf-xatarlar”.

Ogohlantiruvchi belgilarda koʻzda tutilmagan xavf-xatarlar boʻlgan yoʻl qismini bildiradi.

1.31. “Sunʼiy yoʻl notekisligi”. Yoʻlning sunʼiy notekislik oʻrnatilgan qismiga yaqinlashayotganligi toʻgʻrisida ogohlantiradi. Transport vositasining harakatlanish tezligini majburiy tarzda kamaytirish uchun qoʻllaniladi.

1.31.1, 1.31.2. “Burilishning yoʻnalishi”. Kichik radiusli, koʻrinishi cheklangan yoʻlda harakatlanish yoʻnalishini va yoʻlning taʼmirlanayotgan qismini aylanib oʻtish yoʻnalishini bildiradi.

1.31.3. “Burilishning yoʻnalishi”.

T-simon chorrahada yoki yoʻl ayrilishlarida harakatlanish yoʻnalishini, taʼmirlanayotgan yoʻl qismini aylanib oʻtish yoʻnalishini bildiradi.

1.32. “Tirbandlik”. Ushbu yoʻl belgisi vaqtinchalik yoki tasviri oʻzgaradigan holatda tirbandlik hosil boʻlgan yoʻl yoki chorrahaga kirish oldidan yoʻlni yoki chorrahani aylanib oʻtish imkoniyati boʻlgan joyga oʻrnatiladi.

1.33. “Qatnov qismi kesishmasi hududi”.

1. 30 yotiq chizigʻi bilan belgilangan chorrahaga yaqinlashayotganligini anglatib, oldinda tirbandlik yuzaga kelganligi tufayli majburiy toʻxtab, koʻndalang yoʻnalishdagi transport vositalarining harakatlanishiga toʻsqinlik tugʻdiradigan boʻlsa, chorrahaga kirish, agar toʻxtash chizigʻi yoki 5.33 yoʻl belgisidan oʻtib boʻlgan haydovchiga esa qatnov qismlari kesishmasiga kirishni taqiqlanishini bildiradi.

1.34. “Diqqat, boshqariladigan toʻsiq”. Ushbu yoʻl belgisi boshqariladigan toʻsuvchi qurilmasiga yetmasdan oʻrnatiladi va transport vositalari haydovchilarini oldinda toʻsuvchi qurilma borligi haqida ogohlantiradi.

1.35 “Piyodalarning yoʻl yoqasidan yurishi mumkin boʻlgan hudud”

1.1, 1.2, 1.5 — 1.32 ogohlantiruvchi belgilari aholi punktlarida xavfli joydan 50 — 100 metr, aholi punktlaridan tashqarida esa 150 — 300 metr oldin oʻrnatiladi. Zaruriyat boʻlganda, bu belgilar 7.1.1 qoʻshimcha axborot belgisida koʻrsatilgan boshqa masofada ham oʻrnatilishi mumkin.

Agar nishablik va balandlik ketma-ket keladigan boʻlsa, 1.13 va 1.14 belgilari bevosita nishablik va balandlik oldiga oʻrnatilishi mumkin.

Aholi punktlaridan tashqarida 1.1, 1.2, 1.9, 1.10, 1.21 va 1.23 belgilari takrorlanadi. Ikkinchi belgi yoʻlning xavfli qismi boshlanishiga kamida 50 metr qolganda oʻrnatiladi.

Agar qatnov qismida qisqa muddatli yoʻl ishlari olib borilayotgan boʻlsa, 1.23 belgisi ish bajarilayotgan joyga 10 — 15 metr masofa yetmasdan (7.1.1 qoʻshimcha axborot belgisisiz) oʻrnatilishi mumkin.

1.3, 1.3.1 va 1.3.2 belgilari bevosita temir yoʻl kesishmalari oldida, eng yaqin relsdan 20 metrdan kam boʻlmagan masofada oʻrnatiladi.

2. Imtiyoz belgilari

Imtiyoz belgilari — chorrahalarda, qatnov qismlari kesishgan joylarda, yoʻlning tor qismlarida harakatlanish navbatini belgilaydi.

2.1. “Asosiy yoʻl”. Harakat tartibga solinmagan chorrahalarda oldin oʻtish huquqini beradi.

Belgi asosiy yoʻl boshiga va chorrahalarning bevosita oldiga oʻrnatiladi.

2.2. “Asosiy yoʻlning oxiri”.

2.3.1. “Ikkinchi darajali yoʻl bilan kesishuv”.

2.3.2, 2.3.3. “Ikkinchi darajali yoʻl bilan tutashuv”. 2.3.2 — tutashuv oʻngdan, 2.3.3 — tutashuv chapdan. 2.3.1 — 2.3.3 yoʻl belgilari aholi punktlarida kesishmagacha 50 — 100 metr masofada, aholi punktlaridan tashqarida esa 150 — 300 metr masofada oʻrnatiladi.

2.4. “Yoʻl bering!”. Haydovchi kesib oʻtilayotgan yoʻldan, 7.13 qoʻshimcha-axborot belgisi boʻlganda esa asosiy yoʻldan harakatlanayotgan transport vositasiga yoʻl berishi kerak.

2.5. “Toʻxtamasdan harakatlanish taqiqlangan”. Toʻxtash chizigʻi oldida, agar u boʻlmasa, kesib oʻtiladigan qatnov qismining chetida toʻxtamasdan harakatlanish taqiqlanadi. Haydovchi kesib oʻtilayotgan yoʻldan, 7.13 qoʻshimcha-axborot belgisi boʻlganda esa asosiy yoʻldan harakatlanayotgan transport vositalariga yoʻl berishi kerak.

Bu belgi temir yoʻl kesishmasi yoki karantin maskanidan oldin oʻrnatilishi mumkin. Bunday hollarda haydovchi toʻxtash chizigʻi oldida, u boʻlmasa, belgi oldida toʻxtashi kerak.

2.6. “Roʻpara harakatlanishning ustunligi”. Qarama-qarshi harakatlanishni qiyinlashtiradigan hollarda yoʻlning tor qismiga kirish taqiqlanadi. Haydovchi yoʻlning tor qismida boʻlgan yoki roʻparadan unga yaqin boʻlgan transport vositasiga yoʻl berishi kerak.

2.7. “Roʻparadagi harakatlanishga nisbatan imtiyoz”. Yoʻlning tor qismida harakatlanishda haydovchi roʻparadan kelayotgan transport vositasiga nisbatan imtiyozga egaligini bildiradi.

3. Taqiqlovchi belgilar

Taqiqlovchi belgilar yoʻl harakatiga ayrim taqiqlar, muayyan cheklovlar kiritadi yoki ularni bekor qiladi.

3.1. “Kirish taqiqlangan”. Barcha transport vositalarining kirishi taqiqlanishini bildiradi.

3.2. “Harakatlanish taqiqlangan”. Barcha transport vositalarining harakatlanishi taqiqlanishini bildiradi.

3.3. “Mexanik transport vositalarining harakatlanishi taqiqlangan”.

3.4. “Yuk avtomobillarining harakatlanishi taqiqlangan”. Ruxsat etilgan toʻliq vazni 3,5 tonnadan (agar vazni belgida koʻrsatilmagan boʻlsa) yoki ruxsat etilgan toʻliq vazni belgida koʻrsatilgandan ortiq boʻlgan yuk avtomobillari va transport vositalari tarkiblarining, shuningdek traktorlar, oʻziyurar uskunalarning harakatlanishi taqiqlanadi.

3.4. yoʻl belgisi bortlariga qiya oq chiziq tortilgan yoki odamlarni tashish uchun moʻljallangan yuk avtomobillarining harakatlanishini taqiqlamaydi.

3.5. “Mototsikl va elektromototsikllar harakatlanishi taqiqlangan”.

3.5.1. “Skuter va mopedlar, shuningdek, kichik hajmdagi mototransport vositalarining harakatlanishi taqiqlangan”;

3.6. “Traktorlar harakatlanishi taqiqlangan”. Traktorlar va oʻziyurar uskunalarning harakatlanishi taqiqlanadi.

3.7. “Tirkama bilan harakatlanish taqiqlangan”. Yuk avtomobillari va traktorlarning barcha turdagi tirkamalar bilan harakatlanishi, shuningdek, mexanik transport vositalarini shatakka olish taqiqlanadi.

3.8. “Ot-arava harakatlanishi taqiqlangan”. Ot-arava (chana), otliqlar, yuk ortilgan hayvonlarning harakatlanishi, shuningdek, chorva (poda) haydab oʻtish taqiqlanadi.

3.9. “Velosipedda harakatlanish taqiqlangan”. Velosipedda va mopedda harakatlanish taqiqlanadi.

3.10. “Piyodaning harakatlanishi taqiqlangan”.

3.11. “Vazn cheklangan”. Haqiqiy umumiy vazni belgida koʻrsatilganidan ortiq boʻlgan transport vositalarining, shuningdek, transport vositalari tarkiblarining harakatlanishi taqiqlanadi.

3.12. “Oʻqqa tushadigan ogʻirlik cheklangan”. Har qanday oʻqiga tushadigan haqiqiy ogʻirlik belgida koʻrsatilganidan ortiq boʻlgan transport vositalarining harakatlanishi taqiqlanadi.

3.13. “Cheklangan balandlik”. Gabarit balandligi (yuk bilan yoki yuksiz) belgida koʻrsatilgandan ortiq boʻlgan transport vositalarining harakatlanishi taqiqlanadi.

3.14. “Cheklangan kenglik”. Gabarit kengligi (yuk bilan yoki yuksiz) belgida koʻrsatilganidan ortiq boʻlgan transport vositalarining harakatlanishi taqiqlanadi.

3.15. “Cheklangan uzunlik”. Gabarit uzunligi (yuk bilan yoki yuksiz) belgida koʻrsatilganidan ortiq boʻlgan transport vositalari (transport vositalari tarkiblari)ning harakatlanishi taqiqlanadi.

3.16. “Eng kam oraliq”. Belgida koʻrsatilganidan kam boʻylama oraliq masofada harakatlanish taqiqlanadi.

3.17.1. “Bojxona”. Bojxona (nazorat punkti) oldida toʻxtamasdan oʻtib ketish taqiqlanadi.

3.17.2. “Xavf-xatar”. Yoʻl-transport hodisasi, avariya, yongʻin yoki boshqa xavf-xatar vaziyatlar tufayli, istisnosiz, barcha transport vositalarining bundan keyin harakatlanishi taqiqlanadi.

3.17.3. “Nazorat joyi”. Transport vositalarining tekshirib oʻtkazilishi majburiy boʻlgan vaqtincha yoki doimiy nazorat punktlarida oʻrnatiladi.

Ushbu yoʻl belgisi 2.5 yoʻl belgisi bilan birga oʻrnatilishi mumkin.

3.18.1. “Oʻngga burilish taqiqlangan”.

3.18.2. “Chapga burilish taqiqlanadi”.

3.19. “Qayrilish taqiqlangan”.

3.20. “Quvib oʻtish taqiqlangan”. Soatiga 40 km dan kam tezlikda harakatlanayotgan yakka transport vositasidan boshqa transport vositalarini quvib oʻtish taqiqlanishini bildiradi.

3.21. “Quvib oʻtish taqiqlangan hududning oxiri”.

3.22. “Yuk avtomobillarida quvib oʻtish taqiqlangan”. Toʻliq vazni 3,5 tonnadan ortiq boʻlgan yuk avtomobillarida barcha transport vositalarini quvib oʻtish taqiqlanishini bildiradi (soatiga 40 km dan kam tezlikda harakatlanayotgan transport vositasi, traktor, ot-arava, velosiped bundan mustasno).

3.23. “Yuk avtomobillarida quvib oʻtish taqiqlangan hududning oxiri”.

3.24. “Yuqori tezlik cheklangan”. Belgida koʻrsatilganidan ortiq tezlikda (km/s) harakatlanish taqiqlanishini bildiradi.

3.25. “Yuqori tezlik cheklangan hududning oxiri”.

3.26. “Tovush moslamalaridan foydalanish taqiqlangan”. Yoʻl transport hodisasining oldini olish hollaridan boshqa vaziyatlarda tovush moslamasidan foydalanish taqiqlanadi.

3.27. “Toʻxtash taqiqlangan”. Transport vositalarining toʻxtashi va toʻxtab turishi taqiqlanadi (xizmat vazifasini bajarayotgan xodimga biriktirilgan koʻk yoki qizil yoxud koʻk va qizil rangli yaltiroq mayoqchasi bilan jihozlangan hamda maxsus rangli boʻyoq sxemalar va yozuvlar bilan belgilangan transport vositalari bundan mustasno).

3.28. “Toʻxtab turish taqiqlangan”. Transport vositalarining toʻxtab turishi taqiqlanadi (xizmat vazifasini bajarayotgan xodimga biriktirilgan koʻk yoki qizil yoxud koʻk va qizil rangli yaltiroq mayoqchasi bilan jihozlangan hamda maxsus rangli boʻyoq sxemalar va yozuvlar bilan belgilangan transport vositalari bundan mustasno).

3.29. “Oyning toq kunlarida toʻxtab turish taqiqlangan” (xizmat vazifasini bajarayotgan xodimga biriktirilgan koʻk yoki qizil yoxud koʻk va qizil rangli yaltiroq mayoqchasi bilan jihozlangan hamda maxsus rangli boʻyoq sxemalar va yozuvlar bilan belgilangan transport vositalari bundan mustasno).

3.30. “Oyning juft kunlarida toʻxtab turish taqiqlangan” (xizmat vazifasini bajarayotgan xodimga biriktirilgan koʻk yoki qizil yoxud koʻk va qizil rangli yaltiroq mayoqchasi bilan jihozlangan hamda maxsus rangli boʻyoq sxemalar va yozuvlar bilan belgilangan transport vositalari bundan mustasno).

3.29 va 3.30 belgilari qatnov qismining qarama-qarshi tomonlarida bir vaqtda oʻrnatilganda, qatnov qismining har ikkala tomonida soat 19:00 dan 21:00 gacha toʻxtab turishga ruxsat etiladi (joyini oʻzgartirish vaqti).

3.31. “Barcha cheklovlarning oxiri”. 3.16, 3.20, 3.22, 3.24, 3.26 — 3.30 belgilaridan bir nechtasiga bir vaqtda amal qiladigan hududlarning oxiri.

3.32. “Xavfli yuk tashiyotgan transport vositasining harakati taqiqlangan”.

3.33. “Portlovchi va tez alangalanuvchi yukni tashiyotgan transport vositasining harakati taqiqlangan”.

3.34. “Individual harakatlanish vositalarini boshqarish taqiqlangan”;

3.35. Ekologik zona hududida “oʻrta” va “zararli” ekologik toifalarga ega avtotransport vositalari harakatlanishi taqiqlangan.

3.35 belgisi ekologik zona hududiga kirishdan 150 — 300 metr oldin oʻrnatiladi.

3.1 — 3.3, 3.18.1, 3.18.2, 3.19, 3.27 belgilarga amal qilish yoʻnalishli transport vositalariga, 3.2 — 3.8 belgilari taʼsir oraligʻida joylashgan korxonalarga xizmat koʻrsatuvchi transport vositalariga, shuningdek, ushbu belgilar taʼsir oraligʻida yashovchi yoki ishlovchi fuqarolarga xizmat qiluvchi yoki ularga tegishli boʻlgan transport vositalariga taʼsir qilmaydi. Bunday hollarda transport vositalari belgilangan joyga yaqin chorrahadan kirib yoki chiqib ketishlari kerak.

3.27. belgisi yoʻnalishsiz yengil taksilarga yoʻlovchilarni tushurish-chiqarish (yuklarni ortish-tushurish) vaqtida taʼsir qilmaydi;

Ushbu Qoidalarning 176-bandiga binoan “Nogiron” tanish belgisi bilan belgilangan avtomobillar, mototsikllar, elektromototsikllar, mopedlar va skuterlarni, shuningdek, kichik hajmdagi mototransport vositalarini boshqarayotgan nogiron haydovchilar 3.2, 3.3 va 3.28 belgilari talablaridan chetga chiqishlari mumkin. 7.18 belgi boʻlganda 3.27 belgisining taʼsir doirasida toʻxtashga ruxsat etiladi.

3.28 — 3.30 belgilarining taksometri ishlab turgan taksilarga taalluqli emas.

3.18.1 va 3.18.2 belgilari qatnov qismlarining qaysi kesishmasi oldiga oʻrnatilsa, shu kesishmaga tatbiq etiladi.

3.16, 3.20, 3.22, 3.24, 3.26 — 3.30 belgilarining taʼsiri belgi oʻrnatilgan joydan keyingi eng yaqin chorrahagacha, ular boʻlmaganda — aholi punktining oxirigacha taʼsiri qiladi.

Yondosh hududlardan yoʻlga chiqish joylarida yoki yoʻlning dala, oʻrmon yoʻllari va boshqa doimiy harakatlanish, oʻtib ketish uchun moʻljallanmagan yoʻllar bilan kesishgan (tutashgan) joylarida, ularning oldida tegishli belgilar oʻrnatilmagan boʻlsa, bu belgilarning taʼsiri yoʻqolmaydi.

Aholi punktlariga yetmasdan oʻrnatilgan 3.24 belgisining taʼsiri 5.22 belgisigacha kuchini saqlaydi.

Belgilarning taʼsir doirasi aniqlashtirilishi mumkin:

3.16 va 3.26 belgilari uchun 7.2.1 qoʻshimcha axborot belgisi bilan;

3.20, 3.22, 3.24 belgilari 3.21, 3.23, 3.25 belgilari va 7.2.1 qoʻshimcha axborot belgisi orqali;

3.24 belgisining taʼsir oraligʻi undan keyin boshqa eng yuqori harakatlanish tezligi koʻrsatilgan 3.24 belgisini oʻrnatish bilan;

3.27 — 3.30 belgilarining amal qilish oraligʻi oxiriga 3.27 — 3.30 belgilari 7.2.3 qoʻshimcha axborot belgisi bilan birga takror oʻrnatiladi yoki 7.2.2 qoʻshimcha axborot belgisi bilan qoʻllaniladi.

3.27 belgisi 1.4 yotiq chizigʻi bilan birgalikda, 3.28 belgisi esa 1.10 yotiq chizigʻi bilan birgalikda qoʻllanishi mumkin, bunda belgilarning taʼsir hududi yoʻl chizigʻi uzunligi bilan aniqlanadi.

3.10, 3.27 — 3.30 belgilari yoʻlning qaysi tomonida oʻrnatilgan boʻlsa, ularning taʼsiri faqat oʻsha tomonga amal qilinadi.

4. Buyuruvchi belgilar

Buyuruvchi belgilar muayyan harakatlanish tartibini belgilaydi yoki bekor qiladi.

4.1.1. “Harakatlanish toʻgʻriga”.

4.1.2. “Harakatlanish oʻngga”.

4.1.3. “Harakatlanish chapga”.

4.1.4. “Harakatlanish toʻgʻriga yoki oʻngga”.

4.1.5. “Harakatlanish toʻgʻriga yoki chapga”.

4.1.6. “Harakatlanish oʻngga yoki chapga”.

Faqat belgilarda koʻrsatilgan koʻrsatkichlar yoʻnalishlarida harakatlanishga ruxsat etiladi. Chapga burilishga ruxsat beruvchi belgilar qayrilib olishga ham ruxsat beradi. (Muayyan kesishmada talab etilgan harakatlanish yoʻnalishiga tegishli koʻrsatkichlarning shakli tushirilgan 4.1.1 — 4.1.6 belgilarini qoʻllash mumkin).

4.1.1 — 4.1.6 belgilarining taʼsiri yoʻnalishli transport vositalariga joriy qilinmaydi.

4.1.1 — 4.1.6 yoʻl belgilari qatnov qismlarining qaysi kesishmasidan oldin oʻrnatilsa, belgining taʼsiri shu kesishmaga joriy qilinadi.

Yoʻlning qismi boshlanishida oʻrnatilgan 4.1.1 belgisining taʼsiri yaqin chorrahagacha joriy qilinadi. Belgi oʻng tomonda joylashgan hovlilarga va yoʻlga yondosh boshqa hududlarga burilishni taqiqlamaydi.

4.2.1. “Toʻsiqni chapdan aylanib oʻtish”.

4.2.2. “Toʻsiqni oʻngdan aylanib oʻtish”. Faqat koʻrsatkich koʻrsatgan tomondan aylanib oʻtish ruxsat etiladi.

4.2.3. “Toʻsiqni oʻngdan yoki chapdan aylanib oʻtish”. Har tomonidan aylanib oʻtish ruxsat etiladi.

4.3. “Aylanma harakatlanish”. Koʻrsatkichlar yoʻnalishlarida harakatlanish ruxsat etiladi.

4.4. “Yengil avtomobillar harakati”. Yengil avtomobillar, avtobus, mototsikllar, mopedlar, skuterlar, kichik hajmdagi mototransport vositalari, belgilangan yoʻnalishli transport vositalari va ruxsat etilgan toʻliq vazni 3,5 tonnadan oshmaydigan yuk avtomobillari harakatlanishiga ruxsat etilishini bildiradi.

Belgining taʼsir oraligʻida yashovchi va ishlovchi fuqarolarga tegishli, ularga va korxonalarga xizmat koʻrsatuvchi transport vositalariga bu belgi tatbiq etilmaydi. Bunday hollarda transport vositalari belgilangan joyga eng yaqin chorrahadan kirib yoki chiqib ketishlari kerak.

4.5. “Velosiped yoʻlkasi”. Faqat velosiped va individual harakatlanish vositalarida harakatlanishga ruxsat etilishini bildiradi. Trotuar yoki piyodalar yoʻlkasi boʻlmasa, velosiped yoʻlkasidan piyodalar ham yurishlari mumkin.

4.6. “Piyodalar yoʻlkasi”. Faqat piyodalar yurishiga ruxsat etiladi.

4.6.1. “Piyodalar, velosipedchilar va individual harakatlanish vositalarining birgalikdagi harakati tashkil etilgan yoʻlak”.

4.6.2. “Piyodalar, velosipedchilar va individual harakatlanish vositalarining birgalikdagi harakati tashkil etilgan yoʻlakning oxiri”.

4.6.3. “Piyodalar, velosipedchilar va individual harakatlanish vositalarining harakati alohida tashkil etilgan yoʻlak”. 1.1, 1.25 va 1.26 yotiq yoʻl chizigʻi yordamida, konstruktiv tarzda yoxud boshqa usulda piyodalar va velosipedchilarning harakati ajratilgan piyodalar va velosipedchilar yoʻlagi.

4.6.4. “Piyodalar, velosipedchilar va individual harakatlanish vositalarining harakati alohida tashkil etilgan yoʻlakning oxiri”.

4.6.5. “Piyodalar, velosipedchilar va individual harakatlanish vositalarining harakati alohida tashkil etilgan yoʻlak”. 1.1, 1.25 va 1.26 yotiq yoʻl chizigʻi yordamida, konstruktiv tarzda yoxud boshqa usulda Piyodalar, velosipedchilar va individual harakatlanish vositalarining harakati ajratilgan piyodalar va velosipedchilar yoʻlagi.

4.6.6. “Piyodalar, velosipedchilar va individual harakatlanish vositalarining harakati alohida tashkil etilgan yoʻlakning oxiri”.

4.7. “Eng kam tezlik”. Faqat belgida koʻrsatilgan yoki undan yuqori tezlikda (km/soat) harakatlanishga ruxsat etilishini bildiradi.

4.8. “Eng kam tezlik belgilangan yoʻlning oxiri”.

4.9.1, 4.9.2 va 4.9.3 “Xavfli yuk tashiyotgan transport vositalarining harakat yoʻnalishi”. “Xavfli yuk” tanish belgisi bilan jihozlangan transport vositalarining harakatiga yoʻl belgisida koʻrsatilgan yoʻnalishlarda ruxsat beriladi: 4.9.1 — toʻgʻriga, 4.9.2 — chapga, 4.9.3 — oʻngga.

5. Axborot-koʻrsatgich belgilari

Axborot-koʻrsatgich belgilari maʼlum harakat tartiblarini kiritadi yoki ularni bekor qiladi hamda aholi punktlari va boshqa manzillarning joylashuvi haqida maʼlumot beradi.

5.1. “Avtomagistral”. Yoʻl harakati qoidalarining avtomagistrallarda harakatlanish tartibi oʻrnatilgan yoʻlni bildiradi.

5.2. “Avtomagistralning oxiri”.

5.3. “Avtomobillar uchun moʻljallangan yoʻl”. Faqat avtomobillar, avtobus hamda mototsikllar, elektromototsiklar, mopedlar va skuterlarning, kichik hajmdagi mototransport vositalarining harakatlanishi uchun moʻljallangan yoʻlni bildiradi.

5.4. “Avtomobillar uchun moʻljallangan yoʻlning oxiri”.

5.5. “Bir tomonlama harakatli yoʻl”. Transport vositalari butun kenglik boʻyicha bir yoʻnalishda harakatlanadigan yoʻl yoki qatnov qismi.

5.6. “Bir tomonlama harakatli yoʻlning oxiri”.

5.7.1, 5.7.2. “Bir tomonlama harakatli yoʻlga chiqish”. Harakatlanish bir tomonlama boʻlgan yoʻlga yoki qatnov qismiga chiqish.

5.8.1. “Tasmalar boʻyicha harakat yoʻnalishi”. Tasmalar soni va har biri boʻyicha ruxsat etilgan harakatlanish yoʻnalishlari. Boshqa yoʻnalishlar boʻyicha harakatlanish taqiqlanadi.

5.8.2. “Tasma boʻyicha harakatlanish yoʻnalishi”. Tasma boʻyicha ruxsat etilgan harakatlanish yoʻnalishi. Boshqa yoʻnalishlar boʻyicha harakatlanish taqiqlanadi.

Yoʻlning chetki chap boʻlagidan chapga burilishga ruxsat beruvchi 5.8.1 va 5.8.2 belgilari shu tasmadan qayrilishga ham ruxsat beradi.

Chorrahadan oldin oʻrnatilgan 5.8.1 va 5.8.2 belgilarining taʼsiri, agar shu turkumdagi boshqa belgilar oʻrnatilmagan boʻlsa, butun chorrahaga tatbiq etiladi.

5.8.3. “Tasmaning boshlanishi”. Yoʻlning sekinlashish boʻlagi yoki balandlikka koʻtarilishdagi qoʻshimcha tasmaning boshlanish qismi.

Agar belgiga 4.7 “Eng kam tezlik” belgisining tasviri tushgan boʻlsa, koʻrsatilgan yoki undan kattaroq tezlikda harakatlana olmaydigan transport vositasining haydovchisi asosiy tasmadan qoʻshimcha tasmaga qayta tizilishi kerak.

5.8.4. “Tasmaning boshlanishi”. Uch tasmali yoʻllarda shu yoʻnalishda harakatlanish uchun moʻljallangan oʻrta tasma qismining boshlanishi.

5.8.5. “Tasma oxiri”. Balandlikka koʻtarilishdagi qoʻshimcha tasmaning yoki tezlanish tasmaning oxirini bildiradi.

5.8.6. “Tasma oxiri”. Uch tasmali yoʻllarda shu yoʻnalishda harakatlanish uchun moʻljallangan oʻrta tasma qismining oxirini bildiradi.

5.8.7, 5.8.8. “Tasmalar boʻyicha harakatlanish yoʻnalishi”. Agar 5.8.7 belgisida biror transport vositasining harakatlanishini taqiqlovchi belgi tasvirlangan boʻlsa, unda bu tur transport vositasining tegishli tasmada harakatlanishi taqiqlanishini bildiradi.

5.8.7 va 5.8.8 belgilari yoʻnalishlar soniga koʻra toʻrt va undan ortiq tasmali yoʻllarga ham tatbiq etilishi mumkin. Tasviri almashadigan 5.8.7, 5.8.8 belgilari yordamida reversiv harakat tashkil etilishi mumkin.

5.9. “Yoʻnalishli transport vositalari uchun moʻljallangan tasma”. Transport vositalari yoʻnalishida harakatlanadigan yoʻnalishli transport vositalari uchun moʻljallangan tasmani bildiradi.

Belgi qaysi tasma ustida joylashgan boʻlsa, shu tasmaga tatbiq etiladi. Yoʻlning oʻng tomoniga oʻrnatilgan belgining taʼsiri oʻng tasmaga tatbiq etiladi.

5.10.1. “Yoʻnalishli transport vositalari uchun alohida ajratilgan tasmasi bor yoʻl”. Yoʻnalishli transport vositalarining umumiy oqimga qarshi harakatlanishi uchun ajratilgan tasmani bildiradi.

5.10.2, 5.10.3. “Yoʻnalishli transport vositalari uchun alohida ajratilgan tasmasi bor yoʻlga chiqish”.

5.10.4. “Yoʻnalishli transport vositalari uchun alohida ajratilgan tasmasi bor yoʻlning oxiri”.

5.11.1. “Qayrilib olish joyi”. Chapga burilish taqiqlanadi.

5.11.2. “Qayrilib olish oraligʻi”. Qayrilib olish oraligʻining uzunligini bildiradi. Chapga burilish taqiqlanadi.

5.12. “Avtobus va (yoki) trolleybus toʻxtash joyi”.

5.13. “Tramvay toʻxtash joyi”.

5.14. “Yoʻnalishsiz taksilar toʻxtab turish joyi”.

5.15. “Toʻxtab turish joyi”.

5.15.1. “Pullik toʻxtab turish joyi”.

5.15.2 Yer usti avtomobil qoʻyish joyi.

5.15.3 Yer osti avtomobil qoʻyish joyi.

5.15.4 Elektr quvvatlashli avtomobil qoʻyish joyi.

5.16.1, 5.16.2. “Piyodalar oʻtish joyi”. Oʻtish joyi oldida 1.14.1-1.14.2 yotiq chizigʻi boʻlmaganda 5.16.2 belgisi yoʻldan oʻng tomonga oʻtish joyining old chegarasiga, 5.16.1 belgisi esa chap tomonga oʻtish joyining orqa chegarasiga oʻrnatiladi.

5.17.1, 5.17.2. “Piyodalarning yer ostidan oʻtish joyi”.

5.17.3, 5.17.4. “Piyodalarning yer ustidan oʻtish joyi”.

5.18. “Tavsiya etilgan tezlik”. Yoʻlning shu qismida tavsiya etilgan harakatlanish tezligini bildiradi. Belgiga eng yaqin chorrahagacha amal qilinadi. 5.18 belgisi ogohlantiruvchi belgi bilan birga qoʻllansa, uning taʼsir oraligʻi xavfli qismning uzunligi bilan aniqlanadi. 5.48 yoʻl belgisi oʻrnatilgan koʻcha va yoʻllarda oʻrnatilishi lozimligini bildiradi.

5.19.1 — 5.19.4. “Oxiri berk yoʻl”. Yoʻlning koʻrsatilgan yoʻnalishda oxiri berkligini bildiradi.

5.20.1, 5.20.2. “Yoʻnalishlarning dastlabki koʻrsatkichi”. Belgida koʻrsatilgan aholi punkti va boshqa manzillarga harakatlanish yoʻnalishini bildiradi. Belgida 5.29.1 belgisining hamda avtomagistral, aeroport va boshqa ramziy belgilar tasviri tushirilgan boʻlishi mumkin. 5.20.1 belgisida harakatlanish tartibining xususiyatlari toʻgʻrisida axborot beruvchi boshqa belgilarning tasviri ham tushgan boʻlishi mumkin. 5.20.1 belgisining past qismida belgi oʻrnatilgan joydan chorrahagacha boʻlgan masofa koʻrsatiladi. 5.20.1 belgisi yoʻlning 3.11 — 3.15 taqiqlovchi belgilaridan biri oʻrnatilgan qismlarini aylanib oʻtish yoʻnalishini koʻrsatish uchun ham qoʻllaniladi.

5.20.3. “Harakatlanish chizmasi”. Chorrahada ayrim yoʻnalishlarda harakatlanish taqiqlangan boʻlsa harakatlanish yoʻnalishi yoki murakkab chorrahalarda ruxsat etilgan harakatlanish yoʻnalishini bildiradi.

5.20.4. “Yoʻllarining bir sathda kesishmaydigan qismlarida burilish yoki qayrilib olish yoʻnalish koʻrsatkichi”. Avtomobil yoʻllarning bir sathda kesishmaydigan qismlarida yer ostidan yoki yer ustidan transport vositalarining burilish va qayrilib olish yoʻnalishini koʻrsatish uchun qoʻllaniladi.

5.20.5 Xizmat koʻrsatish maydoni.

5.21.1. “Yoʻnalish koʻrsatkichi”.

5.21.2. “Yoʻnalishlar koʻrsatkichi”. Koʻrsatilgan manzillarga harakatlanish yoʻnalishlarini bildiradi. Belgilarda manzillargacha boʻlgan masofa (km) koʻrsatilishi, avtomagistrallar, aeroportlar va boshqa ramziy belgilar tasvirlangan boʻlishi mumkin.

5.22. “Aholi punktining boshlanishi”. Ushbu Qoidalarning aholi punktlarida harakatlanish tartibini belgilovchi talablariga amal qilinadigan joylarning nomi hamda uning boshlanishini bildiradi.

5.23. “Aholi punktining oxiri”. Ushbu Qoidalarning aholi punktlarida harakatlanish tartib-talablari bekor qilingan joyni bildiradi.

5.24. “Aholi punktining boshlanishi”. Ushbu Qoidalarning aholi punktlarida harakatlanish tartibini belgilovchi talablariga amal qilinmaydigan joylarning nomi hamda uning boshlanishini bildiradi.

5.25. “Aholi punktining oxiri”. 5.24 yoʻl belgisi bilan koʻrsatilgan aholi punktining oxirini bildiradi.

5.26. “Manzil nomi”. Aholi punktlaridan boshqa manzillarning nomini bildiradi (daryo, koʻl, dovon, xushmanzara joy va boshqalar).

5.27. “Masofalar koʻrsatkichi”. Yoʻnalish boʻyicha joylashgan aholi punktlarigacha boʻlgan masofani bildiradi (km).

5.28. “Kilometr belgisi”. Yoʻlning boshi yoki oxirigacha boʻlgan masofani bildiradi (km).

5.29.1, 5.29.2. “Yoʻl raqami”. 5.29.1 — yoʻlga berilgan raqam, 5.29.2 — yoʻlning raqami va yoʻnalishini bildiradi.

5.30.1 — 5.30.3. “Yuk avtomobillari uchun harakatlanish yoʻnalishi”. Chorrahada yuk avtomobillari, traktorlar va oʻziyurar moslamalarga biror yoʻnalishda harakatlanish taqiqlangan boʻlsa, bunday transport vositalariga tavsiya etilgan harakatlanish yoʻnalishlari koʻrsatadi.

5.31. “Aylanib oʻtish tasviri”. Harakatlanish uchun vaqtincha yopib qoʻyilgan yoʻl qismini chetlab oʻtish chizmasi.

5.32.1 — 5.32.3. “Chetlab oʻtish yoʻnalishi”. Harakatlanish vaqtincha yopib qoʻyilgan yoʻl qismini chetlab oʻtish yoʻnalishini bildiradi.

5.33. “Toʻxtash chizigʻi”. Svetoforning (tartibga soluvchining) taqiqlovchi ishorasida transport vositalari toʻxtaydigan yoʻnalishini bildiradi.

5.34.1, 5.34.2. “Boshqa qatnov qismiga qayta tizilishning boshlangʻich koʻrsatkichi”. Ajratuvchi boʻlagi boʻlgan yoʻlning harakatlanish uchun yopiq hududini aylanib oʻtish yoki oʻng tomondagi qatnov qismiga qaytish uchun harakatlanish yoʻnalishini bildiradi.

5.35. “Reversiv harakatlanish”. Bir yoki bir necha tasmalarda harakatlanish yoʻnalishi qarama-qarshi tomonga oʻzgarishi mumkin boʻlgan yoʻl qismining boshlanishini bildiradi.

5.36. “Reversiv harakatlanishning oxiri”.

5.37. “Reversiv harakatlanish yoʻliga chiqish”.

5.38. “Turar joy dahasi”. Yoʻl harakati qoidalarining turar joy dahalarida harakatlanish tartibi oʻrnatilgan yoʻl.

5.39. “Turar joy dahasining oxiri”.

5.40. “Falokatli holatlar uchun kirish yoʻli”. Yoʻl harakati ushbu Qoidalaridagi 128-bandda koʻrsatilgan holatlarda foydalaniladigan yoʻl.

5.41. “Foto va video qayd etish”.

Yoʻllarda avtomobil haydovchilari Qoidalar talabiga rioya etishi elektron qurilmalar yordamida nazorat qilinayotganligini bildiruvchi yoʻl belgisi. Ushbu yoʻl belgisi Qoidalar talabiga rioya etilishi statsionar elektron qurilmalar orqali nazoratga olingan joylarga oʻrnatiladi.

5.42. “Qizil chiroqda oʻngga harakatlanish”. Transport svetofori qizil chirogʻining oʻng yoniga 5.42 yoʻl belgisi oʻrnatilgan boʻlsa, transport vositalarining haydovchilari svetoforning taqiqlovchi ishorasi yonib turganda, barcha xavfsizlik choralarini koʻrgan holda oʻngga burilishlari mumkin. Bunda ular harakat yoʻnalishi boʻyicha va burilayotgan koʻchani kesib oʻtayotgan piyodalarga hamda boshqa transport vositalariga yoʻl berishlari shart.

5.43. “Radar”. Yoʻllarda avtomobil haydovchilari belgilangan tezlikka rioya etishi radarlar yordamida nazorat qilinayotganligini bildiruvchi yoʻl belgisi.

Ushbu yoʻl belgisi belgilangan harakatlanish tezligi statsionar maxsus texnika vositalari yordamida nazoratga olingan joylarga oʻrnatiladi.

Shuningdek, viloyat, tuman, shaharlar boshlanadigan joylardagi koʻcha va yoʻllarda harakatlanish tezligi mobil radarlar yordamida nazorat qilinayotganligi toʻgʻrisida haydovchilarni ogohlantirish maqsadida oʻrnatilishi mumkin.

5.44. “Velosipedchilar va individual harakatlanish vositalari uchun tasma”.

5.45. “Velosipedchilar va individual harakatlanish vositalari uchun tasmaning oxiri”.

5.46 “Maktab”. Maktab yoki maktabgacha taʼlim tashkilotlari oldida oʻrnatiladi.

5.47. “Turizm obyektlari yoʻnalish koʻrsatgichi” Turizm obyektlari joylashgan manzillarga harakatlanish yoʻnalishlarini bildiradi. Belgilarda manzillargacha boʻlgan masofa (km) koʻrsatilishi, temir yoʻl vokzallari, aeroportlar va boshqa turizm obyektlari ramziy belgilari tasvirlangan boʻlishi mumkin.

5.47.1 “Turizm obyektlari”.

5.47.2 “Turizm axborot markazi”.

Aholi punktlaridan tashqarida oʻrnatilgan 5.20.1, 5.20.2, 5.21.1 va 5.21.2 yoʻl belgilaridagi yashil yoki koʻk rang koʻrsatilgan aholi punktiga yoki obyektga avtomagistral yoxud boshqa yoʻl orqali harakatlanish mumkinligini anglatadi.

Oq rang koʻrsatilgan obyekt ushbu aholi punktida joylashganini anglatadi.

Aholi punktida oʻrnatilgan 5.20.1, 5.20.2, 5.21.1 va 5.21.2 yoʻl belgilaridagi yashil, koʻk rang koʻrsatilgan aholi punktiga yoki obyektga ushbu aholi punktidan chiqqandan soʻng avtomagistral yoxud boshqa yoʻl orqali harakatlanish mumkinligini anglatadi, oq rang esa koʻrsatilgan obyekt shu aholi punktida joylashganligini bildiradi.

5.48. “Baland piyodalar oʻtish joyi”. 5.16.1-5.16.2 yoʻl belgilari bilan birga qoʻllaniladi.

6. Servis belgilari

Servis belgilari tegishli obyektlar joylashuvi haqida maʼlumot beradi.

6.1. “Tibbiy yordam koʻrsatish joyi”.

6.2. “Shifoxona”.

6.3.1. “Avtomobillarga yonilgʻi quyish shoxobchasi”.

6.3.2. Avtomobillarga koʻp tarmoqli yonilgʻi quyish shoxobchasi

6.3.3. Elektromobillarni quvvatlash shaxobchasi

6.4. “Avtomobillarga texnik xizmat koʻrsatish joyi”.

6.5. “Avtomobillarni yuvish joyi”.

6.6. “Telefon”.

6.7. “Oshxona”.

6.8. “Ichimlik suvi”.

6.9. “Mehmonxona yoki motel”.

6.10. “Kemping”.

6.11. “Dam olish joyi”.

6.12. “YPX maskani”.

6.13. “Avtotashuvchilarning nazorat punkti”.

6.14. “Hojatxona”.

6.15. “Chiqindi yigʻish joyi”.

6.16. Choʻmilish havzasi.

6.17. Ichki ishlar boʻlimi.

6.18. Radio aloqasi.

6.19. Jomeʼ masjidi.

6.20. Cherkov.

6.21. Ibodatxona.

6.22. Temir yoʻl vokzali.

6.23. Aeroport.

6.24. Bozor.

6.25. Turistik axborot markazi.

6.26. Qoʻriqxona.

6.27. Manzarali joy.

6.28. Meʼmorchilik yodgorligi.

7. Qoʻshimcha axborot belgilari

Qoʻshimcha axborot belgilari ular bilan birgalikda qoʻllangan belgilarga aniqlik kiritish yoki ularning taʼsirini cheklash uchun qoʻllaniladi.

7.1.1. “Obyektgacha boʻlgan masofa”. Belgidan yoʻlning xavfli joyi, yoʻl harakatiga tegishli cheklovlar kiritiladigan joyi yoki harakat yoʻnalishi boʻyicha oldindagi muayyan joygacha boʻlgan masofani koʻrsatadi.

7.1.2. “Obyektgacha boʻlgan masofa”. Aholi punktlaridan tashqarida chorraha oldiga 2.5. yoʻl belgisi oʻrnatilgan boʻlsa, 2.4. yoʻl belgisi bilan oʻrnatilib, chorrahagacha boʻlgan masofani koʻrsatadi.

7.1.3, 7.1.4. “Obyektgacha boʻlgan masofa”. Yoʻldan chetda joylashgan manzilgacha boʻlgan masofani bildiradi.

7.2.1. “Taʼsir oraligʻi”. Ogohlantiruvchi belgilar bilan belgilangan xavfli joyning uzunligini yoki taqiqlovchi va axborot-koʻrsatkich belgilarining taʼsir oraligʻini koʻrsatadi.

7.2.2 — 7.2.6. “Taʼsir oraligʻi”.

7.2.2 — 3.27 — 3.30 taqiqlovchi belgilarining taʼsiri saqlangan oraliqni koʻrsatadi.

7.2.3 — 3.27 — 3.30 taqiqlovchi belgilarining taʼsir oraligʻi oxirini koʻrsatadi.

7.2.4 — haydovchilarga ularning 3.27 — 3.30 yoʻl belgilari taʼsir doirasida ekanliklari haqida axborot beradi.

7.2.5, 7.2.6 — maydon, binolar oldi va shunga oʻxshash joylar chetida toʻxtash va toʻxtab turish taqiqlanganda 3.27 — 3.30 belgilarining taʼsir oraligʻi va yoʻnalishini koʻrsatadi.

7.3.1 — 7.3.3. “Taʼsir yoʻnalishlari”. Chorraha oldida oʻrnatilgan belgilarning taʼsir yoʻnalishini yoki bevosita yoʻl yaqinida joylashgan manzillarga harakatlanish yoʻnalishini koʻrsatadi.

7.4.1 — 7.4.10. “Transport vositasining turi”. Belgining taʼsiri joriy etilgan transport vositalari turini koʻrsatadi.

7.4.1 belgi bilan oʻrnatilgan yoʻl belgisining taʼsiri yuk tashuvchi, shu jumladan, tirkamali, toʻliq vazni 3,5 tonnadan ortiq boʻlgan transport vositalariga, 7.4.3 belgi bilan oʻrnatilgan yoʻl belgisining taʼsiri yengil avtomobillarga, 7.4.9 elektromobillarga, 7.4.10 yoʻnalishsiz taksilarga, shuningdek, toʻliq vazni 3,5 tonnagacha boʻlgan yuk tashuvchi transport vositalariga tatbiq etiladi.

7.5.1. “Shanba, yakshanba va bayram kunlari”.

7.5.2. “Ish kunlari”.

7.5.3. “Hafta kunlari”. Belgiga haftaning qaysi kunlari amal qilinishi koʻrsatilgan.

7.5.4. “Amal qilish vaqti”. Belgiga kunning qaysi vaqtida amal qilishni koʻrsatadi.

7.5.5 — 7.5.7. “Amal qilish vaqti”. Belgiga haftaning qaysi kuni va qaysi soatlarida amal qilishni koʻrsatadi.

7.6.1 — 7.6.9. “Transport vositasini toʻxtab turish joyiga qoʻyish usuli”. 7.6.1 barcha turdagi transport vositalarini toʻxtab turishi uchun yoʻlning qatnov qismida, trotuar yoniga qoʻyish usulini, 7.6.2 — 7.6.9 trotuar yonidagi toʻxtab turish joyiga yengil avtomobillar, mototsikllar, mopedlar va skuterlarni, shuningdek, kichik hajmdagi mototransport vositalarin qoʻyish usulini bildiradi.

7.7. “Dvigatelni ishlatmasdan toʻxtab turish joyi”. 5.15 belgisi bilan belgilangan toʻxtab turish joyida transport vositalarining dvigatelini ishlatmasdan toʻxtab turishiga ruxsat etilganligini koʻrsatadi.

7.8. “Pulli xizmat koʻrsatish joyi”. Toʻlov asosida xizmat koʻrsatilishini bildiradi.

7.9. “Toʻxtab turish muddati cheklangan”. 5.15 belgisi oʻrnatilgan toʻxtab turish joyida transport vositalari toʻxtab turishining eng koʻp muddatini koʻrsatadi.

7.10. “Avtomobillarni koʻrikdan oʻtkazish joyi”. 5.15 yoki 6.11 belgisi bilan koʻrsatilgan maydonlarda estakada yoki koʻzdan kechirish chuqurchalari borligini bildiradi.

7.11. “Ruxsat etilgan toʻla vazni cheklangan”. Belgining taʼsiri ruxsat etilgan toʻla vazni qoʻshimcha-axborot yoʻl belgisida koʻrsatilgan miqdordan ortiq boʻlgan transport vositalariga taalluqli ekanligini koʻrsatadi.

7.12. “Xavfli yoʻl yoqasi”. Yoʻl ishlari bajarilayotgani sababli yoʻl yoqasiga chiqish xavfli ekanligi haqida ogohlantiradi. 1.23 belgisi bilan qoʻllaniladi.

7.13. “Asosiy yoʻlning yoʻnalishi”. Chorrahada asosiy yoʻlning yoʻnalishini koʻrsatadi.

7.14. “Harakatlanish tasmasi”. Belgi yoki svetofor taʼsiridagi harakatlanish boʻlagini koʻrsatadi.

7.15. “Koʻzi ojiz piyodalar”. 1.20, 5.16.1, 5.16.2 belgilari hamda svetofor bilan birga qoʻllaniladi, piyodalar oʻtish joyidan koʻzi ojiz piyodalar foydalanishi mumkinligi haqida ogohlantiradi.

7.16. “Nam qoplama”. Belgi qatnov qismining qoplamasi nam boʻlgan vaqtda taʼsir etishini koʻrsatadi.

7.17. “Nogironlar”. 5.15 belgisi bilan qoʻllaniladi. Toʻxtab turish joyi (yoki uning bir qismi) ushbu Qoidalarning 176-bandiga muvofiq “Nogiron” taniqlik belgisi oʻrnatilgan transport vositalari uchun ajratilganligini koʻrsatadi.

7.18. “Nogironlar mustasno”. Belgilarning taʼsiri ushbu Qoidalarning 175-bandiga muvofiq “Nogiron” taniqlik belgisi oʻrnatilgan transport vositalariga joriy etilmaydi.

7.19. “Foto va video qayd etish”. Yoʻl harakati ishtirokchilarining harakatlari maxsus avtomatlashtirilgan foto va video qayd etish texnika vositalari orqali qayd etilayotganligini bildiradi. Ogohlantiruvchi, imtiyoz, taqiqlovchi, buyuruvchi va axborot ishora belgilari bilan birgalikda qoʻllaniladi.

7.20. “Xavfli yuk toifasi”. Xavfli yuk toifasining (toifalarining) raqamini koʻrsatadi.

7.21. “Evakuator ishlamoqda”. 3.27 — 3.30 yoʻl belgilari taʼsir oraligʻida toʻxtagan transport vositalari majburiy evakuatsiya qilinishini koʻrsatadi.

7.22.1, 7.22.2 va 7.22.3 “Toʻsiq”. Haydovchilarga toʻsiqning uzoqdan koʻrinishini taʼminlash maqsadida oʻrnatiladi. 4.2.1 — 4.2.3 yoʻl belgilari bilan birgalikda oʻrnatiladi.

7.23. “Navbat bilan oʻtish”.

7.24. “Transport vositasining davlat raqami”.

7.25. “Faqat xizmat avtomobillari”.

7.26 “Sunʼiy notekislik”.

Qoʻshimcha-axborot belgilari qaysi belgi bilan birga joriy etilsa, bevosita shu belgi tagiga joylashtiriladi. 7.2.2 — 7.2.4, 7.13 qoʻshimcha-axborot belgilari qatnov qismining, yoʻl yoqasining, trotuarning tepasiga oʻrnatilgan belgilarining yoniga joylashtiriladi.

Vaqtincha (koʻchma tirgakdagi) va doimiy belgilar maʼno jihatidan bir-biriga zid kelgan hollarda haydovchilar vaqtincha oʻrnatilgan belgilarga amal qilishlari kerak.

1,8 1.15, 1.16, 1.31, 1.17, 1.18.1 — 1.18.3, 1.21, 1.30, 2.6, 2.7, 3.1, 3.2, 3.11 — 3.16, 3.18.1 — 3.18.25 yoʻl belgilari vaqtincha yoʻl belgilari sifatida belgilanishi mumkin. Vaqtincha yoʻl belgilari sariq rangda boʻladi.

Transport svetoforlari

Quyidagi transport svetoforlaridan foydalaniladi:

ishoralari tik joylashgan;

ishoralari yotiq joylashgan;

qoʻshimcha tarmoqli;

harakatlanishni maʼlum yoʻnalishlarda tartibga soluvchi;

reversiv;

tramvay va yoʻnalishli boshqa transport vositalarini harakatini tartibga soluvchi;

temir yoʻl kesishmalarda harakatlanishni tartibga soluvchi;

tartibga solinmagan chorraha va piyodalar oʻtish joylarini belgilaydigan;

korxona, tashkilot va qatnov qismi toraygan joylarda harakatlanishni tartibga soluvchi.

Piyodalar svetoforlari.

Quyidagi piyodalar svetoforlaridan foydalaniladi:

ishoralar tik joylashgan;

tovush ishorali;

qoʻl bilan boshqariladigan;

piyodalar harakatini tartibga soluvchi;

Elektron tablo yordamida boshqariladigan piyodalar svetofori;

Velosipedchilar svetoforlari.

Belgilangan tartibda oʻrnatilgan elektron yoʻl belgilari odatdagi yoʻl belgilari bilan bir xil kuchga ega boʻladi.

5.48. “Baland piyodalar oʻtish joyi”.

3.35. “Ekologik zona hududida “oʻrta” va “zararli” ekologik toifalarga ega avtotransport vositalari harakatlanishi taqiqlangan.

Yoʻl harakati qoidalariga 2-ILOVA

1. Yotiq chiziqlar

Yoʻlning qatnov qismi yuzasidagi chiziqlar, yoʻnaltirgichlar, yozuvlar va boshqa belgilar harakatlanish tartibi va aniq rejimini belgilaydi.

Yoʻl chiziqlari doimiy yoki vaqtincha boʻlishi mumkin.

Yoʻl chiziqlarini koʻrish imkoniyati boʻlmasa (qor, loy va boshqalar) ushbu yoʻl qismida mazkur chiziqlar maʼnosiga mos keladigan yoʻl belgilari oʻrnatilishi kerak.

Yotiq chiziqlar oq rangda boʻladi (1.4, 1.10 va 1.17 chiziqlar sariq rangda boʻladi), shuningdek, 1.24 chizigʻi (2x2 metr oʻlchamdagi koʻk asosda sariq rangda nogironligi boʻlgan shaxsning tasviri tushirilgan boʻladi).

Piyodalar oʻtish joyidagi chiziqlar oq va oq bilan birgalikda boshqa ranglar koʻrinishida qoʻllanilishi mumkin.

1.1 — qarama-qarshi yoʻnalishlarda harakatlanayotgan transport oqimlarini ajratadi, yoʻlning xavfli joylaridagi harakatlanish boʻlagi chegarasini va velosipedchilar uchun boʻlagining chegarasini bildiradi; yoʻlning kirish taqiqlangan qismi chegarasini belgilaydi; transport vositalarining toʻxtab turish joyi chegarasini hamda avtomagistral qatoriga kiritilmagan yoʻlning qatnov qismi chegarasini bildiradi;

1.2 (enli sidirgʻa chiziq) — avtomagistrallarda qatnov qismi chetini bildiradi.

1.3 — toʻrt va undan ortiq harakatlanish boʻlagi boʻlgan yoʻllarda qarama-qarshi yoʻnalishdagi transport vositalari oqimini ajratadi;

1.4 — toʻxtash taqiqlangan joyni bildiradi. Yakka holda yoki 3.27 “Toʻxtash taqiqlangan” yoʻl belgisi bilan qoʻllaniladi hamda yoʻlning qatnov qismi chetiga yoki yoʻl chetidagi toʻsiq ustidan chiziladi (xizmat vazifasini bajarayotgan xodimga biriktirilgan koʻk yoki qizil yoxud koʻk va qizil rangli yaltiroq mayoqchasi bilan jihozlangan hamda maxsus rangli boʻyoq sxemalar va yozuvlar bilan belgilangan transport vositalari bundan mustasno).

1.5 — ikki yoki uch tasmali yoʻllarda qarama-qarshi yoʻnalishlarda harakatlanayotgan transport vositalari oqimlarini ajratadi; bir yoʻnalishda harakatlanish uchun moʻljallangan ikki yoki undan koʻproq tasmali yoʻllarda tasmalarning chegaralarini va bir yoʻnalishdagi harakatlanish boʻlagi bilan velosiped boʻlagi chegarasini bildiradi;

1.6 (yaqinlashish chizigʻi — har bir chiziq uzunligi ular orasidagi masofadan uch barobar katta boʻlgan uzuq-uzuq chiziq) — qarama-qarshi yoki bir yoʻnalishda harakatlanayotgan transport vositalari oqimlarini ajratuvchi 1.1 yoki 1.11 chizigʻiga yaqinlashayotganlik haqida ogohlantiradi;

1.7 (har bir chizigʻi qisqa va oralari shu chiziqlar boʻyiga teng boʻlgan uzuq-uzuq chiziq) — chorrahadagi harakatlanish tasmalarini bildiradi;

1.8 (enli uzuq-uzuq chiziq) — tezlashish yoki sekinlashish boʻlagi bilan yoʻlning qatnov qismidagi asosiy boʻlagi oʻrtasidagi chegarani bildiradi (chorrahalarda, yoʻlning turli sathda kesishgan qismlarida, avtobuslar toʻxtaydigan joylarda va boshqalar);

1.9 — reversiv harakat tashkil etilgan boʻlaklarning chegarasini belgilaydi; reversiv harakatlanish amalga oshirilgan yoʻllarda (reversiv svetofori oʻchirilgan holatda) qarama-qarshi yoʻnalishdagi transport oqimini ajratadi;

1.10 — toʻxtab turish taqiqlangan joyni bildiradi; yakka holda yoki 3.28 yoʻl belgisi bilan qoʻllaniladi va yoʻlning qatnov qismi chetiga yoki yoʻl chetidagi toʻsiq ustidan chiziladi (xizmat vazifasini bajarayotgan xodimga biriktirilgan koʻk yoki qizil yoxud koʻk va qizil rangli yaltiroq mayoqchasi bilan jihozlangan hamda maxsus rangli boʻyoq sxemalar va yozuvlar bilan belgilangan transport vositalari bundan mustasno).

1.11 — faqat bir tomondan qayta tizilishga ruxsat etilgan yoʻl qismlarida, bir yoʻnalishdagi yoki qarama-qarshi kelayotgan transport oqimlarini ajratadi; qayrilib olish, toʻxtash maydonchalari va shunga oʻxshashlarga kirish-chiqish joylarida harakatlanish faqat bir yoʻnalishda ruxsat etilganligini koʻrsatadi;

1.12 (toʻxtash chizigʻi) — 2.5 belgisi yoki svetoforning (tartibga soluvchining) taqiqlovchi ishorasida haydovchi toʻxtash kerak boʻlgan joyni koʻrsatadi;

1.13 — kesishayotgan yoʻlda harakatlanayotgan transport vositasiga yoʻl berish uchun toʻxtash zarur boʻlganda, haydovchiga transport vositasini toʻxtatish joyini koʻrsatadi;

1.14.1 — (oq rangli “zebra”) — piyodalarning oʻtish joyini belgilaydi.

1.14.2 — (oq-sariq rangli “zebra”) — piyodalarning oʻtish joyini belgilaydi;

1.14.3 — yotiq chiziqning yoʻnaltirgichlari piyodalarning harakatlanish yoʻnalishini koʻrsatadi;

1.14.4 — oq-qizil rangli yoʻl chizigʻi maktab va maktabgacha taʼlim muassasalari oldida piyodalarning oʻtish joyini belgilaydi;

1.15 — yoʻlning velosiped yoʻlkasi kesib oʻtgan joyini bildiradi;

1.16.1 — 1.16.3 — transport vositalari oqimi ajraladigan yoki qoʻshiladigan joylardagi yoʻnaltiruvchi orolchalarni bildiradi;

1.17 — yoʻnalishli transport vositalarining bekatlari hamda taksilarning toʻxtab turish joylarini bildiradi;

1.18 — chorrahada tasmalar boʻlaklar boʻyicha ruxsat etilgan harakatlanish yoʻnalishlarini koʻrsatadi. Mustaqil yoki 5.8.1, 5.8.2 belgilari bilan birgalikda qoʻllanilishi mumkin; oxiri berk yoʻl tasvirlangan chiziq shu yoʻnalishdagi yon tomonda joylashgan qatnov qismiga burilish taqiqlanganligini koʻrsatish uchun chiziladi; chetki chap tasmadan chapga burilishga ruxsat beruvchi yoʻnaltirgich shu tasmadan qayrilishga ham ruxsat beradi;

1.19 — qatnov qismining toraygan (shu yoʻnalishdagi harakatlanish tasmalarining soni kamaygan) joyiga yoki qarama-qarshi yoʻnalishdan kelayotgan transport vositalari oqimlarini ajratuvchi 1.1 yoki 1.11 chizigʻiga yaqinlashganlik haqida ogohlantiruvchi chiziq. Birinchi holda 1.18.1 — 1.18.3 belgilari bilan qoʻllanilishi mumkin;

1.20 — haydovchini 1.13 chizigʻiga yaqinlashayotgani haqida ogohlantiradi;

1.21 (“STOP” — Toʻxtang! yozuvi) — 2.5 belgisi bilan birga qoʻllanilganda haydovchini 1.12 chizigʻiga yaqinlashayotganligi haqida ogohlantiradi;

1.22 — yoʻl (harakatlanish yoʻnalishi) raqamini koʻrsatadi;

1.23 — yoʻlning faqat yoʻnalishli transport vositalari uchun moʻljallangan boʻlagini bildiradi.

1.24 — nogironligi boʻlgan shaxslarning avtotransport vositalari uchun toʻxtab turish joyi;

1.25 — piyodalar yoʻlkasini yoki piyodalar va velosipedchilar birgalikda harakatlanishi moʻljallangan yoʻlkaning piyodalar uchun moʻljallangan qismini bildiradi;

1.26 — velosiped yoʻlkasini yoki velosiped harakatlanishi uchun moʻljallangan tasmani bildiradi;

1.27 — ogohlantiruvchi yoʻl belgilarini takrorlovchi yoʻl chizigʻi;

1.28 — taqiqlovchi yoʻl belgilarini takrorlovchi yoʻl chizigʻi;

1.29 — sunʼiy yoʻl notekisligini bildiradi;

1.29.1-sunʼiy notekislik (baland piyodalar oʻtish joyini bildiradi);

1.29.2-sunʼiy notekislik (avtomobil yoʻllarida “3D” koʻrinishdagi baland piyodalar oʻtish joyini bildiradi);

1.29.3-avtomobil yoʻllarida “3D” koʻrinishdagi piyodalar oʻtish joyi

1.30 — Maktablarga yaqin yoʻlning qatnov qismidan maktab oʻquvchilarning chiqib qolish ehtimolini inobatga olgan holda maktablar joylashgan hududlar oldida chiziladi;

1.31 — Aholi punktlaridan tashqarida yoʻllarning transport vositalari tez harakatlanadigan xavfli burilishlarida hamda aholi punktlarining piyodalar oʻtish joylariga yaqinlashuvda haydovchilar hushyorligini oshirish maqsadida termoplast yordamida chiziladigan “Shovqin chiziqlari”dan foydalanilishi mumkin;

1.32 — qatnov qismi kesishmasi hududiga yaqinlashayotganligini anglatib, oldinda tirbandlik yuzaga kelganligi tufayli majburiy toʻxtab, koʻndalang yoʻnalishdagi transport vositalarining harakatlanishiga toʻsqinlik tugʻdiradigan boʻlsa, chorrahaga kirish, agar toʻxtash chizigʻi yoki 5.33 yoʻl belgisidan oʻtib boʻlgan haydovchiga esa qatnov qismlari kesishmasiga kirishni taqiqlanishini bildiradi;

1.1 va 1.3 chiziqlarini bosib oʻtish taqiqlanadi, qatnov qismining chetini bildirish uchun qoʻllanilgan 1.1 chizigʻi bundan mustasno.

1.2, 1.5 — 1.8 chiziqlarini istalgan tomondan bosib oʻtish mumkin.

Reversiv svetoforlar boʻlmaganda yoki ular oʻchirib qoʻyilganda, 1.9 chizigʻini faqat u haydovchining oʻng tomonida boʻlsa, bosib oʻtishga ruxsat etiladi.

Reversiv svetofor yoqilgan paytda bir yoʻnalishli tasmalarni ajratayotgan 1.9 chizigʻini istalgan tomondan bosib oʻtishga ruxsat etiladi. Reversiv svetofor oʻchirilganda, haydovchilar darhol 1.9 chizigʻidan oʻngga qayta tizilishlari kerak.

Reversiv svetofor oʻchirilgan boʻlsa, qarama-qarshi yoʻnalishdagi transport oqimlarini ajratuvchi 1.9 chizigʻini bosib oʻtish taqiqlanadi.

1.11 chizigʻini uzuq-uzuq chiziq tomonidan, sidirgʻa chiziq tomonidan esa faqat quvib yoki aylanib oʻtishni tugatayotganda bosib oʻtishga ruxsat etiladi.

Yoʻl belgilarining, shu jumladan, vaqtincha yoʻl belgilarining va yotiq yoʻl chiziqlarining maʼnolari bir-biriga zid kelgan hollarda yoki yoʻl chiziqlarini yetarlicha farqlab boʻlmasa, haydovchilar yoʻl belgilariga amal qilishlari kerak.

Vaqtincha yoʻl chiziqlarining va doimiy yoʻl chiziqlarining maʼnolari bir-biriga zid kelgan hollarda haydovchilar vaqtincha yoʻl chiziqlariga amal qilishlari kerak.

2. Tik chiziqlar

Tik chiziqlar — yoʻl inshootlari va jihozlari yuzalariga ketma-ket chizilgan yoʻl-yoʻl, oq-qora (sariq-qora, qizil-oq) chiziqlar majmuasidan iborat boʻlib, ularning oʻlchamlarini koʻrsatishda, koʻz bilan chamalash vositasi sifatida xizmat qiladi.

2.1 — harakatlanayotgan transport vositalariga xavf tugʻdiradigan yoʻl inshootlarining tik elementlari (koʻpriklar, yoʻl oʻtkazgich va estakadalar, ustunlar va boshqalar)ni bildiradi;

2.2 — tunnellar, koʻpriklar, yoʻl oʻtkazgich va estakadalarning pastki peshtoqini bildiradi;

2.3 — ajratish mintaqalaridagi yoki xavfsizlik orolchalaridagi dumaloq ustunlarni bildiradi;

2.4 — yoʻnaltiruvchi, beton yoki temir beton ustunlar, toʻsiq tirgaklar va hokazolarni bildiradi;

2.5 — yoʻlning kichik radiusli burilish, tik nishablik va boshqa xavfli joylarda yoʻl toʻsiqlarining yon yuzalarini bildiradi;

2.6 — boshqa joylardagi toʻsiqlarning yon yuzalarini bildiradi;

2.7 — xavfli joylardagi toʻsiqni (bordyurni) va yoʻl sathidan baland boʻlgan xavfsizlik orolchalarini bildiradi.

Yoʻl harakati qoidalariga 3-ILOVA

Transport vositalaridan foydalanishni taqiqlovchi shartlar

1. Tormoz tizimlari

1.1. Tormoz tizimining konstruksiyasi oʻzgartirilsa, ishlab chiqargan korxona talabiga mos kelmasa yoki transport vositasining shu turida koʻzda tutilmagan tormoz suyuqligi yoki boshqa qismlar qoʻllanilsa.

1.2. Ishchi tormoz tizimining samaradorligi Vazirlar Mahkamasining 2012-yil 4-iyuldagi 191-son qarori bilan tasdiqlangan Avtotransport vositalari konstruksiyasining foydalanish shartlari boʻyicha xavfsizligi toʻgʻrisidagi umumiy texnik reglamentda belgilangan talablarga mos kelmasa.

1.3. Gidravlik tormoz yuritmasining zichligi (germetikligi) buzilgan boʻlsa.

1.4. Dvigatel ishlamay turganda pnevmatik yoki pnevmogidravlik tormoz yuritmasining zichligini buzilishi, boshqaruv qismlari ulanmaganda — 30 daqiqada, ulanganida — 15 daqiqada tizimdagi havo bosimini 0,05 MPa dan koʻpga pasayishiga sabab boʻlishi. Gʻildiraklardagi tormoz kameralaridan siqilgan havo chiqishi.

1.5. Pnevmatik yoki pnevmogidravlik tormoz yuritmasining manometri ishlamasa.

1.6. Toʻxtab turish tormoz tizimi transport vositalarini quyidagi joylarda harakatsiz holatda ushlab tura olmasa:

toʻliq jihozlangan holatdagi transport vositalarini — 16 foizdan kam boʻlmagan qiyalikda;

toʻliq jihozlangan holatdagi yengil avtomobillarni va avtobuslarni — 25 foizdan kam boʻlmagan qiyalikda;

toʻliq jihozlangan holatdagi yuk avtomobillarini va avtopoyezdlarni — 31 foizdan kam boʻlmagan qiyalikda;

Izoh: Toʻxtab turish tormoz tizimi sinovdan oʻtkazilayotganda dvigatel transmissiyadan ajratilgan boʻlishi kerak.

2. Boshqaruv qurilmasi

2.1. Boshqaruv qurilmasining lyuft yigʻindisi reglament (qatʼiy belgilangan) sharoitlardagi sinovlarda quyidagi koʻrsatkichdan katta boʻlmasligi kerak:

Transport vositasining toifasi Yoʻl qoʻyilgan lyuft koʻrsatgichi (gradusda) M1 10o M2, M3, N1 20o N2, N3 25o

2.2. Detal va bogʻlamlarning konstruksiyasida koʻzda tutilmagan siljishlari boʻlsa. Rezbali birikmalar tegishli ravishda mahkamlanmagan yoki oʻrnatilgan usulda qotirilmagan boʻlsa, rul kolonkasining qulflovchi moslamasi ishlamasa.

2.3. Boshqaruv qurilmasining konstruksiyasida koʻzda tutilgan kuchaytirgich yoki mototsikllarda tebranishni pasaytiruvchi moslama (dempfer) nosoz boʻlsa yoki umuman boʻlmasa.

2.4. Boshqaruv qurilmasida qoldiq deformatsiya izlari, darz ketgan joylari va boshqa nuqsonlari boʻlgan qismlar oʻrnatilgan, shu transport vositasi turida koʻzda tutilmagan yoki ishlab chiqargan korxona talabiga mos kelmaydigan qismlar va suyuqliklar qoʻllangan boʻlsa.

3. Tashqi yoritqichlar

3.1. Tashqi yoritgichlar soni, turi, joylashuvi va ishlash tartibi transport vositasining konstruksiyasi talabiga mos kelmasa.

Ishlab chiqarilishi toʻxtatilgan yengil avtomobillarga boshqa turdagi va rusumdagi foydalanishda boʻlgan transport vositalarining tashqi yoritgichlarini oʻrnatishga ruxsat etiladi. Har qanday tashqi yoritgichlar (burilishni koʻrsatadigan miltillovchi chiroq, avariya ishorasi chiroqlaridan tashqari) miltillamasligi kerak.

3.2. Yorituvchi chiroq nurining yoʻnalishi buzilgan boʻlsa.

3.3. Agar tashqi yoritgichlar va nur qaytargichlar belgilangan tartibda ishlamayotgan yoki ifloslangan boʻlsa.

3.4. Yoritish asboblarida nur sochuvchisi boʻlmasa yoxud tegishli yorugʻlik asboblari turiga mos boʻlmagan nur sochuvchi va ishlab chiqaruvchi korxona tomonidan koʻzda tutilmagan lampalardan foydalanilgan boʻlsa.

3.5. Rangli yalt-yalt etuvchi mayoqchalarni oʻrnatilishi, ularning mahkamlanishi va yorugʻlik ishoraning koʻrinishi belgilangan talablarga javob bermasa.

3.6. Transport vositasida quyidagilar:

old qismida — oq yoki sariq rangdan boshqa rangli tumanga qarshi faralar, sariq yoki zargʻaldoq rangdan boshqa rangli burilishni koʻrsatadigan miltillovchi chiroq, oq rangdan boshqa rangli nur qaytargichlar oʻrnatilgan boʻlsa;

orqa qismida — oq yoki sariq rangdan boshqa rangli orqaga harakatlanish, oq rangdan boshqa roʻyxatdan oʻtkazish davlat raqam belgilarini yorituvchi chiroqlar, sariq yoki zargʻaldoq rangdan boshqa rangli burilishni koʻrsatadigan miltillovchi chiroq, qizil rangdan boshqa rangli tashqi yoritgichlar, qizil rangdan boshqa rangli nur qaytargichlar oʻrnatilgan boʻlsa;

yon qismida — sariq yoki zargʻaldoq rangdan boshqa rangli yoritgichlar, sariq yoki zargʻaldoq rangdan boshqa rangli nur qaytargichlar oʻrnatilgan boʻlsa;

velosipedning old tomoniga oq rangli nur qaytargich yoki chiroq, orqa tomoniga qizil rangli nur qaytargich yoki chiroq, yon tomonlariga esa, zargʻaldoq yoki qizil rangli nur qaytargich oʻrnatilmagan boʻlsa;

Individual harakatlanish vositalari old tomonidan fara chiroqlari va orqa tomonida ogohlantirish chiroqlari yoki nur qaytargichlar bilan jihozlanmagan boʻlsa;

yuk avtomobillari va tirkamalarning yon tomoniga zargʻaldoq rangli va orqa tomoniga qizil rangli kuzovning gabarit parametrlarini belgilab turuvchi nur qaytargichlar oʻrnatilmagan boʻlsa.

4. Oyna tozalagichlar va oyna yuvgichlar:

4.1. Oyna tozalagich belgilangan tartibda ishlamayotgan boʻlsa.

4.2. Transport vositasining konstruksiyasida koʻzda tutilgan oyna yuvgich ishlamayotgan boʻlsa.

5. Gʻildiraklar va shinalar:

5.1. Shina protektori naqshlarining qoldiq balandligi N2, N3, O3, O4 toifadagi avtotransport vositalari uchun — 1,0 mm dan kam boʻlsa;

M1, N1, O1, O2 toifadagi avtotransport vositalari uchun — 1,6 mm dan, kam boʻlsa;

M2, M3 toifadagi avtotransport vositalari uchun — 2,0 mm dan kam boʻlsa;

Mototsikl, elektromototsikl, moped va skuterlar, shuningdek, kichik hajmdagi mototransport vositalari uchun — 0,8 mm dan kam boʻlsa.

Izoh: tirkamalar shinasi naqshlarining qoldiq balandligi shatakchi transport vositasi shinalari uchun belgilangan meʼyor kabidir.

5.2. Shinalarda kordning koʻrinishiga olib kelgan tashqi nuqsonlar (teshilgan kesilgan, yorilgan) hamda karkas qatlamlari ajralgan, protektor va yon qismlari koʻchgan boʻlsa.

5.3. Qoʻshaloq shinalar orasiga xavf-xatar tugʻdiruvchi begona jismlar qisilib, tiqilib qolgan boʻlsa.

5.4. Shina oʻlchamlari yoki yoʻl qoʻyilgan ogʻirlik transport vositasining turiga mos kelmasa.

5.5. Transport vositasining bitta oʻqiga har xil oʻlchamli va konstruksiyali (dioganalli va radialli, kamerali va kamerasiz), har xil naqshli, sovuqqa chidamli va chidamsiz, yangi va qayta tiklangan, yangi va protektor naqshi chuqurlashtirilgan, turumlangan va turumlanmagan shinalar oʻrnatilgan boʻlsa.

5.6. N2 va N3 toifadagi kapotsiz tuzilishli magistral tyagach (shatakchi) larning oldingi oʻqiga va M3 toifani II va III klassdagi avtotransport vositalarini oldingi oʻqiga qayta tiklangan shinalar, boshqa oʻqiga esa ikkinchi taʼmirlash klassi boʻyicha qayta tiklangan shinalar oʻrnatilgan boʻlsa.

5.7. M1, M2, M3 toifalarni I klassidagi avtotransport vositalarini oldingi oʻqiga, M3 toifani II va III klassidagi avtotransport vositalarini oʻrta va orqa oʻqlariga ikkinchi taʼmirlash klassi boʻyicha qayta tiklangan shinalar oʻrnatilgan boʻlsa.

5.8. Gʻildirakni mahkamlovchi bolt (gayka) boʻlmasa, disk va gʻildirak obodlari darz ketgan boʻlsa yoki mahkamlash teshiklarining shakli va oʻlchamlari koʻrinadigan darajada buzilgan boʻlsa.

6. Dvigatel

6.1. Ishlab chiqarilgan gazlar tarkibida zararli moddalar yoki tutash darajasi belgilangan meʼyordan ortiq boʻlsa.

6.2. Yonilgʻi uzatish tizimi zich boʻlmasa.

6.3. Ishlab chiqarilgan gazlarni chiqarib tashlash tizimi buzuq boʻlsa.

6.4. Karterni shamollatish tizimining zichligi buzilgan boʻlsa.

6.5. Aholi punktlarida transport vositalarining magnitofon va ovoz chiqaruvchi boshqa apparaturalarini hamda dvigatel shovqinini belgilangan meʼyordan baland ovozda qilib foydalanish.

7. Transport vositasi konstruksiyasining boshqa tarkibiy qismlari.

7.1. Orqa tomonni koʻrsatuvchi koʻzgular soni, joylashuvi va turi belgilangan talablarga mos kelmasa, transport vositasining konstruksiyasida koʻzda tutilgan oynalari boʻlmasa.

7.2. Tovushli ishora ishlamasa.

7.3. Haydovchining joyidan tevarak-atrof koʻrinishini cheklaydigan qoʻshimcha narsalar oʻrnatilgan va qoplamalar tushirilgan boʻlsa.

Transport vositasi salonidagi va ikki yonidagi orqa tomonni koʻrish koʻzgusiga koʻrinishini cheklaydigan buyum, narsa yoki jihozlar taqilgan boʻlsa.

7.4. Barcha transport vositasining old, yon oynalarining yorugʻlik oʻtkazuvchanligi 70 foizdan kam boʻlsa, avtomobil tomidagi lyuk oynasi, shuningdek, ruxsatnoma asosida tusi oʻzgartirilgan (qoraytirilgan) avtotransport vositalarining oynalari bundan mustasno.

Izoh. III klass M3 toifadagi avtotransport vositalarining orqa va yon oynalariga pardalar, ikki yonga orqa tomonni koʻrish uchun tashqi koʻzgusi mavjud boʻlgan barcha toifadagi avtotransport vositalari orqa oynalarining tusini yorugʻlik oʻtkazuvchanligi cheklanmagan darajada oʻzgartirishga (qoraytirishga), shuningdek, ushbu orqa oynalarga parda (chiy parda, darparda) oʻrnatishga ruxsat beriladi.

7.5. Konstruksiyasida koʻzda tutilgan yukxona yoki kabina eshiklarining qulflari, yuk platformasi bortlarining yopqichlari, sisternalar ogʻzining qulflari va yonilgʻi idishining qopqoqlari, haydovchi oʻrindigʻi holatini sozlovchi qurilma, avtobusda falokat yuz bergan vaqtida eshiklarni ochish moslamasi va toʻxtatish talabi ishorasi, avtobus salonini yoritish asboblari, falokat yuz bergan vaqtda chiqish joylari va ularni harakatga keltiruvchi moslamalari, eshiklarni ochish va yopish qurilmalari, spidometr, taxograf, oynalarni isituvchi va shamollatuvchi moslamalari va haydab olib qochishga qarshi moslamalari ishlamaydi.

7.6. Spidometr qurilmasi nosoz va tamgʻalanmagan (shaxsiy transport vositalari, mototsikl, elektromototsikl, skuter, mopedlar, kichik hajmdagi mototransport vositalaridan tashqari) boʻlsa;

7.7. Transport vositasi konstruksiyasida koʻzda tutilgan orqa himoya vositasi, loy toʻsgichlar boʻlmasa.

7.8. Ishlab chiqargan korxona tomonidan koʻzda tutilmagan antenna, sirena, ratsiya, tovush chiqarish moslamalari, yoritgichlar, konstruksiyasida koʻzda tutilmagan nostandart yukxonalar va boshqalar belgilanmagan joyda va tegishli ruxsatsiz oʻrnatilsa.

7.9. Tirkama boʻgʻimining tortish-tirkash yoki tayanch-tirkash moslamasi nosoz hamda konstruksiyasida koʻzda tutilgan ehtiyot poʻlat arqon (zanjir) yoʻq yoki nosoz boʻlsa. Mototsikl yoki elektromototsikl ramasi bilan yon tirkama ramasi mahkamlangan joyda lyuft boʻlsa.

7.10. Transport vositalari quyidagilar bilan jihozlanmagan boʻlsa:

M2, M3 toifadagi — favqulodda holatlarda oynani sindirish uchun foydalaniladigan bolgʻacha, tibbiyot qutichasi, 2 ta oʻt oʻchirgich (bittasi haydovchining kabinasida, ikkinchisi — yoʻlovchilar salonida), majburiy toʻxtaganini bildiruvchi belgi (yoki miltillovchi qizil chiroq) va nur qaytargichli kamzul (jilet);

M1, N1, N2, N3 toifadagi, mikroavtobus va gʻildirakli traktorlarda tibbiyot qutichasi, oʻt oʻchirgich, majburiy toʻxtaganligini bildiruvchi belgi (yoki miltillovchi qizil chiroq) va nur qaytargichli kamzul (jilet);

https://neolex.uz/uz/laws/law-5953887